Obrazy na stronie
PDF

Detmarès, Anlonii Allem ex Ludovica filia nepos: de eo namque jure dicitur, Solus est homo amico amicus. Non eufficit sincero huie pectori cuneta qua» possidet, edita atque inédita, liberalissime nobiscum communicare : aliena undique conquirit, instat opportune, importune; (-1 si quod nostris consiliis et editionibus accommodatum invenerit, animum statim prodit maxima voluptate perfusum. Similemaniicitia? affectum et officiumexperti su mus, in R. Patre Ildefonso Sarrasin ordinis Cluniacensis: nam eodem procurante decern volumina mss. o perú m S. Hieronymi, Parisios deportata sunt ecelebri monasterio abbatia? Ciuniacensis : qua? quidem Toiumina antiquissima et praestantissima, non parum conferunt ad restitutionem omnium fere lucu

A. brationumSj Ductoria. N'onnuilos Hebrœos codices mss. Bibliorum perhuraaniter nobis etiam commodarunt religiosi ac docli presbyteri congregationis Oratorii Parisiensis : apud quos asservatur hujusmodi librorum non parva copia. Hi sunt, si bene memini quibus grates persolvenea? erant in fronte divins Biblioihecae: quia huic edendee multum profuerunt ,communicalisvel commodatis exemplaribus mss. supra citalis. Véniel tempus quando in alus voluminibus laudes prosequemur Joannis Harduini Societatis Jesu presbyteri, P. Jacobi Hommey Augustiniani, et aliorum eruditorum virorum, qui cum illisaliquod officium in nostrum Hieronymum conferre voluerunt.

SELECTA VETERUM SCRIPTORUM TESTIMONIA

DE

HIERONYMIS VERSIONIBUS LATINIS SS. BIBLIORUM.

Auguslini ex cap. 45, fié. xvni de Civitate Dei.

Quamvis non defuerit temporibus nostris presbyter Hieronymus,homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Grasco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium eusdein Scripturas converterit. Sed ejus tarn litteralum laborem quamvis Judaei fateanturesse veracem : Septuaginta vero Interpretes in multis errasse contendant, etc.

Ejusdem lib. îv de boctrina Christiana, cap. 7, num. 15:

Non autem secundum Septuaginta... sed sicut exHebraoin Latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque lingual perito, interpretante translata sunt.

Ejusdem ex epístola 71, of to« 10, atí Hieronymum: In bac autem epístola hoc addo, quod postes didicimus, ex Hebrœo Job a te interpretatum, cum jam quamdam baberemus interpretationem tuam ejusdem prophetae ex Graeco eloquo versam in Latinum : ubi tarnen asteriscis notasti quae in Hebrœo sunt, et in Grœco desunt, obelis autem quae in Grajeo inveniuntur, et in Hebrœo non sunt : tarn mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad verba singula singulas Stellas videamns; significantes, eadem verba esse in НжЬг.то, in Grœco autem non esse.

Ejtudem ex epist. 82, alias 19, ad Hieronymum: Ideo autem desidcro interpretationem tuam do Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescunque hoc ausi sunt, imperitia careamas ; et hi, qui meinvidere putant utilibus laboribas tais, tandem aliqaando, si fiieri potest, intelligent, etc.

Patroi. XXVIII.

В Ejusdem ex epist. 71, alias 10, ad Hieronymum:

Proindre nen parvas Deogratias agimus de opere tuo, quo Evangelium ex Grœco interpretatus es: quia pene in omnibus nulla offensio est, cum Scripturam Grœcam contulerimus. Unde si quisquam veteri falsitati contentiosus faverit, prolatiscollatisque codieibus, vel docetur facillimo, vel refellitur. Et si quaedam rarissima mérito movent, quis lam duras est qui labori lam uLili non facile ignoscat, cui vicem ¡audis relerre non sutficit?

Prosperi A quitan i lib de Ingratis, cap. 2: Tune etiam Belhlei prœclnri nominis hospes, Hebrœo simul et Graio, Latioque venuslus Eloquio, morum ex<;mplum, mundique mbgister

Hieronymus libris valdc excellenlibus hostem Г .

ъ Dissecuit, etc.

Idatii episcopi in Chronico: Hieronymus, qui supra, prœcipuus in omnibus, elementorum quoque peritissimus Hebraeorum, in lege Domini, quod scriptum est, diurnanocturnaque meditationc conlinuus, studia operis sui reliquit innúmera.

Marcellini comitis Chronico. Hieronymus apud Bethlehem oppidum degens, ubi et raonasterium sibi condidit, et alia multa ecclesiastica litteris quoque Hebraicis edoctus scri

psit Calholicis quidem inexpugnabilis Ecclesi.-e

turris, haereticis autem omnibus infatigabilis bostis, tarn proposito vitas sua?, quam librorum a se editors rum assertionibus depugnans.

Gennadii itaVita.S. Hieronymi ex torn. IV vet. Analect. et ex qunmpluribus mss. codieibus;

Verumenimvero bunc ego felicem dixerim, hu

6

jus fugee eventual corrigeais. Christi judicio dis- A Scriptures convertit, eloquenterquetransfundit.Cu

pensatum, quia pravorum bominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet, ut Romana Ecclesia Petri instituía regimine, omniumque Veteris Testamenti librorum edocta veritate, Christo Deo volente, et Hieronymi speoiali studio desudante, Hebraicam quoque habeat veritatem, etGreecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos a se omnes Scriptures divinitus inspirâtes accepisse plaudebat, eos habere quod non habet recognoscat. Christi itaque gratia Hieronymus íidem adeptus, litteri&queGrœclsacLatinis atqueHebraicisdoctus, cuneta Hobraeorum volumina, quae in Ganone continentur ex Veteri Testamento, vera editione in linguamLatinamvertit, eaqueomniacommentatusest.

Ejusdem de Viris Illuslribus cap. i in ms. Corbeiensi, Ц Ejusdem Prœ/at et torn. 11 veterum Avaleclorum:

Hieronymus noster, litterie Graecie ac Latinis Rome apprime erudltus , litteris quoque Hebrai

cis atque Chaldaicis ita edoctus, ut omnes Veteris Testamenti libros, exHebraeorum scilicet codicibus, verterit in Latinum : Danielem quoi|uc prophetam Chaidaico stylo locutum, et Job justum Arábico, in Romanamlinguam, utrumque auctorem perfecta interpretationemutaverit. Matlhœi nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum.

Idem legitur in ms. códice Colberlino num. 2807 gui post Elogium Hieronymi, quad Epitaphium vocat, subdit isla : Назо sunt verba auctorum de beato Hieronymo presbytère Explicit Epitaphium.

Cassiodori lib. de Inslilutione div. Lit., cap. 21: i

Beatusetiam Hieronymus, Latinaa linguae dilatator eximius, qui nobis in trauslatione divinae Scripture? tantum praestitit,utad Hebraeum fontempene non egeamus eccedere, quendo nos facundias suae cognoscitur ubertate setiasse. Ejusdem eodem libro de Inst. div. Lit., cap. 15:

Quod si tamen alie verba reperiuntur absurde posita, aut ex his codicibus, quos beatus Hieronymus in editione Septuagintalnterpretum emendavit, vel quos ipse ex Hebraeo transtulit, intrépide corrigenda sunt.

Gregorii Magni Prxfat. Exposit. Moral, in Job:

Novam vero transletionem dissero ; sed ut comprobationiscausa exigit, nunc novam, nunc veterern per testimonia essumo: ut quia sedes epostolica (cui, euctore Deo, praesideo) utraque utitur, mei quoque lebor sludii ex utraque fulciatur.

Ejusdem lib. xx Moralium, cap. 25.' Sed quia haec nova translatio ex Hebraeo nobis Arabicoque eloquio cuneta verius transfudisse perhibetur, credendum est quidquid in ea dicilur : et oportet ut verba illiusnostraexpositio subtibiliter rimetur.

Isidori Hispalensis lib. vi Originum, cap. 5: Presbyter quoque Hieronymus, trium linguarum peritus, ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem

jus interpretatio mérito ceteris antefertur : nam eft verborum tenacior etperspicuitatesententiaeclurior.

Ejusdem lib. i de Ofße. Ecoles., cap. 12: De Hebraeo aulem in Latinum eloquium lantummodo Hieronymus presbyter sacras Scripturas convertit : cujus editione çeneraliter omnes Ecclesiae usquequaque utuntur , pro eo quod veracior sit in sentenliis et clarior in verbis. Redx venerab. in Malyrologio pricl. Kalend. Oclobi.: In Bethlehem Judae depositio sancli Hieronymi presbyteri, cujus vita et doctrinaubique in Kcclesiis Christi laudabilis, exslat ; quomodo divinos Libros ex Hebraea lingua in Latinum transtulerit, etc.

in librum de Temporum Ratione:

Fixa autem mihi stat sententia, quam a nullo prudentium redarguendam autumo, ut sicut reverendissimus ejusdem Hebruicoe verilalis interpres obtrectaloribus sui operis : Nondamno, inquit, non reprehendo LXX sed omnibus his apostólos prsefero: itaetego conlklenter profiteor, quia non reprehendo veteres chronographos.... sed omnibus his Hebraicas veritatis integram praefrro puritatem, cum praeeminentissimi doctorum, Hieronymus in libris Hebr. Quxst., Augustinus in libris deCivitate Dei... com probant

Ejusdem lib. eodem de Temp. Ratione, cap. 6C: Haec de cursu praeteriti saeculi ex hebraica veritate, proutpotuimns, elucubrare curavimus.aequu m rati,ut sicut GrœciLXXI Translatorum editione utentes, de ea sibi suisque temporum libros condidere: ite et nos, qui beati interpretis Hieromyml industria, puro Hebraic» veritatis fonte potamur, temporum quoque rationem juxta hanc scire queamus. . . Caeterum cunctisin commune suademus, ut sive quis ex Hebraica veritate, quod ad nos per memoratum interpretem purapervenisseetiam hostibus Judaeis in professo est : sive, etc.

Rabani Mauri lib. и de Instit. Cleric, cap. 54: De Hebraeo autom in Latinum eloquium tantummodo Hieronymus presbyter sacras Scriptures convertit : cujus editione generaliter omnes Ecclesiae usquequaque utuntur, pro eo quod veneratior eit in eeiitentiis, et clarior in verbis. Hare ex Isidoro transcripsii Maurus. Vide supra, et lege, veracior pro veneratior.

Ejusdem Prxfat. Comment, in libros Regum:

Ibi enim inveniel, quid Pater Augustinus, quid ve insignisinterpres divinorum Librorum Hieronymus

senscrint.

Ejusdem Prxfat. Comment, in Paralipomenu: Quapropter sciendum est quod inter Scripturas Veteris Testamenti, praesens historia Paralipome non non ignobilem locum tenet ; de qua divinoru m Librorum peri tissimus interpres beatus Hiero n y mus ita ait, etc.

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

Trithemii lib. i de Scripioribus ecclesiaslicis: A plus Hierunymo profuit, qui prater innúmera

Hieronymus presbyter et monachua. . . vir in opuscula, Vetus Testamentum de Hebraico in

divinis Seripturis inter omnes doctores eruditis- Latinum transtulit, ac novum ad Grœcam verita^

simus, multarum linguarum peritia insignis, sa- tem correxit, atque legendum Ecclesias fïdeliter

crae Legie interpres, hasreticorum malleus et obtulit.

expugnator fortissimus. Hic est verus dispensa- Bcclcsix cutholicx Oratione in feslo S. Doctoris:

tor evangelicus, fidelis et prudens, qui proferens DeUB, qui Ecclesiae tu» in exponendis Seripturis

de thesauro suo nova et Vetera, dansque in tem- beatum Hieronymum,conl'essorem tuum.Doctorem

pore spiritalis tritici mensuram conservis suis, maximum, providere dignatus es : proasta, quaesuHebraeos superbos spoliavit, bumilesque ditavit mus,ut,ejus suffragantibus mentis,quod ore simul

Latinos. et opero docuit, te adjuvante, exercere valeamus.

Inter omnes enim Ecclesiœ doctores nullus Per Dominum, etc.

SYNOPSIS DIVINiE ВШЫОТНЕСЖ

EX EPÍSTOLA HIERONYM1 AD PAULINÂM DESUMPTA. -Ц-> >^

^No\

Videlicet manifestissima est Genesis, in qua de creatura mundi, de exordio generis humani, de diviaione terres, de confusione linguarum et gentium, usque ad exitum seribil.ur Hebraeorum.

Patet Exodus сЛп decern plagis, cum decálogo, cum myeticis divinisque praseeptis.

In Promptu est Leviticus liber, in quo singula sacrilioia, imo singula; pene syllabœ, et vestes Aaron, et totus ordo Leviticus spirant cœlestia sacramenta.

Numeri vero, nonne totius arithmetics;, et prophétise Balaam, et quadraginta duarum per eremum mansionum mysteria continent?

Deuteronomium quoque secunda lex et evangélicas legis prasfïguratio, nonne sic ea habet quas priora sunt, ut tarnen nova sint omnia de veteribus. Hucusque Moyses, hueusque PentateuchUB : qüibus quinqué verbis loqui se velle Apostolus in Ecclesia gloriatur.

Job exemplar patientias, quas non mysteria euo sermone complectitur? Prosa ineipit, versu labitur, pedestri sermone finitur, omnesque leges Dialécticas, propositione, assumptione, conürmatione, conclusione déterminât. Singula in eo verba plena sunt sensibus. Et (ut de casteris sileam) resurrectionem corporum sie prophetat, ut nullus de ea vel manifestius, vel cautius scripserit : Scio, inquit, quoi fiedemplor meus vivit, et in novissimo die de terra surreclurus »um; et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum, quem Visums sum ego ipse, et oculi тег conipetturi sunt, et non alius, ñeposita est Каес spes mea in sinu meo (Job xix, 25-27).

Veniam ad Jesu.m Nave, qui typum Domini non solum gestis, verum etiam nomine prœfert: transit Jordanem, hostium régna subvertit, dividit terram victori populo, et per singulas urbes, viculos, montes, Ilumina, torrentes, atque confinia, Ecclesias cœlestique Jerusalem spiritualia régna describit.

In Judicum libro, quot principes populi, tot figuras sunt.

Ruth Moabitis, Isaías explet vaticinium dicentis : Emilte agnum, Domine, dominatorem terrx de petra desrrti, ad monlem ¡ilim Sion (Isa. xvi, 1).

Samuel in Heli mortuo et in occiso Saul veterem legem abolitam monstrat (I Heg. iv, 18; xxxi, 0) Porro ia Sadoc atque David novi sacerdotii novique imperii sacramenta testatur (II Rcg. vin, xv, etc I Beg. xvi, etc., pas/im).

Malachim, id est, tertius et quartus Regum liber, a Salomone usque ad Jechoniam et a Jeroboam filio Nabat usque ad Osee qui ductus est in Assyrios, regnum Juda et regnum describit Israel. Si historiam respicias, verba Simplicia sunt; si in litteris sensum latentem inspexeris, Ecclesiœ paucitas et has. reticorum contra Kcclesiam bella narrantur.

Duodecim Prophet» in unius voluminis angustias coarctati, multo aliud quam sonet in littera, presaga rant.

Osee crebro nominat Ephraim, Samarium, Joseph, Jezrael, et uxorem fornicariam, ct fornicationis tilioe, et adulteram cubículo clausam mariti, multo tempore sedere viduam, et sub veste lugubri viri ad a« reditum prasstolari.

Joel filius Phatuel describit terram duodecim tribuum, eruca, brucho, locusta, rubigius vastante Coosuraptam; et post eversionem prioris populi, effusuin iri Spiritum sanctum super servos Dei et ancillas, id est, super centum viginti credentíum nomina, et efïusum iri in cœnaculo Sion. Qui centum viginti ab uno usquo ad quindeeim paulatim et per incrementa surgentes, quindecim graduum uumerum efficiunt, qui in psalterio mystic« continentur.

Amos pastor et rusticus et ruborum mora distringens, paucis verbis explican non potest. Quie enim

« PoprzedniaDalej »