Obrazy na stronie
PDF

ter unitatem Dei, intelligi vult Christum esse Deum. Nunc autem aperta voce dixit eum esse Deum, et semper fuisse apud Deum, sacramentum patefaciens Dei, ne Deus omnino solitarius putaretur, declaravit non propterea unum dici Deum, ut solitarius æstimetur, sed licet duo vel tres, ex uno tamen, non præjudicare unitati quia quod de uno est ' ad illud ipsum refertur, quia unus est, quamvis omnia dicantur ex Deo. Sed aliud est quod proprie exstitit de Deo, et aliud quod nutu deforis creatum est Dei : hoc est, aliud est quod de substantia ejus processit, et aliud quod cum nullo modo esset, voluntate ejus creatum est. Quia quod de substantia Dei processit, nunquam fuit post * ejus substantiam ; quod vero creatum est, tunc cœpit esse substantia cum creatum est: ac per hoc initium non habet Trinitas sola. Declaratio igitur mysterii merita fidei minoravit : quia quanto occultius est quod creditur, tanto magis propensior credentis est merces, et minor poena diffidentis. Declaratio autem mysterii sicut minora fecit merita credentibus * ; ita majores exsuscitavit diffidentibus pœnas. Manifestior enim lex plus facit reum. Nam suffecerat testimonium Salvatoris, quo sibi proprium Patrem dixerat Deum. Quis enim credentium dubitaret nihil a Patre differre in substantia Filium ? Sed uia hærelicorum perversitas infidelitatis commentis fidei jura pulsare cœperat, aliter accipiendo Filium Dei quam prædicatur, additum est, ad faciendam manifestationem, hunc ante omnia apud Deum fuisse et Deum esse ; ut declararet quod filii veri ratio mystice continebat: per quod divina clementia humanæ infirmitati providisse videtur, ut aperiret quod clausum potioris fidei meritis reservaverat : unde adjecit, dicens, Omnia per ipsum facta sunt, ut si quis ex superioribus in aliquo ambigeret, quia angusla est intelligentia hominum ad divimas res capiendas, ex his capax fieret, cum audit, Omnia per ipsum facta sunt : ut non utique facturam ipsum putaret, quia $}$ ipsum audit facta a Deo ; si autem et ipse esset factura, non omnia per ipsum facta a Deo dixisset : nec enim ipse per se fiébat. Quod ut adhuc absolutius traderet, adjecit, Et sine ipso, inquit, factum est nihil : hoc dicens, exclusit omnem controversiam et argumenta terrena. Quamvis non desint qui diffidanl ; tamen quando sine ipso nibil factum óstendit, nullo modo illum facturam esse suspicari debere edocuit. Quomodo enim dici potest ipse esse factura, cum nihil dicatur Deus sine ipso fecisse? Si enim fecit, mentitur Scriptura. Sed absit. Fidelis enim est Scriptura, quæ ut errorem amputet, quanta potest utitur manifestatione ad salutem hominum redimendam. Denique subjecit, Quod factum est in ipso vita est (Joan. 1, 2-4) : in ipso, id est in Verbo, quod factum est, vitam esse significat. Sicut et ipse Dominus ait : Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit et Filio vitam habere in semetipso (Id. v, 26). Non qnia Verbum sine vita erat, et postea aut data aut facta est in illo vita ; sed ipsum Verbum vitam vult intelligi esse. Si de Patre Deo potest dici quod aliud ipseTest, et aliud in se habet ; ita etiam de Filio ejus : quia sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio vitam habere in semetipso. Humana enim eloquia non sunt idonea ad res explicandas divinas. Ideo vitiosum videtur quod dicitur, ut cum factura non sit Dei Filius, in ipso dicatur factum quod est *. Et si dixisset, quod genitum est in ipso, etiam sic vitiosum videbatur. Sed ut substantivam generationem * ejus ostenderet, opus in ea factum 1 Sic Ms. Colbertinus. At editi, licet duæ vel tres personæ essent, tamen non præjudicaretur unitati, quia quod Deus est, etc. * Editi, præter. Mss., post. 3 Ms. Cólbertinus, mereri credentes. * Ms. Colbertinus, omittit, quod est. * Sic Ms. Colbertimus. At éditi, substantiam generationis.

