Obrazy na stronie
PDF

erroris, protentus de mendacio, non de radice veri- A sanctorum communicantes (50) (Rom. xii, 15). Ecce

iatis. Denique si (43) Macrobio dicatur, (44) ubi illic sedeat, numquid potest dicere, in (45) cathedra Petri? quam nescio (46) si vel oculis 33 novit, et (47) ad cujus memoriam non accedit quasi schismaticus , (48) contra Apostolum faciens, qui ait: (49) memoriis

(51) praesentes sunt ibi duorum memoriæ Apostolorum. (52). Dicite si ad has (55) ingredi potuit; (54) aut obtulit illic a, ubi sanctorum memorias esse constat. Ergo restat, ut fateatur socius vester Macrobius, se ibi sedere, ubi aliquando sedit Encolpius* : si et

[merged small][merged small][ocr errors][merged small]

(43) Macrobius. Ille qui tunc pro Donatistis Romæ agebat. ALBASP. (44) Ubi illic sedeat. Quam auctoritatem habeat, et a quo accepit. AlBAsp. (45) In caihedra Petri. Cum Siricius in Petri gathédrâ sederet, necesse erat ut aliam occuparet Macrobius. AlbASP. (46) Si vel oculis novit. Neque oculis novit, altare ubi Petrus obtulit, neque Ecclesiam ubi fidelibus ræfuit, et in qua apostólatum exercuit. AlBAsP. (47) Ad cujüs miemoriam. Ad Petri memQriam ; hoc l6co accipit memoriam pro reliquiis D. Petri ad quas noii audebat accedere Macrobius , et cum iis communicare, quia erat schismaticus. Omnes olim episcopi cum decessoribus suis communionem age1)ant, `quia cum eis una eademque persona et corpus censebántur, et quia etiam corpus Christi non solum constat ex memljris quae videntur, sed ex iis etiam «;uæ in pace recesserunt : quapropter ut perfecta èsset communio, et ut concinnata primo episcopo qui in ea sede sederet, videretur, cum omnibus episcopi , mortuis communionem faciebant : hoc autem fiebat multis modis, vel missas super eorum reliquias celebrando, vel eas deosculando, vel eorum nomina inter sa ^ra e diptychis efferendo. Ut ergo Optatus ostendau Macrobium non esse legitimum Romanæ Ecclesiæ episcopum, atque adeo Petro non communicare, dicit eum ad ejus reliquias non accessisse. AlbAsP. (48) Contra Apostolum faciens , qui ait, memoriis sanctórum , etc. Rom. xii, 15, quo loco μνείαις pro zpsizic ab antiquis nonnullis est lectum. Balduinus áú hunc locum notavit, et plura Lucas Brugensis, in notis ad N. T. Alb. ubicumque memorias reperit, reliquias interpretandum putat; cum tamen ex anti«juissimis qui lectionis illius meminerunt, quidam pro recordatione acceperint, sed neque apud alios memoriæ idem quod reliquiae. Erigebantur enim memoriæ, reliquiæ condebantur. Erigebantur autem vel templa, vel altaria , in quibus, si quas sanctorum veras reliquias haberent, condere solebant et asservare. Memoriæ igitur sunt templa ut plurimum, aliquando tantum aliaria , quæ seorsim et singularia sæpe exstruebantur.Cæterum Albaspinæus tanti facit hanc lectioiiem ita a se expositam et enarratam , ut etsi vulgatæ versionis ab omnibus receptam lectionem, necessitatibus sanctorum communicantes, plane repudiare non audeat, alteram tamen veteri disciplinæ, si reciperetur, magis consentaneam non vereatur pronuntiare. Adeo sordebat homini ex mera quantus erat antiquiiate composito, quidquid ad veteres, seu veros, seu ficlos ab ipso ritus trahere non poterat. Ego vero veteri disciplinæ tam consentaneam esse illam versionem ausim præstare, ut nulla magis esse queat. Unde factum est ut olim, quoties nihil essel, unde necessitatibus pauperum subveniretur, sanctissima quæque Deo consecrata vasa, vela, quævis alia, conflare, confringere, distrahere, nulla religio esset, quo sanctissimo huic præcepto quoquo modo satisfieret. Id sæpe a veteribus Ecclesiæ præsulibus, viris veræ et antiquæ pietatis, etsi inlerdum non sine invidia, majori tamen semper cum laude factitatum esse testes illorum temporum historiæ. Sed ne notæ nimium crescant, deinceps

