Obrazy na stronie
PDF
ePub

oriuntur, at inanis gloria etiam in virtute originis A odio foret. Veteribus Romanis summum luxuria

suæ figit radicem. In quo enim quisque præ cæteris pollet, in eo nisi adsit moderatrix gratia, facilius intume- cit. CAP. II. Quod rarus est contemptor gloriae : et de tribus locis a quibus laudis materia trahitur: et quæ sit laus vera, quae perfecta, quæ neutra ; et de moderatione largitionum. Vix tamen est, qui vanæ gloriae non insistat, et eam quæ ab hominibus est, non concupiscat laudem. Ad hanc alii virtute, alii virtutis imagine, alii naturae, aut fortunæ beneficio proficiscuntnr. Ex his enim tribus locis, placuit oratoribus laudis esse materiam. Nam et ab animo, aut corpore, aut ab extrapositis peti debet. Porro animi bona, aut corporis, aut naturaliter insita sunt, aut studio comparata, aut causaliter et casualiter accesserunt. At in his certi sunt gradus pro dignitate eorum in quibus consistunt, et quibus petuntur. Primus siquidem commendationis gradus est, qui ab animi dote provenit. Secundus et medius, qui corporis valetudinem approbat et venustatem. Tertius, idemque novissimus, qui exteriorum continet laudem. Quod et Apuleium docuisse, superius retuli. Ei laus quidem animi vera est, saepeque perfecta, si tamen ei tenaciter bona, quæ in ipso commendantur, inhæserint, adeo quidem, ut sint inseparabilia. Certum est enim quia invito auferri non possunt. Alias quidem vera fortasse, sed perfecta esse non potest. Corporis autem verisimilis est commendatio, sed perfecta nunquam. Nam bona ejus queunt semper auferri invito. Natura enim ejus, et debilitari potest jugiter, et corrumpi. Adventitiorum vero perfunctoria gratia est, et nec veram nec perfectam habent laudem, imo nec verisimilem. Sufficiat eis si vel probabilem imitentur. Siquidem in utramque partem flectuntur facile. Et nisi possidentium juventur usu, non tam ad laudem sunt, quam ad vituperium proniora. Nam divitiæ, et potentiæ, et gratia, cum plurimum virium dent, in utramque partem certissimum faciunt experimentum morum, fitque possessor morum ab eis quandoque melior, interdum pejor. Caeterum opera ipsa mentis aut corporis, etsi sim, liciter bona. vel absolute mala sint, vituperationem interdum, aut laudem contrahunt, pro arbitrio judicantis. Unde et interesse plurimum putat Aristoteles, ubi, quidque laudetur, aut vituperetur Nam plurimum refert, qui sint audientium mores, quæ publice recepta persua-io, docetque im rhetoricis, ut illa maxime quæ probant esse in eo qui laudabitur publice, credant ; aut in eo contra quem dicitur, ea quæ omnes oderunt, eritque quoties quid fieri poterit, singulorum docenda utilitas. Quod cnim expedit, omnes approbant, etsi honestum aliud aliis videatur. Studia litterarum minus honoris merentur Læcedæmone quam Athenis : forte plus patientia, fortitudo. His rapto vivere honestum est, aliis cura legum, frugalitas apud Sybaritas fortassis

D ex parte stuprorum continerent

crimen. Ejus quoque, qui laudatur, habenda est ratio, cum operibus necessariis gratuita recte facta laudem præripiant, et pro ratione personarum, res plerumque habeatur vel honesta, vel turpis. Si ergo recta via, id est virtute, sibi quis laudem conciliat, suo laudis innititur fundamento. Si vero aliunde gloriam quærat, plane desipit, nec ad eam, quam videtur affectare, pertinget. At inter ipsa virtutis opera consentur gloriæ amplioris, quae de liberalitatis aut magnanimitatis fonte proveniunt. Ea enim favore populari, clarius efferuntur, et videntur osse praecipua, quæ magis ardua sunt, vel quæ pluribus prosunt. In his tamen longe liberalitas antecellit, quæ et animi indignationem miti

B gat, detrahentium linguas obtundit, cohibet etiam

manus hostiles, et a facie hominum operit multi— tudinem peccatorum. Qui ergo linguas hominum aut captant, aut metuunt, effundunt patrimonia sua, mittunt in vulgus missilia, convivia exstruunt, pusillis et majoribus adulantur, et plerique porcum potius agentes, quam horninem, comessationibus et ebrietatibus insistunt, mimos et histriones fovent, nequissimas artes remunerant, admittunt nebulones, maledicorum excitant linguas ad implendam procacitatis suæ malitiam, dum silentium eorum, aut virulenta dicacitas, male merito donatur præmio. Sunt qui in his maximum, et vere solum divitiarum reputant usum, si multiplicent ollas carnium, conviscerationes exerceant quotidianas, si nec modum convivii, nec numerum noverint convivarum, nec aliquam habeant regendæ familiæ rationem. Quam si forte videris convenisse, forum convocatum credas, non prandentium aut coenantium turbam. Hoc tamen apud ditissimos, licet et manus inferior, in eo pro modulo suo præpotentium vestigia imitetur. Quisquis enim famæ petitor est, vires suas excedit, et non quid possit, sed quid aliis placeat, attendit, et illud festinat implere. Sed esto, ut ad famam potius quam ad conscientiam quis liberalitatem exerceat, quia nulli virtuti præcludenda est via, miinos tamen, et professiones obscenas fovere beneficiis, illicitum est et infame. Refert Valerius quod civitas Massiliensium tantæ gravitatis custos exstit€rit, ut nullum aditum

mimis daret in scena, quorum argumenta majore actus, ne talia spectandi consuetudo, etiam imitandi licentiam fa

ceret. Numqui l ergo honestum est illos a Christia

nis, imo et clericis audiri in cœna, qui nec a gen

tilibus audiebantur in scena ? Lacedæmonii libros

Archilochi e civitate sua exportari jusserunt, quod

eorum parum verecundam ac pudicam leclionem

arbitrabantur. Noluerunt enim ea liberorum suo

rum animos imbui, ne plus moribus noceret, quam

ingeniis prodesset. Itaque maximum poetam, aut

certe summo proximum, quia domum sibi invisam

obscenis maledictis laceraverat carminum, exsilio mulctarunt. Simili fere sententia, condemnata est

lascivia carminum in Nasone. Numquid licitum est A meretricio cum res defecerint, evanescit. Nam graet Thaidis ea conditione interest verbis ut quod A sit, quod ob causam datum est, si ea secuta non

audiri in poculis, quod jejuna sobrietas non audebat audire ? Eadem civitas omnibus, qui per aliquam religionis simulationem alimenta inertiæ quærebant, clausas habebat portas, mendacem et fucosam superstitionem submovendam esse existimans. Hi tamen qui superstitionis sibi conscii sunt, præcipuam partem vindicant apud eos qui laudis amore macerantur. Porro sicut avarum a largo, ita et prodigum quadam contrarietate differe censuerunt, qui duo unius opinati sunt esse contraria, quantitate alterum, alterum qualitate. Siquidem magnanimitati timiditas adversatur qualitate mali, dum audenda metuit ; et audacia quantitate, dum plus quam audenda præsumit. Prodigalitas itaque eroganda, et non eroganda profundit in eas res, quæ nullam sunt omnino, aut brevem hahituræ memoriam. Hanc autem effusionem, Cicerone auctore, commendasse dictus est Theophrastus in libro, quem de divitiis scripsit, in quo multa præclare, illud absurde, quod multum in laudanda magnificentia, et apparatione popularium munerum, taliumque sumptuum facultatem, fructum divitiarum putat. Quanto Aristoteles gravius et verius has pecuniarum reprehendit effusiones, praesertim eum neque necessitati subveniant, nec augeant dignitatem, ipsaque illa delectatio delinitæ multitudinis ad breve exiguumque tempus sit, eaque a levissime quoque. ln quo tamen ipso una cum satietate, memoria quoque moritur voluptatis. Bene etiam colligit hæc pueris, et mulierculis, et servis, et servorum simillimis liberis grata esse, gravi vero homini, et ea quæ fiunt certo judicio ponderanti, nullo modo posse probari. Valerius Maximus, sed et Cicero refert, quod in Alexandro, qui largitione benevolentiam Macedonum sectabatur, hanc profusionem pecuuiæ Philippus arguerit, et epistolæ quidem verba sunt hæc : Quod te malum rationis in istam spem induxit, ut eos tibi fideles putes, quos pecunia corrupisses ? An tu ideo agis ut Macedones non te regem suum, sed ministrum et praebitorem putent ? Quod quidem regi sordidum esse non ambigis, et corruptelam, quam largitionem potius dici. Fit enim deterior qui accipit, atque ad idem semper exspectandum paratior. Quid autem est stultius, quam quod facias, libenter curare, ut id diutius facere non possis ? Largitiones immoderatas rapinæ sequentur: cum enim dando egere cœperis, bonis alienis manus cogeris inferre. Itaque cum benevolentiæ comparandæ eausa sis prodigus, non tanta studia assequeris eorum quibus dederis, quanta eorum odia quibus ademeris. Quamobrem nec ita claudenda est res familiaris, ut eam beniguitas aperire non possit ; nec ita reseranda, ut omnibus pateat; sed utrinque modus adhibeatur, isque referatur ad facultates. Et quidem eleganter sive philosophus, sive alius popularis hujus profusionis immoderationem cohibuit, quæ quidem gloriam videtur afferre, sed more

tiæ, quam non virtus, sed fortuna conciliat amor meretricis rectissime comparatur.

Cap III. Quod omnis professio suos Thrasones habet: et de personis, quæ ad simitudinem eunuchi Terentia mi sint apud inaniter gloriantes : et quod vama gloria meretricis more loculos sequitur.

Est, ut diximus, in quavis professione invenire militem gloriosum, qui obsequiis et muueribus suam Thaidem, id est nomen celebre, et quasi famæ gratiam captat. Sed e nec Gnatho, ut decipiat, nec Phaedria, qui laudem præripiat, nec qui dona corrumpat adolescens, aut servus Parmeno, qui desipientem irrideat, deest. Apud eunuchum comici audi Gnathonem, et an ipsum in familia gloriantium videas, diligenter attende.

B Est, inquit, genus hominum, qui esse primos se

[ocr errors][ocr errors]

[omnium rerum volunt, Nec sunt : hos consector ; hisce ego non paro me ut [rideant. Sed his ultro arrideo, et eorum ingenia admiror [simul. Quidquid dicunt, laudo; id rursum si megant, laudo [id quoque. Negat quis ? nego; ait? aio : postremo imperavi ego|met mihi 0mnia assentari, is quæstus nunc est multo uber[rimus. (TERENt. Eun. II, 11, 18.) Talemne vidisti alicubi? Imo nec quempiam illorum qui felices esse videntur, sine hujusmodi mancipio agnovisti, adeoque scitum hominem ubique reperies, a qui homines ex stultis, ut ait Parmeno, prorsus insanos faciet. » Vide et quid de se sentiat Traso. Istud, inquit, est datum Profeeto, ut grata mihi sint quæ facio omnia : Vel re.r semper ma.rimas Mihi agebat gratias quidquid feceram. Alius non item. Me semper habebat im oculis, omnem credebat e.rer[citum, Consilia, et ubi eum satietas Hominum, aut negotii si quando odium ceperat, Requiescere ubi volebat. Ubi illam e.rpueret miseriam eae animo, Tum me convivam solum abducebat sibi. Invidere omn 's mihi Mordere clanculum, ego flocci pendere. Illi invidere misere. (Id. ib. III, 1, 11.) Ego alios palam reprehendebam, alios mordaciter irridebam, ut Risu emorerentur omnes qui aderant. Denique metuebant ouumes jam me.

(Id. ib. ii, 42.) Profecto magnus hic est in oculis suis, et non est ei similis in tota comoedia. Dignus est ergo qui intromittatur ad Thaidem, excluso Phædria, qui in ea non minus insanit. Dolet exclusus, a servo docetur sobrio, ut rece lat a meretrice, bonoque sit animo, quia si ad ignem accesserit, calescet plus satis, nec patiatur contumelias meretricum, quæ una falsi lacrymula, quam oculos misere terendo, vix vi expresserint, restringent amantis bilem, et ultro accusantes id agent, ut ultroneum supplicium præstent. Nam sapienter amare nemo facilius potest, quam ratione insanire. Hujus ergo Phædriæ

[merged small][merged small][ocr errors][merged small]

(lb. id. 15.) Plane Credo, inquit Parmeno, misera prae amore eaeclusit

[hunc foras.

(Id. ib. 18.) Quid multa ? Id agit fallacia merelricis, ut unus amantium alteri priores partes cedat per aliquot dies, dum deterius rebus amissis emungatur admissus. Mos est enim gerendus Thaidi, quæ profusiores et perditiores admittit. Interim quid donare queant, aut mittere, exclusi deliberant. Nam potissimus est apud eam, qui novi-sima mittit. Ubi vero priorem emunxerit, redit alter, exclusoque priore, delegat ei moestam doloris sui provinciam.

fuerit. Quid multa ? Ad clamorem meretricis contribules, convicaneique conveniunt, turba fit, conviciatur miles, petenti viribus et jure resistitur, denuntiaturque furcifero omnium ineptissimo, ut linguam manusque contineat, quia si quidpiam turbæ fecerit, aut moliminis, sibi loci, diei, tortorisque memoria inustione signorum, promittitur, in eum protendenda. Interrogantem se Thais quærere jubet qui respondeat sibi. Miles opera et re perdita, cogitur redire inglorius. Et hunc fructum reportant miseri amatores ; eo tamen addito, quod alius rebus, quas illi perdiderunt, abutitur. Et, quo magis doleant, qui eas meretrici subripuit, sibi successisse non putat, nisi stultitiam et infortunia amantium, suosque successus in auditu omnium præconetur et publicet. Audi Chæream occultum dare Pamphilæ corruptorem. Quid meretrice decepta, loquatur egrediens.

[merged small][merged small][ocr errors]

Insanit ergo miles, et in impetu doloris potius vel C Interrogatus hæc omnia : « Imo ego, inquit, te

moriendum esse decernit, quam in se contumeliam tam insignem accipiat. Familiam convocat, disponit bellum, et prostibulum colleclis viribus expugnare decernit. Progreditur, mente et ore revolvit injuriam. Loquitur grandia, et minis fervet ; sed cum ad conflictum accedit, memor amoris pristini, præceptum recolit militare, quo ex auctoritate Scipionis liquet, quia « omnia prius consilio experiri, quam armis « sapientem decet. Thaidem ergo suam ex pacto sic convenit, jure non viribus agens. Primum :

Thais hoc mihi responde, cum tibido istum virginem, [diaetin hos dies mihi soli dare te ?

(Id.) Thais : Quid tum postea ?

Concedere videtur, quæ non negat. Thraso :
At mihi ante oculos coram amatorem adduaetituum.
Et illa :
Qui cum ego litigas ?
Ecce quia amicæ patrocinio, nec verba miscere cum
riwali licitum est :
Cum eo, inquit, clam te subduaeti mihi.
Et illa :
Libuit, inquit. Pamphilam ergo redde huc, nisi egm
[mavis eripi.
(Id.)

Æquum et justum videtur petere, cum repeti pos

obsecro Antipho, ut audias omnia, audias diem festum, jucundum eventum, suavem fortunam, in aevum omnibus historiam memorandam. » Et sui quoque furoris subtexuit dolos. In summa totius argumenti eo ad præsens universa hæc arbitror posse referri, ut constet pro certo, quia amicitiæ prostitutæ fides haberi non debet. Nam quæ venit a sinceritate animi, fidelis, certa, et fixa est ; quæ ab arca vel loculis, fluida, incerta, erronea, et deficiente viatico emarcescit. Cum fortuna manet vultum servatis amici, Cum cecidit, turpi vertitis ora fuga.

Omnis enim res quæ in commercium venit, ab uno transit ad alium, et ditiorem et avidiorem comitatur emptorem. At foro isto nihil iniquius est, quo rem semel emisse non proderit, nisi semper ematur, et ubi quisque rem ab alio venditam vindicat, nisi et ipsi de pretio satisfiat. Quis enim popularem favorem vendiderit ? Si publice habendus est, ematur ab universis. Singulis enim non licet publica bona distrahere. In proverbii quoque consuetudinem venit : quia incauta largitio non habet fundum. Præterea quem popularis favor ad munera extulit, si forte Thrasonis more emptam celebritatem exigit, contumeliis affectum, honore spoliatum, Thais altera fama, et quavis Thaide miuus fida, a praeempto honoris gradu arcet, deprimit, et repellit. Insultat rivalis, sobrius correptor ex est, aut silet omnino si desperat, et ad alios transit, quia ei consilium est semper felicioribus adhaerere.

sultat, Gnatho vix submurmurat, dum tamen spes A portune, mirificeque testatus se nummorum suopossit, quæ quidem utrinque multipliciter fiunt. A atque præclara gloriae cupiditate fecisse. Huic ergo

CAP. IV. Quod nullum vitium pejus avaritia, nec amari posse qui suspectus est avaritiæ : et de duplici fonte liberalitatis : et uter sit potior : et de Considio et Gillia.

Nec tamen, etsi prodigalitas videatur in culpa, locum arbitror avaritiæ relinquendum. Nullum enim vitium deterius est, nullum detestabilius, præsertim in his qui principatum, aut magistratum aliquem in republica gerunt. Non enim res ipsa, sed etiam opinio ejus vitanda est ; et omnino impossibile est, ut fidelis videatur alicui, aut amore dignus, qui ex merito apud graves et circumspectos viros avaritiæ suspicionem incurrit. Cum vero laus et favor humanus, quasi a duplici fonte proveniant, operæ scilicet et pecuniae, facilior est hæc, præsertim locupleti. Sed illa lautior et splendidior et dignior viro forti et claro Nam qui virtutis opera et industria liberales erunt quo pluribus profuerint, eo plures ad benefaciendum habebunt adjutores. Deinde benefaciendi consueludine paratiores erunt, et tanquam exercitatiores ad bene de multis promerendum. Si tamen arca suppeteret, nihil gloriosius est ea liberalitate, quæ consistit in donis : maxime cum et Socrates, ut dicitur, interrogatus quænam esset substantia beatitudinis, dignis donare respondit. Ego quidem Socraticam definitionem sic interpretandam arbitror, ut dignitas in accipientium necessitate credatur esse, vel meritis. Illis enim qui promeruerunt, donare justum est ; de eis qui indigent, subvenire pium : ita tamen ut id respiciatur in singulis, quod in facie sapientis sine rubore et nota valeat denudari. Siquidem imitari debemus eum, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos (31atth. v). Si enim pauper histrionem videamus, aut mimum, non debemus utique fovere malitiain, sed correptam, et si fieri potest emendatam, fraternæ charitatis jure oportet sustentari naturam. Expelit enim omni potenti tribuere, vel aflectum mentis vel solatium charitatis. Interdum tamen increpare pigrum, m.eretricem, vel histrionem confundere salubrius est, quam quod exigunt elargiri.

Quid moror ? Quidquid charitas erogat remuneratur D

a Domino. Quod dispensat vanitas, evanescit. In Quinto Considio saluberrimi exempli, nec sine parvo ipsius fructu, liberalitas, referente Valerio, adnotata est : qui, Catilinæ furore ita consternata republica, ut ne a locupletibus quidem debitæ pecuniae, propter tumultum, pretiis possessionum diminutis, solvi creditoribus possent : cum centies atque quinquagies sestertii summam in fenore haberet, neque de sorte quemquam debitorum suorum, neque de usura a suis passus est conveniri, quantumque in ipso fuit, amaritudinem publicæ confusionis, privata tranquillitate mitigavit. Op

B

rum, non civilis sanguinis esse feneratorem. Nam qui nunc præcipue nundiuatione delectantur, cum pecuniam domum cruentam retulerunt, quam improbando exsultent gaudio, cognoscent, si diligenter senatusconsultum, quo Considio gratiæ actæ sunt, legere non fastidierint. Subnectit huic Agrigentimum Gilliam, quem propemodum ipsius liberalitatis præcordia constat habuisse. Erat opibus excellens, sed multo etiam animo, quam divitiis, locupletior. Semperque in eroganda potius, quam in corripienda pecunia occupatus, adeo ut domus ejus quasi quædam munificentia officina crederetur. lllinc enim publicis usibus apta monumenta exstruebantur, illinc grata publicis oculis spectacula edebantur, illinc epularum magnifici apparatus, labentique annonæ subsidia criebantur. Et cum hæc universis, privatim alimenta inopia laborantibus, dotes virginibus paupertate pressis subsidia, detrimentorum incursu quassatis solatia erogabantur : hospites quoque tum urbanis penatibus, tum etiam rusticis teclis benignissime excepti, variis muneribus ornati dimittebantur. Quodam vero tempore, quingentos simul Gelensium equites, vi tempeslatis in possessiones suas compulsos, aluit ac vestivit. Quid multa ? Non mortalem aliquem, sed propitiae fortunæ benignum esse diceres sinum. Ergo quod Gillias possidebat, omnium quasi commune patrimonium erat, pro cujus salute et incrementis, tum Agrigentina civitas, tum etiam vicinæ regioncs votis excubabant. Colloca ex contraria parte, arcas inexorabilibus claustris obseratas, nonne præstantiorem aliquando existimes illam impensam, quam hanc custodiam ? Denique quidquid sapientia disponit, approbatur ; quod temeritas præsumit, veræ laudis fructum nequaquam assequitur. CAP. V. De duobus naturalibus affectibus, scilicet amóre justi, et amore commodi : et de sequela eo, um, amore scilicet libertatis, et amore dominandi : et de comparatione Cæsaris et Catonis : de Ale.randro, Aristotele, Augusto et Platone : et de his qui via devia ad gloriam pergunt. Quos quidem affectus in homine ab initio exstitisse sacræ Scripturæ designat auctoritas, appetitum scilicet justi, et commodi appetitum. Quorum alter in voluntate, alter in necessitate consistit, et quanto appetitus justi qui voluntate est, amplius crescit, tanto melior est, dignus ampliori beatitudine. Nam mimis velle quod justum est, nemo potest, nisi forte quis queat esse justus nimium, aut beatus. Porro si appetitus commodi mensuram necessitatis excedat, vergit ad culpam, et cupiditatis conscius, sibi vitiorum parit originem. Alter ergo istorum, quoniam militat charitali, quærit quæ Dei sunt : alter in •propria utilitate versatur, postponens quæ Dei sunt, aut proximorum. Ab hoc duplici fonte mores oriuntur. Recti quidem, si faeiat quis alii, quod sibi vult fieri, et ab eo abstineat alii inferendo, quod sibi nollet ab alioirrogari. Distorii vero, si quis alium lædat, vel non prosit, cum A priore quidem ainor libertatis, amor patriæ, et tandem extraneorum amor. Nam libertatem non amare non potest, qui se ipsum et patriam amat: et in gradu suo extraneum, quicunque sincera charitate diligit proximum. Siquidem in eo consistit charitas ordinata. Ab altero vero cupiditas dominationis procedit, et laudis et gloriae, et adeo invalescit, ut ex opinione multorum, res tamen parum consideratae examinantium virtutibus connumeretur. Nam qui rectum sapiunt, hoc vitiis majoribus aggregant, licet ab imperitis, qui tamen sapientum censentur nomine, virtutes subesse videantur. Unde et veteres primique Romani, prout eorum docet et commendat historia, laulis avidi, pecuniæ liberales erant. Ingentem gloriam appetebant divitiis spretis, et honestatem utilitati quantælibet præferebant. Hanc quidem gloriam ardentissime dilexerunt, eo totam referentes vitam et mortem. Caeteras cupiditates hujus unius vigente cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam service videbatur inglorium, dominari vero atque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupierunt. Prius enim pro libertate, deinde pro dominio certatum est. Fuerunt tamen quibus justitia, quantum gentili dabatur, sufficiebat, cupiditate deducta. Aliis nihil satis erat, sed sub imagine magnanimitatis vel impossibilia praesumentes, laudem maximam consequebantur, et gloriam. Longe igitur virtus Catonis videtur veritati propinquior fuisse, quam Caesaris. Quod ex ipsa sententia ejus facile liquebit. « Nolite, inquit, existimare majores nostros armis rempublicam ex parva magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus nunc. Quippe sociorum atque civium, præterea armorum et equorum major copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quæ illos viros magnos fecerunt, quæ nobis nulla sunt. Domi industria, foris justum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto, neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. Laudamus divitias, sequimur inertiam. Inter bonos et malos, discrimen nullum. Omnia virtutis præmia ambitio possilet. Neque mirum, ubi vos separatim sibi quisque consilia

[ocr errors]

vitio non solum non resistebant, verum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc reipublicae expedire. In libris quoque philosophiae idem Tullius hanc intulit universalem generalemque sententiam : « Honos alit artes, et gloria accenduntur omnes ad studia, jacentque ea semper, quæ apud quosque improbantur. » Huic ergo cupiditati melius est resistere sine dubitatione, quam cedere. Ut enim ait beatus Angustinus iu Libro Dc civitate Dei : a Tanto quisque est Deo, similior, quanto et ab hac immunditia mundior. » Quæ in hac vita, etsi non funditus eralicatur ex corde, quia beatos et proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriæ superetur dilectione justitiæ. Nam sanins videt, qui et amorem laudis vitium esse cognoscit. Nec solius Augustini, sed etiam gentilium sententia est, gloriam hanc nihil aliud esse, quam ventosi quodammodo spiritus tumorem, fumo simillimum. Nam et fumus oculorum obtundit aciem, et quo magis ascendit, citius deficit; et quo magis dejicitur, amplius solidatur. Cum enim ad excelsa pervenerit, evanescit. Recte quidem, eo quod a principe totius vanitatis traxit orginem. Nimio sui capiuntur amore, qui dum « nubes et inania captant, » et nescio quid in manu solidum apprehendere moliuntur obliviscuntur sui, cum tamen nihil aliud quam se oculis contueantur iniquis. Nolunt enim apprehendere quod sunt, et illud ad emendationem vero judicio intueri ; sed phantasticas duntaxat vanæ opinionis sequuntur umbras. Siquidem alios spernunt prae se, et aspirant ad impossibilia, de fallaci rerum præsumentes imagine. Sic Narcissus in fabulis, dum vana sui imagine capitur, abit in florem, et dum se ipsum, imprudenter aspicit, flos sine fructu pueriter evanescit. Multorum quoque fuit opinio, et eorum qui in veteri philosophia præ cæteris floruerunt, Alexandrum, et Aristotelem, A numinibus esse progenitos, eo quod in omnibus propriam quærebant gloriam. Platonem quoque propter divinam quodammodQ, qua eminuit, sapientiam, et Augustum propter polentiam fortunamque tranquillam, a diis traxisse originem tradiderunt. Et quidem in contrarium rectius collegissent eos aut divini non esse

capitis, ubi domi voluptatibus, hinc pecuniæ aut D generis, aut deorum filios esse degeneres, nisi quia

grætiæ servitis. Eo fit ut impetus fiat in vacuam rempublicam. « Paucorum igitur virtus ad gloriam, honorem, imperium, vera via, id est ipsa virtute nitentium, etiam a Catone laudata est. Hæc erat domi industria, quam Cato commemorat, ut aerarium esset opulentum, tenues res privatae. Unde corruptis moribus vitium econtrario posuit, publice egestatem, privatim opulentiam. Ipse Tullius hoc dissimulare non potuit in eisdem libris, quos de republica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe civitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat majores suos multa mira

dii gentium dæmonia sunt, et incubi dæmones vanitatis et malitiæ suæ certa indicia, si quem tamen gignunt, relinquunt in sobole. Nam et verus Dei Filius Deus homo, propriam non quærit gloriam in omnibus quæ gloriose fiunt ab eo, sed Patris, eoque illustatur gratia ampliori, quod ad eum, ex quo sunt omnia, bonorum operum gloriam refert. Sic et vere sapiens omnis, vere potens, et vere bonus, ad unicum omnium bonorum fontem, sua omnia laudabilia refert, summam scilicet creatucem, et individuam Trinitatem. Alexandri pectus laudis insatiabile, qui Anacharsi comiti suo, ex

« PoprzedniaDalej »