Obrazy na stronie
PDF

do Krak. akademii. W Rzymie uczył się teologii i 1774 został kanonikiem Krakowskim. Jako członek Komisyi edukacyjnéj na własne "przedstawienie wysłany jako wizytator 1777 do Krakowa - dla poprawy tutejszéj akademii i szkół tak zwanych Władysławsko-Nowodworskich. Gdy myśli i projekta jego do planu i urządzeń zatwierdzono, zaprowadził uroczyście tę przemianę 1 paźdz. 1780. Z rektora posunięty na referendarza w. kor. Litewskiego, a później nieco miał obowiązki podkanclerzego koronnego aż do 1792; od 94 siedział w Ołomuńcu do 1803; odtąd mieszkał na Wołyniu i pomagał Czackiemu" w utworzeniu liceum Krzem.; 1807 przeniósł się do Warszawy dla wydobycia swego majątku, lecz to mu się nie udało; stękając na zimną przyjaźń, f 28 lutego 1812). Największato umysłowa potęga Polska w nowych czasach. Disty anonima do Małachowskiego t. 4. War. 1788-90 świadczą o jego głębokości w polityce, listy do Czackiego o wszechstronności naukowej, a wszystkie dzieła o nadzwyczajnéj biegłości pisarskiej. W tym równie jak we względzie władania językiem ani przed ani po nim nie pojawił się jeszcze w piśmiennictwie Polskiém nikt, coby mu był podobny. Wyliczamy tu jego pisma wszystkie dotąd znane: Mowa w dzień

. wprowadzenia do szkół Władysławskich (Kra

kowskich) nowego instrukcyi publicznej układu, interesów zagranicznych, miana d. 3 czerwca, a O potrzebie zbioru praw cywilnych i kryminalnych, d. 28 czerwca 1791. Uwagi nad pismem Sew. Rzewuskiego o prawie tronu dziedzicznego w Polsce, War. 1789. Ostatnia przestroga, 1790. Uwagi nad... Księstwem War

[ocr errors]

czno-moralny czyli nauka o należytościach czło-
wieka, t. I, Krak. 1810. Badania historyczne

.t. 3 i Listy w przedmiotach naukowych, t. 4

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

dzenie początku narodów Sławiańskich, War.
1824. To jego dziełko jest pomnikiem jego
wielkiéj pracy i uczoności, i stąd także wa-
żném, że stało się podwaliną do dzieła Pawła
SzAFARzYKA, Czecha, p. n. Starożytności Sławiań-
skie. Inne zaś są te, O upadku przemysłu i
miast w Polsce, War. 1810. O rzékach i spła-
wach kraju Księst. War., cz. I, War. 1811.
Rozprawa o charakterach pisma runicznego u
dawnych barbarzyńców Europejskich w t. XVI
Roczn. T. P. N.

Z tego czasu już znaczna liczba znajduje się
pamiętników spółczesnych; przed innemi celu-
ją KitowiczA od Augusta III panowania idące
blisko do końca XVIII stulecia, a który nad-
to dał nam Opis obyczajów i zwyczajów za
panow. Aug. III. Znajduje się w Obrazie Po-
laków i Polski wyd. przez Raczyńskiego. Dru-
gie miejsce przeznaczamy z pomiędzy wyda-
nych w tymże Obrazie własnemu żywotowi
Józefa Wybickiego. . . .
Tłumaczenia i naśladowania ważniejsze:
Antoni Wiszniewski i G. Józ. BAKSTER (pijarzy),

[ocr errors]

przełożyli Monteskiego: Uwagi nad przyczyna-
mi wielkości i upadku rzeczypospolitej Rzym-
skiej, War. 1763; Bezimienny pijar: Obraz
historyczny i polityczny Szwajcarów i t. d.
War. 1770. Dominik Szybiński (pijar): Historyą
Turecką pr. Mignota, t. 5. War. 1779.
TAN SKRZETUSKI (pijar): Historyą polityczną dla
i Hist. politycz. król. Francuskiego; cz. 2 War.
1780. ZYG. Linowski (pijar) Bossueta: Uwagi
nad historyą powszechną, War. 1772 i Historyą
powszechną, t. 4. War. 1774-93. Józ. Jakubowa
ski (kap. artyl. kor.): Krótki zbiór hist. Gre-
ckiej t. 2. War. 1775. A. N. Jodłowski (pijar):

[ocr errors]
[ocr errors]

c. pRozA DYDAKTYCZNA

ś 95. Poprawa i przemiana naukowej zesta

wy (systemu) zwabiła wszystkich światłych mężów ku uczelniom, i ztąd poszło, że zająwszy się pisaniem książek elementarnych, samemi umiejętnościami zajmować się nie było czasu; nawet aż za granicą zamawiano loikę dla Polaków. Robo

ty

te na swój czas użyteczne, tu nas nie ob

chodzą.

§ 96. Dla utrzymania ciągu przywodzimy pi

sarzów najcelniejszych i dzieła pamięci godniejsze.

a)

b)

BezIMIENNY przełożył: GotszeDA Piérwsze prawdy całej filozofii... z przedmową Waw. Miclera de Kolof. Część teoretyczna. War. 1760. KALAs: Szaniawskiego: Rady przyjacielskie młod. czcicielowi nauk i filozofii... War. 1805, Lwów 1824. Co jest filozofia? War. 1802. O znamiewww: w

[ocr errors]

1803. System chrystyanizmu... War. 1803. Nakoniec: Rzut oka na dzieje filozofii od czasu jej upadku u Greków i Rzymian do epoki odrodzenia nauk... Przydatna rzecz o skeptykach moralnych i o szkodliwem dążeniu filozofii XVIII wieku. War. 1804. Starał się w tych " pismach zwrócić zionków uwagę na filozofią Niemiecką. Przeciw téj zaś filozofii występował na piśmie JAN SNIADECKI, sarn po Szkocku na nią patrząc. -- " -Naprzód NER. GoLAŃSKIEGo O wymowie i poezyi Wil. 1788 używano do nauki a potém Euzeb. Szowackiego (prof. liter. w Krzemień. i Wilnie, † 1814) pism, które wyszły razem p. n. Dzieła, t. 4, Wil. 1824-6, mianowicie o stylu.

STANISŁAW KONARSKI (Ur. 1700 z Jérzego kaszt. Zawichostskiego; pobierał nauki u Pijarów i sam do nich 1717 wstąpił. Spędziwszy na podróżach kilka lat mianowicie w Rzymie i Paryżu dla nauk, wziął się za powrotem do wydania statutów i konstytucyj (volumina legum; t. I wyszedł 1733); dla upadku sprawy Stan. Leszczyńskiego bawił we Francyi powtórnie aż do 1739. Odtąd oddał się cały poprawie naukowości i nauczycielstwu u Pijarów; pisał książki, zaprowadzał konwikty dla

szlacheckiej młodzieży (collegium nobilium)

w Warszawie, Wilnie i Lwowie, zakładał biblioteki, budował, urządzał i przeinaczał swój zakon; pełen zasług i 1773). Twórczato dusza, która wszechstronnie wpływ swój wywierała na cały kraj; jeszcze i stąd odniósł chwałę, że napisał: O skutecznym rad sposobie t. 5, War. 1760 i następ., dzieło w którém usiłował zapobiedz zrywaniu sejmów przez wykrzyk: Nie pozwalam. Nadewszystko jemu winniśmy wszczepienie lepszego smaku i ocho

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[merged small][ocr errors]

3. Gramatycy i słownikarz. 5 97. Gdy wszystko krzewiło się i wzrastai uprawa języka nie była zapomnianą; naj

więcéj zrobili Kopczyński i Linde. a) STANISŁAWA KLEczewskiego (reformata prowincyi

Ruskiéj): O początku, dawności, odmianach i

« PoprzedniaDalej »