Obrazy na stronie
PDF
ePub

POETARUM

CHRISTIANORUM,

JUVENCI, SEDULII, OPTATIANI, SEVERI

ET

FALTONIÆ PROBÆ,

OPERA OMNIA,

AD FIDEM

ARE VALENSIS ET PISA URENSIS EDITIONUM

R ECOGNITA, EXPRESSA ET EMENDATA.

ACCEDUNT

D. AUSONII BURDIGALENSIS OPUSCULA OMNIA,

TAM SOLUTO QUAM STRICTO SERMONE SCRIPTA,

EX VARIIS RECENSIONIBUS INTER SE DILIGENTER COLLATIS COLLECTA, ET CURA QUA PAR ERAT CASTIGATA.!

TOMUS UNICUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM ,
IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRÈS LA BARRIERE D'ENFER,

ou PETIT-MONTROUGE.

1846.

[blocks in formation]

803

FALTONIA PROBA.
Centones Virgiliani.

AUSONIUS.
Epigrammata, Idyllia. Epistolæ, nec non et alia opuscula varii generis.

817

Imprimerie de VRAYIT DE SURCY et C,

rue de Sèvres, 57, à Paris.

C. V. AQUIL. JUVENCUS,

PRESBYTER HISPANUS,

(Juxta editionem Arevalo.)

Epistola dedicatoria.

[ocr errors]

Illustrissimo et reverendissimo domino D. Gregorio Alphonso VILLAGOMEZ LORENZANA, equiti præclari regii

ordinis Hispanici Caroli III, archidiacono Calatravæ , canonico Toletano, etc., Faustinus AREVALUS.

