Obrazy na stronie
PDF

7) Jam Dr. Kymarkirwicz , professor przy gimnazium św. Maryi Magdaleny w Poznaniu. Wydał: 1) Naukę prozy, czyli zbiór prawideł potrzebnych do układania logicznie rozpraw i wypracowań. 2) Wtory proży zastósowane do szkól, podzielone na trzy części, w miarę rozwijania się pojęć młodzieży, tak że są bardzo przydatne po szkołach wyższych i gimnaziach. Nakładem J. K. Żupańskiego, Poznań 1?56. Drugie wydanie pierwszej części pomnożone wyborem poczyi, Poznań 1860.

§ 142. Bibliografia.

Zapał jaki Fel. Bentkowski rozniecił dziełem swojćm do zbierania zabytków dawuego piśmiennictwa, dotychczas nie ostygł, lubo trudniej coraz o tego rodzaju dzieła i broszury. W istocie wielka zmiana od czasu prac Bentkowskiego, Bandkiego i Lelewela zaszła. Teraz nie poprzestajemy na prostem przepisaniu tytułu, policzeniu kartek i oznaczeniu signatur i formatu, zrozumiano, że potrzeba każde dzieło przeczytać, podać treść jego, z uwagą na piękniejsze i ważniejsze ustępy, a nadto nie pominąć zalet i wad co do ojczystego języka. — W tym przedmiocie pisali:

1) Adam Benedykt Jochbr. Ur. 1791, nauki pobierał w gimnazium wileńskiem, w r. 1807 wstąpił do tamecznego uniwersytetu, w r. 1811 został magistrem filozofii. Odtąd poświęcił się nauczycielstwu, pełnił obowiązki w Kownie, wr. 1827 został pomocnikiem bibliotekarza w Wilnie, w 1830 powołany do wykładu nauk języka łacińskiego w uniwersytecie wileńskim. Prace jego literackie są liczne. Najważniejszą z nich jest: Obraz bibliograficzno-historyczny literatury i nauk w Polsce od wprowadzenia do niej druku po rok 1830 włącznie. Tom I zawiera: Literaturę i filologią starożytną. 2) Nauki razem wzięte, Zbiory, Polygnifie. Tom II składający się ze sześciu zeszytów, zawiera: oddział nauk teologicznych ozdobiony facsimiliami pierwszych biblii słowiańskich. Tom III dalszy ciąg nauk teologicznych i przedmowę do całego oddziału, 8ka wielka. Wilno 1839 — 43. Trzy te tomy wyszłe dotąd, stanowią tylko cząstkę zamierzonego dzieła, które najlepiej wskazuje niesłychaną pracowitość i głęboką wiedzę Jochera. Umarł jw Wilnie dnia 3 kwietnia 1860 mąż wielkiej zasługi.

2) Sbbaityas Ciampi profes. uniw. warsz. kanon, sand. pełen gorliwości o sławę Polski, przybranej, jak mówi, ojczyzny, trudnił się od r. 1823 głównie z rzadką a niekorzystną dla niego wytrwałością, przeglądaniem bibliotek i archiwów włoskich, dla odkrycia tego, cokolwiek z Polską ma związek, jakoż udowodnił to ciekawemi zabytkami. W r. 1830 wydal 2 dzieła tyczące się Polski. 1) ma tytuł: Notizie di medici maestn di inusica e Cantori, pittori, architteti, scaltori ed altari artisti Italiani in Polonia e Pofaccht in Italia. Lucca 1830. 2) Lettere militari eon un piano di reforma delt Exercito Polaceo del Me Gioinmni Sobieski ed altre de" siwi segreturi italiani. Firenze 1830. Ten zbiór jest jawnym dowodem nikczemności cudzoziemców, których Polacy dostojnościami i ufnością zaszczycali. Spis licznych dzieł wydanych we Włoszech z powodu Sobieskiego i wojen na których dowodził, umieszczony przy końcu książki, jest istotnie wzbogaceniem naszej bibliografii.

3) Józef Mcczkowski ur. 1795 w Lubelskiem: 1812 wyższe nauki pobierał w uniwersytecie krak., r. 1813 —15 służył wojskowo; od 1815—17 kończył uniw. krak.; odtąd do 1819 adjunktem biblioteki, następnie nauczycielem w gimnazium poznań, do r. 1829; potem w ginmaz. krakow. Sty Anny do r. 1833. 1834 kustoszem a 1837 bibliotekarzem przy książnicy Jagiellońskiej. Dnia 31 lipca 1858 z rana po godzinie 8 uzupełniając w kaplicy Jagiell. notaty do jej opisu, który dla Tow. Nauk. Krak. wykończył, zmarł nagle dotknięty apoplexyą u stóp giobowca Władysława Jagiełły. Przysłużył się napisaniem kilku dziel i monografii: Pauli Paidirini viginti artium manuacriptum libntm. Kraków 1837. Rekopisma Radymińskiego. Kraków 1840. Mieszkania i postępowania uczniów. Krak. 1842. O bractwach Jeznirkich i Akademickich. Krak. 1845. Rozmaitości historyczne i bibliograficzne. Krak. 1845. Zeszyt I. Zeszyt II. Wiadomości o rękopismach Długosza i jego Banderia Prułenorum, tudzież insi/pnia sen clenodia regni Poloniae z 1(5 tablicami rycin częścią kolor. i podobizną. Krak. 1851. Z«szyt III. Wiadomości o założeniu uniwersytetu i kolleghtm W lady sławsko- Nowodworskiego w Krakowie. Dodana wspominka o Mateuszu z Krakowa z 1 podobizną. Krak. 1851. Jego lllitorya akad. krakow. nad którą ciągle pracował, dotąd w rękopiśmie, będzie bardzo znakomitą pomocą ogólnych dziejów piśmiennictwa.

