Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors]

liber alium artium amator es. War. 1732; chociaż napis łaciński, jednak osnowa napisana po polsku; a potem Biblitheca poeturum polonorum, qui patrio sermone scripserunt, War. 1752. Ułamek zaś z owego wielkiego pomiędzy 1768 a 1773 z pamięci wierszem-miarowym ułożony, przez Epif. Minasowicza sprawdzony, wydał Józef Muczkowski p. n. Biblioteka historyków, polityków, prawników i innych autorów polskich lub o Polsce piszących, Krak. 1832, dodawszy objaśnienia i przypiski.

Jan Daniel Janocki*)uioózil się w r. 1720 w Wielkopolsce w miasteczku Międzychód (Birnbaum), prawdziwe jego imię rodzinne było Jcnisz, którego zaniechał używać przyjąwszy natomiast nazwisko Janockiego; później odmienił także- i wyznanie ojczyste ewangelickie na katolickie. Pracował zaś ciągle przez lat 30 przy bibliotece Załuskich, której był pierwszym bibliotekarzem, otrzymawszy także kanonią skarbimierską a później kijowską i probostwo babimostkie. W r. 1778 zupełnie wzrok utracił, umarł zaś r. 1780. Jako zbieracz materyałów do bibliografii jest pełnym zasług, ale pisma jego są bez dostatecznej krytyki bo wychwalają prawie wszystkich autorów. Dzieła jego noszą tytuły: 1) Kriti*che Brie/e etc. Drezno 1743 w 8ce. 2) Literarum in Polonia Instauratoi es w Gdańsku 1744 w4ce. 3) Literarum m Polonia propagatores. Gdańsk 1746 w 4ce. 4) Nachricht von raren polnischen Biichern. Drezno 1747 w 8ce. 2ga część w Wrocławiu u Korna 1748. 3cia, 4ta i 5ta tamże w 1753. Wszystkie bywają w jeden tom oprawne. 5) Polonia literata nostri tamporis w Wrocławiu 1750 do 1756 4 części w 8ce. 6) Specimen Catalogi Codicum manuscriptorum bibl. Zaluscianae. Drezno 1752 w 4ce. 7) Lewicon der jetzt lebenden Oelehrten in Polen. Wrocł. 1755 w 8ce 2 części. 8) Polnischer Bilchersaal. Wrocł. 1756 w 8ce. 9) ,Excerptum polonicae literaturae. Wrocł. 1764 do 1766 w 8ce 4 części. 10) Musarum Sarmaticarum specimina nova. Wrocław 1771 w 8ce. 11) Sarmaticae

dsc^WW wuji. Itak.

literaturae nostri temporisfragmenta. Wrocław i Lipsk 1773. 12) Janociana sive claromm atque illustrium Poloniae auctorum etc Warszawa i Lipsk 1776 do 1779 2 tomy. Trzeci zaś tom wydal Bogumił Linde w Warszawie u Pijarów roku 1819 w 8ce.

Wawrzyniec Micłer de Kolo/ czując potrzebę pisma peryodycznego zaczął je wydawać naprzód w języku niemieckim, a potem w łacińskim. Pierwsze wychodziło pod tytułem Warschauer Bibliotek. Warsz. 1754 w 8ce wyszło tylko 4 części, brak pokupu dalszy c.ąg dzieła wstrzymał. Drugie ma tytuł: Acta literaria etc. 1755 w 4ce. Wtem piśmie znajduje się rozbiór dzieł nowo wychodzących, doniesienia o księgach świeżo wydanych, tudzież życia niektórych znakomitych Polaków i rozprawy w materyach fizycznych lub lekarskich.

§. 108. Gramatyka 1 Słonnikarze. Badania językowe kilku przedstawiają pracowników, nie tyle mających zasługi około pojęcia ducha polskiej mowy, jak około gromadzenia zasobów do bliższego poznania języka, ztąd w owym czasie lepsze są słowniki niż grammatyki i więcej się pisarze pierwszymi niż drugiemi zajmowali, zasługują na wspomnienie Franciszek Meniński, zwany w języku francuzkim Mesgnien urodzony w r. 1623 podobno w Lotaryngii, z Polski udał się do Wiednia i tu na dworze cesarza, pełnił obowiązki pierwszego tłomacza wschodnich języków. Napisał Orammatica seu institutio polonicae linguae in qua etimologia, syntaaois et reliquae partes omnes exactae tractantur. Gdańsk 1629. Prócz tej wydał także grammatykę włoską i francuzką dla Polaków i ogromny słownik wschodnich języków w którym jest i polski wykład, oraz grammatykę turecką. Adam Stylla wydał w Krakowie r. 1675 Grammatica polono, italica, abo sposób łacny nauczenia się włoskiego języka, krótko gruntownie etc. Konstanty Szyrwid Jezuita wydał: Dictionarium trium linguarum in usum studiosae jwentutis. Wilno 1677. (Pięć razy przedrukowany, ostatni raz w Wilnie 1713. Jestto słownik z polskiego na łaciński i litewski język.

Marcin Dobracki z sandomirskiego, zniszczony przez wojnę szwedzką, przeniósł się około r. 1659 do Wrocławia, gdzie trudnił się nauczycielstwem, później był sądowym pisarzem w Brodnicy, gdzie i umarł r. 1681. Pozostawił a) Goniec grammatyki polskiej, sm Curier der polnischen Sprache Oleśnica 1668. b) Polnische Sprachkunst, tamże 1699. c) Kancellarya polityczna, Gdańsk 1665. d) Wy dworny polityk, Oleśnica 1664. e) Spiżarnia duszna, Oleśnica 1671. f) Polnische Hofmanier, Gdańsk 1690.

Ar on Bliwenitz kaznodzieja niem. w Toruniu f 1701 wydał w języku polskim, Tabellam grammaticae polon. Toruń 1681.

Bartłomiej Kazim. Malicki napisał Tractatus ad compendiosam cognitionem linguae polonicae. Kraków 1699. Tenże Malicki wydał Leooikon francuzko-pohki w Krak. 1701.

Abraham Troc rodem z Warszawy wydał około roku 1740 w Lipsku Słownik francuzko-pohki niemiecki w 2 tomach, trzeci z polskiego na francuzki i niemiecki, kilkakrotnie przebijany. Tom czwarty niemiecko-polski przez ks. Moszczeńskiego został ułożony, ale jest mniejszej wartości Na czele swego słownika położył Troc naukę polskiego czasowania, która się wtedy od powszechnej różniła.

OKRES VI

KONARSKIEGO.

Od wzniesienia się lepszego smaku do wystąpienia Mickiewicza; czyli od roku 1750 (1773) do roku 1822.

§. 109. SEnamle ogólne. Nadzwyczajny zbieg sprzyjających okoliczności zrządza powszechne w naukowym świecie przesilenie z korzyścią dobrego smaku. My winniśmy zmianę tę przypadkowym stosunkom z Francyą w sprawie 6 królewską koronę Stanisława Leszczyńskiego. Jego to dworzanie, przyjaciele i wychowańcy, na których czele jaśnieje Stanisław Konarski, wnieśli do kraju inne wyobrażenia o społeczności i naukach; te to świeże wyobrażenia stworzyły u nas nagle, jakby za uderzeniem czarodziejskiej laski, literaturę francuzko-klasyczną, podobną do piśmiennictwa francuzkiego, na dworze Ludwika XIV wzrosłego.

§. 110. Jęzjk. Usilność oczyszczenia mowy ojczystej z makaronizmów jest chlubą tego okresu; ale natomiast przez tłumaczenia i naśladowanie pisarzy francuzkich nadawano językowi polskiemu mimowolnie tok francuzki, i nikt nie zwrócił uwagi piszących na udoskonalony język w złotym wieku. Za to wzięto się do wynalezienia prawideł grammatykalnych mowy i uczono się ich.

§. 111. Zakłady naukowe I oświata. Poprawa urządzeń w zakładach Pijarskich nakłoniła była Jezuitów do podobnej poprawy, a po ich rozwiązaniu (1773) ustanowił

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »