Obrazy na stronie
PDF

circumcisio ab Jesn Nave, quo genere celebrata sit A (55) potuisset. Eo accedit, quod secundum carnem

petrinis illis cultris : cor an præputium circumciderit. Etenim si secundum ipsos nos quoque carnaliter sentiamus, ambo prophetæ tenebuntur in crimine, ut aut Moyses fallax sit, si (51) circumcisio circumciditur rursum, ut hoc illem faciat, aut ut, quod non habeat, perdat ; aut certe Jesus Nave parricida sit, si cultris corda hominum desecat. WIII. Sed absit, fratres, ut spiritales viros ullo tangamus errore, maxime cum prophetia ad sui dicti jam pervenerit veritatem : Jesus enim Nave Cliristi imaginem praeferebat, qui verus omnium salvator esse cognoscitur et factis et nomine : hic enim, quia ipse dictus est etiam petra (I Cor. x, 4), recte cultellos petrimos fecit (unde non sine ratione el Simoni, super qnem ædificavit Ecclesiam, Petrus nonen imposuit (Marc. iii, 16) id est sua doctrina (52) formatos, et Spiritus sancti lima acuminatos constituit viros apostolos omnesque discipulos : quorum

B

salutaria monita canentibus linguis, quasi quibus

dam spiritalibus cultris credentium populorum, se. cundum Moysis dictum (Deut. xxx, 6), non in damnum hominis 106 præputium carnis, sed in augmentum hominis præputium facinorosi cordis incidit. IX. At forlasse adhuc quispiam dicat cur ipse quoque signaculum carnis accepit, si ci necessarium non fuit? Hujus propositionis quæ sit ratio, fratres, accipite. Igitur qui venerat liominem vivificare, per homiuem necesse habuit, ne phantasma putaretur, edicta legis universa complere : non enim aut finis legis, aut verus Christus esse potuisset, si quid praetermitteret, quod ab alio saluti hominum pr;estari

et peractam quidem agnoscunt; postquam hi ex eremo in terram pollicitationis pervenere; cum Ilehraeos in eremo circumcisionem non adhibuisse, exploratum sit ex iis, quæ eodem Josue capite subjiciuntur, vers. 6 et 7. Cur nihilominus dictum sit circumcide secundo, cum ea, quæ præcipiebatur, prima circumcisio fuerit, percommode explicat Andraeas Masius in hunc locum, quem videre, lector, poteris. Caeterum Zenonis interpretatio secundam hanc circumcisionem ad circumcisionem cordis idcirco retulit, non quod primam illos jam ante subiisse putaret, sed quod in illa, quæ prima vere erat, secundam cor. dis circumcisionem præsignificatam solemnis ferebat Patrum antiquorum sententia, ac praesertim Justini, Cypriami, et Lactantii , quos Zenonem secutum nihil ambigimus. Quin et S. Hieroiyinus, in cap. iii epist. ad Gal. pag. 424. tom. vii edit. Ver., etsi IIebræos antehac in ereino incircumcisos faleatur, circumcisionem tamen secundo præceptam spiritalem córdis circumcisionem spectasse perspicue confirmat. Denique per quadraginta annos in eremo nullus est circumcisus : soli quippe sine gentis alterius admixtione vivebant. Statim ut Jordanis ripam transgressus est p0

[ocr errors]

fudit, circumcisio necessaria fuluro ex commixtione gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce secundo scribitur populus circumcisus, significat: et in eremo cessasse circumcisionem, quæ in AEqypto ratiomabiliter exercebatur, et a Domino Jesu Christo spirituali circumcisione credentes esse mundamdos. (31) Edit. Wem. , circumcisione. Ms. Zen., circumcisio recircumciditur rursum. Deum non habet pro non habeat. De hujus loci inlellectu si ambigis, vide pr;e

[ocr errors][ocr errors]

David filius futurus esse canebatur; qui nisi paterno generis signaculo responderet; neque David filius esset, neque nisi in filium David Christus venire poti:isset, qui ideo circumcisus est, quia Judaeis erat promissus, ideo cum præputio natus, quia in æternum incircumcisis gentibus fuerat profuturus. X. Diximus de prima circumcisione carnali, quæ Judæorum est : nunc breviter de secunda spiritali, quæ nostra est, edicamus, quae tantum potestatis gerit, ut (54) a femina coeperit, quod priori impossibile fuit. Denique a muliere, quae prior peccaverat, circumcisionis incipit cura. Et quia (55) suasione per aurem irrepens diabolus, Evam vulnerans interemerat ; per aurem intrans Christus in Mariam, universa cordis desecat vitia : vulnusque mulieris, dum de virgine nascitur, curat. Signum salutis accipite. Corruptelam integritas, partum est secuta virginitas. Adam similiter dominica circumciditur cruce, et quia per mulierem, quæ sola lignum lelhale contigerat, exceperat uterque sexus interitum; e diverso per virum ligno suspensum vivificalum est omne genus humanum. Ac ne non ex integro principium suo; statui redditum videretur, prior vir consummatur in cruce : atque eo feliciter soporato, similiter de ejus latere ictu lanceæ non costa divellitur , sed per aquam et sanguinem, quod est baptismum atque (56) martyrium, spiritale corpus spiritalis feminæ effunditur, ut legitime Adam per Christum, Eva per Ecclesiam renovarelur. 107 XI. Hoc nos, fratres, sacramento tam viri, quam fœminæ circumcidimur : hoc Spiritus Sancti non (57) signaculo, sed signo censemur. Ilac circum

clare interpretantem Franciscum Sparaverium, in observationibus, quas post Appendicem addemus. (52) Ms. Rem., formatur Spiritus sancti ; mss. Tol. et Zeii. cum editione Ven., formatus Spiritus sancti. 55) 0portuisset in edit. Wem. 54) Nimirum a M. Virgine, genitrice ejus, qui universa cordis desecat vitia, ut in sequentibus auctor explicat. Solemne autem est Patribus M. Virgini salulis exordium tribuere, sicuti ab Eva per litionis imitium profectum agnoscunt. Vide Irenaeum, inter cæteros, lib. iii, c. 55, et lib. v, cap. 19, nec non Tertullianum de (`arne Christi cap. 17. (35) Edit. Ver., suasionem : melior autem visa est mss. Pomp. Zen. et edit. Venetæ lectio. (56) Martyrium baptismatis vicem supplere, cum baptisma aqii;e consequi quispiam nequeat, et hoc quidem aquæ baptisma per aquam, illud autem per sanguinem, qui de Christi lalere fluxerunt, significatum fnisse, hoc testimonio confirmari potest : i ! quód similiter alii Patres teslantur, ex quibus unum 'i'erlulliani locum recitáre placet éx librò de Baptis. cap. 16: Est quidem nobis etiam secundum lavacrum, el ipsum sanguinis scilicet, de quo Dominus : Habeo, inquit, bai)tismo tingi, cum jam tinctus fuisset. Venerat enim per aquam et sanguinem, sicut Joannes scripsit, ut aqua tingeretur, sanguine glorificaretur: proinde nos faceret aqua vocutos, sanguine electos. Hos duos baptismos de vulnere perfossi lateris emisit, quatenus qui in sanguinem ejus crederent, aqua lavarentur; qui aqua lavissent. etiam sanguinem poturent. Hic est baptismus, qui lavacrum et non acceptum repræsentat, et perditum reddit. (37) Siqnaculum de circumcisione corporali dicitur, gmentis cœlestibus invenimus : non sanguinem slerili solemnitate dimittimus, sed pudoris sanguinem relinemus , quem ambitiose plerumque effundimus, cum in persecutione pro nomine Domini diabolum moriendo vastamus. Postremo abscindimus, (58) quod habuisse non deberemus, quod ab inimico hominibus superadditum recognoscimus, Domino sic dicente : Simile est regnum cælorum honini qui seminavit in suo agro bonum semen : dormientibus autem hominibus, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in triticum (Matth., xiii, 24 et 25). Qu;e necessario radicilus circumcisione divellimus, ut diri seminis contagione purgati, integri in ubertate paterni seminis maneamus. llæc, inquam, nori die, non mocte, non hora, non sexu, non aetate, non conditione, non loco, noii genere (30) tribuenda homini salute depellitur, sed gloriosa 108 semper in omnibus inveuitur. Denique prior circumcisio desecat carnem, secunda animi desecat vitia : i!la ferro, hæc spiritu;

cisione non aliquid perdimtis, sed crescere nos au- A venit; haec a cunis ipsis infantio usque ad supremos

B

illa portionem, hæc liominem totum ; illa masculum ,

solum, hæc utrumque sexum; illa præputium parvæ cutis, hæc præputium totius concupiscentiæ sæcularis. Illa octavo deservit diei, (40) huic deserviunt tempora, dies, horæ universaque momenta. Illa ante octavum, vel post octavum diem nec ipsi morienti puero sub

quam licet signum appellet vulgatus Pauli Interpres, quatenus corpus vere signat, tamen ad spiritum quod pertinet, signaculum justitiæ voeatur. Signum antem spirituale ex Patrum lingua non est, nisi quod animum afficit et signat; qua ratione siqna dicuntur uovæ legis s:cramenta, quæ gratiam non tam sigQificant, sed etiam producunt : illa vero Testamenti Veteris, quae gratiam mere significabant, cum ad spiritualem notioiiem referrentur, tum signacula tantum appellata inveniuntur. Porro S. Cyprianus, lib. 1 Tesl., cap. 8, signaculum de circumcisigne carnali, signun vero de spirituali, perinde ac S. Zeno accipit. Illud signaculum feminis non proficit : signo autem Doujni omnes signantur. Sim liter Minutius Felix, cap. 55, notaculum corporis illam vocat, l1unc vero innocentiæ ac modestiae signum, quo Christianos facile dignosci ait, ui eodeim censeri S. Zeno dixit. Forte autein heic signi noiuine baptisimum intelligit, de quo adnotat. sequenti. {58) Quod habuisse non deberenus, hoc loco præcipue est originale peccatum, quod per signum Spiritus Sancti, id est per baptisma abscissum, eoque proinde cor circumcisum patet; unde l)aptisima spiritualem circumcisionem esse Cyprianus defendit epist. Lx. I)e originali autein culpa sermongm heic praecipue fieri inde confirmatur, quod mox diri seminis contagio memoretur, quae sane contagio peccaium innuit per generationem propagatum, a quo uos eo signo, seu ea spirituali circumcisione purgati tradiinur. Vide aduot. 40. • (59) In editis et plerisque Mss. ad tribuendam homini salutem. Correximus ex aiiliquissimo ms. Rem. Post pauca gloria pro gloriosa in ms. Wat.

[blocks in formation]

exitus cujusvis aetatis utrique generi salutare munus impertit. Illa sanguine gaudet, hæc gratia; illa imagine, hæc veritate; illa damno, haec lucro; illa agit captiva sub lege, haec omnibus praestat in Christo honie fidei libertatem. Igitur vos, qui circumcisi estis circumcisione non manu facta in spolitionem carnis, sed circumcisione Domini no tri Jesu Christi, elabo. rate, ne vestra inlegritas mutiletur; ne ingruentium peccatorum rursum sicut Adæ et Evæ spiritale praeputium male repetita nuditas condemnetur; ne novus homo quidquam Judaei habere (41) videatur, aut Gentis. Ambo enim illi carnales sunt, ambo sine fructu. Unde dubium non est, neque præputium aliquid esse, neque circumcisionem, sed (42) solam observationem voluntatis Dei esse fideliter viventibus neces. sariam.

109 TRACTATUS XIV. . De (1) spirituali ædificatione domus Dei.

I. Vellem, fratres dilectissimi, triumphali quodam modo uti sermone, novique operis arcem sacram laudibus geminare. Sed quamvis sit optinum laudare quæ Dei sunt, tamen praecipuum non est, quod cum Gentibus, vel Judæis potest esse commune; nam et illis si (2) liceat, vel si velint, fortassis cul¥Ttur: ,At hunç errorem, concilio hal)ito, s. Cypri;inus dispulit, de quo is plura agit epist. i.ix.

(4!) Ms. Rem., videantur.

(43) ln editis et aliquot Mss. solum : locti, autem

[ocr errors]
[ocr errors]

lius synagogas aedificent, cultius erigant (5) capito- A ties volui colligere filios tuos, sicut gallina pullos suos

[blocks in formation]

nesciret inspector, in eo quid potissimum miraretur, magnitudinem, opus, ornatum, an ne materiam : ita enim in unum decorem universa convenerant, ut legitima domus Dei caduca illa ambitio putaretur. Quod si ita esset, inter memorala impar cultu semper inveniretur. II. Sed hæc sæcularia sine legitimo ac devoto cullore nec sufficientia, nec necessaria honori suo protestatur Deus hactenus dicens : Cœlum milii thronus, et terra suppedaneum pedum meorum. Quam mihi ædificabitis domum? aut quis locus ad requiem mihi ? 0mnia enim ista fecit manus mea (Isa., lxvi, 1, 2). In Evangelio quoque sic dicit : Hierusalem, Hierusalem, quæ interficis prophetas, et lapidas missos ad te, quo

