Obrazy na stronie
PDF

poczynając, we własnych, żyjących postaciach,
niejako działające, w całéj krasie i z całym
wdziękiem. – Dzieje w Koronie Polskiej są ra-
czéj pamiętnikami spraw i przygód, na które
patrzał z bliska od 1538 do 1572, wyszły
w Kr. 1637, War. 1750, 54, 1804,28. Rozmo-
o ofercyj. o obrocie prawie i obycza-
jach Polskich Krak. 1616, War. 1750 i 1828,
tudzież Droga do zupełnej wolności Elbląg
1650, są treści politycznej i małej wagi, radził
bowiem rządzić się jak Wenecya. Lecz ze
względu na język nie mogą być zapomniane,
równie jak Rzecz o dobrodziejstwach z Seneki
wzięta Krak. 1593, Wilno 1772, oraz Demon
Socratis albo rozmowa złodzieja z czartem Krak.
1624-26, gdzie czart dowodzi, że w tém nie
jego wina ale samego złodzieja, że się złemu
oddał a cnoty pozbył.

STANISŁAW Koszutski wytłumaczył Rejnharda
Lorychiusza księgi o dobrym rządzie i wycho-

[ocr errors]
[ocr errors]

cerona księgi o powinnościach, Wilno 1583; 1593, 1606 i 1766.

SEBASTYAN PETRYCY (ur. w Pilźnie; uczył się w akad. Krak. i 1583 został dokt. filozofii; po kilkunastoletniem uczeniu tu filozofii jeździł do Włoch dla wydoskonalenia się w sztuce lekarskiéj i uzyskał stopień w tym zawodzie w Padwie. Zwiedziwszy Niderlandy, Francyą i Niemcy, uczy tejże sztuki w Krakowie aż do 1603; 1604 został nadwornym lekarzem Bern. Maciejowskiego a 1606 carowéj Maryny, i pozabiciu Dymitra więziony przez półtora roku przekładał w więzieniu na język Polski Horacyusza (wyszedł w Krak. 1609). Odtąd niewiadome są szczegóły jego życia, prócz tego, że udzielał swéj pomocy lekarskiej w Krako

A

wie pospolitemu ludowi i że przeznaczył fundusz na utrzymanie dwu uczniów i historyografa przy Krak. akademii; + 1626 w Krakowie). Ze szczególną starannością o czystość języka przełożył: Polityki Arystotelesowej to jest rządu rzeczypospolitej z dokładem ksiąg ośmioro. Krak. 1605. Przy każdym rozdziale

są jego własne przestrogi, a przy końcu ka

żdéj księgi obszerne przydatki. Etyki Arystotelesowej, to jest jako się każdy ma na świecie rządzić, z dokładem ksiąg dziesięciorga, Isza Część, w której pięcioro ksiąg, Krak: 1618. Ekonomiki Arystotelesowej to jest rządu domowego z dokładem księgi dwoje, Krak. 1618.

Salomon Rysiński, zwany inaczej PANTHERUs (był . kaznodzieją ewanielickiego zboru i nauczyciebrał przysłowia Polskic i wydał p. n. Przypowieści Polskie; centuryj ośmnaście. W Lubczu 1618, Lubl. 1629 i Warsz. 1844 w Bibl. star. T. II.

§ 51. Prawnicy podobnie jak filozofowie ,

nie pracują nad teoryą, lecz jedynie nad prawem

obowiązującem.

a)

b)

A

JAN HERBURT z FULsztyna (posłany przez Zygm. I. z przyrodnim bratem Walentym do Belgii uczył się w Lowanium i zwiedził akad. Niem. i Francuskie. Naprzód sekretarzem królewskim, później został podkomorzym Przemyskim, w ostatku kasztelanem Sanockim, wiele poselstw odbywał). Prawa i ustawy obowiązujące zebrał systematycznie, wytłumaczył i wydał pod nazwą: Statuta i przywileje Koronne, Krak. 1570 z polęcenia Zygm. Augusta.

BARTŁOMIEJ GRock. (Zył za Zygm. Augusta. najprzód uczył synów Erazma Banka senatora Krak., później został podwójcim, a na końcu

pisarzem celnéj komory król. w Krakowie; w ścisłej zostawał przyjaźni z Aug. Rotundem, Jam. Cerazynem i Piotr. Rojzyuszem, sławnymi prawnikami). Zasługuje tu na miejsce jako piérwszy tłumacz prawa Magdeburskiego, w miastach Polskich prawem tém nadanych obowiązującego. Porządek spraw i sądów miejskich, Krak. 1559. Artykuły prawa Magd. Krak. 1558. Ustawa płacy u sądów, Krak, 1562. 'Tytuły prawa Magd. Krak. 1573. Summaryusz do porządku spraw i artykułów prawa Magd. Krak. 1567. Ten postępek wybran jest z spraw cesarskich, Krak. 1582 r. Wszystko wydawane pojedynczo często, razem zaś wyszło w Przemyślu 1760. Rękopis po jego śmierci znaleziony: Obrona sierot i wdów opiekunom i kuratorom, z Łacińskiego na Polskie przetłumaczony, wydali synowie Gabryel i Jan, w Krakowie 1605.