mihi, nisi fortasse in perquam paucis, plane omittendus Albaspinæus. Illud. etiam lectorem rogatum velim, ut si quid occurret obscurius a me prætermissum, ne prius mihi vitio vertat quam Balduinum consuluerit, apud quem spero repertum iri quidquid in his notis desiderabitur. M. CAsAUB. (49) Memoriis sanctorum communicantes. Hunc ad Romanos locum de reliquiis et de memoriis sanctorum, non de necessitatibus explicat cum llilario, Rufino et Ambrosio, quæ lectio imagis consentanea esset veteri disciplinæ. AlbAsp. (50) Memoriis sanctorum conmunicantes. Locus apóstoli Pauli ex ep. ad Rom. c. xii, v. 13, ubi habetur necessitatibus seu indigentiis, rzt; zpsiat;, samctorum communicantes. Sed quidam codiées habuere toris pyetzi;, memoriis; et ita non solus legit 0ptatus, scd et Hilarius l. in Constantium, Rufinus, Pelagius, Ambrosiaster, Sedulius, Chrysologus homil. 120, et Gregorius iii in epist. ad 0piimates et populum Germaniæ. Id etiam interpretatur de memoriis seu reliquiis sanclorum Augustinus serm. de verbis Domini nunc 137, c. ult., communicatis membris Apostolorum, communicatis memoriis sanctorum Martyrum. Attamen de necessitatibus et indigentiis sanctorum , hoc est, christianorum, intelligendum esse Aposloc lum longe verisimilius est. Sed excusandus Optatus qui communem suo tempore lectionem secutus est. DU PIN. (51) Praesentes sunt ibi duorum memoriæ Apostolorum. Reliquiæ D. Petri et Pauli erant Romæ tempore Optati. AlbAsp. (52) Praesentes sunt ibi duorum memoriæ apostolorum. Memoriæ, sunt ædes sacræ aut altaria in quibus exstant reliquiæ martyrum, conc. Carth. v, c. 14: Placuit ut altaria quæ passim per agros aut vias tamquam memoriæ martyrum constituuntur. In conc. Calced. act. 1, 'Ev τὸν άγίων μνῆμαις, pro in ecclesiis sanctorum. Caius, scriptor Optato longe vetustior, de templis illis in quibus erant Apostolorum sepulcra, sic loquitur apud Eusebiumi lib. ii Hist. c. 25 : 'Eyò ôá tpórrowz t&v 'AroaröXov άχω δείεατ' ἐαν jàp θελήσης άπεῖδεῖν iri την όδόν τήν'οάrtov, sjpirtt:** τρόπαια τὸν ταύτην ίδρυσαμάνων τὴν ἐxx)moitov. Ego vero apostolorum tropaea possum ostendere. Nam sive in Vaticanum, sive ad 0stiensem viam pergere libet, occurrent tibi tropæa eorum, qui Ecclesiam illam fundaverunt. DU PIN. (55) Ingredi potuit. Ad locum et ad sacellum ubi illæ reliquiæ quiescebant et colebantur. Albasp. (54) Ita ut obtulerit. Ita ut sacrificium missæ obtulerit super ejusmodi reliquias; quare cum sacrificium non potuerit offerre super reliquias D. Petri, cum eo non communicat : et rursus quia non communicat cum D. Petro, non sedet in cáthedra Petri; et si non sedet in cathedra, nullam vos cum Romano pontifice communionem habetis, et ita cathedræ vestræ originem non potestis reddere. Cæterum nota ex Optati doctrina , cæteros quidem episcopos suæ cathedræ rationem reddere ex communionie quam habent eum summo pontifice; pontifices autem maximos suæ rationem non petere ex communione cum cæteris episcopis, sed ex communione quam habent aut habere debent cum reliquiis D. Petri et cum ipsomet D. Pelro : hæc nota. AlbAsp.