(3) Capitolium, id est curia Deorum, ut explicat Tertullianus, in Apolog.Tcap. 6, pro idolorum fano vel lemplo frequenter usurpatum legimus. Eumenius in Panegyrico Apollinis templum et capitolium Augustoduui condita appellat [una longe omnium in hac urbe pulcherrima. Synodus Eliberitana, can. 59, prohibet ne quis Christiauus ad idolum capitolii sacrificandi causa asceudat. Vide Cyprianum, de Lapsis, et Lactantium, lib. i, cap. 12 et 21, necnon lib. iii, cap. 17, ubi Ciceronis locum allegat. (4) Loca orationis dici. solebant Christianorum 1empla, unde oratorii momen subinde inolevit; et similiter sub tractatus finem sacræ orationis iste locus. Έcclesiam nihilominus S. Zeno non semel appellat : templum. autem ipsos Christianos solum ex Paulo Apóstolo appellandos in decursu sermonis contendit. Vide de hoc adnot. 26, in tract. v. llinc porro intelligitur quam pusilla et minimæ ariis id temporis fere fuerint chrislianarum Ecclesiarum ædificia , ita ut nulla vel rara possent, ne dum cum Gentilium templis, sed ne cum ipsorum quidem, quæ supererant teinplorum ruinis comparari. Cum nimirum sul) Constantino priinum Ecclesias publicas aperire Christianis licuit ; illis iniuiis vel privatas domos in Ecclesiæ usum transtulere, vel, si ædificarunt loca orationis, pr;esenti necessitati prospicientes, ædificasse credendi sunt sacras ædes rudi, ut aiunt, minerva , quæ salis essent Ecclesiasticis conventibus, me cum sumptuosis idolorum templis de maguificentia conlendereirt. (5) Ruina quævis idololatriæ ædium hoc Joco memorata haud inlelligi potest illa, quam imperatores legil)us intulere, cum idolorum templa deleri jusserunt

(id enim serius accidit, quam quod ad Zenonis æta- .

teim referri queat), sed illa, quam eædem ædes quovis casu aul vetustate corrosæ minabantur; et sententia esl, adeo pusilla esse loca orationis apud Christianos, ut ne duum cum suantibus idolorum templis, sed ne cum ruinosis quibuscumque (sie enim explicanda pulamus illa ruina quavis in se mergentibus, id est collabescentibus) conferri qùeant. (6) Hinc aperte conciliabulum dictus patet locus, in quo sacri conventus habebantur, quemadmoduum et apud Livium, vii, 5, conciliabula obire. Auctor operis de Mortibus persecutorum, cap. 15, conventicula ipsos p.rieles Ecclesiarum cum Arnobio, sub finem lib. iv,

sub alas, et noluisti ? Ecce remittetur vobis domus vestra (Matth., xxiii, 57, 38). Et iterum : Non relinquelur in templo lapis super lapidem, qui non dissolvatur (Matth., xxiv, 2; Marc., xiii, 2; Luc., ii, 5). IReprobat ergo tam immensum, tam insigne, tam opulens templum, quia in eo verum non erat templum; etenim hominum (6) conciliabulum est contextio ista parietum; fidelis autem populus 111 Dei (7) templum, Apostolo dicente : Vos estis templum Dei, et spiritus Dei habitat in vobis (II Cor., vi, 16). Et verum est; nam sicut idolis insen-atis similia templa conveniunt, ita viventi Deo viva templa sunt necessaria; in his enim solis sacerdotum Dei structura et propria est et pereunis; qua et Judæos et

B Gentes vel cæteros antecedimus, Incomparabilis au

tem gloria, ac vere Deo digna, cum uno consensu, una fide, alter alterum commendans, devotione consimili convertuntur ad Deum et sacerdos et templum. Exsultate igitur, fratres, ædificationemque vestram aede ista de novella cognoscite, cujus quoque capacitatem felici numero fecistis (8) angustam : ex eo

aperte vocat. Confer Prudentium Apoth. v, 778. Cum ergo Patres antiqui Christianis templa esse negabant, non negabanl his esse certa loca, in quibus sacros coetus agerent (nam iisdem in operibus, in quibus negarunt sibi esse templa, sacros cœtus slatis diebus a se habitos diserte affimarunt, ut liquet ex Justini Apolog. etc.), at haec loca, in quibus collectæ fierent, pro templis non habebant, quibus Deus , perinde ac idola Gentium , indigeret, sed tamquam mera loca hominibus congregandis idonea considera

C bani, unde conciliabula , non templa S. Zeno satis

commode illa vocavit. Quod autem ait in eo Hierosolymorum templo verum templum non fuisse, forie alludit ad illa Apoc. xxi, vers. 22, ubi Joannes loquens de uova Ilierusalem (quam Ezechiel simililer prænuntiaverat, cum novam movi templi ædificationem prospexit) inquit : Templum non vidi in ea. (7) Solemne, ut mox innuimus, antiquis Patribus fuit protestari, Deo vivo opus non esse templis e materia construc:is, sed ipsius templum vivum esse christianum populum el Ecclesiam ipsam fidelium. Vide, inter cæteros, Lactantium, lib. 1 Instit. cap. 10, et lib. iv, cap. 15; anctorem libri de Mortibus persecutorum, cap. 15, Minutium Felicem , Arnobium, etc. Hoc vivum templum profecto significare voluit S. Zeno, cum paulo post ait : Devotione consimili convertuntur ad Deum et sacerdos et templum, ill est viva fidelium Ecclesia, quæ uua cum sacerdotibus Deo laudes et sacrificium offerebat. (8) Non rudes solum (ul vidimus adnot. 4), sed et angustas initio quarti s;eculi fere fuisse christianoruiu ecclesias, cum pro paucitate illa fidelium, qui sub persecutiones fidgm catholicam amplexi fuerant, non valde amplis Ę opus esset ; et solum ancto subinde post redditam Ecclesiæ pacem (idelium numero, novas ampliores ecclesias ædificandas fuisse, ex Athanasio liquet, qui in Apologia ad Constantium Alexandriæ in urbe totius AEgypti principe angustissimas fuisse tradit ecclesias usque ad am. 550, qu;e cum capiendis fidelibus in dies crescentibus páres non essent, nova amplior exsuructa fuerat ecclesia, in qua, populo rogante, anle pelitam ab imAperatore facultatem ipso die pascliatis convenire necesse fuit : vide n. 14, page 305. Weronæ quoque simile quidpiam accidisse cognoscimus. Quin heic tautum excrevisse patet fidelium multitudinem, ut telligitur, quia fides vestra capit Deum. Igitur ne quis operationem a me forte disquirat, paucis insinuabo. lIl. In totius fabricæ fundamentis, non sicut in Judææ templo plurimi, sed magnus, praeclarus, pretiosus, ac speciosus unus est lapis, qui (10) quadræ turris totam solus sustinet molem (Ephes., 11, 20) : cui non innumerabilis 112 (11) varie famulatur acies validissima columnarum, quia illi (12) septem solæ sufficiunt: non æneum inhæret mare, quia illi perennis fontis sui vivuui inest (15) mare : non quod naufragos faciat, sed quod naufragos ad vitam suavem per

enim ipso, quod (9) nos non capit locus, exinde in- A ducat : non aurum, non argentum; quia in suis

nova quoque ecclesia, quæ per se satis ampla et capax fuisse tradilur, sola populi frequentia facta esset angusta. Tam ingentem vero christianorum numerum S. Zenonis laboribus potissimum tribuendum putamus, ut verum sit, quod de ipso cecinit Anonymus Pipinianus : Veronam perduxit ad baptisrnum. (9) Ms. Pomp., vos. (10) Quadraturis legitur apud Casaubonum, qui hocce testimonium allegat exercit. 15 ad Annales Baronii n. 13, p. 3Ü0, quod nomen occurrit aptivi fliginum de Limit. et Vopiscum in Firtui Vita. Indicaret autem Zeno quadros lapides, qui in ædificiis fortissimis adhiberi solebanl ex Isaia ix, vers. 10; Ezechiel xi., vers. 42; Judith. 1, vers. 2; Herma, lib. 1, Wis. 5, etc. : unde primus, qui in fundamentis ecclesiarum vel olim jacebatur lapis, quadræ erat figuræ, ut intelligimus ex antiqua inscriptione Narbonensi apud Gruterum, p. 1058, in qua Rusticus episcopus Leonis Magni coævus, qui novam basilicam Narbonæ ædificavit, quadratum in fundamento posuisse traditur : qui mos etiam apud Romanos in Deorum templis construendis viguit, ut discimus ex Livio, lib. vi, c. 5, qui Capitolium insigne Romæ omnium Deorum templum saxo quadrato substructum prodit. Sed præter codicum et editionum fidein sine necessitate immutare quidquam uoluimus; cum præseruiim Ecclesiæ spiriiuale ædificium, de quo heic sermo est, turris a Zenone subinde appelletur, primum num. 4, ubi turris completæ memiuit, et rursus n. 5, similique sensu arx sacra initio nominatur. Quadra autem figura mystice satis est celebris, quippe quæ novæ civitati Hierusalem tribuitur tuin in Apoc. xxi, vers. 16, tum in Ezech. cap. i. Turris item frequens est in Scripturis mentio, et apud Herman. lib. iii, cap. 19, ut ne plura animadvertere necesse sit. Vide Hieronymum, in c. ix Isaiæ vers. 10, ulii turrim pro templo interprelatur. (11) Ms. Pomp. corrigit varietatis. Si ex arbitrio iiceret corrigere, legeremus potius innumerabili varietate. Relalivum cui et quæ sequuntur non ad lapidem aiigulareum, sed ad molem, seu ecclesiam refertur. (12) Num septem heic sacramenta indicantur, quibus tamquaiu ' columnis suam Christus Ecclesiam suffulcit? num septem dona Spiritus sancti ? de quibus Isaias cap. xi, vers. 21, an virtutes septem ? an septem ordiniim gradus? De septenuario numero plura symbolice Ambrosius, epist. xliv, et ante ipsum Cyprianus, ad Fortunatum, de Martyrii laudibus, cap. t I, quod testimonium Hieronymus, epist. l, ad Pammachium laudat. (15) Iloc nuare, quod naufragos ad vitam perducit, procul dubio est baptismatis lavacrum; qui enim baptizabantur, tamquàm naufragi olim immergebantur sacris undis-, ut aliunde uotissimum est. Suavem abest a Ms. Rem. pro quo in Tol. suam vere. {14) Tum ' heic, tum in aliquot ex sequentibus Apocalypseos allegoriam, qua nova Hierusalem de

