Obrazy na stronie
PDF
ePub

Tra bu fe 'n gorhybu rhawg,

Y gwirion, am ddrwg arall, A'i ruad mor afrywiawg,

I farw 'n wir, am fawr iawn wall. Ynfyd fygythiai'n anferth

Duw Ynad a ordeiniawdd A'i ddwrn llawn asgwrn a nerth:

Hyn i ni; hwn yw ein nawdd. Ei dawel feibion diwair

Trwy waed mae'n portreiadu Ddelwent, nid attebent air. 2620 Rhyw fawr Aberth ceinwerth cu 2680 Eb ei wraig, er mwyn cael bri

Sydd i lanhâu beiau 'r byd, Ei ddwl wên, a'i foddloni;

Holl faich ein hyll afiechyd. Boed i mi braff wr craff cryf;

I'm Naf aberthaf yn bur, Da gwn na bu ’rioed gennyf

Drwy grêd, ei wâr greadur. Dueddiad at brydyddiaeth,

Yr oen, wedi'r farwboen fawr, Ysmaldod a ffregod ffraeth.

Oedd oll ar yr hardd allawr. Diles anfuddiol deulu

Yn union tân ennynnawl, Yw beirddion llymmion ya llu.

Fflammau o gaerau y Gwawl, Dyna, eb Cain frwd annoeth,

O’r rywiog eglur awyr Dyna reswm dyfndrwm doeth.

Ddisgynnodd, llosgodd e'n llwyr. Anfynych i ti, f' enaid,

Ac Abel, yn llawn gwiwbarch, Roi'r fath drwm reswm wrth raid. A'i deulu, o burgu barch, Deuwch, fy meibion diwyd,

Ar y glwys fryndir glaswawr Prysurwo, gweithiwn i gyd.

Syrthiodd y cu lu i lawr. Terfysg y nghanol tyrfa,

Codant, a molant Dduw mad Dirmyg dau ddyblyg ar ddâ,

Yn llon gôr llawn o gariad. Hyn, neu ddim, ro'i ar ddamwain

Cain yntau 'n ddïau a ddaeth Ryw ammhur gysur i Gain.

O’i halog faes ehelaeth Dilwydd oedd yn ei deulu;

Yn hwyrdrwm âg offrwm gwael, Hyd ei feusydd beunydd bu 2640 Anhynaws galon anhael.

2700 Rhyw afwydd, rhyw dramgwydd drwg, Mawr oedd ei ddig ffyrnig ffol Ddu alar i'w ddau olwg.

(Gresyn!) at ei frawd grasol. Praidd Abel, pur dda obaith,

Y Byw-Ner ni dderbyniodd Hyd borfa fras loywlas, laith,

Ei ddigllawn anraslawn rodd. Ar gynnydd beunydd y bu,

Bu llidiawgrwydd, berwydd hyn, A dilesg, mal ei deulu.

Annwnawl ynddo 'n ennyn, I Nef fåd offrymmai’n ferth

Anneddu 'n ei fron addig Loywbur, flynyddawl aberth,

Bu chwerwon finderon dig. O'i wynpion ddofion ddefaid,

Ei freuddwydion gwylltion gànt Yn ddïau y gorau gaid.

Y nos a'i dychrynasant. Ar fryn heulwawr allawr oedd

Gan frawychu canfu Cain I Naf daear a Nefoedd,

Ddrwg orthrwm olwg milain, Gwaith drogel Abel war,

Ei feibiawn, garw-iawn y gwaith, o ddewis bridd y ddaear.

Yn ubain mewn anobaith, Yn ol ei bêr arfer aeth

Yn waelion gaethion fe'u gwel I'r heulawg fryn tra helaeth,

Dan greulon feibion Abel. A'i feibion rhadlon yn rhes,

Ei lafur fe wêl hefyd, A'i fyw oen yn ei fynwes.

Ercbyll hynt! ganddynt i gyd. Yr oen osodawdd i'r lor,

Fe glybu, dan synnu, swn Wr ollaw), ar yr allor, 2660 Gerwinawl o hagr Annwn.