quali uti potuit sermone, per quod existeret, demonstravit, quia generatio ejus vitam in se håbet. Nos enim vivimus quidem, sed non possumus aliis dare vitam : quippe cum nec in pólestate nostra sit eadem vita.IIle autem ideo dicitür vitam in se habere, quia potens est vivificare, et creare quæ vult iit sint et vivant. Ad hoc enim natus dicitur, ul omnia possit facere quæ facit Pater ; quia sic håbet vitam in se, sicut habet et Pater. Hóc enim est, omnia per ipsum et in ipso fecisse, sic eum genuisse, ut haberet in se vitam ; per quam omniâ possit fagere : non quia ipse aliud ést quam vita, sed dum hoc potest vita ejüs, ut et vivat, èt alia po$sit creare guæ vivant, vitam dicitur hàbere iii semetipso. Nos enim vivimus, sed non habemus sic in nobis vitam ipsam, ut etiam aliis demus vitam. Quem sensum et apostolus Paulus memorat inter cáetera dicens: Qui est imago invisibilis Dei, primogenitus ante omnem creaturam : quoniam in ipso condita sunt Qmnia in cælis et in terrâ : visibilia et invisibilia, sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potes. tates ; omnia per ipsum et in ipso creata sunt (Coloss. 4, 15, 16). Conyeniunt autem Evaugelia in hoc duorum Apostolorum Joannis et Pauli: eadem enim digunt, quia Filius Dei ante omnem creaturam genitus est, ut crearet potentias spirituales, et müngum, et quæ in eo sunt visibilia. Quod eiiim dixit 39annes, quia quod factum est, in ipso vita est, hoc igem significavit et Paulus dieens, quia in ipso comqita sunt omnia mn cælis et in terra. Ét in subjectis, Omnia per tpsum et in ipso creata sunt. Per ipsum creavit, quig, in substantia idem Deus est, hoc est Pater, in Filio : In ipso vero, quoniam sic generavit Filium, ut haberet potentiain faciendi oninia visibilia et invisibilia. Hoc fuit fecisse in illo vitam, üt et viyeret, et vitam aliis præstaret vivendi, intélligendi, agendi, et cæteris animantibus seéundum quod voluit, quasi imago Dei. Dum enim imago dicitur Dei, ag utrumque refertur; quia et per expres$am nativitatem, plenam habetiii se simjilitudinem Patris, et po!est quidquid potest et Pater, ut verùm sit Patrem videri in Filio, qui est imago invisibiiis Dei.Numquid quia Patrem invisibilem dixit, Filium visibilem fecit, cum hoc utique sit Filius per naturam j$ et Pater ? Et cum creatura cóelestis sit invisibilis, quanto magis Creator ejus ? Sed hoc significavit quod in cœlis est, non quod in terra; quia quamvis, Filius invisibilis sit, illic tamen, id est, in cœlestibus videtur ab Apostolis vel créteris talibus, de quibus dixit : Páter, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum, et videant claritatem medïn (Joan. xvii, 24). Et alibi : Beati, inquit, mundo $orde, qugniam ipse, Deum videbunt (Matth. v, 8): hoc est, Patrem in Filio, Deum imagine ; quoä ësi Deum in Deo. Sicut corporalis rei corpus imiago est, ità et Dei Deus imago est : quia exemplum pater, Filius yero exemplum de exemplo, quiod communjeat Spiritui sancto ; Quia de me, ifiquit, accipiet (Joan. xvi, 14). Ideoque in Filio videtur Deus qúasi in sua imagine. Sicut enim nemo dignus invéntus est aperire librum, et signacula ejus, nisi Verbum Dei(Apoc. v, 4-8); ita et Deum Patrem nemo videre gignus est, neque natura, neque meritis, nisi verus Filius ejus. Nihil etenim medium est, quod obstet inter Patrem et Filium, ipso nobis teste qui ait : Nequ£ enim Patrem vidit quisquam, nisi qui e$t a Deo,hic vidit Deum (Joan. v1, 46). Sed siin Filio videtur pater, quare nemo dignus dicitur videre Deum ; cum yideatur in Filio, quia nihil differt a Patre Fiiius ? Nihil plane differtini substantia,quia verus Filius est; differt autem in causalitatis gfadu 1, quia omnis potentia a Patre in Filio est: et in suib$tantia minor non est Filius, auctoritate tamen major est pater, ips9 Dgmino testante et dicente, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem,quid Pater

* Ms. Colbert., in causa vel gradu.

major me est (Joan. xiv, 28). Quem etiam modum custodiens apostolus Paulus, Unus, inquit, Deus Pater, eae quo ómnia et nos in ipso ; et unus Dominus Jesus, per quem omnia, et nos per ipsum (I Cor. viii, 6): ut primus gradus sit, ex quo sunt omnia; secundus, per quem omnia ; tertius, in quo omnia. Et quia nullus ex his degener est, in unitate Dei significati sunt, dicente Apostolo, Quoniam eae ipso,et per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum (Rom. xi, 36). CXXIII (a). — Utrum Adam Spiritum sanctum habuerit ? Comperi quosdam ex fratribus nostris, non pleme discussisse Scripturas ; sed simplicitate animi asseverare quod Adam factus, sanctum accepit Spiritum, quem peccans amisit, sicut nunc datur credentibus. Hac ducti ratione, qua solet asseverari a plurimis quia per fidem instauratus est homo, ita ut ad pristinum redditus statum, hoc omne acciperet quod inter initia Adam fuerat consecutus ; et quia perfectus homo factus dicebatur, qui si non habuit, inquiunt, Spiritum sanctum, imjperfectus fuit. Ego autem non solum hominem, sed et cuncta quæ fecit Deus, quæ non possunt dici accepisse Spiritum sanctum, dico perfecta. Omnia enim genera animalium in suo perfecta sunt, ut impleantid ad quod sunt facta: ita et homo in suo genere perfectüs est, ut potens sit discernere mala a bonis, prava a rectis. Est enim animal intelligible, perfectum ad id ad quod factum est. Capax est enim dicendi, excogitândi et faciendi, ut quæ virtute non potest, impleat sensu. Et quomodo ausi sunt dicere, hominem perfectum nasci debere et totum scire, quem vident nihil ultra nosse quam hic discat? Quod enim hic non discit, nescit. Denique quoniam hic non discit, qualis sit, nescit : qui se ergo nescit qualis sit, quomodo omnia novit, cum minus sit se nosse, quam cætera ? Sed quia de cæteris discit, de se autem non discit, de aliis novit, de se nescit, neque qualis sit, neque an ante corpus an post corpus sit. Nam si sic perfectus factus esset ut nullius egeret, non fuerat homo, sed Deus; neque circumventus prævaricasset. Spiritum autem sanctum habere, ultra naturam et perfectionem hominis est,ut possit quæ Dei sunt. Numquid non, quia asina locuta est ad Balaam, ultra perfectionem ejus est (Num. xxii, 28)? Accepit enim ut posset quod naturæ suæ non erat, sed nostræ. Itaque quia præstantior est homo cæteris animalibus, idcirco illa imperfecta dicenda sunt ? aut quia sancti Angeli non sunt quod est Deus,imperfecti sunt ? vel quia lumimaria et stellæ imperfectiores sunt supernis Angelis,vel quia nubila velamine suo obséurant solém et lunam, minus perfecta sunt ? Et quia membra invicem egent (non enim possunt pedes quod possunt manus), imperfecta dicentur ? Absit. Omnia enim pro locis et gradibus suis firma et perfecta sunt, ut impleant id ad quod facta sunt. Igitur omnia perfecta sunt, quia et Creator eorum perfectus est ; sed ad comparationem ejus imperfecta sunt. Deus enim per omnia perfectus est, quasi fons et Qrigo omnium. Nam quæ facta sunt, perfecta quidem sunt, sed ad id quod facta sunt, ut in alia parte non sint perfecta; quia alter alterius eget: ut ih eo quo non eget, perfectum sit, non in quo eget: ideoque perfecta et imperfecta sunt omnia. Manus indigent pedibus ; quia nisi ambulaverint pedes, otiosæ erunt manus. Iterum pedes indigent manibus; calceare enim se non possunt, neque curare. Cum ergo corpus perfectum sit membris, volare tamen non potest, neque ferre tantum quantum potest burdo. Cumque hi perfecti sint, gubernare tamen se nesciunt, nec adhibere sibi possunt medicinam. Unde dictum est, Nolite fieri sicut equus et mulus,in

