Obrazy na stronie
PDF
[merged small][merged small][graphic][merged small][graphic][merged small]
[ocr errors]

WSTĘP.

§ l. Piśmiennictwo, zwykle literaturą zwane jest obrazem stanu oświaty w narodzie i objawia się w płodach piśmiennych.

§ 2. Znamiona głtfwiie narodu polskiego

jak cielesne tak i duchowe były i są po części takie same, jakie i całą rzeszą sławiańską zdobią, a po części powstały ze stosunków spółecznych i obywatelskich. Do pierwszych da się policzyć gościnność i miłość do pieśni, do drugich wojowniczość, tudzież pochop i lgnienie do cudzoziemszczyzny tej warstwy społeczeństwa, która wiedzę swą rozprzestrzeniła nauką i jakiej takiej nabyła ogłady.

§ 3. Polskie piśmiennictwo jako wpływ tej wiedzy i ogłady toż samo nosi na sobie znamię. Długie wieki było naśladowniczem, mianowicie Rzymian i Francuzów; dopiero w nowych czasach wszedł naród w siebie i zaczął kroczyć o własnych siłach, samodzielnie, i odtąd poczęło się rozwijać piśmiennictwo w ścisłem znaczeniu narodowe.

§ 4. język polaki, jako mowa sławiańska posiada przymioty i innym sławiańskim właściwe; do czeskiego najwięcej zbliżony, jednak do śpiewności łączy męzkość, na której zbywa czeskiemu. Wiele ucierpiał i jeszcze cierpi przez języki cudzoziemskie: dawniej dla uczoności w łacinie kryjącej się, a w'nowych czasach dla popisywania się znajomością francuzkiego i t. d.

§. 5. Podział naszego piśmiennictwa w języku Polskim ze względu wewnętrzego ruchu na siedm okresów:

I. okres Starosławiański. Od niepamiętnych czasów aż do ustalenia się stosunków z Rzymem przez zaprowadzenie biskupstw 1000 r.

II. okres Piastowski. Od zaprowadzenia biskupstw aż do założenia akademii w Krakowie; czyli od 1000 do 1364 r.

III. okres Jagiellonski. Od założenia akademii Krakowskiej aż do założenia pierwszej' drukarni Polskiej: czyli od 1364 do 1521 r.

IV. okres złotego wieku. Od założenia pierwszej drukarni Polskiej aż do kłótni akademii Krakowskiej z Jezuitami o założenie przez nich swojej uczelni w Krakowie; czyli od 1521 do 1621 r.

V. okres jezuicki. Od kłótni akademii Krakowskiej z Jezuitami aż do Konarskiego; czyli od 1621 do 1750. r.

VI. okres Konarskiego. Od wzniesienia się lepszego smaku, aż do wystąpienia Mickiewicza; czyli od 1750 do 1822 r.

VII. okres Mickiewicza dotąd trwający: czyli od 1822 do naszych czasów.

OKRES I.

STAROSŁAWIAŃSKI.

Od niepamiętnych czasów do ustalenia się stosunków z Rzymem przez zaprowadzenie biskupstw 1000 roku.

§ 6. Znamię ogólne tego okrem. Stawianie, należący do rodziny indoeuropejskiej zwanej, jako odwieczni tubylcy, posiadali własną cywilizacyc, własną oświatę. Lecz jakie jej było oblicze? dopiero domyślamy się i na drodze badań dochodzimy. Dotąd tyle pewnego wiemy, że mieli własne pojęcie o bóstwie, czczonem pod rozlicznemi postaciami, i wierzyli w nieśmiertelność daszy; że obok sąda przysięgłych i sejmów mieli władzę pospolitą z wyborów, a w domu rodzina ulegała głowie rodu; że rólnictwem jako na równiach siedzący głównie się zajmowali, lecz nadmorscy i kupiectwem się bawili, a nawet górnictwo znano. Co zaś było u wszystkich Sławian, musiało być i u Polaków.

§ 7. Język, Od bardzo dawnych czasów są znane

te wszystkie mowy sławiańskie, które dziś jeszcze istnieją.

Koniecznością więc jest przyjąć, że się te różnice językowe

już w zapadłej starożytności ustaliły pod wpływem przeróżnych

okoliczności, i w czasach z dziejów nam znanych mowy te

tylko doskonaliły się lub psuły i gasły, ale żadna nowa nie

powstała. Za najstarszy dowód o istnieniu języka polskiego

możnaby wziąść napis na posągu w Bambergu który podług

Kolara jest polskim.

Dochodzenie, kiedy była tylko jedfna mowa Sławiańska i jak dawno potworzyły się teraźniejsze mowie czy narzecza (dyalekty), praca to da

l*

« PoprzedniaDalej »