Obrazy na stronie
PDF

dami; do jéj opisu, prócz własnych, użył postrzeżeń które czyniono w miejscach przyległych teraźniejszeniu Królestwu Polskiemu, jako to w Wilnie, Krakowie, Lwowie i Gdańsku. Téj nader ważnéj pracy nie dozwoliła mu śmierć zawczesna ogłosić. Rękopism w języku niemieckim jest dziś własnością jego syna Stanisława Pusch, urzędnika przy warszawskiej mennicy; rękopism ten dla pożytku nauki, a szczególniej dla poznania klimatu kraju naszego, zasługuje aby był wydany na widok publiczny. - | W latach 1829 i 1830 w czasie pomiarów trygonometrycznych dóbr i lasów górniczych i fabryk rządowych, czynione były dostrzeżenia meteorologiczne na najwyższym punkcie Królestwa na Łysej górze zwanej Łysicą od d. 25go maja 1829 do 5 listopada 1830 roku siedmnaście razy dziennie, a w miesiącach zimowych w mieście Kielcach w pałacu biskupa krak. pod kierunkiem ówczesnego rewizora Wojciecha Niemyskiego. Podobne dostrzeżenia czynione były i na innych miejscach, a to dla wyznaczenia wyniesień punktów, przez równoważenie trygonometryczne otrzymanych. Liczne postrzeżenia we trzy tomy in fol. razem zebrane, znajdują się w biórze komissyi rządowej przychodów i skarbu. Położenie geograficzne góry Łysicy oznaczył w latach 1828 i 1829 Franciszek Armiński dyrektor obserw. astron. warsz. i otrzymał na szerokość geograficzną 50° 53' 35", 3; długość przybliżoną 38° 33', 9" – wyniesienie nad Warszawę 1516 8 stóp, a nad poziom morza 1884 4 stóp paryzkich. Ludwik ZeJsNea jako prof miner w uniw. krak., dziś professor akademii mediko-chirurgicznéj w czasie swoich podróży i wycieczek do gór Karpackich i Tatrów, czynił dostrzeżenia z barometrem dla oznaczenia wysokości gór i różnych miejsc, oraz z termometrem nad temperaturą źródeł i zdrojów w różnych wysokościach. Wypadki swoich dochodzeń ogłosił jedne w oddzielnych swoich rozprawach, a inne jak O temperaturze źródeł Tatrowych i pasm przyległych, w Bibl. warsz. na r. 1844 tom II.

Meteorologia w różnych czasach miała u nas swoich zwolenników różnego stanu i powołania. Do liczby gorliwych miłośników téj nauki należy Lew LUDMIŁ Konytski (Kobecki), nauczyciel nauk przyrodzonych w szkołach warszawskich, który przez kilka lat jużto jako ogrodnik z Polesia, już jako ogrodnik warszawski w pismach tutejszych, szczęśliwie przepowiadał przyszłe zmiany powietrza, opierając wnioski swoje na własnych postrzeżeniach, zjawisk przyrody organicznéj, łącznie z położeniem słońca i księżyca. Wielkim równie zwolennikiem badań meteorologicznych był JAN Bazyli ToMick: Dr. medycyny, który od r. 1815 osiadłszy w mieście Chełmnie w Lubelskiém, aż do epoki śmierci nastąpionéj w r. 1855, starannie zapisywał zmiany powietrza, mając głównie wzgląd na wpływ i położenie ciał niebieskich, osobliwie księżyca. Zostawił on wiele postrzeżeń własnych. Podobne notatki odnoszące się do stanu powietrza, prowadził w témże mieście Chełmie ś. p. biskup lFelix Szumborski. Znakomici uczeni którzy w wieku teraźniejszym ważnemi swemi pracami i postrzeżeniami najwięcéj przyłożyli się do postępu meteorologii są: Alexander Humbold, Kaenitz, Dove, Quetelet, Kupfer, Peltier, Martins, Bravaře l lIlIll. Przystósowanie telegrafów elektrycznych do meteorologii, dziś w użycie wprowadzone, wiele się przyczyni