[ocr errors]

ipse Encolpius interrogari posset, diceret se ibi se- A sed quia quibusdam Afris (63) urbica placuerat com

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

(55) Ballitanus. Seu Wallitantis, erat inter episco- B

pos Numidiæ. In collat. Carth. episcopus plebis Wallitanæ. In notitia episcop. Africæ nominatur Ulle. tanus, et in alio codice Villitamus. Du PIN. (56) Victor Garbiensis. Primus qui Romam missus est a Douatislis, ut illic pseudo-apóstolatum exerceret. AlbAsp. (57) Ad paucos erraticos. Ad paiieos Donatistas qui Româ erafit sine pastore et sine Ecclesia, qui cum aliis non colligebánt, nec synaxim faciebaht : qui enim non colligit cum episcopo, spargit et est erfaticus. AlbAsp. (58) Quid est hoc quod pars vestra in urbe Roma, etc. cimus totos pro omni hic et generis et melioris notae scriptoribiis vel Servio doctore poni. Tamen hoc verum n0n est totos Afros sibi successisse in schisnatica Donatistarum cathedra apud urbem; historiis alibi demonstrabimus. Et minus hæc vox ad Afros et peregrinos simul hoc loci facit. Quare necessariam adlinc ego arbitrer correctionem. Tot jam Afri et peregrini. BÄrtit. (59) Episcopum civem. Episcopi olim dehebant esse cives illius loci in quo ordinabantur, ut ejus mores et vita a civibus quibus praeficiebantur ei a quibus nominabantur cognoscerentur. At contra hancôe disciplinam omnes episcopi Donatistæ qui erant Romæ, Africæ peregrini erant : quo manifestum fiebat eos non electos, sed factione obrepsisse. AlbAsp. (60) Peregrinus. Is olim censebatur peregrinus, qui non erat natus in illo loco in quo ordinäbatur, quamvis multos annos ibidem immoratus esset : hoc patet ex epistola Epiphanii ad Joannem Antiochenum. Cæterum, ex antiqua disciplina peregrinus sine necessitate non debebat ordinari. Alii Asp. Ibid. Quid est quod toti Afri et peregrini in illa civitate sibi successisse noscuntur? Corrigit Barthius, 4uod tot jam Afri, etc., necessaria , uti ait, correctione. Sed nihil temere niutandum videtur. Toti Afri, locutio Afris usitata, et inter caeteros, Apuleio. Wide nostrum pag. 50, v. 51, et alibi. INcert. (61) Interea Victor Garbiensis ut hinc prior mitteretur. initteretur repetitum , turbat ordinem orauionis et intricaiam reddit, si continua serie legas ad secundum illud mitteretur. Possis tamen ita accipere : interea quod primus Victor Garbiensis hinc missus sit, non dicam consulto consilio factum , ut uanquam lapis in fontem, quia revera nihil tale consecuitum est, sed nimirum, quia quibusdam Afris, etc., sublata nempe τί ταρεγβάσει punctoque post τὸ pera urbare geminato. Utêumque tamen legas, non abIhorret ab 0ptati stylo; neque operæ erit nos in his et similibus deinceps immórari. M. CASAUB. (62) Lapis in fontem. Ecclesia est fons, ejus puritas ab hæreticis turbatur. AlBAsp. (63) Urbica. Romana: Urbis Romæ. ALBAsp.

(64) Qui illos colligeret. Episcopum qui sacra faceret et qui eo8 per synaxim cum Christo colligeret et communicare faceret : colligere enim in antiquis significat sacrificare, et collecta sacrificium. AlbAsp. (65) Qui illos colligeret. Colligere, Graece συνάγειν, vox usitata ad solemnes Christianorum συνάζεἰς , seu conventus significandos. Colligere is dieitur qui praeest synaxibus seu conventibus Christianorum. Apud Irenæum I. iii, contr. H;eres. c. 5 : Qui præterquam quod oportet colligunt, sunt illi qui praeerant bæretiêorum ac schismaticorum conventibus. Du P1N, (60) Filius sine putre. Sine ordinatione, sine decessore , ex seipso ibi natus, nemini succedens, a memine Romæ ordinatus. Cæteruin episeopi parens is censetur qui episcopo manus imponit. AlBAsp. (67) Tiro sine principe. Qui ordinantur episcopi lirones et discipuli censentur eorum a quibus ordinanlur; ciim autemVictor Romæ non ordinatus, sed missus fuisset ex Africa , erat tiro et discipulus sine magistro. AlBAsp. (68) Sequens sine antecedente. D. Cypr. l. I, epistola 6 : Novatianus in Ecclesia non est, nec episcopus computari potest, quia evangelica et apostolica traditione contempta, nemini succedens a se ipso ordinatus est. AlbASP. (69) Hospes sine hospitio. Alludit ad illud, jam non advenæ, sed hospites : docetque Victorem quamvis esset Christi hospes, hospitium tamen Romæ non habuisse. AlbAsP. (70) Quadraginta et quod ercurrit. Plures erant Romæ basilicæ in quibus populus colligebatur. AlBASP. (71) Inter quadraginta, et quod excurrit basilicas. Jam tum iemporis, cum scilicet Wictor illuc imissus est circa initium schismatis Donatistarum, erant Romæ quadraginta basilicæ. Cornelius, summus ponuifex, in epistola ad Fabium quinquaginta circiter annis ante id tempus scripta , testis est jam tum fuisse quadraginta sex presbyteros in Ecclesia Ro

