Obrazy na stronie
PDF

a 1582 nawet marszałkiem izby poselskiej, nader ważne są jego pamiętniki, które po polsku napisał, wyjawiając tajemne sprężyny zdarzeń z ostatnich chwil życia Zyg. Augusta i następnych. Wyjątki z nich umieścił J. U. N. w t. II swego Zbioru pamiętników z napisem: Niektóre okoliczności bezkrólewia po obraniu Henryka. Wybranie Stefana Batorego. Na łaciński język przełożone mają napis: Interregni Poloniae libri VIII. W Petersburgu nakładem księgarza Wolfa w r. 1856 wyszły pod tytułem: Dzieje polskie od Zygmunta Augusta śmierci 1Ó72 do 1576 Swictoslawa Orzelskiego przełożył z łacińskiego Włodzimierz Spasowicz. Tomów 3; 4ty zaś tom czyli wstępny zawiera życiorys Orzelskiego, mowy i pisma w sprawach publicznych w 8ce. d) MaciŁi Stryjkowski. (Ur. 1547 w Stryjkowie, mieście leżącem w obw. rawskim, z ojca Jakóba. Od 1554 uczył się przez 9 lat w Brzezinach, a licząc 18 lat, wybrał się 1565, aby doświadczyć żołnierskiego chleba, oprócz tego żywiąc w sobie żądzę podróżowania, do Litwy, wtedy wojującej z W. K. Moskiewskiem. I tu przebywał po rok 1573, przez ostatnie 1 '/2 roku w Witebsku gdzie rotmistrzowal Al. Gwagnin, Włoch z Werony. Po śmierci Zyg. Aug. wrócił do Korony i w końcu wrześ. 1574 puścił się w podróż do Konstantynopola z posłem Jędrz. Tarnowskim przez Multany, Bulgaryą i Tracyą, skąd wróciwszy przed 12 kwiet. 1575 do Krakowa, udał się nazad na Litwę, gdzie pracował u Jerz. księcia Olelkowicza, a po tego śmierci 1578 u Melchiora Giedrojca biskupa, który go miał kanonikiem żmudzkim mianować; lecz czy święcenie wziął, nie wiadomo; (f zapewne wkrótce po 1582). Od pierwszego przybycia na Litwę oddal się cały duszą i ciałem pisaniu dziejów litewskich. Dla tego nauczył się po litewsku i po rusku, słuchał pieśni i zbierał podania, zwiedzał pograniczne ziemie, oglądał pola bitew, dawne mogiły, wyorywane oręże, ważniejsze uroczyszcza czyli grodziska, zamki, cerkwie, grobowe kamienie, obrazy książąt, i Ł d. Owocem tego zapała i ciężkiej pracy, nie wspominając już bynajmniej] o rozlicznych źródłach pisanych: Która przedtim nigdy świata nie widziała Kronika polska, Litewska, Zmudzka i wszystkiej Rusi Kijowskiej, Moskiewskiej, Siewierskiej, Wołyńskiej, Podolskie'), Podgórskiej, Podlaskiej i t. d. I rozmaite przypadki wojenne... W Królewcu 1582 2gie wyd. War. 1766 i 3cie tamże 1845. Cokolwiek sędziowie dzisiejsi temu dziełu zarzucają, mniej więcej może być sprawiedliwem; jednak jestto dzieło olbrzymie i sława jego nie zaginie. Aby przynęcić czytelników podał wiele opisów, mianowicie bitew, wierszami. Zaraz po powrocie z podróży wydał: O wolności Korony polskiej i w. k. Litewskiego a o srogiem zniewoleniu inszych królestw pod lyrańskiem jarzmem tureckiem; o rokoszu niniejszego tyrana... Amurata i wszystkich królów domu Otomańskiego... wywód; tudziez którymby sposobem ta moc ukrócona być mogła... przestroga w Konstantynopolu, według czasu istotnie gwoli ojczyźnie napisana. Krak. 1575. Miał do tego czerpać ze źródeł wschodnich. Inne pisma jego są: Goniec cnoty. Kraków 1574. Z wyd. Warsz. 1846. Pi zeslawnego wjazdu do Krakowa i pamięci godnej koronucyi Henryka i. t d. Kraków 1574 2gie wyd. Warsz. 1843. 3cie Warsz. 1846. Wywód narodów sarmackich. Krak. 1575. Zwierciadło kroniki Ittew. Tablica 1577 drukowana. e) Marcin Paszkowski, także rymotwórstwem się bawiący, przełożył Alexandra Gwagnina dzieło p. n.: Kronika Sarmacyi europejskiej, Krak r. 1611 i War. r. 1768. Stryjkowski głosił, że Gwagnin go w Witebsku okradł i cudze za swoje wydał; dzisiejsi znawcy tego nie przyznają: bo aczkolwiek Gwagnin mógł korzystać z jego dzieła, toć przecież język i układ, porządek i sposób pisania wcale go od Stryjkowskiego różnią i nad tegoż przekładają.

f) Marcin Bf.AZOMSKi jest tłumaczem Kromera: O sprawach , dziejach i wszystkich innych potocznościach Koronnych polskich, ksiu/t XXX. Krak. 1611, Warszawa 1767.

g) Cypryan Bazylik (rodem z Sieradza. Ojciec jego był w służbie u Greka Heraklidesa, którego Łascy na liospodarstwo wołoskie wprowadzili. Syn wychowany od Łaskich chwycił się wyznania reformowanego, miał drukarnia, własną w Brześciu litewskim, wspierany od Olbrachta Łaskiego wojewody sieradz.; żył w przyjaźni z Trzycieskim, Przyłuskim). Zajmuje tu miejsce jako najwyborniejszy tłumacz: Ilittorya o srogim prześladowaniu kościola bozego, w której wypisane sprawy onych męczenników, którzy począwszy od Wiklefa iHvs*a do tego naszego ,wieku prawdę... ewaniclii krwią Zapieczętowali. Brześć lit. 1567. Historya o zywocie i Zacnych sprawach Jerzego Kattryota, którego pospolicie Skanderbergiem zowią. Brześć lit. 1569 (pierwsze trzy księgi przetłumaczył Wolan). J. F. Modrzewskiego o poprawie Rzeczypospolitej ksiąg pięcioro, w Łosku r. 1577 i Wil. r. 1770, lecz w tem opuszczono ksiegę o kościele. Przed. Bib. polsk. Turowskiego. Sanok 1855. Nakoniec Historya Atyli, dotąd nieznana bliżej.

h) Piotr Skarga Paweski. Roczne dzieje kościelne od narodzenia... wybrane z rocznych dziejów kościelnych Cesara Baroniusza, Krak. r. 1603 i dopełnione w Krak. 1607. Żywoty świętych starego i nowego zakonu na kazdy dzień przez cały rok. Pierwsze wydanie w Wilnie r. 1579, ostatnie 2i0 w 4" w Wiedniu 1859.