2720 Yn rymmus gan ei rwymaw;

Tydi a oddefi'n ddwys Brefodd, fe lyfodd ei law,

I'th erbyn y fath arwbwys? Gan edrych, oen gwych, yn gu

Yn wir-deilwng ar d'elyn Yn fwyn arnaw i fynu.

Tydi ni ddïeli, ddyn? Deigr gwr Duw 'n ddilaw a ddaeth

Ymwylltio, dan ddeffro 'n ddig I'w wedd lån ddïelyniaeth.

Iawn ei wedd, wnaeth Cain eiddig. Y gwr da hawddgar duwiol,

Y nos sydd, a'r dydd heb dawl Dan grynu, nesu wnai 'n ôl.

Yn ddeufwy anoddefawl. Gweled fy mhlant un galon,

Penyd yw 'mywyd i mi; A'r haul certh, yr olwg hon!

Beunydd raid im' ymboeni?
Y gwirion yma ’n gorwedd

Digter, blinder, chwerwder chwyrn,
Yn rhwym, ac mewn tyner hedd. Terfysgu maent trwy f'esgyrn.
Ej ladd, drwy ddïalyddiaeth,

Myn Annwn, ai mi'n unig
Sydd raid, a niwaid ni wnaeth.

Dan Nef raid oddef y dig?

Oes eraill gânt drysori
Bendith, a melldith i mi?
Myn Nef fry! nid felly fydd;
Galar gânt fel eu gilydd.
Eu mwyn brydydd ni bydd byw
Yn hawdd ddim hwy na heddyw. 2740
A dyngais â'm llais, fy llaw
Hynod a'i gwna cyn hunaw.

Gyd â'r wawr f' aeth y cawr Cain
Gryf olwg, âg arf filain
Farwol, dan y Nef eirian,
Yn ffyrnig wr dig ar dân.

Abel â'i dawel wên dêg
Ydoedd, ar hyn o adeg,
Yn rhodiaw, 'n myfyriaw ’n ferth,
Gu lwysfab, dan goed glasferth.
Rhyfeddai, myfyriai 'n fud
A manwl, ar bob munud,
Ar degwch caredigawl,
Ar eglur gysur o'r Gwawl
Gafodd ef o Nef yn wir
Gan Gerub gwŷn a geirwir.
Yn ei gwsg, y mwynddyn gwâr
Heddgoeth, gwelodd yn hawddgar,
Gwelodd wych a gloywdda wedd
Nwyfus Angel tangoefedd.

2760
Clywodd ei lais cu-lawen,
Nefolaidd ei waraidd wên.
Dy yrfa, wr diweirfad,
A ddarfu 'n ufuddgu fåd.
Tydi derfyni ar før,
Yn Nuw, dy oes dan awyr;
Tydi a dderbyni’n bêr
Fendith Duw dy Gyfiawnder.

Seirian Gerub prysurawdd
I'r entrych hoyw-wych yn hawdd :
Ar edyn, dan esgyn, aeth
Yn heulawg i'r Nef helaeth.

Lle'r oedd y gwr llarieidda',
Abel, mewn man ddirgel dda,
Cain, mal ar ddamwain, ddaeth
A’i lawn danllyd elyniaeth.

Yna Abel wynebodd
Arno fe mewn eirian fodd,
Gan barablu, nesu 'n wyl,
Mor dyner,-fy mrawd arwyl! 2780

Ennynnodd Cain yn wynnias,
Addig iawn oedd ei wedd gas.
Ai brawd wyf fi i brydydd
Penffol? baʼnd ffol yw dy ffydd!
A'i anferth arf erwinfawr
Tarawodd, lladdodd i'r llawr!
Ei dêg waed ffrydiawg ydoedd;
Yn loesau angau pan oedd,
Fe iolodd dros fai 'i elyn,
Yn hygar faddeugar ddyn.

Felly bu farw, modd garw! gwel
Dda obaith diwedd Abel.
F' aeth angylion, loywlon lu,
A'i fyw enaid i fynu.

Annedwydd fu Cain, adyn; Dychrynodd, safodd yn syn. Taflodd, gollyngodd i'r llawr Ei arf, mewn dychryn erfawr. Gwaeddodd, fe rwygodd ei fron, A chwerw adlais echrydion : 2800 Fy mrawd Abel, Abel! Oh Atteb, a chlyw fi etto! Rho'wn heddyw yn fyw dy fod, Duw yr! rho'wn y byd erod !

Cain yno, mewn cwyn annoeth,
Afraid cur, am ei frawd coeth,
Ei law, mewn tynerawl ofn,
A godawdd, ac mewn gwaedofn :
Ei dda luniaidd law wenwawr
A syrthiodd, llithrodd i'r llawr.
Fy mrawd! fy mrawd! marw ydwyt!
Gwae o'r dydd! ac oered wyt!
Gorwyllt â'i draed fe gurodd
Y ddaear ddig; ffyrnig ffodd
Ymaith mewn tanbaid ammhwyli,
Rhegodd Annwfn â'i dwfn dwyll.
Clywai, meddyliai 'n ddilys
Clyw ef hyfrydlef ar frys.
Gobeithiol droi'n ôl a wnaeth
Yr herwr, mewn mawr hiraeth. 2820
Ond Oh! nid oedd yno ddyn
oll i alw yr hyll elyn;
Neb, wae arw! ond y marw mud,
Anafus, i'w Ain ofud;
A'r fyddar werdd ddaear ddig
O'i drwch waed yn drochedig!
Crych wylodd, mewn croch alaeth,
Y lofrudd mewn cystudd caeth:
Daear! Uffern hyll drafferth!
Crynwch, agorwch yn gerth!
Agorwch, llyngcwch fi'n llwyr,
Fi ’r euog! o'r fawr awyr!
Ymwylltiodd, rhedodd ar hynt
Chwerw, mor gyflym a chorwynt.
Syrthiodd, llewygodd i'r llawr;
Yno 'n dorf ofnau dirfawr
A fu 'n ei amgylcbu ’n gaeth,
Wr addig, am lawruddiaeth.
Gerwinboeth ei gur enbyd!
Nid llai na phe byddai'r byd 2840
Yn wreichion gwylltion o'i gylch,
A'r agwrdd nef fawr ogylch
A'i siriol luoedd seirian
A hwythau 'r dyfnderau 'n dân !

Clywodd ef hydrlef ar hyn
I'w gyfarch, ac yn gofyn
O fry,-Mae Abel dy frawd?

Yn unffagl, mewn chwyrn anffawd,
Neidiodd yn ddychrynedig,
Attebodd, d’wedodd mewn dig,
Ni’s gwn; ai fi fyddwn, fâd
Gadarn! i'm brawd yn geidwad?

Cudeg Archangel cadarn
Oedd yno, i bwyso barn.

aeth

[ocr errors]

2900

Y dewrwyllt lofrudd diras,

Pwn o dân, poenau d’enaid Yn wael ei liw, yn welw las

A'th losgant, poenant heb baid. A ddelwodd gan ddu alar

I'r nefawl orseddawl SANT, Uffernol, anferthol får!

I Dduw perthyn maddeuant: Eb y fâd Gennad geinferth

I'r Arglwydd hylwydd, i'r hael Ruadwy, ofnadwy nerth;

2860 Ion didwyll yr wy'n d' adael. Annoethwr, beth a wnaethost?

Y Gennad hardd esgynnawdd
Lofrudd, clyw, on’d ydyw 'n dost, Yn union yn hoywlon hawdd.
Mae gwaed dy frawd, gwiwfrawd gwâr, Ef ar hynt aeth fry i hedd
Ar Dduw 'n gwaeddi o'r ddaear! At nifer gwlad tangnefedd.
Fab anwar y ddaear ddig,

Gwedi'r llofruddiawg adyn
Ac adyn melldigedig,

Erchyll hir sefyll yn syn,
Mawr fydd d'aflwydd herwydd hyn, Cynddeiriawg aeth Cain ddiriaid,
O'th ôl dïal a'th ddilyn.