Evangelicam Historiam , Gregori, vir amplissime, quam Latinis versibus Juvencus presbyter reddidit, cum ad vetera exemplaria recognoscere, subjectisque notationibus, quod proxime in Dracontio, nec multo ante in Prudentio, feceram, illustrare constituissem, jamque adeo in eo essem, ul de editione cogitarem; argumenti difficultate non minus quam majestate subito deterritus, omnino ab hac mente destilissem, nisi lu pro eo, quo es in omne lillerarum genus, tum vel maxime in has sanctiores studio, intercessisses, slimulosque mihi cum ad alia opera absolvenda, lum præsertim ad hoc perficiendum admovisses. Itaque, quod faciendum erat homini, lot nominibus tibi obstricto, quique tantum judicio alque amori tuo tribuit, quantum quampaucissimorum, starim tibi parui , ac Juvencum meum qualitercumque absolutum lypographicis operis excudendum tradidi; quem modo a prælo recentem tibi sisto, virtuti, ut ait ille, ac merilis dedicans librum tuis. Fateor sane, ejus editionem non illam quidem ad unguem perfectam, aut numeris suis omnibus absolulam fuisse : sed tamen omnium, quæ adhuc procuralæ sunt, locupletissimam, et ad eam perfectionem, quasique fastigium , quod a me exspectari potuit, pro virili mea parle, ul tibi obsequerer, esse perductam, nemo, opinor, inficiabilur. Qua in re non solum me quam gratissimum erga te cognosci cupio; sed etiam spero, oplo quidem cerle, memorem videri beneficiorum, quæ ab eminentissimo cardinale Francisco Antonio Lorenzana, archiepiscopo Tolelano, luo arunculo, luique amaniissimo, in me collata sunt, quæque ego memoria colam sempiterna. Quid autem mihi grarius et oplatius, quid jucundius uccidere poluit, quam ul vetustissimum christianæ poeseos monumentum, a nobilissimo presbytero Hispano Juvenco, profanis perinde ac sacris literis apprime esculto, sub ipsa initia pacis a Constantino imperatore Ecclesiæ redditæ elaboralum, el nunc denique a me recensitum, le hortalore el auspice , qui ea decora omnia quibus Juvencus maxime excelluit, in te ipso collecta refers, prodeat in lucem, communemque reipublicæ christianæ utilitatem? Ut enim præclara illa avitæ nobilitatis tuæ monumenta, et trophæa præleream, quæ jam inde a primis Hispanorum præliis contra Mauros in oppido Mogroveio adhuc risuntur, habes profecto in majoribus tuis, quibus jure, et merito gloriari possis, duos egregios viros Sanclorum fastis ascriplos, Turibium Alphonsum Mogroveium, archiepiscopum Limanum, et Vincentium Lorenzana, abbatem ordinis S. Benedicti, cujus religiosum culrum domus tua materna sacello, ara, sacrisque concelebral. Habes clarissimos duos antistiles, Petrum Villagomez, qui in archiepiscopatus Limani provincia S. Turibio avunculo suo successil, et multa ingenii, doctrinæque suæ monumenta litteris consignala posteritati commendavit ; et Ferdinandum Villagomez, episcopum Tlaxcalensem, qui concilii 11 Mexicani pars magna fuit , cujus decrela et cancnes in ordinem formamque digessit. Habes, atque intueris, ut de alüs taceam, duo illa sulgentissima Hispaniæ lumina, par nobile fratrum, arunculos tuos, eminentissimum, quem modo nominabam , card, Franciscum Antonium Lorenzana, hujusque non minus meritis quam nascendi sorle germanum, Thomam antistitem Gerundensem. Tot tamque præclaris domesticis exemplis excitalus, quid miremur, si plura alia ornamenta virtute et ingenio parta libi comparaveris, ut multo maiueris luis meritis quam tuorum laudibus commendari? Magnam equidem de te jam multo ante opinionem comprehenderam, quem non nescirem excellenti ingenio præditum, incredibili discendi desiderio incensum, præclaris jactis pueritiæ et adolescentiæ fundamentis, eloquentiæ laude ornatum, cujus non illu quidem mulia, sed sane illustria monumenta in vulgus prodierunt, ita in graviores facultales, præsertim vero in theologicas tolo animo incubuisse, ut a primis juventutis annis gravissimum munus quærendi in omni th ologiæ genere, el judicandi de iis qui in amplissima diæcesi Toletana ad animarum curam assumendi promovendique sunt, magna cum gloria, ac nominis existimalione sustineas. Verum opinionem meam longe vicit perspecta mihi singularis ingenii lui vis, et sucræ doctrinæ uberlas; cum le Romæ multis mensibus commorantem, fere quotidie de allissimis religionis nostræ mysteriis, ut occasio sese dabat, ex lempore subliliter disserentem audierim, atque ita difficillima quæque ad vivum resecantem, eaque facili el profluenti oralione expedientem, ul ingenium videreris (Augusti verbis utar) in numerato habere. Nec secus existimarunt lol illi viri principes, Ecclesiæ ei litterarum decora, quorum in consuetudinem, doctrinæ amore ductus, le libenti animo dabas, et quibus ipse impense charus, acceptesque eras propter ingenii præstantiam candoremque animi bene constituti. Mirari PATROL. XIX

1

335

etiam in te licuil avidum studium Romanas antiquitates qua sacras, qua prosanas investigandi, judicium exquisitum in liberalium artium operibus æstimandis, ardens desiderium introspiciendi omnia pictatis opera, quæ mulla ac varia Romæ sunt ad hominum ærumnas sublevandas sapienter instituta ; ul maximopere optandum sil, lales ex Hispania huc venlitaré viros, qui vicissim et bonum existimationem de gente nostra apud exleros inferant, el hinc in patriam reduces boni aliquid tumquam ex mercatura bonarum artium reporlent.

Urinam vero mea hæc in Juvencum exercitatio, quæ tuo etiam itineri Romano accepta referri debel, cæteris tuis cogitationibus et curis responderet ! Verum si quid in ea deerit, vel potius quidquid deerit, deerunt enim multa, facile spero, le mihi condonaturum, vel propter ardui operis difficultatem, quam ipse in Breviario 1sidoriano, in S. Martino Legionensi, in Patribus Toletanis recognoscendis , ut eminentissimi editoris Lorenzana laborem aliqua ex parle relevares, diu experlus es, vel propter singularen humanitatem, qua bonarum litterarum cullores complecti soles, el me cum multis, vel dicam, ne parum gratus videar, cum primis benigne complecti voluisti. Vale.

Romæ iv kal. Octobr. MDCCXCII.

PROLEGOMENA IN C. VETTIUM AQUILINUM JUVENCUM.

CAPUT I.

A nostri gestis dictisque cnarrandis conferendum qui$. Hieronymi de Juvenco testimonia expenduntur. dem a me esse intelligo; sed adjumentum hoc valde

Opinio de religioso cultu olim Juvenco prestito re. exiguum ad tantum onus subeundum esse facile perjicitur.

spicio, cum istiusmodi tractationem non nisi timide 1 1. Post Prudentium et Dracontium ad velera et pedetentim quivis quamvis experientissinius deexemplaria recognitos et, quoquo modo polui, illus beat aggredi. Sequar igitur ducem Juvencum non tratos, non tam a me reddenda est ratio, cur nunc quidem passibus arquis, sed tamen ut polero, ComJuvencum simili cultu ornatum edam, quam cur lam mentationes in Sedulium, Aralorem, aliosque sadiu distulerim, aut alios illi prætulerim. Est enim Ju

cros poetas in alind lempus differam, ne mihi alivenciis, ut poetarum christianorum omnium , quos

quis exprobrel, quod Antonio Nebrissensi Nicol. Ana inter Latinos quidem exstitisse certo novimus, anti- 'tonius objiciebat Biblioth. vet. I. 11, c. 4., part. 1, quissimus, ita etiam nitore verborum, Elegantia styli, num. 114 : Nullum vero hactenus habuisse Juvencum, el veieri quadam simplicitate, ad divinum sui car qui criticæ industriæ, aut explicationis facein, qua minis argumentum plane accommodata, prest:ntis. indigel, ei præeluceret, præler unum Burthium ex parte simus. In ejus autem poemale non solum nirari li aliqua, el Fabricium levi manu in re usum , eo mayis cet primam, saltem inter Latinos, quatuor evangelio- B miror , quod cum .Antonius Nebrissensis noster , qui rum concordiam , ad cujus imitationery innumeræ potuit, debuilque una cum Sedulio el Aralore multo aliäe postea prodierunt, verum etiam peculiares quas magis Juvencum civem suum commendare piis lectoridam interpretationes sacrarum literarum vetustate bus a se explana!um, in Sedulio quidem industriæ sua commendabiles, varielalem præterea lectionis suæ operam posterilali transmiserit, in Aralorem comin volumine Evangeliorum, quo ille suo tempore, menlaria parala se habere alicubi lestalus fuerit : Juineunte scilicet sæculo iv, utebalur.

venco aulem Hispano nullus suppetius ivisse referatur. 2. Verum Prudentio principatum inter poetas chri Ne vero meo mori desim, his Prolegomenis comstianos, quen olim libens cum plerisque asserui ob pleclar quiquid de eo, de ejus operibus, evdicibus mirabilem rerum et carminum varietatem , aculis mss., editionibusque, multis in locis dispersum simum ingenium, ingentes spiritus 2 poeticos, et collegi. singularem doctrinam, nec nunc quidem negare, aut 4. Non exigua laus Juvenci est, quod a S. Hiero. in dubium revocare est animus. Ut autem proxime nymo non semel nec perfunctorie laudatus fuerit : post Prudentium e mea manu prodiret Dracontius, neque enim de ejus 3 vita quidquam aliud exploilla me ralio impulii, quod hujus carmina duabus ratum habemus, quam quod de eo tradidit flieronypartibus auctiora, quam quæ antea prodierant, in C mus. Ita ergo præclarus bic doctor de Vir. illustr. codicibus mss. a me reperta, ex quibus omnino alius cap. 84, tom. II, col. 909 : Juvencus, nobilissimi gea Dracontius apparet , multo majorem utilitatem stil neris, Hispanus presbyter, quatuor Evangelia hexadiosis doctrine el antiquitatis sacræ mihi visa sunt metris versibus pene ad verbum transferens, quatuor allalura, quam cominentaliones ullæ mee in alius libros composuil, et nonnulla eodem metro ad sacrachristianos poetas, ju quorum poesi vix aliud agere mentorum ordinem perlinentia. Floruit sub Consiana licet, nisi velerem lectionem, codicibus optima note tino principe. lo quodam Juvenci codice hoc lestiinspectis, constituere.