(a) Deest in Mss. secundi generis.

uibus non est intellectus (Psal. xxxi, 9). Et aqua et ignis cum repugnent invicem, in suo generé perfecta sunt ; implent enim id ad quod facta sunt. Coquitenim igìis, etconsumit ; purgatet calefacil: aqiia vero abluit, refrigerat, irrigat, sitientesrecreat. Itáque cum omnia in suo genere perfecta sint, sine homine tamen nihil possunt, neque homo quamvis perfectior sit, sine his. Hinc Apostolus imperfeclos et perfectos nos dicit. Ad comparationem enim infidelium nos perfecti sumus, quia Deum cognoscimus: sed quia quæ promissa sunt, minus scimus quam debemus, quia in hac vita non tantum possumus comprehendere, quantum est quod credi. tur, imperfecti sumus.Igitur quoniam putantperfectionem Adæ instaurari credentibus,videamus sihæc instauratio nihil ultra domi habeat diviniquam fuerat consecutus Adam. Factus enim Adam positus est in paradiso, ut operaretur ibi, et custodiret: hoc est, ut coleret terram, et custodiret præcepta Dei, per quæ sciret sic se dominium cunctorum accepisse, ut ipse tamen sub lege viveret Creatoris, ne dominatio extolleret eum, et inflatus superbia immemor fieret sui Conditoris. Positus ergo est, ut cibis sustentaretur vita ejus: per Christum autem hoc concessum est, ut resurgentes non egeant cibo wel potu; quia quod mortale est hominis, convertitur in vitam. Factus est Adam ut habitaret in terra ; fides autem largiri dignata est ut in coelis sit habitatio nostra. Scripturâ ipsa testatur, quia factus est, in£''; primus homo Adam in animam niventem, secun

us autem homo in spiritum Ε; Primus autem homo de terra, terrémus ; secundus autem homo de cælo, cælestis. Qualis terrenus, tales et terreni ; et qualis lestis, tales et cælestes(I Cor.xv,45-48). Quidtamapertum quam quod Adain non habuit Spiritum sane: tum ? Factus est enim in animam viventem ; per Christum autem in spiritum vivificantem, ut h0m0 in aliquo similis sit Creatori, quem credit '. Quia enim imysterium fidei, quod ad salutem datumest, trinum est, trinus fit, `corpore, anima, et Spiritu sancto, per quem dicimur filii Dei : quod minime Adam probatur vocatus ; terrenus enim factus est. Filii autem Dei non carnaliter, sed spiritualiter nati, cœlestes dicuntur esse. Ecce absolútum est donum Dei multo plus gratiæ concessisse homini tempore Salvatoris, quam acceperat Adam ; quia non solum est instauratus, sed et melioratus: in eo instauratus, quia peccatis ablutus est ; in cæteris melioratus. Hoc enim et justitia et ratio exigebat, ut tunc ub* rior esset cleiiientia Deiindandis beneficiis, quando mysterium divinitatis suæ innotescere voluit £reaturæ : ut cognoscentes, qnod incognitum fuit a sæculis el generationibus, Dei unius sacramentum in Trinitaté consistere, pro ipsa novitatis quaside; dicatione peccatis abluti in$uper justificéntur, et adoptati à Deo Spiritum sanctum accipiant, per quem signum adoptionis habere videantur.Adopli9 enim a Deo signum habere debet Dei Patris, ut nou immerito filii Deiappellentur. Hoc donum etiam p? Prophetas promissum est, ut tunc daretur, quando my$teriumi Dei declarari deberet in triumpho de; vióta morte, ut sciret creatura Patrem et Filium et Spiritum sanctum unum esse Deum. Unde evapg* lista : Spiritus, inquit, nondum erat datus, quia Jesus non erat clarificatùs (Joan. vii, 39). Clarificatio enim hæc est,cum per virtútem suam cognoscitur esse!£§* tificatus est de se, quia clarificatio hoc donum dedi; quod per Joelem firophetam fuerat promissum ¥ enim i)eus : In nóvissimis diebus effundam de Spiri!" meo super omnem carnem, etc. (Joel. ii, 28). Et A st0lus infer alia : Cum autem benignitas, inquit, et hu* nitas apparuit Salvatoris Dei nostri ; non er operibus justitiae, quæ fecimus nos, sed secundum suam m*'', 3ordiam $alvos nos fecit per lavacrum regenerationis*

* Ms. Colbert., et sit quod credit.

9311 APPENDIX. 2378

renovationis, per Spiritum sanctum, quem effudit in nos abunde perJesum Christum Salvatorem nóstrum : ut justificati gratia ipsius haeredes efficeremur secundum spem vitæ æternæ (Tit. ni, 4-7). Confirmavit Apostolus quod per Joelem prophetam fuerat promissum, quia hoc postquam clarificatus est Jesus, implevit Deus, ut Spiritum sanctum effunderet in illos qui credunt in Christum : et hoc est hæredem fieri vitæ æternæ, Spiritum sanctum accipere ; ut quia Spiritus æternus est, æternam habeat vitam ui accipit eum : pignus est enim immortalitatis. 3; enim accipit eum, et manet in ejus dilectione, transacta hac vita pergit in cœlos ad eum cujus Spiritum habet. Incongruum est enim ut qui hinc exit habens Spiritum sanctum, apud inferos teneatur. Signum est enim in homine victoriæ Christi,qua vicit mortem, Spiritus ejus, utin quo fuerit Spiritus ejus ab inferis teneri nQn possit.Ac per hoc in veteribus sanctis non ita fuit Spiritus sanctus, sicut nunc est in fidelibus ; quia exeuntes de sæculo, apud inferoserant : et non potest dici quia Spiritus sânctus causa peccati Adæ, quod per traducém gemeris omne semen ejus subjectum fecit inferis,simiili tenebatur sententia data Adæ. Cum Prophetis ergo et justis viris sanctum fuisse Spiritum non est ambiguum : cum Prophetis, propter dispensationem ; cum justis vero causa sanctitatis, sicut legitur dé sancto Simeone, quia Spiritus sanctus, inquit, erat cum eo (Luc. 11, 25); non ut signum esset adoptionis in eo, sed meritorum ejus gratia. Nam filii Dei credentes tunc esse cœperunt, quando manifestatus est Filius Dei, victa morte, cunctæ creaturæ. Si autem in Adam vel in cæteris sic dicatur fuisse Spiritus sanctus, sicut nunc est in fidelibus; quæ novadona dedit Deus, cum regnum Filii sui dedicavil in nobis? Et quomodo felix et beatum, tempus præ cæteris dicitur Salvatoris adventus, siea præstititquæ jam fuerant præstitia ? Et ubi est illud, quod dicit Salvator ad discipulos : Multi, inquit, Prophetae et justi cupierunt videre quæ videtis, et audire quae auditis, et non audierunt (Matth. x111, 17) ? Qua ratione ergo poterit dici quod beatitudo temporis hujus nihil amplius contulitdoni, quam veteribus est collatum? Quódquidem ad injuriam proficitSalvatoris,utnihil habuerit novum quodin ortu imperii sui suscipientibus se donaret: cum tamen laborare soleant divites, ut in die festo natalis sui exquisita invitatis dent apophoreta. Quanto ergo injuria est, ut Deus iis quos ad novum et inauditum diem festum et omni laude dignum invitavit, non dicatur habuisseinexertaquæ donaret ? Et ubi est illud evangelistæ oannis, quod dicit : In sua venit, et sui eum non receperunt : quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; iis qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguine, neque eae voluntate carnis, neque eae voluntate viri, sed eae Deo nati sunt(Joan. I, { 1-13)? Igitur quomodo non inusitatum est quod donavit credentibus Deus in Christo, quando dedit eis potestatem filios Dei fieri, id est, fratres Filii sui proprii, non ex voluntate carnis aut viri, sed ex Deo, ut spiritualiter nascerentur ? Aut si prius gratia ista concessa probatur, tunc nihil novum adventus Christi contulisse dicatur. Adæ certe carnalis et terrema fuit factura, non spiritualis. Non enim ex Deo sine carne et sanguinenatus est, sed de terrea Deo factus est: ideoque non potuit Spiritum sanctum accipere, qui non erat Patrem Deum vocare in oratione. Qui enimSpiritum sanctum accipiunt, his datur potestas ut per id quod Spiritum sanctum hahent, patrem illum Christianorum in oratione appellent. Quod quia ante concessum non fuit, non possunt dici priores Spiritum sanctum habuisse.Ii ergo qui putánt Adam vel cæteros habuisse Spiritum sanctum, nesciunt quale donum habeant Dei ; nec gratias congruas R°;'}$; j; plus cæteris accipientes nihil se dicunt amplius consecutOs.

PAtRol. XXXV.

UNUM OPUS DlFFERRE SECUNDtM peRsoNAs in laudem SIVE CONDEMNATlONEM. CXXIV (a). — Una est misericordia in divite et paupere, sed aliter imputatur diviti, aliter pauperi : guia plus laudanda est in paupere quam in divite. Pauper enim de exiguitate suâ largiri non timuit, sperans a Deo sibi retribui et in præsentietin futuro. Credit enim Sgripturæ dicenti quia qui tribuit pauperibus,non egebit (Prov. xxviii, 27).Uhde et paupercula ' illa, divitibus multa mittentibus, solâ merúit a Deo collaudari, quia de penuria sua largiri non timuit (Luc. xxi,2-4). Divites vero securi dédivitiis suis largiuntur, pauper autemsecurus de Domino. Bene igitur faciuntdivites dum largiuntur egenis,sed multo melius pauperes. Ac per hòc alia rémuneratio pauperis et alias divitis. Dives enim si hoc non fecerit, vapulabit: a paupere enim non exigitur tantum. Ideoque laudabilis est pauper miseriêors. Furtum in paupere et divite unum peccatum est, sed givitem plus facit reum: quia páuper per inopiam facil furtum, dives aulemT cum íííííííí InOn COntentus suo, tollit aliena; et quod pejus est, solet pauperes exspoliare: ac per hoc áí poena utriusque. Et justitia pauperis, et divitis unia est; sed laudabilis est in paupere magis. In egestate énim servare justitiam, magnifica res est. Dives autem ideo servare videtur justitiam, quia alienus est ab inopia. Ergo uterque justus est, `sed majus est in necessitate servare justitiam. Superbia uiia est, sed plus damnandain paupere est qüamin divite : quia dives copia elatus est, pauper autem in egestate superbus, quod ad insaniam pertinet, ac per hoc lus reus jj£$°;; Humilitas una est, sed magis audanda in divite est. Quid enim magnum esísi auper humilis videatur, quem ipsa inopia humiem facit ? Magnificum autem si hic qui`dignitate et copiis commendatur, inclinet se, non sibi vindicans quæ mereri se novit. Ergo in omnibus humilitas bona est, sed multo magis in divite. Doctrinæ et studii una est causa ; sed laudabilior in divite est. Pauper enim cum nulla prærogativa commendare. tur, operam dedit ut haberet unde pqsset requiri : Dives autem cum esset unde commendaretur, adhibito labore auxit se, ut duplici genere necessarius esset; non enim avocatus copiis retraxit animum, §§ minus per se floreret. Et ideo hic magis laudé ignus est quam pauper, qui si studiisoperam minime dedisset, per omnia remanserat vilis, Illum ergo voluntas, hunc necessilas fecit studii cupidum. Libido in paupere et divite eadem est, sed damnabilior in paupere quam in divite est. Pauperem enim ipsa egestas revocare debeta cupiditate luxuriæ : cogitare enim debet quia undè hoc impleat non habet, et dum hoc festinat adimplere, aliaimul. ta mala admittat necesse est, quibus forte nec ad ræsens evadat; aut certe hoc ipsum quod habet insumens, mendicus remanebit cum nota. Divitem autem deliciarum copiæ lacessunt ad voluptatem libidinis : præterea quia divites securi sunt de impunitate, scientes venalia esse judicia, et nec redargui se ab aliquo. Quis enim dignitate fultum virum et divitem arguere sudeat ? Unde magis accenduntur, ut et violenter hoc agant. Non solum enim minime reprehenduntur,sed in magno honore sunt, et gloriari possunt,quia tales sunt.Quod si uterque, id est, pauper et dives pudicus sit, multum differt pudicitia divitis apudicitia pauperis.Pauperem enim potest humilitas revocare, ne quod vult possit implere, aut timor legum : dives autem cuim multis $uffragantibus causis ad voluptatem possit allici, laudabilis est, si avertat hinc animum. Alia ergó remuneratione dignus est dives pudicus, et alia pauper pudicus. Quod si rex sit pudicus, multum èst gloriosum, ut omnia in potestate habens non contingat,quod scit impune a se posse fieri.Hic vere 1 Ms. Colbert., paupera. (a) Deest in Mss. secundi generis.

[ocr errors]