Mewn gwyniau poenau heb baid,
Y ddaear, am dy fâr, fydd

I blith ei dylwyth, a'i blant I'th boeni'n ddiffrwyth beunydd. A nawswyllt ddychrynasant. Crwydrad, gwibiad gwag obaith,

O degwch cymmydogaeth Fyddi ’n hir gwedi'r drwg waith. Anwylion yr Ion yr aeth Y llofrudd, mewn cystudd, cur,

Y llawrudd hyll a lloerig
Ddolefodd gan ddu lafur;

Heb ffîn, ond trablin! lle trig.
Mae 'mhechod, gwae im' ganfod gwawl! Ei dylwyth ymddidolant,
Yn ddïau 'n anfaddeuawl.

A mudaw, dan udaw, wnant.
Af, rhedaf yn rhuadwyllt,

Yn ddig, mewn crwydredigaeth, Yn grwydrad a gwibiad gwyllt!

I dir Nod, i'r dwyrain aeth. A’m deil, wedi 'm didoli,

Gofidiai, ni feiddiai fod Hyllddu waith, fe a'm lladd i. 2880 Ei hunan, gan ofn hynod : Adeiniawg fab nerthawg Nef

Gan hyn, yr adyn di ras Heulwawr, dd'wedodd mewn hoywlef:

A seiliodd yno ddinas, Saith ddyblyg ddirmyg a ddaw

I ddofi'r anoddefawl O fol Annwn i flinaw

Boen a gwŷn derwyn ddi dawl, A laddo Gain, aflwydd gwyllt

I ddiriaid fud-fyddaru A'i gyrr i ddistryw gorwyllt.

Cydwybod mewn llawnglod llu. Y mawr Archangel mirain

Adda ac Efa gafodd A rodd gerth arwydd i Gain,

Fab cyfiawn, yn raslawn rodd Yn groywdeg i'r hagr adyn,

Am Abel, ac o'u meibion I'w ddïau gadarnhâu 'n hyn.

Y mwyaf, Seth lwysaf lon. Eb wed'yn fab gwŷn y Gwawl,

Anwyl gan Dduw ei enaid, Gan edrych yn gain hydrawl,

Fe'n ddifri' mewn gweddi gaid.

[ocr errors]

2920

Y DRYDEDD RAN.

[ocr errors]

AMLHAU drwy barthau 'r byd

Uwch y byd ynfyd anferth Wnai dynion wedi ennyd ;

Lanwent, ymgasglent yn gerth: Gormod malldod a melldith,

Miloedd o ddu gymmylau Amlhâu wnai pechodau chwith.

Ynt o hyd yn tewhâu : O fysg terfysg eu torfoedd

Du y wybren a dybryd, Ammhrydferth, yn gerth, ar g'oedd, A du yw'r ddaear gu i gyd:

60 Gwâr Enoc, y gwr union,

Torrai'n ferw-wlaw, troe'n fawrlef Gan gu oreulu yr Ion

Genlli' o ffenestri nef. Cyfodwyd, a dygwyd ef

Gan amlder, llawnder, a llid Ar olwynion i'r loywnef,

Y gwlaw, yn syn e glywid, Oddiar wybrennydd eirian,

Ar gyhoedd, drwy gymmoedd gànt, Mewn cerbyd eurbryd o dân.

Arw hyll ferw y lifeiriant. Er canfod, i'w trallod trwch,

Afonydd, a'u holl-rydd hynt, Fyw arwydd editeirwch,

A chynnwrf mawr, gwreichionynt. Hagr gedyrn gawri gwaedwyllt,

Yr awyr whai adruaw, Cawri mewn drygioni gwyllt,

A mawr drwst wnai 'r môr draw: Ni throant, er athrawiaeth,

Dygyfor wnai'r môr merydd O'u llygredd, o'u camwedd caeth. Drwy safnau y sugnau sydd Waethwaeth aeth y byd weithian, O’i fewn, a berwi i fynu Llygrodd y'mhob modd a man. 20 O'r llyngclyn diderfyn du. O'r Gwynfyd Ior a ganfu

Draw e giliai 'r trigolion, Eu holl ddrygwaith diffaith du.

A braw yn brydiaw eu bron: Ior Nef edifaru wnaeth

Pan glywsant, ffoisant yn ffol,

A mawrwaedd, i ymorol Ei gâs a gyffröasant;

A cheisio lle i lochesu Pob byw i ddistryw ydd ânt.

Rhag digter y dyfnder du.

80 Un oedd a gaid yn addas

Eu 'mddiffyn yn erbyn Nêr O flaen y Tad, drwy rad ras;

A gafwyd yn wag ofer: Ac ef, sef Nöa gyfion,

Mawrddwys oedd grym y morddwr Fwypaidd wr, anfonawdd Ion,

Yn llenwi, 'n torri pob twr. Bura gwaith, i bregethu

Ffrydiaw yn gyffröedig At greulon elynion lu.

Yr oedd y dyfnderoedd dig. Y gau weision a gawsant,

Soddawdd y dinasyddion Gan wych Ion, ugain a chànt

Dan gryfder dyfoder y don. O fwyddau, er troiau trwch,

Eraill, mewn amryw oror, I gyrhaeddyd gwir heddwch.

Rhag dyfroedd mawrfloedd y môr, O’u trawsedd hwy ni's troisant,

Yr ynfydion gwylltion gau Eithr oll yn waethwaeth yr ânt.

Am nawdd ffoent i'r mynyddau : Anfad-weis, gwnaent ynfydu

Rhedai'r môr mawr rhuadwy A gwatwor pob cyngor cu.

40. Ar fyrder i'w huchder hwy. Y byd i gyd mor gadarn,

P' le'r ânt? p'le safant? p’le sydd ? Lygrodd, addfedodd i farn.

Ba gaer lle na bo gerydd ? Naf Awdwr y Nef odiaeth,

Duw Nêr! ei ddigter a ddaeth, Fall wneud, f'eill ddadwneud a wnaeth: A dygn yw'r gospędigaeth! Anfeidrawl ollawl allu!

Chwyrn derfysg! dychryn dirfawr!" Dyweded, Bydded-a bu.

Goleuo mellt drwy'r gwlaw mawr! 100 Duw o gaerau’r dêg eirian

Daear hen, drwy wahanu, Oleunef, a rodd lef lân;

Yn dadmer i'r dyfnder du: Chwi ddyfroedd yn lluoedd llawn, Hi, wrth esgor ar foroedd Dyfnderoedd moroedd mawriawn, Llïosog iawn, yn llesg oedd. Duw Awdwr, Fi sy 'n d’wedyd,

Gan ofn, y ddaear ddofa ddig Dylifwch, boddwch y byd.

Gron ydoedd yn grynedig: Y dyfroedd â'u lluoedd llawn,

Gan fôr gwyllt gwynferwawg wedd Ar air Ion, yr Ior uniawn,

Yn torri rhwng y tiredd,

ll

Ynysoedd ymrannasant,

Yr Arglwydd Ion cyfion cu Trymmion i'r eigion yr ânt.

Ei fwriad wnai lefaru, Gwnai'r tonnau, cadau cedyrn,

Na fwriai lif nef fry i lawr Dan ruaw, ymchwyddaw 'n chwyrn. I'r lesol ddaear laswawr. Dinystr bloeddfawr ymdaenodd,

Tymmerus fydd tymmorau A'r crwnfyd ynfyd amdodd;

Drwy 'r byd i hyfryd barhâu: Pob glàn, pob eirian oror,

Pryd hau a phryd cynhaual, Pob mynydd îs moelydd môr!

Pryd oerni, pryd heini' haf, Byddar i bob rhybuddion

Nos a dydd ni's diweddan' Rodd Ior Hedd, fu'r ddaear hon: Tra bo 'r ddaear liwgar lân. Hyd eigion damnedigaeth

Yn Nuw fe gredodd Nöa; Barn Duw yn ddiluw a ddaeth. 120 Y gwr cu a'i deulu da

180 Distryw dirfawr, bloeddfawr bla! Diwagedd a fendigwyd Diweddiad ar hâd Adda!

Mal plant dilysiant Duw lwyd. Hyll iawn bu, ar ol y llif,

Rheolant, byddant yn ben Arw-waedd gan dorf aneirif.

Obry, dan yr holl wybren. Echrydus arswydus swn,

Drwy fendith Duw Ior fwyn-Dad Crechweniad croch o Annwn:

Y gwnaent hwythau amlbâu hâd. I'r Diawl ac i'w arw deulu

Y dynion wrth ymdaenu
Rhyfedd orfoledd a fu.

O'r dwyrain, oror gain gu,
Pa wrthddrych mor drefnwych draw Teithient, deuent o'r diwedd
Dan nefoedd sy'n dynofiaw

I wlad dêg wastad ei gwedd.
Goruwch bloedd dyfroedd y ddn, Nid oedd, drwy eu lluoedd llawn,
Ar ogwydd hyd yr eigion ?

Ond uniaith rhwng y dyniawn. Ai llong ddi hwyl anwyl yw,

Dywedent, Gwnawn odidawg Wych adail, neu arch ydyw ?

Ddinas dda a barhâ rhawg;
Oes neb daionus

yn
ôl

A Thŵr o fawrwaith eurwych,
Trwy foddion tra rhyfeddol ?

A'i nèn hyd y nef wèn wych. O Nöa ragora' gwr!

O'n caerau ni 'n gwascerir; Credaist air y Creawdwr;

Gwnawn i'n henwau barhâu'n hir. Cedwaist hefyd fyd yn fyw

O'r wenfawr Nef dirionfaith O ddwystrwm ddyfnfawr ddistryw: 140 Gwnai'r Duwdod ganfod eu gwaith. 200 Dedwydd trwy ras Duw ydwyt;

Dirym iddynt hyderu, I'r byd, wr mâd, eildad wyt.

Can's Ion yn anfoddlon fu. Ion a gofiodd No gyfiawn,

Y lydan adeiladaeth, Dduwiol wr dedwyddol iawn,

Ar fyrder, llwyr ofer aeth:
A gyrrawdd o bob goror,

Rhwng gau dduwiau y ddaear
Trwy nerthoedd gwyntoedd yn gor, Anghydfod fu 'n bod a bâr.
Y noroedd mawrfioedd a maith

O’u ceurydd hwy wascarwyd
Yn ol i'r llyngclyn eilwaith;

Yma a thraw gan law Duw lwyd. Eilwaith hwy wnaent ddychwelyd

Y dynion wnaent ymdaenu, I'w hannedd, i berfedd byd.

Ar led ymrannai'r mawr lu. Ac o'r moroedd garwfloedd gànt Dewisodd, galwodd Duw gwŷn Ynysoedd esgynnasant.

Un hynod iawn o honyn' Daeth y crwnfyd hyfryd hwn

O dy ei dad, o'i wlad lwys, Yn ol i'r drefn a welwn.

"I gael gwlad oedd fwy gwiw-lwys. Ar dop, ar uchelder da

Diweirfab, ebr Ion dirfawr, Mynydd mawr yn Armenia,

Tydi a fyddi yn fawr: Yr arch lwys a orphwysawdd,

Hynod ryfeddod fyddi; Dros amser, dan Nêr a'i nawdd.

Amlhâf a bendithiaf di. Hefyd ar air Iehofa,

Bendithiaf, rhoddaf wir hedd Ym mhen blwyddyn, y dyn da 160 I'r gwŷr wnan' it' drugaredd: 220 A ddaeth a'i hiliogaeth lân,

Doethion fydd dy fendithwyr; Wych ollawl, yn iach allan

Ond gwae eneidiau y gwŷr I'r ddaear oedd liwgar lwys

Taeogion a'th felltigant; Buredig ail Baradwys.

Melldithion geirwon a gânt. Aberthu wna Nöa 'n awr,

Dïau teuluoedd daear, Dda 'wyllys, ar hardd allawr,

Ynod, y gwr gwiwglod gwâr, Ar Ararat fawr eres,

Yn odiaethol fendithir; I Arglwydd pob llwydd a lles.

Ior y Nef wna’i air yu wir.

« PoprzedniaDalej »