Obrazy na stronie
PDF

Tłumaczenie to uchwalił Klemens VIII papież, za powszechne (Vulgata) uznał, a synod narodowy, zebrany w r. 1607 w Piotrkowie, do użytku w całém królestwie polskiém zalecił. Oprócz przypisków i krótkich objaśnień na brzegach obszerne znajdują się tu wyłuszczenia po każdym rozdziale, mianowicie zaś w Nowym testamencie, z wytknięciem innego tłumaczenia przez różnowierców, i zbijaniem onegoż. Przypiski te w późniejszych wydaniach nie są zamieSZCZ0I18.

Uważając pisma Wujka we względzie mowy polskiej, wyznać potrzeba, że jemu wyrobienie jej, okrzesanie i ukształcenie na podobieństwo składni łacińskiéj winni jesteśmy. Porównajmy mowę polską Marcina Bielskiego z mową Wujka, a różnica dająca się postrzegać, wskaże ją udoskonaloną w pismach drugiego. Tymże śladem szedł Skarga, ale Wujkowi chwała należy, iż go wyprzedził.

Wyznanie Augsburgskie czyli Luterańskie.

JAN SeklucYAN czyli Sieklucki urodzony w Bygdoszczy, nauki odbywał w Lipsku i tu otrzymał stopień bakałarza w teologii, został kaznodzieją niemieckim przy kollegiacie i parafialnym kościele św. Maryi Magdaleny w Poznaniu. Z powodu rozszerzenia na ambonie zdań Marcina Lutra, usunięty został od kaznodziejstwa rozkazem Zygmunta I do magistratu poznańskiego r. 1525. Otrzymuje urząd pisarza królewskiego przy cle poznańskiém, który atoli porzuca i na wezwanie księcia Alberta przenosi się r. 1540 do Królewca, zostaje kaznodzieją przy tumie i farze na starém mieście w Królewcu. Mając lat około 80 um. r. 1578 Testamentu nowego część pierwsza. Czterei Evangelistowie święci, Mateusz, Marek, Łukasz i Jan. Z greckiego języka na polski przełożeni i wykładem krótkim objaśnieni etc. w Królewcu Pruskim 1551 mense octobr. in 4to. Przypis Zygmuntowi Augustowi. Testamentu nowego część wtóra a ostateczna. Dzieje i pisma Apostolskie z greckiego języka na polski prze

łożone w Królewcu Pruskiem miesiąca września Dru

kowane w Królewcu Pruskim przez Alexandra Impre

sora, nakładem i praca Jana Seklucyana R. p. 1552.

4ce. Przypisane Zygmuntowi Augustowi.

Gdy wyznawcy Luternanizmu byli po większej części Niemcy i mogli czytać w oryginale biblią przełożoną przez Lutra, luteranie polscy nie mieli w téj epoce całkowitego przekładu biblii na język polski. Przekład Paliura jest wydany w roku 1632.

Wyznanie Kalwina albo helweckie, czyli ewangielicko reformowane i Braci czeskich.

Gdy Biblia Leopolity (pierwszego wydania) nie mogła zaspokoić umysłów ciągłą miotanych wątpliwością, wśród wrzawy i kłótni rozszczepiających się na różne sekty dyssydentów w Polsce, poczęto najprzód zarzucać, że jest tłumaczoną z Wulgaty, t. j. tłumaczenia łacińskiego św. Hieronima. Niektórzy więc z dyssydentów na jego powadze i świadectwie poprzestać nie chcieli; namówili Mikołaja Radziwiłła CzARNego, który tym sposobem wzbogacił literaturę polską. Czyniąc zadosyć domaganiom się swoich współwyznawców pragnących mieć całkowity przekład Pisma świętego, Mikołaj Radziwiłł i Mikołaj Oleśnicki zebrali do Pinczowa co najuczeńszych swojego wyznania teologów, tak krajowców jako i cudzoziemców biegłych w języku hebrejskim, greckim, łacińskim i polskim, z poruczeniem im przełożenia Pisma św. o ile można z hebrejskich i greckich pierwotworów, o ile można znosząc z sobą rozmaite biblijne przekłady. Ci tłumacze mieli ukazać w języku polskim tekst czystej biblii, stworzyć dzieło wiekowe. Gdyby pracą ludzką, gdyby kosztem złota można było udoskonalić dzieło Ducha świętego, zaiste tłumacze w Pińczowie toby dokonali, bo praca ich dawała wielką rękojmię powodzenia, tak doborem głów uczonych i światłych, jak bogactwem materyałów i zasobnym funduszem. Oto imiona tłumaczów:

[ocr errors]

JAN Łaski, synowiec arcyb., były proboszcz gnieźnień. superintendent kościołów. SzyMoN Zaciusz, kaznod. brzeski, superintendent wileński i senior krakowski. Gazegóaz OasAciusz, rektor szkoły w Pińczowie. FRANciszek StaNkAa, nauczyciel języka hebr. w akad. krak. później przełożony szkoły pińczowskiéj. Piora srAronyusz, profes. a potém rektor w Pińczowie. Jępnzés Tazeciecki, nie teolog, ale znakomity gruntowną znajomością języków starożytnych. Jasób Lubelczyk, kaznodzieja w Małejpolsce. FaaNciszek LiswaNiN Franciszkan, naprzód spowiednik Bony, potém sekretarz król. rzuca habit i pojął żonę. BeaNaan Ochmnus Włoch, jenerał zakonu Kapucyńskiego, był w Szwajcaryi później w Pińczowie. Mancis KRowicki, proboszcz w mieście Wiśni pod Lwowem, porzucił kościół katolicki r. 1550, Aryanin w Piaskach

pod Lublinem. Jerzy Blandrata, Jan Paweł Alciatus, Thenandus, Witrelinus, Brelius, apostaci włoscy. * *

Grzegórz Pauli z Brześcia, Hutenovides, Jerzy SchoII]8lIlIlllS, i

Żyd jakiś portugalski pilnował dobrego zrozumienia hebrejszczyzny.

Zdaje się, iż z pomiędzy tych mężów Polacy z pióra swego znani, aw szczególności Trzeciecki, Lubelczyk, Kłowicki i inni nad dokładnością i czystością polszczyzny czuwali. Mikołaj Oleśnicki pozwolił mężom tym w Pińczowie mieście swojem dziedziczném mieszkać i pracą się tą zatrudniać. (Pińczów mała mieścina niedaleko Krakowa, którą odtąd Atenami polskiemi nazywać poczęto). W przeciągu lat sześciu zrobili pierwsze swoje tłumaczenie biblii. Któregoby roku tę pracę rozpoczęli i jak ją między sobą rozdzielili, dobrze niewiadomo. Książe Radziwiłł łożył na ich utrzymanie i druk, sprowadził do Brześcia litewskiego osobną na ten cel drukarnią, do której przybył z Krakowa umyślnie wezwany, uczony typograf Bernard Wojewodka, a cały nakład kosztował go więcej trzech tysięcy czerwonych złotych. Wyszła nakoniec ta biblia i nosi zwykle w literaturze naszej nazwisko biblii brzeskiej albo Radziwiłłowskiéj*), pod tytułem: Biblia Swięta Tho jest księgi starego i nowego zakonu właśnie z żydowskiego, greckiego i łacińskiego nowo na polski język z pilnością i wiernie wyłożone: Ty najprzedniejsze i najzacniejsze księgi dla ćwiczenia w zakoniech bożych, które zową po grecku i połacinie biblia, drukowano w Brzesciu Litewskim z rozkazania a nakładem oświeconego pana, pana Mikołaja Radziwiłła książęcia na Ołyce i na Nieświeżu. wojewody wileńskiego w Wielkiem Xięstwie Litewskim najwyższego marszałka i kanclerza etc. Roku pańskiego 1563 miesiąca września dnia czwartego. in fol. Praca tłumaczów pińczowskich z upragnieniem oczekiwana, wróżyła najpiękniejsze nadzieje. Ale wyznajmy: niefortuna jakaś gwiazda świeciła w powiciu biblii brzeskiéj. Przedsięwzięta na rozkaz gorliwego Kalwina Mikołaja Czarnego, redagowana przez światłych mężów, nie ustrzegła się przecie dodatków i wykładów zdradzających aryański sposób wierzenia wszystkich a przynajmniej kilku redaktorów, to ją podało w podejrzenie u czystych kalwinów. Aryanie znowu nie znajdowali w niej dosyć tego, co się stało u nich zasadnfczym punktem wierzenia; Szymon Budny w lat kilk wystąpił z ostremi na nią zarzuty, katolicy naturalnie poglądali na tę biblią jako na owoc i nasiennik herezyi i takową uchylali. Od chwili wyjścia biblii brzeskiéj, wyszedł wybitnie na jaw socynianizm w Polsce,

Biblia Socyniańska Nieswieżska c. Budnego. Wzorem Mikołaja księcia Radziwiłła który wspierał kalwinizm, poszedł sługa jego Maciej Kawieczyński starosta nieświeżski, wyznawca Aryanizmu, wspólnie ze swymi braćmi Hektorem i Albrychtem założył papiernię, wsparł oficynę drukarską Daniela Łęczycanina i wezwał pastorów nieświeżskiego i kleckiego do przekładu biblii według wierzenia Socyaninów; tłumaczenie bowiem brzeskie uważało się za niedosyć odpowiadające celowi. Pastorem nieświeżskim był Wawrzyniec Krzyżkowski, a kleckim Szymon Budny. Ten najwięcéj przyłożył rękę do tłumaczenia, przeto biblia ta drukowana w Nieświeżu r. 1572 nosi nazwę Biblii Nieświeżskiej albo Budnego. Oto jej tytuł: Biblia to jest księgi starego i nowego przymierza znowu z języka hebrajskiego, greckiego i łacińskiego na polski przełożone, drukowano w drukarni i nakładem pana Macieja Kawieczyńskiego starosty nieświeskiego. A skończono za pilnym staraniem (po śmierci jego) y nakładów dołożeniem bracieyjego Pana Hektora i pana Albrychta Kawieczyńskich, przez Daniela drukarza z Łęczyce Roku od narodzenia Syna Bożego 1572 miesiąca czerwca 15 dnia w 4ce. BUDNY był rodem z Rusi litewskiéj, jak między innemi jego biegłość w języku ruskim dowodzi. Porzuciwszy cerkiew wschodnią, przejął się zdaniami Blandrata. Był ministrem księcia Radziwiłła w Kłecku i Chołchelskim, bawił téż w Łosku. Między socynianami najzuchwalszy, w pismach swoich często na Lutra powstaje i najwięcéj do czystego deizmu, dzisiejszych racyonalistów w Niemczech się zbliża. W pismach śmiały, nie chciał jednakże zostać wyznawcą i męczennikiem swego przekonania. Tłumaczenie nowego testamentu w powyższej biblii znajdujęce się, Budny za swoje nie uznając wydał r. 1574 nowe, w którém, jak powiada, niemasz przysad i omyłek. Nowy Testament znowu przełożony a na wielu mieyscach za pewnemi dowodami od przesad przez Simona Budnego oczysciony, y krótkiemi przypiskami pokroiach obiaśniony. Przydane téż sa na końcu tegoż

*) Radziwiłłowska bo się kosztem tego księcia tłumaczyła i drukowała. Brzeska, bo była drukowaua w Brześciu litewskim; nakoniec Pińczowska, bo ją tam tłumaczono

« PoprzedniaDalej »