do postępu téj nauki, a to przez możność prędkiego porównywania zjawisk i zmian powietrza w różnych miejscach jednocześnie dostrzeganych, Nauki przyrodzone są dziś w ścisłym związku z sobą; jedna drugą wspiera i nawzajem jest wspieraną. Meteorologia ważną gra rolę w rólnictwie i w sztuce lekarskiej, a to z powodu wpływu jaki wywiera powietrze i jego zmiany na ciało ludzkie i w ogóle na przyrodę organiczną. Przykład tego wpływu między innymi dał nam poznać zasłużony w świecie naukowym Józep Majka w piśmie swojem w roku 1844 w Krakowie wydaném pod tytułem: Skutki ciśnienia powietrza pod względem fizyologicznym i patalogicznym rozebrane. Wpływ stanu meteorologicznego na śmiertelność, oceniony według 10letnich spostrzeżeń w Krakowie Kraków 1845. JAN BARANowski ur. 26 grudnia 1800 w mieście Sławkowie w wojew. Radom. Po ukończeniu nauk w uniw. warsz. i otrzymaniu stopnia magistra filozofii w roku 1825 został adjunktem obserwator w Warszawie. W r. 1837 powołany do wykładu astronomii w kursach dodatkowych w Warszawie, obowiązki te pełnił przez lat 5, aż do chwili zamknięcia tychże kursów. W r. 1848 po zgonie Armińskiego, założyciela i pierwszego dyrektora obserwatoryum, Baranowski powołany został na jego następcę. Oprócz prac astronomicznych w obserwatoryum ciągle dokonywanych, położył zasługi jako pisarz. Przełożył część astronomiczą t. I dzieła Humbolda: Kosmos czyli rys fizycznego opisu świata, War. 1849. Mikołaja Kopernika o obrotach ciał niebieskich, sześć ksiąg z textem łaciń. Warsz. 1854 in fol. Przełożył z franc. dzieło uwieńczone przez kommisyą francuzką p. n.: Meteorologia czyli nauka o zjawiskach w powietrzu dostrzeganych, o ich związku i wpływie na królestwo organiczne a głównie na człowieka p. Foissac Dra med. kaw. ord. legii honor itd. W przypiskach zamieścił wiadomości i postrzeżenia odnoszące się do kraju naszego, 2 tomy, War. 1858. Oprócz tego kilkanaście rozpraw zamieszczonych w pismach czasowych. Wojciech Jastrzębowski urod. 14 kwietnia 1799 we wsi Giewarty w Płockiem, uczęszczał do szkół w Płocku, później do liceum w Warszawie, nakoniec w roku 1822 był w uniw. warszawskim w oddziale nauk przyrodzonych i takowy chlubnie w r. 1825 ukończył; następnie został powołany na pomocnika professora fizyki Karóla Skrodzkiego, dziekana wydziału filoz. w tymże uniwersyt. Zapoznawszy się z Antonim Magierem i jego ogromną pracą Dostrzeżeń meteorologicznych na wezwanie profess. botaniki, Michała Szuberta, zrobił z nich obszerny wyciąg w r. 1826 i takowy przesłany został do Paryża botanikowi Mirbel, zamierzającemu wówczas wydać jeografią botaniczną całej kuli ziemskiej. Praca ta następnie z poczynionemi uwagami została wydaną w rysunku p. n. Karty klimatologicznej zwróciła uwagę Towar. przyj. Nauk, które wezwało na członka do grona swojego Jastrzębowskiego. W r. 1829 został adjunktem naturalistą, z obowiązkiem odbywania naukowych podróży po kraju, W r. 1836 pełnił obowiązki nauczyciela historyi naturalnej, fizyki i ogrodownictwa w instytucie gospodarstwa wiejskiego i leśnictwa w Marymoncie. Liczne są prace jego które wydał: 1) Kompas polski, czyli narzędzie służące za kompas powszechny, gnomonograf, obserwatoryum przenośne i narzędzie do kreślenia sekcyi konicznych wynalezione i opisane (str. 82, z 2 tabl.). Warsz. 