Deum timet, hic vere præcepta ejus custodit, quiin potestate habens leges, futurum Dei judicium contemplatur. Itaque grandisres est utqui in præsenti nön habet qüem timeat, vincat quod delectat ; cum delectatio tantum possit, ut non solum futura, sed et præsentia minime vereatur. Unde multum merentur quicumquehanc s Š sed plusiiqui in præsenti legibus et hominibus dominantur. Cæteri enim et homines et leges verentur ; quare et ropositum custodiunt. Ne enim apud homines eruÉÉ; servant quod diu tenuerunt ; et ne condemnentur, a prohibitis se abstinent : hic autem qui dominatione nec leges timet, nec homines erubescit, magnæ gloriæ est si se abstinet. adVERSUS EUSEBiUM. CXXV (a). — Memini me in quodam libello Eusebii quondam egregii in reliquis viri legisse, quia nec Spiritus sanctus sciat mysterium nativitatis Domini nostri Jesu Christi ; et admiror tantæ doctrinæ virum hanc maculam Spiritui sancto inflixisse. Hoc enim dicens degenerem illum significavit. Neque enim potest dici de Deo esse, si nescit, quæ Dei sunt : quio inferior natura quid in potiore sit, nescit. Sin vero substantiæ est ejusdem et divinitatis, quomodo potest nescire quæ sua sunt ? Denique Filius Dei, quia, Ego, inquit, et Pater unum sumus (Joan. x, 30), propter unitatem substantiæ, non immerito adjecit, dicens, 0mnia quae Patris sunt, mea sunt ; et quae mea sunt, Patris sunt (Id. xvi, 15). Quamobrem si Spiritus sanctus ejusdem divinitatis est, qua ratione segregatur, ne sit ejusdem scientiæ, cum ejusdem non negetur esse substantiæ ? Quod plus est concessit, quod minus est renuens!. Creatura enim discit, et incipit aliquanda scire de auctore suo, et eruntei quæ didicerit cum auctore suo communia : substantia autem vel divinitas non potest Deo esse et creaturæ communis. Nam Dei substantia non habet quod discat, quia nihil est quod ignoret : substantia vero hominum non habet in natura ut sciat, sed ut discat. Itaque naturæ hominum accidit scientia : non tamen immutatur, substantia ; quia hominis natura dehabet scientiam : sic enim condita est, ut per exercitium acquirat scientiam. Igitur major est substantia quam scientia ; quia non scientia acquirit substantiam, sed substantia scientiam : et substantia est sine scientia, non tamen scientia potest esse sine substantia. In Deo autem sicut est substantia, ita et scientia : substantia enim quæ nihil habet quod discat, ipsa substantia est sibi scientia. Quamobrem omnia in Deo substantiva dicuntur. Substantia enim cui nihil deest, omnia substantialiter ha. bet ; quia nihil ei aceessit post studium. Quomodo ergo dici potest de Spiritu sancto quia nescit nativitatem Filii Dei, si consubstantivus est ei? Numquid potest una eademque substantia, et scire, et nescire ? Certe Filius Dei mysterium nativitatis suæ non didicit ; scit enim sübstantialiter, non per doctrinam : qua ergo ratione Spiritus sanctus dicitur nescire, cum similiter ipse nihil habeat quod discat, quia omnia novit per substantiam ? Sicut enim Dei Filius, ita et Spiritus sanctus Dei substantia est, dicente Domino, Omnia quae Patris sunt mea sunt : per quod significavit substantiam Dei Patris suam esse substantiam. Et spiritum sanctum a Patre dicit procedere, et de suo accipere: Et ideo, inquit, diaei, de meo accipiet, quia omnia quæ Patris sunt, mea sunt. Si a Patre procedit, et de Filio accipit, quomodo Filii nesciat nativitatem; quando substantia ejus substantia Filii est ? Omnia enim quæ Patris sunl, Filii sunt. Sine dubio ergo Patris substancia et in Spiritu sancto est. Adjecit enim Filius, dicens : Et omnia quae mea sunt, Patris sunt. Quid ergo ambigitur de Spiritu sancto, an ' Ms. Colbert.. Quod plus est concedis, et quod minus est retines. (a) Deest in Mss. secundi generis.

