Obrazy na stronie
PDF
ePub

jów, gdyż tego niepotrzebowała, albowiem każda osoba skromna, niewinna, pobożna, naturalnie jest dobrze wychowana i pięknie ułożona. Wszedłszy w wyższe towarzystwo, gdzie zwykle panują kłamstwo, udanie i przesada, umiała tego unikoąć, a to tylko wciągała w siebie, co było prawdziwie pożyteczném i godném. Tak się kształcąc, doszła do 18 roku życia swego. Kształciła się najwięcej na francuzkich książkach; bo takie było dawniej złe wychowanie u nas, że pierwej uczono obcego języka niż ojczystego. Szczęśliwy jednakże dla niéj przypadek zdarzył, iż spotkała człowieka z duszą chrześciańską i polską, który jéj nowy świat otworzył. Byłto wieszcz narodowy, znany z cnót swoich i nauki Kazimierz Brodziński. Klementyna odczytawszy jego wiersz tęskny i palący, pod tyt.: Żal za polskim językiem w Pam. War. uczula w sobie żądze doskonałego obeznania się z językiem i dzielami polskiemi. Od razu wzięła się do czytania ksiąg Jana Kochanowskiego, Skargi, Reja, Górnickiego, Krasickiego, Trembeckiego, Woronicza i innych znakomitych pisarzy, i niebawem do tej doskonałości przyszła, że mogła ich oceniać, i tak piękne myśli swoje wylewać na papier, jak oni. Pierwsze pisma Klementyny ukazały się w Pam. Warsz., zachęcona ich powodzeniem wydala Pamiątkę po dobréj matce, i od tej chwili jéj wziętość literacka ustaliła się od razu. Widać, że trafila w potrzebę czasu, że właśnie matki łaknely tego pokarmu, kiedy pomienioną książkę ośm razy przedrukowano. Amelia matka w 3 tom. i Wiązanie Helenki w 2ch częściach, byly dalszemi jéj pracami ogłoszonemi; nareszcie zaczęła wydawać Rozrywki dla dzieci, które wychodzily nieprzerwanie lat pięć i były od wszystkich czytane z zajęciem. W r. 1825 z nalegania Kossakowskiego członka kom. oświecenia przyjęla posadę eforki a w r. 1826 professorki w Instytucie guwernantek czyli nauczycielek; jeszcze większy dano dowód zaufania, gdy w r. 1827 zrobiono ją nadzorczynią i wizytatórką wszystkich szkół żeń. skich w Warszawie. Tak ważne jéj zatrudnienie, obok imienia znanego w literaturze, uczyniły dom Klementyny ogni

skien pajświatlejszych osób stolicy, a razem szkolą dla mlodzieży wychodzącej na świat. Życie towarzyskie, wieczorne zgromadzenia, wielce mogą się przykładać do rozpowszechnienia światła i dobrych obyczai, jeżeli niemi myśl wyższa kieruje. W rozmowie krótkiej i jasnéj człowiek udziela odkrycia i postrzeżenia nieraz dlugiemi laty prac, poszukiwań i natężenia umysłu nabyte; wreszcie téż w rozmowie lagodzą się przesadzone wyobrażenia, zuchwale sądy, a natomiast nabywa się zdaú gruntowniejszych. Klementyna zgromadzając w stolicy takie towarzystwa naukowe, i sama drugim udzielała swojej nauki i wynosila z nich niepuśledoia korzyść. W r. 1829 połączyła się ślubem malżeńskim z Rarólem Hofinanem, mężem znanym z naukowych prac i znalazła w nim domowego, światlego a bezstronnego doradzce. Jednakże wypadki krajowe wyrwały ją z zakresu jej życia literackiego i nauczycielskiego. W roku 1831 doia 14 października odjechała do męża przebywającego we Francyi, przy tém odjeździe jako w dowód szacunku i milości damy warszawskie przesłały jéj adres pożegoania z dolączonym złotem pierścieniem na pamiątkę, i tam przeniosła cnoty swoje domowe i publiczne. Dla wszystkich zawsze uprzejma gościnna, pobożna, cichym czynem raczej niż glośném slowem, jak na ciewiastę przystoi, cudem najrzadszym zyskała serca wszystkich. Zdrowie Klementyny zawsze słabe, coraz się bardziej chyliło do upadku. Nie zwalniala przecież w pracy.