1843. 2) Przepowiednie pogody, słoty, wiatru i innych zmian powietrza, wzięte z używania słońca, chmur, barometru, roślin, robactwa, pająków, ryb, ptastwa, płazów, żwierząt, ludzi i innych t. p. martwych, oraz żyjących rzeczy, (str. 15), Warsz. 1847. 3) Uklad świata zastósowany do potrzeb powszechnych, część I str. 324, Warsz. 1847. 4) Historya naturalna zastósowana do potrzeb życia praktycznego i do rzeczy krajowych, Wars. 1848 2gie wyd. 1854. 5) Stychologia czyli nauka o początkach wszech rzeczy, zastósowana do potrzeb życia czynnego i do rzeczy krajowych. Warsz. 1849, 2gie wydanie 1856 i wiele rozpraw. E. Zoologia ma swoich zwolenników i miłośników liczny poczet, między innymi znaczne zasługi mają. 1) Felix PaweŁ JARocki ur. 14 stycz. 1790 w Pacanowie pod Sandomirzem, umarł w Warszawie w dniu 25 marca 1865 r. Uczył się w Liceum i uniw. krakowskim. W roku 1812 przyjął obowiązki nauczyciela w Liceum ś. Anny. W r. 1814 otrzymał stopień doktora filozofii. W tymże roku władza edukacyjna przeznaczyła go na zastępcę professora nauk przyrodzonych w lic. pozn. W r. 1814 wysłany został kosztem króla polskiego do Uniwersytetów berlińskiego i paryzkiego. W r. 1817 został profes. nauk przyrod. w szkole woj. kaliskiej. W r. 1819 z polecenia ministra oświecenia St. Potockiego zakupił gabinet przedmiotów przyrodzonych we wsi Grunwicach w Szląsku za 11,500 talarów dla nowo otwartego uniw. wars i takowy sprowadziwszy mianował go minister professorem Zoologii uniw. z obowiązkiem dyrekcyi rzeczonego gabinetu którym zarządzał aż do zamknięcia jego. Napisał i drukiem ogłosił: Spis ptaków, War. 1819. Zoologia czyli Zwierzętopismo ogólne tomów 8, z których wydrukowano 6 od 1821–38 r. O zwierzętach jadowitych Wars. 1822. O ptakach olbrzymich, Wars. 1825. O przeobrażeniu się owadów, Wars. 1828. O ulach dla pszczół, Warsz. 1827. O szarańczy, War. 1827. O pająkach przędzących, Wars. 1827. Żubr oder der litwanische Auerochs, Hamburg 1830. Treść Zoologii 1851. Pozostał po nim przygotowany do druku słownik zoologiczny w pięciu językach 2 t. Wymienione dzieła zjednały mu tyle sławy w kraju i za granicą, że go najcelniejsze uczone Towarzystwa badaczów przyrody członkiem swym mianowały. Na zjeździe zaś w Hamburgu 1839 obrany został prezesem w wydziale anatomów europejskich. - - 2) JAN Morry ur. się w Paryżu r. 1790 i tamże nauki odbył. Do Polski przyjechał w r. 1806 z rodziną Mielżyńskich i już w r. 1812 został nauczycielem publicznym w gimn. pozn. W szkołach wykładał historyą naturalną i botanikę i uczył języka franc. przez przeciąg lat 33 bo w r. 1845 dla słabości zdrowia obowiązki swoje złożył. Wyuczył się dobrze po polsku, tak że równie w polskim jak francuzkim języku pisał i mówił. Drukiem ogłosił Wstęp do historyi naturalnej, Poznań 1823. Prècis de l'histoire de la littérature frangaise (Poznań 1825) w końcu Muzeum historyi naturalnej, Pozn. 1830. Wydał pierwszy z rękopisu: Książeczka na której się modliła św. Jadwiga, Poznań dwa wydania. Motty uważał się całém sercem za obywatela kraju, który został jego drugą ojczyzną. Zajmowało go zwłaszcza wszystko co miało związek z oświatą narodową. Szanowny professor, dobry ojciec, celował łagodnością

« PoprzedniaDalej »