D mana : qui presbyteri videniur pluribus præfuisse

basilicis. Aufianasius in apologia contra Arianos, dicit concilium Romanum quinquaginta episcoporum in sui gratiam habitum, a Julio congregatum fuisse eo in loco ubi Wito presbyter conventus agebat : ἐφθα Birov ό ττρεσ69repo; avváyov. Ergo ab antiquissimis temporibus singùli quique presbyteri suas habebant I)asilicas in urbe Roma , in quiljus populum colligebant. At ne unam quidem ex his basilicis habere poluerant pseudoepiscopi Donatiani. Du PiN. (72) Ubi colligerent. Ubi sacrificarent et synaxim facerent. AlbAsp. (75) Sic speluncam quamdam foras a civitate, etc. Quod est vel quale ipsuim hoc tempus? Sodes, judice me, lector, utere, et repone ubi pro tempQre.: po$sent quidem &vri potuissent, usus vulgaris latinitatis

cam quamdam foris a civitate, (74) cratibus.^ sepse- A cui a Christo dictum est: tibi dabo claves regni coelo

[blocks in formation]

poscebat; sed 0ptatus, qui fortasse penitius norat, $ecutus est morem modumque loquendi usitatum b0nis scriptoribus, quem mutationem temporum in verbis, licet nobis indigitare, a Diomede Grammatices lib. ii. inter species, solœcismi relatum. Sic idem 0ptatus potuisset pro potuerit usurpat: facerent prò fecissent, intraverat pro intravisset, etc. llæc cui Afrum sapere, aut esse fugienda instar scopuli, ita enim loquuntur solentes grammaticastri, illi parvuli, videntur, ille, me judice, recentium observatorum libros evolvat. habebit quo mutare velit sentenliam. Nominatium Laur. Vallam, lib. iii, Elegantiar. cap. 48; Barrientum sylva annotationum cap. 10; Bernarlium ad Papinium majore conatu , quam effectu illustratum; Wal. Acidalium ad Curtium lib. v; C. Rittershusium ad Ligurinum Gunteri lib. 1, c. 4 ; Albericum Gentilem ad lib. 1 Maccab., et alios quorum nos nomina nominare nolumus. BARTH. (74) Gradibus sepserunt, etc. Gradibus sepire quid sit `non satis capio, nisi quod de gradibus non alienum , quibus fortasse descensus iu speluncam. At muris aut cratibus (quod aliquando repouendum hic putavi) sepire proprie dicitur. Apponam locum Servii, qui non alienus ab hoc loco. Servius igitur ad illa Wirgilii lib. iv AEneidos : Centum aras posuit : Alii , inquit, templum dicunt, non solum quod potest claudi, verum etiam quod palis aut hastis, aut aliqua tuli re et lineis aut loris, autfsimili re septum est, quod effatum est. lta postrema verba emendat illustris el;eternæ nemoriæ heros Josephus Scaliger atl Festum p. 88, cum antea legeretur et factum est. Quod ait Optatus ipso tempore, uihil opus erat Bartliiana emendatione, qui pro tempore legii ipso tempore, valet eo vel isto. Ila ()ptatus ipso lib. i : 0fficialis publicus ipsius tem