Jak mocna niewiasta Salomonowa, chleba le niwie nie pożywala, pracując wciąż dowcipem rąk swoich. A kiedy pióra trzymać nie mogła, jeszcze czytala, kiedy i czytać trudno bylo, dyktowala. Podróż do Włoch i Rzymu odbyta zamiast ją wzmocnić na zdrowiu, do reszty oslabila cialo. Powróciwszy do Paryża nagle i niespostrzeżenie zasnęła w Panu w Passy na dnia 21 września 1845 jak gdyby i skon chciała mieć cichy i śmiercią samą niechciala byc głośną. Wszystkie pisma téj otoczonej powszechną czcią Polki tchną, nieograniczoną miłością ziemi i mowy rodzinnéj

. Dzieła jej są: 1) Wybór pism, wydanie nowe przejrzane

i poprawione przez autorkę 10 tom. w 12 z 10 rycinami, Wrocław 1833. Zawiera tom I pamiątka po dobrej matce, tom II i III powieści historyczne, tom IV biografie znakomitych Polaków i Polek, V i VI opisy różnych okolic, tom VII i VIII powieści moralne, tom IX listy o wychowaniu, tom X rozmaitości. 2) Nowa biblioteczka poświęcona dzieciom i młodym panienkom, tomików 5, Wroclaw 1845 2gie wyd. 1843. 3) Krystyna powiesć 3 tomy, Lipsk 1839 2gie wyd. 1841. 4) Karolina powieść, Lipsk 1839 2 tom 2 wyd. tamże 1841. 5) Jan Kochanowski w Czarnolesie obrazy z końca XVI wieku 2 tomy, Lipsk 1842 2gie wyd. 1845. 6) Swięte niewiasty 2 tomy, Lipsk 1843 przedruk u Merzbacha Warsz. 1844. 7) Pismo święte wybrane z ksiąg starego i nowego zakonu, objnénione uwagami pobożnych urzonych i ofiarowane matkom i dzieciom polskim 2 tomy, Lwów 1846 2 57 obrazkami na stali. 8) lodarek sobrej matki czyh powieści moralne 3 tomy, Wilno 1850 9) Opis przejazdu przez Niemcy w listach Waclawa do siostry su ojej Jadwigi, Lipsk 1844. 10) Książku do nabożeństwa dla Polek, Kraków 1836. 11) Pisma pośmiertne w 9 tom., Berlin 1818. Tom I-III Pamiętniki. Tom IV-VI O powinnościach kobiety, Tom VII-IX. Rozmaitości.

2) FRYDERYK br. SKARBEK b. professor uniw. warsz: pracował w różnych gałęziach umiejętności, pozyskał sobie imie jako powieścio-pisarz i dramaturg. On najwyżej stanął w tym okresie z pisarzy powieści, gdyż najlepiej pojął ducha ézasu. Jego powieści są: l'an Antoni, Warsz. 2 czę. ści 1824. Pan starosta 2 tomy, Warsz. 1826. Tarlo 3 tomy Warsz. 1827. Damian Ruszczyc powieść z czasów Jana III 3 tomy, Warsz, 1827. Życie i przypadki Faustyna Felixa na Dodoszach Dodosińskiego 2 tomy, Wrocław 1838. Wszystkie dziela powyższe wyszły w Wroclawiu w 7 tom. 1840. Pamiętniki Seglasa, Warszawa 1845 i Wroclaw 1847. Utwory dramatyczne są następujące: Popus, Zona Fradiavola, Czemuż nie bylam sieroty! Intryga w Straganie, Po pijanemu, Biuraliści, Prses sen, Pan Ku iryn i wiele

innych powieści. Pan starosta, Przypadki Dodosińskiego i Pamiętniki Seglasa najwierniej malują koloryt czasów, które przedstawiają. W Krotochwilach Skarbek trafoie od. dal charakterystyczne zwyczaje ludu wiejskiego i miejskiego.