4) D. ŹOBBCYCKI; Historyczne badania o drukarniach rusko-slowiańskich w Galicyi. Lwów 1836. Tenże wydał Kronika miasta Lwowa. Lwów 1844.

5) Alexąhdkh hr. Pbzrzdziecki wydał: Wiadomość bibliograficzna o rekopismach, zawierających w tobie rzeczy poltkie, przejrzanych po niektórych bibliotekach i archiwach zrganicinych w latach 1846 — 1849. Warszawa r. 1850.

6) Łukasz Gołębiowski wydał: 1. Treść 200 zakładem rekopismów. 2. Spis rekopismów biblioteki Puławskiej. 3. Rejestr biblioteki polskiej. 4. Obrona oddziału bibliotr/.i polskie'j od dzieł obcych. 5. Treść lub opisania rekopismów biblioteki publicznej. 6. Spis biblioteki Ale.ran. Chodkiewicza.

C PROZA DYDAKTYCZNA.

§ 143. Wzrost naukowości z jednej strony, a z drugiej przekonanie się, że cokolwiek się zrobi, na wspólny idzie pożytek, zachęciły wielu do pracowania piśmiennie na czćm się kto zna. Żeśmy zaś przecie wybrnęli z przesądu, jakoby nie o wszystkiem dało się mówić i pisać po polska więc, mimo kilku dzieł i w obcych językach napisanych przez Polaków, już prawie nie ma przedmiotu, o którymby nic pisano po polsku.

§ 144. Filozofia. Długo dręczyła nas scholastyka, a potem niestety! powątpiewano nawet o potrzebie filozofii, przestraszywszy się tak zwanej niemieckiej. Nakoniec przy nie wiele brakowało, by i ten medal uzyskał. Za upoważnieniem rządu wykładał z własnej chęci w uniwers. prawo natury, lecz podupadłszy przez tyle wysileń naukowych na zdrowiu , zmuszony był w ciągu pólroku tego zamiaru zaniechać i 1821 r. częścią dla odpoczynku, częścią dla kształcenia się udał się naprzód do Paryża a potem do Niemiec. W tym czasie Uniw. wileński ogłosił konkurs na katedrę filozofii. Goluchowski napisał obszerną rozprawę po polsku na zadany temat: Zasady loiki, matematyki i filozofii moralnej i takową przesłał Uniwersytetowi. Rozprawę ,tę fakultet filozoficzny jednomyślnemi glosami uwieńczył i w skutek togo obranym został professorem. Nim potwierdzenie od ministra oświecenia z Petersburga nadesłano, przepędził resztę r. 1821 i 1822 w mieście Erlangcn pod Norymbergiem, gdzie wówczas Szelling przebywał, z którym go nieprzerwana przyjaźń aż do ostatnich dni życia tego mędrca łączyła. Przy tej sposobności wszedł w bliższe stósunki z zawołańszymi filozofami niemieckimi. Tu wyda) w niemieckim języku dziełko: Die philosophie in ihrem Vrrhaeltntite tum Leben ganzer Volker vnd einzelner Menschen. Erlangen 1822. Bardzo było ono dobrze przez krytykę niemiecką przyjęte i otworzyło autorowi wstęp do uczonego zawodu w Niemczech. W Polsce dal tę pracę poznać uczony hr. Skarbek przychylnym artykułem „w Pamiętniku Warszawskim." W październiku r. 1823 objął katedrę w Uniw. wileń. i rozpoczął kurs wstępną mową, która w Bibliot. Warsz. w r. 1842 wydrukowaną została. Kurs ten filozofii nader licznie przez młodzież Uniw. i przez publiczność odwiedziany, wziął jednak swój koniec z r. 1824. i odtąd zniknął zupełnie z horyzontu naukowego W r. 1826 w skutku stósunków rodzinnych i niemożności odebrania spadku, zmienił Goluchowski zawód uczonego na ziemianina, i w r. 1830 ożeniwszy się osiadł we wsi dziedzicznej Garbacz w powiecie opatowskim, gdzie potrafił gospustweiu postępowem uzyskać rozgłos chlubny jako znakomity agronom. Przecież oddany roli nie wypuścił pióra z ręki. Jlibli. Warsz., w r. 1842 ogłosiła list jego do tronu Moraw

[graphic]
[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »