Obrazy na stronie
PDF
ePub

idonei! Hic aliam tyranoidis speciem videmus , quod non audit, aulicos suos et consultores : audire enim debet rex principes et optimates; quos si non audit, iam tyrannus est. Pharao ergo, nec illos, audit, qui optime consulunt: exuit cnim omnem pudorem, omnem reverentiam, tain dei quam hominuin.i.

i . i . ie ordre Et mane facto ventus urens, levavit locustas. Hebraice :: Ventus orientalis adduxit locustas.

in

1 Vastantes omnia. Pro quo Hebraeus dicit: Et obscurata, vel obtenebrata est terra. Est autem uetáknyus , obtenebrata pro devastata, depasta. ii, iii I'. Festinus Pharao vocavit Mosen. Festinavit vocare Mosen, id est sategit, seu mox vocavit quos non ita dudum eiecerat. .. .. sta 1. Dimitte peccatum meum. Hebraei tollite ; LXX suscipite degunt : Dam suscipere Latinis 'est patrocinari alicui, patrocinium alicuius suscipere. iii

Etiam vel sallem hac vice. Quasi diceret : . Et huius, delicti veniam mihi a deo impetrate! nunquam posthac .committam' ut bunc offendam. Haec non ex corde, sed fallendi animo loquitur. Nemo duritiam et inconstantiam Pharaonis, qui tot portentis et admouitionibus non solum non movetur, sed durior fit, mirabitur, cui earnis ingenium probe perspectum est. Omnes , quum adversa ingruunt, resipiscentiam meditamur, pollicemur etiam , donec praesens malum effugerimus; at parum eorum praestamus quae promittimus , quod tota vita nostra testatur. Neque desunt nobis tum admonitiodes, tum portenta , , quae omnia indurato corde contemnimus. .. 1'de Bolsas

dit i. Ut auferat a me mortem istam. Ut vel hanc mortem a me auferat. Hoc solum spectat tyrannus, ut praesens maluın tollatur , non ut melior fiat. Mortem pestem vocat et luem locustarum , lai " Exivit a Pharaone. Moses scilicet, cuius nomen apud Hebraeos non exprimitur, quum tamen ambo exiissent: nam ambo vocati erant. Sunt autem eiusmodi tepdoelg frequentes Hebraeis, ut hic, clarum fit: aliquando facit solum Mosen loquentem, quuin -ambo. loquantur; aliquando ambos, quum solus Mosche loquatur. Sic in Evangeliis Petrus loquitur omnium nomine; nonnunquam vero omnes; sed per unun. : Qui flare fecit ventum Hebraeus legit: Et vertit dominus ventum occidentalem. Euro locustas adduxerat, zephyro. iterum tollit. Occidentem autem mare vocant Hebraei , quod mare mediterraneum illis est ab occidente. Qaod solo verbo potest, instrumento 'efficit deus, ut omnia in eius potestate esse videamus. ' ! :

Et induravit dominus cor Pharaonis. Post tot portenta, tot clades, post tantam luem nihilo melior factus est Pharaó, sed in coepta perfidia et crudelitate perstat. Sic faciunt omnes impii. Per locustam, animal alte volans et coelum versus sese elevans, Pharaonis et servorum eius fastum et contumaciam contra potentiam dei intellige! Quae in mare vento delatae Pharaonis et servorum eius in mari rubro mersionem figurabant.

Dicitur quandoque Pharao se ipsum indurare, quem tamen dominus induraverat. Ubi nota , quod quemadmodum non raro bona, quae ipsing,

[ocr errors]
[ocr errors]

solius supt, dobis tribuit: ita et indurationem, quam ipse malis nostris exigentibus operatur, nobis tribuere solet, quod nos eum ad hoc malitia nostra provocamus. ,

Sint tenebrae super terram Aegypti tam densae, ut palpari possint. Bifariam dicuntur tenebrae palpabiles. Primo per: hyperbolen, id est valde densae, densissimae tenebrae, nebulosae. Secundo figurate dicuntur palpabiles, quod homines faciant palpare aut palpitare': ut quum dicit Poeta : Uritque videndo femina, id est, dum videtur femina, uritur videns; ubi ustio mulieri tribuitur per švadlaynv.

Tribus diebus nemo movit se de loco in quo erat. Hebraice: nemo surrexit de sub se. Omnia per hyperbolam dicuntur: neque enim immoti stabant homines, sed ad opera et negotia sua nemo exire poterat. Es kond niemand niit schaffen, es kond niemand aufskummen. : Non surrexit vir vir, id est quisquam, Wix, isch. Locus hic dicitur non ille, in quo aliquis esset circuinscriptus, sed domus aut habitatio in qua quisque manebat. : Exteriores tenebras ei offundit deus, quem intus in corde obcaecaverat. Nobis non licet divini consilii rationem pervestigare, quare scilicet cynomia, culicibus, grandine et aliis tyrannum domare voluerit; quum tamen absque bis omnibus Aegyptum funditus evertere potuerit. Sic placuit illi: nihilominus corporalibus rebus utitur ut instrumentis, quo potentiam suam nobis plenius ostendat, quod scilicet vilissimis et abiectissimis rebus suinma quaeque et potentissima mundi conterere possit, si velit. Homo animal est infirmum et fragile, contra deum sese erigens et sublimia cogitans'; audet contra creatorem 'suum pugnare eumque contemnere. Hunc deus punit contemtissimis rebus, ut discat homo coram tanto ac tam potente deo humiliari, creatorein suum revereri, agnoscere potentem dei manum. Homo enim ita conditus erat, ut deo subesset, ipse vero omnibus animalibus ac creaturis praeesset, quod dominium peccato nonnihil diminutum est. Quod si homo contra suum creatorem ferocire incipit: iam deus minutissima quaeque sic armat, ut videat miser homo se nihil esse. Scribit Plinius, tota regna, totos populos, minutis animalibus vastatos esse. " *,! Etiam parvuli vestri eant vobiscum. Iuventus vestra, pubes vestra. Vocem Hebraicam au, taph, Graeci andoxunu verterunt. Utuntur autem Graeci hac voce pro omni eo quod nobiscum aut ferimus aut accipimus, hoc est pro sarcinis. Et ego non, taph, hic Hebraeis puto accipi pro omni turba imbelli, pro liberis, servis, famulitio, et plane pro his quae inter sarcinas censentur aut apud eas sunt.

Ut faciamus doinino deo nostro. Id est, ut offeramus, sacrificemus. Sic Poeta : Cum faciam vitulam pro frugibus, ipse venito!

Ne ungula quidem ex eis remanebit. Schema Hebraicum, simile Germanico : Nit ein klaw, id est ne ungula quidem.

Et nos non novimus quid sacrificaturi simus. Vof Hebraicuin varie exponi in Genesi alicubi annotavimus. Hic causalis est pro nam. Sic apud Graecos nquets. de 8x oïdauev, pro rào, autem pro enim, ponitur. Causam enim subdit Moses quare non velit post se relinquere greges et armenta ; praetextus autem est quo prudenter omnia cavet. Potuisset enim dicere Pharao: Tot et tot pecora dabo vobis: reliqua

ego servabo. Dicit ergo Mosche: Nam ignoramus nos quid offerendum sit, donec illo venerimus. Mox infra ñ de ev isklégą quacunque enim die, iterum autem pro enim, pro gào, rationalem pro causali reperies.

Ita fiet ut loquutus es, non videbo ultra faciem tuam. 7, ken, pro sicut exposuit. Quemadmodum locutus es, sic vel ita fiet, vel sic dixisti, ut non videam amplius faciem tuam. Potest etiam csse sarcasmus.

CAPUT XI. Adhuc una plaga tangam Pharaonem. Internecionem primo, genitorum hic intelligit : namn submersio extremum maloruin omnium fuit, quo funditus perditi sunt... .

Et cum dimittet vos de integro , eiiciendo eiiciet vos hinc, Primam partem Latinus non transtulit : Quuin in totum dimittet 172 1703, citissime vos expellet ac eiiciet : hoe eniin anadiplosis verborum eiiciendo eiiciet potest.

Commodato accipiat vir a proximo suo, et mulicr a proxima sua. Hic ?X vir pro quisque, 0x mulier pro quaeque ponitur, quod et Germanis in usu est: Der mann, das wyb gäbe dry schilling, hoc est yeder, yede. Septuaginta habent éxasos.

Et dabit Dominus gratiam populo in oculis Aegyptiorum. De se loquitur Dominus in tertia persona, quod quidem proprium est Hebraeis : Faciet dominus populum Israeliticum gratum Aegyptiis. Quum ergo, ut interim hoc discamus, aliquis tibi mutuo dat aut commodato, acceptum referas hoc deo, qui gratum te fecit creditori, qui cor eius, traxit ac flexit, ut te favore prosequeretur. Contra cum tibi negat aliquis, quae ab eo petis, id peccatis tuis adscribas, ob quae te creditori invisum reddit.

. Fuit Moses vir magnus valde in terra Aegypti, coran servis Pharaonis, et omni populo. 'Avfuropapá est, cur toties redeuntein et increpantem Moschen Pharao non occiderit, quum tamen id minatus esset : erat enim Mosche vir magnus. Sic Herodes metu deterritus est ab occidendo Ioanne, quod a populo ceu propheta sit habitus, Matth. XIV. Et Pharisaei de occidendo. Christo clam consultant, quem palam propter tumultum populi interficere non audebant, quod magnus erat coram omni plebe. Qui vere magni esse cupiunt, pietati et innocentiae studeant ! Nam nihil est quod tam clarum ac insignem reddat hominem, quam vitae et morum integritas.

mimmonitor pharaonis om

A primogenito Pharaonis qui sedet in solio eius usque ad primogenitum ancillae quae est ad molam. Super solium sedere Hebraico schemate est regnare. Intelligunt ergo quidam per sedentein in solio eum filium regis, qui iam regno esset inauguratus. Mihi magis probatur quod sit antithesis, qua summum et infimum, praecipuum et abiectissimum simul iungat. A primogenito regis qui sedet super solium, id est qui regni capax est et per hoc suminus, usque ad eam ancillam, quae in mola est, hoc est ad abiectissimum. Locus est a sufficienti divisione; quasi diceret: Nihil est tam magnum, nihil tam abiectuin cui parcetur. .

. Apud autem omnes filios Israel, non mutiet canis, ab homine usque ad pecus. Vehemens est exclusio. Utuntur autem Hebraei hoc schemate, ab homine usque ad pecus, bifariam: primuin ut excludat; id est nec bomo nec pecus; secundo ut includat, tain hominem quam pecus.

Et descendent oinnes servi tui illi ad me, procidentque ante me, dicendo: Exi tu et omnis populus qui sub te est. Hoc subdit Mosche, ne perduellionis crimen ipuri ei possit. Omnis populus qui sub pedibus tuis est, dicit Hebraeus, pro populo qui sub tuo est imperio, vel qui tecum est, quorum tu imperator es. De quo superius in Genesi.. .

. . Et exivit a Pharaone iratus nimis. Hebraei dicunt: Exivit in ira furoris, quod quidam ad. Pharaonem referunt; videtur tamen ad Mosen referendum potius esse. Exivit Moses cum stomacho. : - Non audiet vos: Pharao, et multa signa fiant in terra' Aegypti. Hebraeus vero sic habet : Non audiet vos Pharao, ut multa portenta mea fiant in terra Aegypti. Sensus est, ut multa signa fiant, id est satis signorum, ut superius de 7 diximus : id est ut ego perficiam et compleam omnia ostenta mea super Aegyptum, das ichs ufsmache mit den zeichen: nam est nian, reboth. . .

· Moses àutem et Aaron fecerunt omnia signa et ostenta. Epilogus superiorum omnium quae corain Pharaone sunt gesta.

rin ..,CAPUT XII. .. Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Martius scilicet Hebraeis 70), nisan. Hunc mensem etiam Romanis aliquando primum fuisse argumentum est, quod adhuc septimum mensem Septembrem vocant. · Decima die mensis huius, accipiat unusquisque pecudem per domos patrias, singulis domibus singulas pecudes. Tribus Israelis duodecim erant, quae divisae erant in patrias aut familias, deinde familiae in domos. Huius exemplum habes superius cap. VI, ubi legis tribum Levi divisam esse in tres familias. In familiis et domibus quidam erant praecipui, quos patres vocant; dicit ergo hic niex ne, beth avoth, domus patrum. LXX piros natpi@v. Iuxta domus ergo et familias pecudem occidere iubentur, pecudem, id est agnum aut hoedum : nam haec vox no tam agnum quam hoedum significat.'.'

Quod si minor est domus, quam satis sit ad agni esum, accipiat vicinum suum qui coniunctus est domui eius iuxta numerum animarum, quae ad pecudis esum sufficere possint. Hinc manifestum fit, domum hic pro familia, non habitatione capi : nam si quaelibet domus occidisset pecudem, quomodo quum minor esset nuinerus, vicinum, qui et in domo sua pecudem mactaverat, ad se vocare potuisset? Est ergo, quum dicit : Per singulas domos, de principalibus domibus familiarum intelligendum. laxta numerum animarum, id est hominum, Hebraico more, qui hominem totum iam corporis aut carnis, iam animae vocabulo adpellant.

Iuxta quem ritum tolletis et hoedum. Nescio quid interpres Latinus sit secutus: nam Hebraica longe aliter habent. Quum pracscripsisset, qualisnam esse debeat agnus, o'rn, thamim, integer scilicet (seu ut Latinus dicit absque macula, id est qui non sit vitiato corpore, das kein prästen habe, unpresthaft, gangheilig, ne de macula , sed de vitio corporis intelligas), masculus, anoiculus, mox unde accipiendus

sit
,
subiungit

[ocr errors]

haisim thikahu, id est de agnis et de capris accipietis eam, scilicet pecudem. Pro quo Latinus dixit: Iuxta quem ritum tolletis et hoedun, non sine damno nativi sensus. Qui plane iste est: Decima die huius meosis accipietis pecudem n70, saeh ; hanc autem accipietis sive de ovili sive caprili. Quum ergo apud Latinum sequitur : Iuxta quem ritum accipietis et hoedum, confusio non parva suffunditur, quasi cum agno

iubeatur et occidi et manducari. Potest ergo occidi ex agois aut ex capris paesa.

Ei mactabit eum universa multitudo filiorum Israel inter vesperam. ny, vespera , Hebraeis videtur nominari a quatuor , etiam si metathesis interveniat, quod scilicet quarta pars sit dici. Nam sicut nor in quatuor vigilias, ita forte dies in quatuor partes fuit divisa, quarum ultima , scilicet quarta, vocetur vespera. Sed quomodo omnes potuerunt unum agaum mactare? Synecdocha est. Eadem autem pecus per singulas ac omnes domos edebatur, quod meos eadem erat eademque fides oinnium ac gratulatio ; tametsi quaelibet patria propriam pecudem habebat. Unitas enim non a re, sed ab uno spiritu, una mente, una fide accipitur. Nam alioquin ne duo quidem simul vescentes, unum cibum edere possunt. Sic in eucharistia (cujus hic esus typus est, ut in sequentibus dicemus) credentes unuin panem edere dicuntur, quo se unius corporis membra esse declarant. :

Cum lactucis agrestibus. Hebraea vox, 0972, merorim, ab amaritudine nomen habet; lactucae autem amarae non sunt, quae a medicis propter nutrimentum edi praecipiuntur ; aunara autem non nutriunt. Puto ergo pro lactucis dici debere cum acetariis. Medici vulgo vocant acetosam Ampfern. Est autein herba amara, hoc est acerba. Veteres Latini inter amarum et acerbum non distinguebant. Amarum ergo proprie insuave et contrarium dulci. Forte tempestate Hieronymi nixpides .pro lactucis silvestribus accipiebantur. '

Non comedetis ex eo crudum. Quid sibi vult hoc praeceptum, quum alioqui nemo mortalium crudam carnem edere soleat? Dicunt Hebraeorum Rabbini , dictionem , quam crudum vertit Latinus, Arabica lingua, quicquid assum non est, significare.

Caput cum pedibus et intestinis eius. Synecdocbicās per partes totum intelligit. Quum exta aut intestina audis, mundam partem extorum accipe, quae esui apta est!

Nihil remaneat ex ipso usque mane, quod si quid residuum fuerit , igne comburetur. Quomodo ista simul conveniunt : Nihil remaneat, et si quid remanserit? Nihil facere debebant reliquum quod edi posset. At ossa, crustulae et nervi , reliquaque quae edi pon possunt, comburi iubentur.

intsuave et contrar accipiebantur: Quid si

« PoprzedniaDalej »