facilitatem solvi; imo si arbores, glebæ, saaea sensu animata vitali, vocis sonitum quirent et verborum articulos integrare. Qui locus a doctissimo critico sollicitandus non fuit, mutando potuissent in potissent. Sic potuissent usurpat 0ptatus, pro potuerint, pag. 73; facerent pro fecissent , alibi; intraverat pro intravisset; quae omnia, ut et quod dicit pag. 55, loquimur pro locuti sumus , ejusdem modi haberi decet, nemjpe mutati nomine temporis. Vide et supra notas ad lib. u. INCERT. (76) Unde Montenses. D. Angustinus de Unitate Ecclesiæ, in paucis Romæ Rupitanis vel Montensibus. AlbAsp. (77) Montenses appellati sunt. Hieronymus inchronico ad annum Christi 556 : Donatus, a quo supra Donatianos dici memoravimus, Carthagine pelliiur. Quidam sectatores ejus etiam Montenses vocant, eo quod ecclesiam I{omæ primum in monte habere caeperunt. ldem in fine libri contra Luciferianos inter eos qui ab Ecclesia sunt extorres , numerat Montenses seu Campitas. Augustinus epist. olim clxv nunc liii, post enumeratam, ad exemplum Optati, I{omanorum pontificum successionem , sic etiam argumentatur : In hoc ordine successionis nullus Donatista episcopus invenitur. Sed ea: transverso ex Africa ordimatum miserunt, qui paucis præsidens Afris in urbe Roma, Montensium vel Cutzupitarum vocabulum proagavit. Pro Cutzupitis seu Cuzupitis plerique volunt egendum hic Rupitæ : Donatistas enim f'upitanos vocat August. ul in lib. de unitate Ecclesiæ c. 5, in paucis Romæ Rupitanis vel Montensibus, sed in postrema editione operum Augnstini restitutum ex fide ms. Floriacensis Cutzupitanis. In priore loco duo mss. codices Vaticani liabenl Cutrumpitarum, Coue

[ocr errors]

ipso gestum est tempore. Eu post aliquot iterum paginas, qui paulatim deficientes munc simul ipsi superstiles sunt tres. Isti voluit dieere quos deinceps nominat. Dabit veniam aeqnus lector, si hæc minima interdum prosequimur. Non enim quod tanti sint ipsa, sed quod aliorum in his iminimis error, tanti ut essent fecerit. M. CAsAub. (75) Ubi ipso tempore conventiculum habere potuissent. Quod est vel quale ipsum hoc tempus? percontatur Barihius, legitque ubi pro tempore. Potuissent &vri roù possent positum , quod quidem usus linguæ lalime poscebat, sed 0ptatus secutus est modum loquendi, quem mutationem temporum in verbis licet appellare ; a Diomede grammatico inter species solœcismi relatum , lib. ii : Et ne regredi ad meliora potuissent, ipsi sibi schismatis compedes posuerunt. Armobius quoque lib. i : ipsa denique hiscere si animanlia muta potuissent, si, in linguarum nostrarum - - *

a azótos, tenebræ, τόπος, locus. Forte emendandi suiit hi Augustini loci ex Hieronymo, et legendum Campitæ , quod mirum in modum conciuit Optato, qui dicit eos [oris a civitate speluncam quamdam cratibus sepiisse : hinc enim æque Campitæ àc Montenses dici potuerunt. Attamen Augustinus in lib. de hæresibus c. 69, de Donatistis qui Romae degebant loquens, eos tantum Montenses vocat. Isti hæretici, iiiquit . in urbe Romup Montenses vocantur, quibus hinc ex Africa solent episcopum mittere, aut hinc, illuc Afri eorum episcopi pergére, si forte ibi eum ordinare p{acuisset. In lege Ilonorii de hæreticis in cod. Theodosiano I. 45, vocantur etiam Montenses. DU PIN. (78) Claves salutares. Tertia ex Ecclesiæ dotibus , de amnulo secunda dote nihil dixit. AlbAsp. (79) Contra cathedram Petri. Contra calhedram Peiri militabant Donatistæ, quia dicebant Ecclesiam nusquam esse nisi penes Donatistas. ALBAsp.

* . . * * * * • • •

cujus Judæi nec vestimenta scindere voluerunt ^ : A nam fundamenta pacis in Sion (Es. Lx, 17): et alio

cum apostolus Paulus clamet et dicat, numquid divisus est Christus (I Cor. i)? Et utinam si jam malam viam intraverant; agnito peccato,(80) super se reverterentur, id est emendarent quod erraverant; revocarent quam fugaverant pacem. Hoc erat de via reverti: (81) in via enim ambulatur, non statur. Sed quia parenles vestri reverti noluerunt; ipsos constat in via peccatorum stetisse. Quorum gressus impuleral furor, retentos ligavit pigra discordia: et ne regredi ad meliora potuissent, ipsi sibi schismalis eompedes b posuerunt, ut in errore suo pertinaciter starent, ne ad pacem, quam deseruerant, reverti potuissent. Nec audierunt Spiritum sanctum, dicentem in psalmo xxxuii (v. 15), diverte a malo, et fac bonum : inquire pacem, et persequere eam; sed steterunt in via peccatorum suorum. Sederunt etiam in cathedra pestilentiæ, quæ (ut supra diximus) seductos imittit ad e mortem. Sed et dum vos parentum errorem colentes, studiose defenditis, hæredes sceleris esse voluistis, cum filii pacis vel sero esse possetis. Cum in Ezechiele propheta scriptum sit, extolle vocem tuam super filium peccatoris, ne vestigia patris sui sequatur, quoniam anima patris mea est, et anima filii mea est. Anima quæ peccat, sola punietur (Ezec. xviii, 3, 19 et 20): si displiceret vobis quod parentes vestri peccaverunt, de admissu suo soli redderent rationem : hoc modo vel vos beati esse possetis, et laudem de ore prophetæ percipere, qui ait in psalmo I, Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini d voluntas ejus, Quid est aliud in lege habere voluntatem, nisi divina præcepta et religiose discere, et cum timore complere? in qua lege scriptum est (in Evangelio): pax hominibus in terra bonæ voluntatis : (Luc. u, 14); et alio loco (in Esaia propheta) : po- LECTIONES

[ocr errors]

loco (in psalmo lxxxiv), videamus quid loquatur Dominus , quoniam loquetur pacem in plebem suam , et alio loco (in psalmo Lxxv), venit Filius Dei, et factus est in pace locus ejus : et alio loco (in psalmo Lxxm), suscipiant montes pacem populo, et colles juslitiam ; et iii Evangelio, pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. xiv, 27) : et Paulus ait, qui pacem serit, pacem et metet ( [I Cor., ix): et in omnibus 36 epistolis suis, pax in vobis abundete; et in psalmo xxxiii (v. 15) quære pacem, et consequeris eam. Fugata recesserat pax a patribus vestris; vos eam, sicuti a Deo mandatum est, quaerere deberetis f, quam nec ultro voluistis quærere, (82) nec oblatam libenter accipere. Quis enim in tot E provinciis, quibus nati estis, audivit ? et si aliquis audivit, quis non vestrum miretur errorem? quis non vestrum facinus damnet ? Igitur cum manifestum sit, et ipsa luce sit clarius, nos cum tot innumerabilibus populis esse, et tot provincias nobiscum : jam videtis vos in parte unius regionis positos, et ab Ecclesia vestris erroribus esse separatos, frustra vobis solis hoc nomen Ecclesiæ cum suis dotibus vindicare, quæ magis apud nos sunt quam apud vos : quas constat ita sibi connexas et individuas esse, ut intelligatur unam ab altera separari non posse. Etenim numerantur in nomine, sed uno intellectu suo junguntur in corpore : ut in manu digiti, quos intervallis singulos videmus esse distinctos. Unde, qui tenet unum, totos teneat necesse est, cum unusquisque a C paribus separari non possit. Adde quod non unam solam, sed omnes proprie possidemus. VI. De Angelo, secunda Ecclesiæ dote; eum non esse apud Donatistas. — lgitur de dotihus supradictis cathedra est (ut diximus) prima,(85) quam probavimus per Petrum nostram esse,(84) quæ ducit ad se angelum(85).Nisi forte eum vobis vindicantes,(80)habetis in

[ocr errors]

VARIORUM NOTÆ.

(80) Super se reverterentur. Redirent ad Ecclesiam. AlbAsP.

(81) ln via enim ambulatur, statur.*Optatus verba regiivatis sic interpretatur et ταραφράζει, beatus, etc., et in via peccatorum non stetit. Qui si quando ab impiis seducius et abductus, eamdem cum illis viam institit, non perstiiit tamen, sed ab incoepto cursu gradum ocius revocavit, et ad sanam menlem cito rediit, etc. Cur autem ita interpretetur hanc reddit ralionem, quia, inquit, alioquifi improprie locutus esset proplieta, si illud stetit, de ipso standi, sive consistendi actu, non de continuato cursu acciperemus : 1n via enim ambulatur, non statur ; mox pro ne ad pacem, scribe nec ad pacem. M. CASAUB.

(82) Non oblatam libenter accipere. Aliæ editiones melius hic nec oblatam ; forlasse tamen non hic temere nou illud. Expende enim sequentia, et agnosces vix colhærere, nisi legas : quam nec ultro, id est non ultro ut nec opinus pro non opinus, etc., voluistis quærere, nunc oblatam libenter accipite: mox, esse separatos, illud esse melius abesset; quod tamen Optali, an li

brafiorum vitio hic sit, haud facile dixerim. M. CASAUB. (83) Quam probavimus per Petrum nostram esse. Per communionem quam habemus cum summo pontifice, et per eum cum D. Petro probavimus Ecclcsiam et cathedram penes nos esse. ALBAsp. (84) Qui ducit ad se angelum. Qui habet Spiritum sanctum ; qui habet potestatem Spiritum sanctum conferendi et manus imponendi; qui trahit ad seSpiritum sanctum ex vi cáthedræ quæ ei tradita est. Per Angelum enim intelligit Spiritum sanctum, ut patet ex his : non enim Spiritumii Dei soli vobis vindicare potestis aut includere. AlbAsp. (85) Quæ ducit ad se angelum. Per angelum nihil aliud intelligunt quam episcopum , legitimam habentem potestatem regendæ Ecclesiæ. Non habebant hujusmodi anjelum Dönatistæ, quandoquidem eorum episcopi non agnoscebantur täles, et ab aliarum ;;;;;;rum episcopis pro episcopis non habehantur. U PIN. - (86) Ilabetis in loculis inclusum. Habetis Spiritum

loculis clausum. (87) Mittite illum si potestis, excludat A Spiritus Deus est, et ubi vult adspirat, et vocem ejus

septem angelos, qui sunt (88) apud socios nostros in Asia, ad quorum ecclesias scribit Joannes aposlolus; (89) cum quibus ecclesiis nullum communionis probamini habere consortium. (90) Unde vobis angelum, qui apud vos (91) possit fontem movere, aut inter cæteras dotes Ecclesiæ numerari. (92) Extra septem ecclesias, quidquid foris est, alienum est (Apoc. 1): (95) aut si inde habetis aliquem unum, per unum communicatis et cæteris angelis, et per angelos supra memoralis ecclesiis, et per ipsas ecclesias nobis. Si ita est, (94) litigium perdidistis. VII. Spiritum sanctum esse in Ecclesia, non apud Donatistus.—(95) Ecce jam apud vos dotes esse non possunt; non enim Spiritum (96) Dei soli vobis vindicare potestis, aut includere quod intelligitur et noii videtur. Sic enim in Evangelio scriptum est : nam

LECTIONES ° In mss. S. T. et P. S. sed.

audis, et a nescis unde veniat et quo eat (Joan. 111): Permittite Deum unde velit ire, et quo velit accedere Iiabeat 37 libertatem : qui audiri potest et videri non potest. Et tamen studio criminandi libenter blasphemare voluisti , ut diceres : Nam in illa Ecclesia quis spiritus esse potest, nisi pariat filios gehennæ ? Womuisti de pectore tuo convicium, et putasti adjungendum esse de Evangelio testimonium, ubi lectum est : vobis, hypocritæ, qui circuitis maria et terras, ut faciatis unum proselytum, et cum inveneritis, facitis eum filium gehennæ dupliciter quam vos estis (Mal. xxiii, 15). (97) Si hoc convicium faciendum erat, quod non licet : quamvis sine causa fiat, (98) utinam aliquis ex vestro numero hoc dixisset: et I, tamen te hoc dixisse satis admiror, id falso in alterum dicere, ex quo, (99) si ordinationem tuam consi

WARIANTES.

VARIORUM NOTÆ.

sanctum, qui est secunda dos Ecclesiæ, in loculis clausum. AlbAsp. (87) Mittite illum si potestis. Si habetis verum Spiritum sanctum, imittité illum in Asiam, ad illas septem ecclesias quæ ex auctoritate Apostoli censentur eum habere, ut excludat Spiritum qui illas ccclesias gubernat; et ita concedemus vos habere Spiritum sancuum et dandi potestatem, quæ est secunda Ecclesiæ dos; sed si spiritus vester non potest excliidere spiritum illarum ecclesiarum, non est verus spiritus, sed pseudo-spiritus. AlbAsp.

(88) Apud socios nostros. Quia cum illis commu- C

nicavimus. Albasp.

(89) Cum quibus ecclesiis. Quia non probabant ad eos se posse scribere. ALBAsp.

(90) Inde vobis angelum. Unde constat vos non habere Spiritum sancium, hoc est, vos non posse eum conferre. ALBAsp.

(91) Possit fontem movere. Possit ecclesiam vestram animare: alludit ad octavum caput Apocalypsis, ni fallor; vel si mavis cum Tertuliiano, exiîimabat Angelos movere aquas baptismi et vimi aliquam illis inspirare de baptismo: Igitur medicatis quodammodo 4quis perangeli interventum, Spiritus in aquis corporaliter diluitur. Item, angelüm 'aquis interíenire; item, tun£ ille sanctissimus Spiritus super emundata et be. medicta corpora libens a Patre descendit super baptis. fui , aquas : docet haplizatis Spiritum sanctum in iisdem aquis infundi ; idem iiic docet Optatus. AlbAsp.

Ibid. Litigium perdidistis. Causam perdidissent Donatistæ si cum orthodoxis, vel cum Asiaticis com*munionem aliquam habuissent : nam perperam rebaptizarent orthodoxos si eorum communionem approbassent. AlbAsP. (95) Ecce jam apud vos. Transit ad dotes: et hæc verba a linea debent inscribi, vultque dicere Donatistas non posse spiritum sibi vindicare et ita includere, ut non sit apud orthodoxos; apud eos non potest esse, quia nulla inter eos est communio. AlBASP. (96) Non enim spiritum. Tertia Ecclesiæ dos a Parmeniano commemorata spiritus adoptionis quo fiunt Christiani Dei filii. Hoc carere aiebat Ecclesiam, quia pariebat solos filios geliennæ. Istud convicium potius quam argumentum breviter repellit Optatus, et in ipsum retorquet locum sacrarum litterarum quem adduxerat. IJU PIN. (97) Si hoc convicium faciendum erat, etc. Totus hic locus foede corruptus : sententia tamen non obscura : ut de verbis minus laborandum sit. Fortasse scripserat 0ptatus : Si hoc convicium faciendum erat , quamvis sine causa fiat; utinam aliquis (f. alius quis) eae vestro numero hoc diacisset, et tamen (vel, te tamem) eum fuisse satis admiror, qui falso in alterum diceres, ex quo, etc., vel, et tamen te hoc dixisse satis admiror. Id falso in alterum diceres, vel, dicere te ex quo, si ordinationem tuam consideres, possis et erubescere ? Quod non licet tamquam glossema του quamvis sine causa fiat, qualia vulgo solent e margine in ipsum contextum irrepere, penitus expungo. Tamen

(92) 13:!ra septem ecclesias. Qui non communicant D pro autem interdùm poni jampridem' ad'Vopiscum

septem illis ecclesiis quæ probantur habere Spiritum sanctum, foris sunt; hòc est, qui non habent Spiritum Sanctum , foris sunt. AlbAsp. (95) Aut si inde habetis aliquem. Aut si ab illis ecclesiis Spiritum sanctum acéepistis, Spiriiiis ille qui vos regit, facit ut communicetis cum aliis angelis a quibus eum accepistis, quia unns et idem Spiritus est : quodsi aliis angelis communicatis, cum iisdem ecclesiis et cum nobis societatem habetis. Al■ASp. (94) Si ita est, litigium, etc. Ad superiora referendum, non quae proxime præcedunt. Si ita res hal)et, inquit, ut diximus, ut qüæcumque unum habet angelum Ecclesia, cæteris quoque' per illumfcommunicet angelis et ecclesiis; `cum vos con$tet aliis minime communicare ecclesiis, quid superest, quam ut causa plane excideritis? Ecce (nam et illud quoque consequitur): jam apud vos, etc. M. CASAUb.

historicum observatum est. Quod si quisquam subtilius ista distinguere voluerit, non licet et sine causa fit; per me licebit illi : ut mihi tamen integrum sit illud quod probo magis sequi. Ideo autem hoc dicit Oplatus, quod Parimenianus esset peregrinus. Quod etiamsi non hic exerte, alibi tamen disertis ipsi verhis objicit. Possis etiam , si retinemus illud quamris sine causa fiat, ita interpretari: Quandoi|uidem tamen ita vobis sedet, convicium utcumque illicitum facere, utinam, etc. M. CAsAub. (98) Utinam aliquis ex vestro. Utinam alius hoc dixisset quam tu. AlbAsP. (99) Si ordinationem tuam consideres. Rebaptizatus fuerat Parmenianus, et se rebaptizari permiserat ut ad sedem Carthaginis eveheretur a Donatistis, nam aliter illa verba facilis eum filium geheunæ dupliciter, non potuissent ei convenire, neque ex iis erubescere: nisi velis illi erubescendum facere ex illis verbis :

« PoprzedniaDalej »