[merged small][ocr errors]

martyribus computat totum, Non fenestrarum lumen implorat; quia (14) sol æternus in eo iuanet. Inaestimabilia unius plenitudinis (15) tria illi sunt membra, unum (16) secretarium, et patentes semper duodecim portæ, quas ab hostili defendit impulsu in modum (17). 113 Tau litteræ prominens lignum. 0 res vere miranda ! Quotidie ædificatur et quotidie dedicatur: floribus perpetuis ac diversis gemmis, lapidibus, margaritis per momenta distinguitur : el quia opys est vivum, tectum non habet, nisi cœlum. IV. Dicam præterea, quæ quotidie merces,quæ impendatur annona. Omnibus peræque unus panis cum (18)

scribitur, S. Zeno imitatus videlur; nam Apoc. xxi, vers. 25 : Et civitas non eget sole, neque luna, ut luceant in ea : nam claritas Dei illuminavit eam. Duodecim portae ibidem memorantur, vers. 12, nec non apud JEzech. xlviii, vers. 5I.

®) Quæ tria ista spiritualis Ecclesiae sint membra, non facile affirmarimus. Æquius videntur innui tres Ecclesiae partes, quas \lilitantem, Triumphantem, et Purgantem vulgo nominant : ex quibùs totius E, clesiæ plenitudo conficitur. Alia, sed minus probabilia suppetunt, quæ referre nou vacat. Suum cuique judicium esto._ Cæterum tria unius plenitudinis membra, quæ S. Zeno a materiali, ad spiriiualem Ecclesiam per allegoriam traducit, re ipsa sunl, ut videtur, tres ecclesiarum parles duobus interjectis columnarum ordinibus distinctæ, quæ lamen ullam ecclesiam couficiunt : quod si probetur novam Werouensem ecclesiam in hanc forinam, uti cæteræ antiquæ, constructaim credibile est, ut præ$entis ædificalionis exemplo S. Antistes uleretur.

(16) Secretarium dicebatur ædicula templo adjuncla, ubi sacra vasa et vestes recondebanlur. At uonnuinquaiu pro ipso sanctuario et presbyterio id nomet acceptum observat Mabillonius, in commentario ad ordines Romanos, tom. 1 Musei Italici, pag. 22, § 5. Secretarium líomanis appellabatur locus, ubi Sematus cogel)atur; el hiuc secretaria a christianis fi equenter dicta inveniuntur loca, ubi episcopi conveniel)ant, ut ex pluribus conciliis el couciliorum actis liquet; id quod luum de presbyteriis, tum de a:diculis memoralis intelligi potuit. Forte heic accipitur ille templi locus, qui lib. iii, Reg. cap. 6, 9yaculum vocatur, et sanctuarium quidem erät in Hierosolymorum templo unicum.

(17) Crucem hæc vox significat, et spectatur Ezechielis prophetia, cap. 48, v. 51, ubi ii, quorum in frontibus Tau liuera signata fuisset, ab internecione liberandi præcipiuntur. Ilanc autem litteram Tuu crucis imagineii prætulisse , solemnis est Patrum antiquorum sententia. Vide TertuIIian. lib. ul adversus – Marcionem, c. 22, et Hieronyinum, lib. ni, in Ezechielem, cap. ix, vers. 4, ubi prætereà

[ocr errors]

statur. Pamelius quidem n. 174, in laudatum Tertulliaiui locum notat, in antiquis Mss. missalibus, uti appellant, initio canonis, qui a Tau littera incipit, se vidisse in ea depiciam Crucifixi imaginem, cui ipsa littera Tau crucis loco erat. Porro ciux e portis ecclesiæ duodecim prominebat loco Cherubin , qui apud eumdem Ezechielem, cap. xli, vers. 25, in hostiis templi cælali traduntur. (18) Eucharistia heic procul dubio innuitur, quæ fidelibus domum desereiida tradebatur, ut coiiviiicitur ex alio Zenonis testimonio, tract. v, num. 8, iu quem vide adnot. 29. Quid porro ea cum ligno tra• dita dicatur, si quis ex nobis quaerat, moiiebiiuus primo, forle legendum esse cum lino, non ob liuum feminarum, quæ communicaturae Eucharistiam in !inleaminibus accipiebant, cum soli viui earu nudis ligno datur, 114(19) aqua cum vino, (20) sa!, ignis et oleum, tunica rudis et unus (21) denarius, quem qui