ejusdem divinitatis sit, cum sit ejusdem substan. tiæ ? Nam sicut de se dixit Dominus quia a Deo É; ita et de Spiritu sancto testatur. Et ne oc aliter possit interpretari, A Patre, inquit, pro. cedit (Joan. xv, 26) ; et, De meo accipiet (Id. Yvi, {4): ut a Patre procedere, hoc sit de Christo acci. pere. Cum enim dicitur de Filio Dei accipere, non ambigitur etiam ipse esse de Deo, ut in sanclo Spiritu Patris esse substantia et divinitas, non ambigatur. Itaque qui hunc dicit nescire Filii Dei nativitatem, ipsi derogat cujus dicitur accepisse. Nec enim aliud accipit, Š ipse est de quóacci. pit ; quia accepisse de Christo, de Deo processisse significavit : ideoque non potest nescire, quodhic sit de cujus accepit ; neque ignorare dicendus est Dominum, quia a Deo processit. Certe Filius Dei, quia de Patre est Deo, scit omnia Dei : quare ergo Spiritus sanctus negetur scire quæcumque Christi sunt, cum de eo acceperit ? Itaque si scit FiliusDei quæ in Deo sunt, dubium non est etiam Spiritum sanctum non ignorare quæ in Filio Dei sünt: et per id quod novit quæ sunt in Filio, non nescire dicendüs est quæ in Deo sunt. De eo enim de quo accipit, Dei habet notitiam. Et quid laboramus, cum testis sit in hac re Apostolus, dicens: Nemo scit quae sunt in Deo, nisi Spirilus Dei (I Cor. II, 1 ) ? Ecce in quo diu sudavimus, Apostolo adjuvante implevimus. Et numquid præjudicavit Filio Dei, quia neminem dixit scire quæ in Deo sunt nisi Spiritum Dei ? Absit. Sic nec præjudicavit Spiritui sancto Filius, cum dixit : Nemo norit Pytrem, nisi Filius. Neminem enim dixit scire quæ in Deo sunt, præter eum qui de Deo est : quia 0mne quod de Deo est, novit Deum, etquæ in Deosunt. Natura enim Dei, ipsa se novit ; quam cum inlelligis esse etiam in Spiritu sancto, per id quod aPatre pr0cessit, et de Filio accepit, tutum non est islum dicere nescire Patrem Deum, cujus naturam agnoscis in eo : et tamen Salvator sic dixit, neminem scire Deum patrem nisi Filium, ut reservaret alii pers00* hujus éognitionem; statim enim subjecit, dicens: Ei cui voluerit Filius repelare (Matth. xi, 27). Cui, putas, vult revelare Filius ? Nulli enim charior esse potest quam Spiritui suo : quia si quis, inquit, Spiritum Christi niom habet, hic non est ejus (Rom. viii,9). Quomodo ergo putas revelatum Deum Patrem a Filio Spiritui sancto, nisi quomodo ipse Dominus ait . de meo accipiet ? Creaturæ enim revelari n0n potest Pater Deus ; quia Dei naturam ferre non p0test, nisi fuerit ejusdem substantiæ : lucem etenim habitat inaccessibilem creaturæ dumtaxat (I Tim. vi, 16). Sed quibusdam videtur ideo recte dici nescire mysterium nativitatis Filii DeiSpiritus sanctus quia omnia dicitur scrutari (I Cor. m, 10), et qui crutatur, inquiunt, nescit utique. Quod ex alio 10co debet intelligi :Dei enim verba sunt inter cælera dicentis, Ego Deus qui scrutor renes et corila (Jerem. xvii, 10) ; et in Psalmo, Scrutans, ait, corda et rem* Deus (Psal, vii, 10); et Apostolus, Quiscrutatur, in$; corda, scit quid desideret Spiritus : quia secu* um Dei voluntatem postulat prosanctis. His exemplis cum scrutari dicitur Dei Spiritus, non ignorare significatur. Etiam alta Dei dicitur scrutari: etqu* sunt alta Dei, quæ dicitur pervidere? Scrutari enim occulta significat penetráre, ut per id nihil esse occultum ei credatur, Alta enim Dei mysteriaiul* riora sunt Dei, quæ scrutari a creatura non po* sunt. Nam et secundum Dei voluntatem pro san* tis legitur postulare, quod sancti utique nescitiâ; dicente Apostolo : Nam quid oremus, $icut opor*'; nescimus (Rom. vui, 27, 36). Ergo alta Dei scire, £ voluntatem Dei non ignöraré, unum significat Quid enim tam altum mysterium, quam voluntas est Dei, quod cognitum ést Spiritui Sancto, cæteris vero incógnitum est omnibu§ ? Contuendum el£; nim est, quomodo dictum sit, quia nemo scit $ sit in homine, nisi spiritus homìnìs, qui in eo fit ! Cor. 11, 13): spiritum animam significavit ; quia nemo scit quid sitjnanimohominis,nisi animüs éjus qui est spiritus. Sic et in Deo nemo scit quæ sünt Dei, nisi Spiritus Dei, hoc est, ipse Deus. Qui enim de Deo est *, non aliud intelligitur esse quam Deus est. ldeo Spiritus Dei scit quid in Deo est, quia de Deo est. Nam si cogitationes hominum nemo novit nisi Deus ; quanto magis Dei secreta et voluntatem nullus potest cognoscere nisi sit de Deo, hoc est idem ipse Deus? Ipse etenim sibi solicognitus. Nam utique in Deo non sunt cogitationes. Nec enim tractatâpud se quid faciat, aut quid non faciat, deliberansam expediat : quia omnia quæ in Deo sunt sine dubitatione sunt non per accidentiam, sed per substantiam : nec per studium, sed per naturam; quia non immutatur*. Ac per hoc non aliter novit Spiritus sanctus mysteria Dei, nisi per substantiam : una enim substantia unum habet sensum et volontatein. De De9 loquitur, qui semper unus et immutabilis est, sive in Filio, sive in Spiritu sancto. Quod enim vult Pater, hoc vult et Filius ; et quod vult Filius, eadem vult et Spiritus sanctus. Quamobrem aliquando Spiritus Christi : Quę a Deo, inquit, procedit; et, de meo accipiet. Hinc est unde Joannes apostolus ait: Eae hoc scimus quia Deus in nobis manet, de Spiritu suo, quem dedit in nobis (I Joan. m, 24). Ergo si Spiritu Dei in nobis manente, manere dicitur in nobis Deus, Deus significatur esse Spiritus Dei, Denique, hoc est signum credentium, quod sint filii Dei, ut cum hunc accipiunt, Dei se filios audeant appellare. Nisi enim signum deitatis habuerint, Dei filiidici non poterunt. Quanquam aliquis verus Dei filius non est, ut sit totus de toto, sicut et Christus. Per adoptionem autem fiunt filii Dei, ut accipientes Spiritum Christi per ipsum filii Dei dicantur, per id quod de Deo est quem in se habent Spiritum. In filiis enim, quamyis adQptativi sint, patristamen ex aliqua parte debet videri substantia. In mundo enim quia res imperfectæ sunt, adoptati ab hominibus filii nullum pignus, sed solum nomen accipiunt. Deus autem quia perfectus est, plus facit, ut adoptatis Spiritum suum det, per quem aliquam veritatem adoptati ab eo videantur habere : quia vocabula sine rebus inania sunt, Apostolus noster hanc assertionem nostram adjuvat dicens : 0 altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus (Rom. xi, 33)! Quid tamen sibi vult, quod cum alibi dicat scrutabilia esse alta Dei, id est secreta, hoc in loco deneget, dicens inscrutabilia esse ? Sed in hoc loco de creatura dixit, quia inscrutabilia sunt ei secreta vel judicia Dei : Spiritui autem sancto, eo quod omnia Dei noverit, scrutabilia dixit esse cuncta quæ in Deo sunt ; ut quod creaturæ in cognitum est, Dei Spiritum asserat non ignorare. Dei ergo natura negari non potest, quæ cognitum habet quod a ereatura non potest comprehendi. Qui degenerem dicunt Spiritum sanctum Dei, pulsant Ę; qui toiius creaturæ salutem in Trinitatis divinitate Consistere declaravit : quia si consubstantivus non est Deo et Christo, ineptum est ponere istum in numero Patris et Filii, ut sine hoc neque salus alicui sit, neque dignitas. Si enim non est ejusdem divinitatis, aut stulte, aut gratis effectum est * ; quod absit. Quis enim prudentium deneget Creatorem cum creatura connumerari non posse, neque æternum cum eo qui sub initio sit comparari, neque Dominum cum servo æquari, neque potentemi cum impotente conferri, neque scium cum inscio deputari ? Sed jam cesset calumnia. Tertius enim ordine est, non natura; gradu, non divinitate; persona, non ignorantia. Sicut enim Filius Dei secundus a Patre est, et divinitate minor non est ; ita