i) Bartosz Paprocki (ur. koło 1543); nauki pobierał w Krakowie, i w młodości przesiadywał u Modliszewskiego i Piotra Gorajskiego. Dla poprawienia sobie doli ożenił się z Jadwigą Kosobudzką, kasztelanką sierpską, wdową po Wiszniewskim staroście mławskim i po jakimś Zyczku; lecz tyle doznawał od niej przykrości, że już do Włoch wymykał się, od czego wiadomość dopiero ojej śmierci (1572) wstrzymała go. Miał majątek dziedziczny w Płockiem: (iłogole i Paprocką-Wolą, gdzie czasami przebywał; wiele przesiedział za granicą, mianowicie w Czechach, na Morawie i Szląsku, tudzież lubił gościć przy opatach; (f 1614 i pochowany u Franciszkanów we Lwowie). Byłto niespracowany pisarz wierszem i prozą; zalet nie ma żadnych wprawdzie, lecz tego mu nikt nie odmówi, że pierwszy wystąpił na polu heraldyki i nie jedno wynalazł i pamięci przekazał, co za ważne poczytać należy. Tu wyliczamy tylko dzieła heraldyczne, wszystkie inne polskie i czeskie odstawiając na stronę, choć w niektórych możnaby znaleźć jakie ziarnko. Panosza to jest wysławienie pnnótv i paniąt ziem ruskich i pudolskich... Krak. r. 1575. Wierszem. Gniazdo cnoty zkąd herby rycerstwa... polikiego Krak. 1578. Lecz najważniejsze są: Herby ryrerstwi polskiego, Krak. 1584. Bib. Turow. 1859 i Ogród królnuski, w Pradze czeskiej 1599. Dzieło to nader rzadkie, podaję treść jego dokładną. Zawiera ono historyę powszechną, czyli raczej krótKą powieść o monarchiach różnych narodów, począwszy od historyi rzymskiej za czasów Rzpltej, przechodzi autor do cesarzów na zachodzie (których wizerunki równie jak i innych monarchów, na drzewie rznięte obok są przyłączone). Potem następują cesarze niemieccy od Karola w. począwszy. Następnie potem historya Siedmiogrodznnów, Woloszanów, książąt rakuskich, królów polskich, czeskich, książąt szląskich, ruskich, litewskich, i pruskich. Dzieje swoich czasów opowiada Paprocki niekiedy w nader drobnych szczegółach, dla tego też niejednostajność dzieła. Nie mając dość na robocie około herbów polskich, opisywał je także u obcych. Należą tu: Zrdcadlo... margrabstwij Morawskeho, w Ołomuńcu r. 1593. Diadochns id est tuccessio ginnk postaupnost knijiat a kraluw Czeskych w Pradze 1602. Sztambuch szlesky, w Bemie 1609. Zwierciadło najlepiej wykonanćm. Co po polsku bam

napisał, to kiizai innym na czeskie przekładać. Pisał

dużo dla pieniędzy!

§ 57. Pamiętniki, «l>«rj ngr.e, Huty.

a) Listy oryginalne Zygm. Augusta do Mikołaja Radziwiłła Czarnego wojew. wileiisk. etc. z autentyków spisane i wydane przez Stanisława Lachowicza. Wilno 1842 zawierają wiele ciekawych szczegółów i objaśnień do historyi jego panowania.

b) Pamiętniki o krolowej Barbarze zonie Zygm. Augusta z ryc. 2 tomy 1837, 40. Dopełnienie tychze pamiętników w studiach histor. wydał Michał Baliński. Wilno 1856.

c) liękopism historyczny dworzanina i wychowańca Augusta: wydał A. E. Koźmian. Wrocław 1841.

d) Pamiętnik do historyi Stefana króla polskiego czyli korrespondencya tego monarchy, oraz zbiór wydanych przez niego urządzeń, z rękopismów zebrane przez Edwarda hr. Raczyńskiego. Warsz. 1830.

e) Pamietniki Millerowe (radzca nadworny księcia kurlandskiego) do panowania Stefana Batorego przełożył z języka niemieckiego J. J. S. Poznań i Trzemeszno 1840.

f) Pamiętniki o Samuelu Zborowskim zebrane z współczesnych dzieł i rękopismów biblioteki Kórnickiej przez Lucyana Siemieńskiego. Poznań 1844.

g) Samuel Maszhiewicz rotmistrz koronny napisał Dyaryusz wydarzeń, których był świadkiem. Jan Zakrzewski wydał z rękopismu biblioteki szczorsowskiej hrabiego Chreptowicza, pod tytułem: Pamiętniki Samuela Maszkiewicza, początek swej biorą od r. 1594 w lata po sobie idące. Wilno 1838.

h) Mikołaj Mahchocki, rotmistrz w czasie wojny moskiewskiej, odpasawszy oręż, obwinąwszy rany, zapisywał sobie co na własne oczy widział, skreślił i)yaryu»z wojny moskiewskiej do r. 1612 idący. Wyszedł pierwszy raz w Poznaniu r. 1841 pod niewłaściwem nazwiskiem Historya wojny moskiewskiej, zawiera wiele ciekawych

« PoprzedniaDalej »