JAN JANUszowski Łazarzowicz. (Ur. 1550 z ojca Łazarza Andrysowicza czcionarzaKrak. W młodości poświęcał się naukom. Bawiącego na dworze Maksymiliana II wziął Mikołaj Firlej poseł Polski do tegoż dworu do siebie i zalecił Zygm. Aug. na sekretarza; za Szczepana był pisarzem poborowym, a 1577 objął ojcowską czcionarnią na siebie i doprowadził ją do doskonałości; 1587 przez Jana Zamojskiego

nadano mu szłachectwo i wtedy przybrał na

[ocr errors]

wa i konstytucye koronne, Krak. 1600, które jednak sankcyi nie nabyły ze względu na błędy i opuszczenie niektórych ustaw. Polszczyzna jego, wzorowa. d) MArcin Smiglecki. (Ur. 1572 we Lwowie; 1591 wstępuje do zgromadzenia Jezuitów i w Rzymie uczy się teologii; w kraju uczył filozofii lat 4 a teologii 10; † 1619 w Kaliszu). Zostawił loikę po Łacinie napisaną, którą Francuzi i Anglicy uwielbiali, oraz prowadził polemikę piśmienną z różnowiercami. Tu go przywodzimy jedynie jako pisarza: O lichwie, widerkach, czynszach i t. d. wyd. 1sze, Krak. 1604, a 7me Krak. 1640. Książka niegdy bardzo chwalona. - " § 52 Nauki przyrodzone o tyle uprawiano, o ile do użycia pospolitego i lekarskiego stósować się dawały. - a) Szczepan Chwalmuz (Falimirz, Phalinurus, Phalimirus, Stefanek, z dodatkiem Rusin). Jemu przypisują książkę, któréj dotąd napisu nie wicmy a wydanéj w Krakowie. jak się zdaje, 1534 u Unglera, w-4ce. Celniejsze rozdziały w niej takie: Opis roślin. O wódkach z ziół rozmaitych. Jak olejki sprawiać. Wypis rzeczy zamorskich i téż rozmaitego nasienia. O rzeczach żywych. O kamieniach drogich. To wszystko pod względem lekarskim jest opisywane i z drzeworytami). Nauka o poznawaniu uryny to jest moczu. i. rozmaitych niemocy człowieczych. Nauka o pulsie. O znamionach w ludzkich, niemocach. Traktat o rodzeniu człowieczêm. O przyrodzeniu. dwunastu miesięcy. Nauka puszczania krwi i o bańkach. Rządzenie czasu morowego powietrza. Lekarstwa doświadczone naprzeciw rozmaitym niemocom. – Jednak, że tego dzieła

b)

taka sama osnowa, z takiemi nawet samemi drzeworytami, co następującego, więc powstaje pytanie, kto właściwym jego sprawcą? Jeśliby to był Spiczyński w czwórce, tobyśmy Chwalimirza jeszcze nie znali.

HÉRoNIM Spiczyński (rajca Krak. i lekarz Zyg. Aug): O ziołach tutecznych i zamorskich, i o mocy ich, a ktemu księgi lekarskie wedle regestru niżej napisanego wszem wielmi użyteczne.

Krak. 1542 i 54; wyd. 3cie z dodatkami przez

[ocr errors]
[merged small][ocr errors]

tecznych i t. d. z przydaniem Aleksego PedeMontANA księgi ośmioro o tajemnych a skrytych lekarstwach. Krak. 1568.

Marcin z Urzędowa (ur. w mieście Urzędowie w woj. Lub. wychowany w Krakowie, około

r. 1540 udał się na nauki do Włoch i powró

ciwszy został lekarzem Jana Tarnowskiego;
w końcu był kanonikiem Sandomirskim. Her-
barz Polski 1562, Krak. 1595.
Szymon SREŃSKI (Syreniusz, ur. 1539 w Oświę
cimie z ojca Mikołaja; 1560 przyjęty w po-
czet uczniów akad. Krak. a 1569 popisywał
się. Podróżował po Niemczech, Węgrzech,
1589 został prof. w akad. Krak. i r. 1611 d.
29 marca). Pracował lat 30 nad dziełem p.
n. Zielnik, Herbarzem z języka Łacińskiego
zwany i t. d., Krak. 1613. Naukę o roślinach
posunął wysoko, wszelako dzieło jego nie jest-
to sama botanika, ale w ogóle dzieło le-
karskie.
§ 53. Gospodarstwo.

JĘDRZEJ Trzycisku (zob. § 47). Przetłumaczył
PIOTRA KRESCENTYNA księgi o gospodarstwie i
opatrzeniu, rozmnożeniu rozlicznych pożytków,
każdemu stanowi potrzebne, Krak. 1549 i 1571.

« PoprzedniaDalej »