manibus reciperent , de quo fuse P. Edmundus §îartene de Antiquis Ecclesiae rit, lib. 1, part. i, äii. 4. art. 10, num. 8, non ob lingm feminarum, iníquam (nam S. Zeno universim lo iueus, titum, cuim feminis, tum viris commune complectitur), sed oi, lineam Syndonein, vel saeculum , quo Eucharistiam involutain viri perinde ac feminæ domum ìIfercbant. Cardinalis Bona, lib. 1 Rerum liturgicarum, cap. 25, § 12, meminit saeculorum et syndónimi, qiiibirs oljlationes reciperentur. Sed euchari§tiam in 'linleolis pariter distributam suadent acta §.TBirini apud Suíium die 5 degembris, in quibus traditur, tlönorium Pontificem eidem dedisse pallam super quam corpus Christi conservabat, et in qua corpiis Dominicum involutum et ad cQlluiu suspei;gum semper secum ferebat. Siyiliter S. Adalbertus Pragensis episcopus , ut prodit ejus vita sæculo V Beíediclinâ insérta, nuiii. 57, euiii quondam sacrificium obtulisset, quidquid e sua et Baptizatorum coinium unione supereraî, colligi jussit, et mundissimo panno inuolutumi sibi servavit. Propius ad Zenonis ætatem est, quod tradit S. Ambrosius, lil). § de excessu Saiyri, hum. 45, quod nimirum is adhuc catechumeiius'in naufragii periculo eucharistiam a christianis secum iter habentibus postulavit, eamque ligari fecit in orario, et orarium involvit collo; orarium auteim èrat linteuiii, seu sudarium, ut multis apud Ducangium villere est. Græci vero in saeculo, quem muris äppendebant, eucharisiiam in ecclesiis servalamt, ut di$cimus ex variis monumentis recitatis, lib. iii, ejus operis, quod perpetua Ecclesiæ fides circa euôïúristiam in$cribitur. Sed hæc expresse ad euchari§tiam in itinere delatam, vel in ecclesiis custoditam pertinent : num eadem ratione quibusque chrislianis 'lonium petentibus eucharistia traderetur, nihil explorate äfliruiat. Aliunde nulli Codd. editiopes nullæ Äum lino habent. Itaque cum ligno retinendum duximus, id quod insinuât, eucharisliam;arc e ligueæ I im clusám, fidelibus tuisse traditam, ut si£ cautii;$ eam áeferreht domum, ne quid fraginenti decideret. Ex hoc sane commodius intelligitur, quod S. Zeno, tract. v, n. 8, de Gentili viro cum Chrisljana femina conjunöio àfirmat. Arrepto, iuquit. forsitam sagrificio tuo tuum pectus obtundet, tuum faciem deforiiiabit : cgpstilis enim ligneis, in quibus sacrificiunt, id gst euehari§tia condeljatur, ictus et vis ejusmodi facile congruit, ut et pectus obtundere, et faciem deformare possent. iiuc fòrte spectat Cyprianus in libro de Lapsis meniionem faciens inulieris, quæ arcam suam, in qua Domini sacramentum fuit, cum indigne aperire temtasset, igne inde erumpente deterrita est, ne auderet attingéré. Neque mirum si tam vilis Igni maleries euolúristiae reçipiendæ adliiberetur. S. llieronyn)us, epist. 4, ad Rusticum Augustodunense!, corpus çhri§íi in vimineo canistro ab Exsuperio Toletano distributum prodit. Eorumdem canistrorum in distribuenda eucharistia usuiu leslanlur Joaunes episcopus et Epiphanius presbyter in judiculo directg ad Horinisdùm pontificem, toin. v Concil., pag. 655, edit. Venete, cum canistra (virgultis et viminibus sane contexta, ut ex Pallãdió et Isidoro liquet) plena eucliari.li ε sacramento oiunil)us Thessalonic:e distributa commemorant. Temporibus quoque Gregorii XI, eucharistia Itom e servabatur in copliino ex ceremoniali Petri Aurelii, cap. 51 et 131. Græci quidam auIIiuc nunc, Furero tradente in Iiiiierario, pag. 74, panem eucharisticum e cophino accipiunt. Cophinus áuiem licet antiquis mensiira esset, quæ ngn. tam res sic as, quaiii liquores metiebatur ex Polluce, lib. iv, cap. 23, num. 108, qui locum insignem antiqui poetæ in coufirmationeii adducit ; tameu posteriori ævo ex Glossis accipiebatur pro corbe, quæ curvatis virgis contexebatur ex Isidoro xx, 9. Syno