3) Felix Bernarowicz ur. doia 18 maja 1786 r. we wsi Opuszata w Augustowskiém, nauki pobierał w Wilnie i w liceum krzemienieckiém. Zawód swój pisarski rozpoczął od sztuk dramatycznych, ale przekonawszy się, że nie ma zdolności odpowiednich, zaczął się sposobić na powieścio-pisarza i zbierać potrzebne ku temu materyaly. Oprócz gorliwej pracy w najzamożniejszych bibliotekach dla obznajmienia się z miejscowością okolic, które zamierzył opisać, zwiedzil Wiloo, Kiernów, Krewy, Antokol, Troki i inne; w r. 1820 wydał owoc swych studii: Pojala córka Lezdejki, albo Litwini w XIV wieku, która wielkie zyskała powodzenie. Bylyto czasy kiedy Walter Scott w całej Europie, a więc i u nas był powszechnie czytany: Bernatowicz na którego szkocki pisarz wpływ swój wywarł, co i w formie widoczne, pisząc nadto narodowe powieści, słuszne zyskiwał oklaski. Pojata zostala przełożona na język rossyjski, francuzki i niemiecki. lsze wyd. Warsz. 1826, 2gie w Puławach 1829, 3cie w Wilnie 1839 4 tomy w 12ce, 4te w Lwowie 1860 r. 2) Nulęce romans z dziejów Polski 2 tomy, Warsz. 1828. 4) Powieści z podań i obyczajów krajowych, Warsz. 1834. Nieszczęśliwa choroba umyslowa przerwała jego pracowite życie w r. 1836. Pochowany w Łomży na smetarzu z skrownym nagrobkiem: Tu leży Felix Bernutowicz autor Pojaty.

4) ALEXANDER BRONIKOWSKI chociaż pisał swe plody w języku niemieckim, zasługuje przecież na wspomnienie. Urodził się w Dreźnie 1783, gdzie ojciec jego Polak był general-adjutantem w wojsku Elektora. Pierwsze wychowanie odebrał w domu, wszedł później do służby wojskowej proskiej. W r. 1807 dostawszy się w niewolą francuzką, po sawarciu pokoju tylżyckiego, przyjął slużbę w wojsku francuzko-polskiém i znajdował się przy sztabie marszałka Wi

ktora. Po wejściu wojsk sprzymierzonych do Paryża, opaściwszy służbę wojskową wrócił do Niemiec; następnie zaś gdy cesarz Alexander I ogłosił Królestwo polskie, Bronikowski wszedł powtórnie do wojska polskiego i zostawał w niem aż do r. 1823. Otrzymawszy nakoniec dymissyą w stopniu majora, odbył podróż po piektórych prowincyach Polski, i udał się na mieszkanie do Drezoa. Tam w r. 1825 rozpoczął Bronikowski literacki swój zawód wydaniem romansów historycznych, których przed:niotem prawie zawsze były wypadki z dziejów polskich czerpane. Pierwszym z nich i bez zaprzeczenia najlepszym był Hippolit Boratyński; po nim szybko następowały inne, których zbiór cały do 20to tomów. wynosi. Tytuły główoiejszych są: Mysza wieża, Kazimierz IV. Olgierd i Olga, Dwór Jana III czyli Polska w XVII wreku. Kilka celniejszych romansów Bronikowskiego przełożono na język polski, Boratyńskiego zaś na angielski tłamaczył Waleryan Krasióski. W ogóloości uważając, chociaż romanse Brooikowskiego przez zbytecznie drobiazgowe opisy osób, miejse i obyczajów, niekiedy grzeszą rozwlekłością, zawsze jedoak widać w nich wszędzie mistrzowskie malowidło charakterów i trafne opowiadanie wypadków. Jego Historya polska w 3ch tomach dostateczniej jest wypracowana według zdania niektórych, w okresach dawniejszych aniżeli w późniejszych. W r. 1830 przeniósł się z Drezna do Halberstadtu i odtąd żył na przemiany w Berlinie lub Magdeburgu. Naostatek znów osiadł w Dreźnie i tu d. 22 stycznia 1834 umarł.

5) ELŻBIETA z hr. KRASIŃSKICH JARACZEWSKA urod. w roku 1792 + 1834. Napisała powieści: Zopa i Emilia w 2 tom. Wars. 1827. Wieczór adwentowy w 2 tom., Warsz. 1828. Pierwsza młodość, pierwsze uczucia w 4 tomach, Warsz. 1829. Wszystkie razem wydane w IV tomach w Lipsku 1845. Powieści te są to obrazy z życia towarzyskiego współczesnego. Osoby więc i wypadki w tych powieściach są to osobne, codzienne wypadki wzięte ze sfery, koła, które autorka znała wyłącznie. Moralność cechuje wszystkie pisma

« PoprzedniaDalej »