1 Editi, in Deo. At Ms. Colbert., de Deo.

* Ms. ôôïöêïí, immutantur.

* Ms. Colbert., aut gratiose factum est.

et Spiritus san¢tus sequens a Filio est, non impar, sed æqualis divinitate substantiæ.Deniquequæ fegi. mus de Filio Dei, eadem legimusetde Spiritúsanci ipso nobis testante. Ait enim : Rogábo Patrem, e alium Paracletum dabit vobis, Spiritum veritatis (Joan. xiv, 46). Alium cum dixit, se Paracletum significavit. Quod Joannes declarat, dicens quia Filius Dei postulat pro peccatis nostris (I Joan. 11, 2). Et Paulus?apos. tolus: Ipse, inquit, Spiritus Dei postulat pro nòbis. Ecce Scriptura ambos advocatos esse ostendit. Et cum veritatis illum dixit Spiritum, nihil illuma se differre ostendit, quia dixit : Ego sum veritas (Joan. xiv, 6). Missum se a Patre dixit, et ipse mittere se Spiritum sanctum promisit. Siipse a fhittente impar non est, neque a mittente impar ab illo Spiritus sanctus est. Neque enim quia tres sunt singuli, a]ter alterius membra sunt, ut diversa possint. Una est enim trium potentia, ut nihil desit §ingulis. Hic finis sit. Jam enim in libello adversus Arianam impietatem digesto, reliqua plenius tractata sunt, quæ Trinitatis complexa sunt indiscretam unitatemi. DE EO QUl FiDEM ChRISTI PERCEPIT t. CXXVI. — Scriptum est, Quia justo nihil proderit justitia ejus, in qua die erraverit : et quia injusto nihil oberit injustítia sua, cum se converterit' (Ezech. xviii, 26, 27). Et Dominus in Evangelio, Qui non crediderit, inquit, jam judicatus est (Joan. m, 18) : ut per hoc eum qui crediderit, non jùdicio subjectum ad sententiam excipiendam sigfiificaret, séd fidei merito laude dignum futurum.TErgo cognitio Dei hanc habet prærogativam, ut peccatorüm consequatur remissam. Credens enim Dei esse Filium Jesum, dignus existit ab omnibus liberari peccatis. Diu enim errore devius, cum per diversa ignorantiæ fluctibus jactaretur, illumifiatus veritatis coruseationem nactus est, in qua postnimias tempestates requiescat securus : cui congruit, ut post cognitionem temperet se ab iis quæ jam pridem in ignorantia positus agebat. Quid enim prodest cognitio, si manet pristina conversatio ? Hinc etenim quis videtur cognovisse Deum, si vitam mutet, et conversationem suam corrigat. Cognitus enim Deus timeri debet, quia judicaturus prædicatur, ut et fideles justitiæ suæ percipiant fructum, et impii, id est increduli, perfidiæ suæ congruas pœnas exsolvant. Convenit enim justos in futuro gaudere, ubi regnabit Christus cum suis : ut sicut in sæculo sunt Qpprobrio, etinjuriis subjacent, in quo princeps est diabolus: ita et in regno Christi gloriosi appafeant, propter quem contemptibiles judicatisunt a mundanis : injustos autem quia falso florere videntur, É; mendacium repugnantes veritati, in pœna triulari ; ut qui per fucum gloriosi visi sunt, per verum despecti et humiliati nimis appareant. Tünc enim justi se credidisse gaudebunf, `cum perfidos viderint cruciari : et nec pœnitebit perfidos non credidisse nisi viderint gloriam eorum et suam poenam, quos quia crediderunt stultos, et contemptibiles arbitrati sunt. Ergo ex eo quod profitetur se quis christianum esse, id studere debet ne peccet, et armare se contra vitia : et quia impossibile est semper vincere, si victus fuerit, dolore ne iterum vincatur ; quia qui se dolet victum, reparat se. Qui ergo repugnat, habet unde se excuset, si victus fuerit. 0stendit enim se votum habuisse vincendi, sed minime prævaluisse. De hoc spes est quia potest se reparare, ut assidua meditationein congressione peritior et fortiorinveniatur. Nam qui ad hoc surgit, ut peccet, inexcusabilis effectus pergravem habet causam. Pejus est enim sub Dei vivere professione, et voluntatem habere peccandi, quam si ignoret quis Deum et turpiter et contaminate versetur. Hic enim nescit quem timere debeat,ille sciens contemnit. Credentes ergo accipiunt remissionem peccatorum; non tamen gloriosierunt, nisi postac* Quidam editi addunt : quid præeminentia tivæ habeat ad gratiam consequendum plus

« PoprzedniaDalej »