A libens acceperit, acceptumque non spreverit, 115sed in labore usque ad ultimum perduraverit, turri com

dus Trullana, can. 101, memorat vascula non tam ex auro , quam ex alia materia, quibus eucharistia recipiebatur; et cum divites ex pretiosa, tum pauperes ex vili materia arciil;is adhibuisse credibile est. Sub Zenonis itaque tempus arcas ligneas in usu fuisse hoc testimonium demonstrat. (19) Calicis potio hisce verbis exprimitur, cujus usum in ipsa quoque I{omana Ecclesia obtinuisse ad initium usque sæculi XII ostendit M. billonius in Comment. ad Romau. or(l. tom. i Musei Italici § 9, pag. 61 : Aqua cum vino potius, quam vinum cum aqua venustatis gratia dictum videtur, ut cum superioribus pumis cum ligno concentus fieret; ac propterea nihil hinc inferre licet, ut aqua in sacrificio adhibita, aut potiori, aut æquali fere parte cum vino sumpta credatur. Justinus, in Apologia ii scripsit vinum et aquam. Cum antiqui patres ob arcani disci . plinam hisce formulis utebantur libenter, ul ne proinde eorum id generis testimonia ab heterodoxis accipi queant, ev quibus Christi praesentiam in Eucharistia antiquis incoguitam blatirent, quae satis aliis ex testimoniis convincitur ; tum vero iisdem uti praeter caeteros mirifice delectabatur Zenonis ingenium, quod in allegoriis ejusmodi frequens versabatur, ut aliis ex tractatibus manifestum est. Advertendum præterea est, quod forte hoc loco aqua et vinum simul dicta sunt, ut indicetur baptisma et calix, ex quo vel pueruli vix baptizati participabant : vide adn. vii. in tract. 52, lib. ii. (20) Sal, ignis, oleum, et tunica rudis ad baptismum pertinent : ubi ignis indicat lumina neophytorum splendida , quae vel olim in baptismo adhibita le-tatur S. Ambrosius libro de lapsu virginis, c. 5. Fortassis etiam ignis nomine illum ignem Zeno indicat, quo aqua in l)aptismate adhibita temperari solebat, C ut docebiinus ex tract. 55, lib. ii, adnot. 5. Tunica rudis est all)a vestis, quam tunicam item vocat Marcellinus in Chronico ad an. 419, Rudis vocatur, eo ' quod esset nova, nec usu delrita : vide adnot. 12, in tract. viii, lib. ii. (21) Ileic denarius in Ecclesia collatus, et baptismalibus cæremoniis a Zenone subjectus, ad baptisma profecto pertinet. Singulare id quidem testimonium apud uiium nostrum auctorem reperire licuit ; sed bis ejusdem denarii alibi meminit, ut nihil dubii in eo oboriri queat. Tract. 35, iib. ii, ait : Jam balneator præcinctus e.rspectat, quod unctui, quod tersui opus est, præbiturus, sed et denarium aureum triplicis numismatis unione signatum : al l)aptizandos autem loquitur. Rursum iract. 42, ad neophytos de divina providentia hæc habet : Ne quem plus amare videatur, aut minus, unam mativitatem, unum lac, unum stipendium, unam Spiritus sancti præstat omnibus dignitatem : ubi stipendium pro denario positum apparet. Num quis verus denarius in baplisuialc neopliytis tradebatur? P. Edmundus Martene, part. 1 de Anliquis Ecclesi;e ritibus, lib. i, cap. 1. art. 18, duos baptismi ordines publici juris f:cit, alterum, n. vi, ex libro Sacramentorum Gellonensis monasterii, alterum n. 8, ex ms. codice S. Remigii ante annuum m:illesimum exarato; el in utrisque decem silicæ neophytis una cum albis datæ tradunlur. Alius Or, Io Itomanus vii, a Mabillonio vulgatus, tom. 11 Musei lialici, pag. 85, decem syclos scril)it, sed decem silicas legendum nihil dubitamus, vel siliquas, quod sane scribitur in ordine Romano* i, pag. 7 ejusdem Musei. Silicas autem denarii speciem fuisse constat ex Gregorio Magno, lib. ix, epist. xvw, et ex Charta plenariæ secui iualis, apud l3rissonium, de Formulis, Iib. vi, quibus in Ipcis siliquæ aureæ pluries nominanlur. Vide etiam S. Isidórum, lib. xvi de Orig. cap. 24. Hæc quidem testimonia nimis sera sunt, quam quæ ad Zenonis ætateum porrigi queant. At

« PoprzedniaDalej »