monium exprimitur cum aliqua varietate, ut reseram 3. Deterrebat me etiam ab editione Juvenci ma

num. 50. jestas ipsa argumenti. Quod si usu et exercitatione 5. Vallarsius in notis animadvertit, ex ipso gentia in huc geuere aliquid proseci, id lolum in Salvaloris lilio nomine salis apparere, Juvencum fuisse nobis

Issimi generis, quia in libris antiquis, Jurelo leste, A lium pomen Juvenci, adeoque Vettius, aut Veclius appellatur C. Vettius Aquilinus Juvencus. Certe llie scribendum est, quamvis etiam Veitus, et Veris, et ronymi testimonium de nobili genere Juvenci pro Vetuus in veteribus nonnullis monumentis reperiabatione non indiget. Verum argumentum aliquod tur : nam gentilitia nomina ab aliis derivari solepro eadeni nobilitate non quidem omnino perspi bant, ut Cornelius, Tullius, Claudius, Julius, Emicuum, sed probabile peritur ex quatuor nominibus, lius, elc. De nomine vero Veitii, aul Vectii nihil quibus in vetustis membranis insignitus est Juven aliud babeo quod ex antiquis proferam, nisi quod cus. Hæc autem nomina non eodem modo ab omnis Glandorpius in Onoması. Rom. homen familiæ Robus efferuntur. Joannes Albertus Fabricius in Bi juana plebeia tradit esse, quæ tandem sub imperablioth. Lat. libr. IV, cap. 2, ex Jurelo pag. 275, ad loribus respicere ad honores cæpit. Plures tamen Symmach., el Paulo Coloniesio in Paralipomenis ad Veclios illustres nominal, In Juvenco id nomen maCharlophylacens Guilielmi Carei, et ad dialog. 5 Gy gis, ut dixi, gent litium est, quam familie, adeoque paldi de poeris, inligrum Juvenci nomen ait esse cum hæc nomina gentilitia plerumque ex loco aliquo, Aquilinus Caius Veltius Juvencus,

aut gente manaverint, ul Tarquinius a Tarquiniis, 6. In codicibus mss. referendis, num. 306 et lion inepla conjectura duci potest, Juvencum ex Veseqq., modo profertur appellatio C. Vectii Juvenci, B clonibus seu Vetionibus populis Lusitaniæ antique modo Aquilini Juvenci, modo Q. Velli Aquilii Juven inter Durium el Tagun 5 originem suam traxisse. ci, modo Gai Vecii Aquilini, modo G. Veltii Aquilini Ac fortasse hæc fuil causa cur rennulii patriam JuJurenci, modo C. Velti Aquilini Jurenci, modo C. venci Olivam fuisse continxerini, ut paulo post ostenVectii Aquilini Juvenci. Remigius Ceillierius, de dam. In llistoria ecclesiastica Natalis Alexandri salS ript. eccl. lom. iv, asserit, ejus nomen in qui culo IV, cap. 6, art. 4, nomen hoc Juvenci esfertur busdam mss. esse Aquilinus Caius Vellius. Neque V estils, el lerlio loco ponilur, scilicet Caius Aquiliomillendum, in duobus codicibus manuscriptis Flo

