Obrazy na stronie
PDF

pisie lata dorabiać, naśladując, ile się dało, styl pisarza. Że Raczyński nazwał' przerabiacza dzieła Kochowskiego nieznajomym autorem zrobił to nie bez ważnych przyczyn i nie bez pewnej zasady. Nasamprzód nie wiedział kto był ten Zabielło -który na tytule rękopisu imienia swego nie położył, powtóre Zabielło ów nieprzekładał Kochowskiego niewolniczo, ale go streścił, zwężając, nadsuwając, gdzie było potrzeba, zmieniając częstokroć porządek rzeczy zachowany w klimakterach, opuszczając niepotrzebne wykrzykniki i apostrofy. Praca ta może uchodzić w pewnym względzie za dzieło oryginalne, a nieznajomy nam ani z imienia ani z tytułu Zabiełlo, za nieznajomego autora. Tenże pisarz nie podjął się też pracy którejby barki jego znieść nie mogły. Tytuł ma: llistorya panowania Jana Kazimierza z klimakterów Wespazyana Kochowskiego przez współczesnego tłómacza w skróceniu na polski język przełozona, wydana z rekopismu w r. 1840 p. Edw. hr. Raczymkiego, 2 tomy. Teraz podług oryginału poprawiona i powtórnie wydrukowana z dodaniem nazwisk w klimakterach wzmiankowanych i spisu rzeczy w Poznaniu nakładem N. Kamieńskiego i Spółki tom. 3 w 8ce. 1859.

2) Krzysztof Xiąże Radziwiłł. TJr. 1585 f 1640. W wojnie szwedzkiej i męstwem i ludźmi swymi, wielką był Chodkiewiczowi do odnoszonych zwycięztw pomocą. W nagrodę. tego, z polecenia Hetmana, gdy ten wielką buławę litewską otrzymał, Radziwiłł od króla wziął mniejszą. Biblioteka polska w Paryżu wydała w drukarni Martinet roku 1859 pod tytułem: Ksiecia Krzysztofa Radziwiłła Heim. polu. W. księcia litewskiego Sprawy wojenne i polityczne od r. 1621 do 1632. Dzieło to prostuje wiele mylnych podań i wykazuje całe rozprzężenie wewnętrzne Rzpltej jakie się wkradło i rozszerzało w drugiej połowie panowania Zygmunta III. Podania Radziwiłła są tu porównane z szwedzkiemi i niemieckiemi źródłami, a w przypisach umieszczone stosowne objaśnienia. W dodatku zaś umieszczone są ciekawe listy księcia Janusza Radziwiłła naczelnika litewskiego roko

szu Zebrzydowskiego do brata przyrodniego księcia Krzysztofa pisane.

3) Paweł Dbmitrowicz wydal Compendium albo krótkie opisanie tak książąt i królów polskich, jako spraw, przypadków i dawnych dziejów królestwa polskiego, w Lubczu r. p. 1625 w 4ce.

4) Wojciech Węgierski (uczył się w szkołach bytomskich i tamże był nauczycielem za sprawą Rafała Leszczyńskiego w Opolu zaś włości Słupeckich kaznodzieją ewanielickim). Została po nim Kronika zboru ewanielickiego krakow. dopiero r. 1817 b. m. wyd. (przed J. S. Bandkiego) jako spółczesny wie niejedno, mianowicie o oblężeniu Krakowa przez Szwedów.

5) Mikołaj Chwałkowski rodem z Wschowy kształcił się w akademii frankfurtskiej nad Odrą. Najprzód był radzcą, potem rezydentem Jakóba księcia Kurlandyi przy dworze polskim, ten sam urząd sprawował 1698 od Fryderyka Kazimierza kurlandzkiego do Jana III. Właściwie jest on pisarzem prawa pospolitego polskiego po łacinie, ale pod jego nazwiskiem wydał Jan Tobiasz Keller księgarz poznański po jego śmierci, Pamiętnik albo kronikę mistrzów i książąt pruskich, tudzież historyą injlantską i Kurlandyi, z przydaniem rzeczy pamięci godnych, oraz szwedzką i moskiewską wojnę za czasów Augusta II. Poznań 1712.

6) Augustyn Kołudzki sędzia inowrocławski napisał Thron ojczysty albo palac wieczności w krótkim zebraniu monarchów, asiążąt i królów polskich z róznych approbowanych autorów od Lecha do teraźniejszych czasów, zupełną w sobie życia i dzieł ich nieśmiertelnych zamykający historyą. etc. Poznań 1727.

7) Jan Poszakowski (Jezuita) zostały po nim: 1) Historya luterska o początku i rożkrzewieniu się tej sekty, oraz niektóre rewolucye w sobie zawierająca, światu polskiemu ogłoszona. Wilno 1745 i 2) Historya kalwiriska o początkach, progressie i upadku tej sekty we Francy i, części 3. Warsz. 1747 do 1749.

8) Bezimiennego. Opisanie historyczne dziejów pierwszych •hrześcijań i kościelnej karności i t. d. b. m. 1746 (w przemowie podpisany X. J. H. B. S.)

9) Jan Augd»t Hii.zkn f 1750 w dziele Inflanty w dawnych twych wielorakich dziejach i rewolucyach (Wilno 1750) wystawia stan kraju tego, dobrowolne połączenie się z Polską, docieka przyczyn dla czego się tak znaczna część Inflant poddała Szwedom.

§ 83. Pamiętniki, dyarjuaze I iisty.

1) Stefan Pac skreślił Obraz dworów Europejskich przedstawiony w dzienniku podróży Królewicza Władysława do Niemiec, Austryi, Belgii, Szwajcaryi i Włoch w r. 1624 i 1625. Z rękopisu wydał J. H. Plebanski. Wrocław 1857.

2) Szymon Okólski Dominikan, przechodził różne urzęda, sprawował missyą obozową na wojnie z Kozakami i znajdował się na wyprawach w r. 1637 i 1638. Był oraz kaznodzieją, dalej przeorem przez lat 10 kilku klasztorów na Rusi, rządzcą głównych szkół zakonnych we Lwowie, nakoniec r. 1649 został prowincyalem zakonu swego na Rusi i w tej godności r. 1654 życie zakonczył. Znajdując się Okólski przy wojsku koronnem, miał sposobność do napisania dwóch dzienników, które uważać można jako wielce szacowne pamiętniki historyczne pochodzące od naocznego świadka i zawierające wiele oryginalnych listów. Pierwszy wyszedł z pod prasy w Zamościu w druka. akad. roku 1638 w 4ce pod tyt.: Dyaryusz Transakciey między wojskiem koronnem i zaporoskiem r. 1637. Drugi z napisem: Kontynuacya Dyaryusza wojennego w r. 1638 odprawiona, wydany w Krakowie w drukarni Cesarego 1639 w 4ce. Obadwa te dyaryusze przedr. Bibl. polska Turowskiego Krak. 1857. Ciekawy tu natrafia się obraz ówczesnej taktyki polskiej. Zawiera przytem dokładne rozstawienie szyków, rozkazy przed bitwą i po niej, rapporta poległych i rannych z każdej chorągwi, umieszczając nawet uchodzących z placu potyczki i stratę w sprzętach i koniach.

3) Bogusława Ka/.im. Maskkiewic&a Dyaryusz początek swej bierze od r. 1G43 w lata po sobie następujące. Opisuje wojnę kozacką. Znajdujo się w Tom. V Pam. Nieme. Traktaty ze Szwedumi za Jana Kazimirza w r. 1655. Tamże

jest: Opisanie wielu poważniejszych rzeczy które sir działy podczas wojny Szwedzkiej od r. l665— 1U67.

4) Pamiętniki do panowania Jana III Sobieskiego z bibl. Józefa Dzierzkowskiego we Lwowie umieścił K. W. Wojcicki w Bibliot. starożyt. Warszawa 1844. Ambroży Grabowski wydał Listy Władysława IV i inne pisma urzędowe w których sprawy państwa są traktowane. Tenże w Starożytnociach historycznych polskich 1840 umieścił Dyaryusz wojny iv Inflantach; jako też Ildacye z obozu pod Beresteczkiem r. 1651. Także w Ojczystych spominkach r. 1845. przedrukował ciekawe dyaryusze i Listy odnoszące się do ruchów wojennych na Ukrainie.

5) A. Podgorski wydał w Wrocławiu r. 1840 2 tom. Pomniki dziejów polskich z wieku XVII.

6) Ed. hr. Raczyński wydał Portofolio królowej Maryi Ludwiki czyli zbiór listów, aktów urzędowych i innych dokumentów przełożonych z francuzkiego na język polski. Poznań 1844 2 t. w 16ce.

Tenże wydal Listy Jana III do swojej kochanej Marysieńki. War. 1823.

Tenże: Pamiętniki 2l. Pstrokońskiego kanon, gniezn. z rękopismii. Wrocł. 1844.

Tenże wydał: Pamiętniiti o konfederacyi tamogrodzkidj. Poznań 1841. Archiwum tajne za Augusta III. Poznań 1843. Listy króla Stanisława Leszczymkiego i jego rodziny. Poznań 1844.

7) Jeiu.icza Joachima Latopisiec albo kroniczka różnych spraw i dziejów dawnych i teraźniejszych czasów z wieku i życia mego na tym padole płaczu od r. 1620 do 1673 2 tomy w małej 8ce. Warszawa 1853. Pamiętnik ten jakkolwiek suchy nie jeden przecież szczegół ciekawy zawiera

8) Jan Chryzostom Pasek (ur. w okolicach Rawy, uczył •ię u tamtejszych Jezuitów; służył pod Czarnieckim przeciw Szwedom, Siedmiogrodzianom i Moskwie, na schyłku panowania Jana Kazimirza osiadł w Rawskiem i chodził dzierżawami, f około 1690). Z rękopismu Pamiętniki jego wydał Raczyński w Poznaniu 1836 i 39, ale język poprawiał: dokładniejsze wydanie Lachowicza w Wilnie 1843 i w 1854 z rycinami. Podoba się wszystkim, bo opowiadanie jest szczere i ciekawe.

9) Mikołaj Jemiołomski (właściciel cząstki Swaryrzowa w Belzkiem). Służył wojskowo za Jana Kazimirza; 1669 obrano go poborcą podatków na wojsko uchwalonych. Za żonę pojął Katarzynę Uowiecką; dzierżawił 1675 wieś Kotlice a 1687 Konotopy pod Sokalem; 1683 mianowano go rewizorem powiatu grabowieckiego; f około 1693). A. Bielowskicmu winniśmy ogłoszenie jego Pamiętników, obejmujących diieje Polski od 1648 do 1679 we Lwowie 1850 z rękopisu Win. Rogalinskiego. Znać,. ze je pisała ręka do szabli nawykła, ale wie wiele rzeczy dobrze i czego zkądinąd nie znamy. Obchodzą go i zagraniczne sprawy, choć to ziemianin tylko bel/ki.

10) Konfederacya Goląbska obraz historyczny skreślony przez niewiadomego pisarza. Nakład N. Kamieńskiego i Spółki w Poznaniu 1853 roku. Opis ten uważać za historyą do panowania Michała Wiszniowieckiego. Nie zabawiają autora drobiazgi osobiste z żywota ludzi znaczenia, ale z rozpuszczonemi żaglami płynie przez burzą czasu, żeby pokazać prace i życie narodu w jego porcie. Drugą ważną zaletą autora jest że wdawszy się w obszerny wywód okoliczności z których powstała i na których spoczywała konfederacya gołąb■ska, skreślił partyą francuzką i austryacką, panów co się sami zwali w narodzie wielkimi, pytali się tylko o swe osobiste sprawy, ukazał króla niemającego ani wad ani zalet. Jasnem jest nadto z całego pisma, że szlachta okrzyknęła Michała królem, nie przez szał trudny do pojęcia ale oburzona na partje cudzoziemskie i zcudzoziemczałyoh swych przewodzców; chciała pokazać ie ona ma w ręku

« PoprzedniaDalej »