nus Vestius Juvencus : uti etiam ex Petro Pithao rentinis adui V. C., quae not innuunt virum claris tradidit Labbeus, de Scripi, eccles., qui tamen ex simum : de quo titulo dixi ad Prudentium, in Pro veteri alio exemplari profert Gaium Vectium Aquilegom. num. 50 seq. Scd, ut ego suspicor, Juvencus linum. rir clarissimus non a veleribus, sed a recenti aliquo 9. Romani prænomine el nomine non contenti , librario vocalus est. In codice Vaticano reginze Sue addiderunt cognomen. Hujusmodi cognomina aut ciæ, quem describam num. 48, sic nomina Juvenci ab animo, aut a corpore, aut a casu imponi soleinvenio : Gai Velli Aquilini Juventi ; in Olloboniano bant. Videlicet a colore dicti sul Rutilus, Eburvero, de quo agam num. 49, ila: Gai Vetti Aquilini C nus, Aquilinus, Albus, Niger, Rufus, Flavus, ut Jurenci, Discrimen solum est in Juventi, el Juvenci explicat Sigonius , de Nom. Rom, Festus prænomen nomine: 4 nam Gai pro Cai clare in utroque legilur: Aquilins ail esse : Aquilius prænomen ab aquilo coel eodem modo legitur in veteri alio exemplari, quod lore, id est nigio, dictum. Melius interpretaberis :o cx Labbeo, num. 36, indicabo.

lorem aquilum rusum , aut subnigrum. Neque seni7. liaque prænomen Juvenci Gaius scribi posset. per Aguilius est prænomen, ut cernere licet in Eisi enim prenomen hoc, quod in nomen aliquando C. Aquilio , a quo Aquilia lex exstat Dig. libr. ix, transit, plerumque Caius scribatur, tamen reperitur tit. ?, qui lolus est de lege Aquilia, sive ad legem etiam per G scriptum, ut in Cenotapliio Pisano C. Aquiliam. Glaudorpius in Onom, Rom. plures AquiCæsaris : Duæ equestres inauralæ Gai el Lucii Cæsa lios recensel , in quorum plerisque Aquilius nomen rum stalua ponantur. Quintilianus, libr. 1, cap, 7, est , non prir'nomen : hoc ipsum observo in veteridocet Gaius pronuntiari, etiam si Caius scribatur ; bus inscriptionibus, in quibus nonnumquam Aquilel Græci quidem per G semper efferunt rážos, et non lius reperitur scriptun. Sæculo iv Boruit Aquilius nulli a yaiw, gaudeo, quasi a gaudio parentum de- Sererus, scriptor llispanus, a S. Hieronymo, de ductom hoc vocabulum volunt. Valerius Maximus, Script. eccles. c. 3, el a Nic. Antonio, l. 11, c. 2,

Đ sive auctor sit Titus Probus, aut Julins Paris, in part. 1, Bibl. Vet. llisp. laudatiis. In nonnullis mss. epiloma de prænominibus id annotatud reliquit, et is dicitur Achillius , in aliis Acilius. similem scribendi yarielalem in Greus animadvertit : 10. Juvenci agnomen, ul codices plerique con Alii neum, alii GNEUM, alii creum seribuni. Qui G lit sentiunt, non Aquilius est, quod nomen apud anti. tera in hoc pronomine uiuntur, antiquitatem sequi vi quinres Romanos magis in usu erat, sed Aquilinus. dentur , quæ mullum eu littera usa est . . . Qui C, Goldaslus tamen Aquilium vocat, cujus verba affecorruprione syllabæ deleciuri videntur. Confer, si pla ram num. 37. Iu Aclis Sanctorum et Marlyrologiis cel, Norisium, de Cenataph. Pis. disseri. 4, cap. 5; plurimi occurrunt Aquilini dicli; nee dessint qui polas Dionysii Gothofredi ad Festum, verbo Gaiu eodem nomine vocentur in ethnicorum antiquis in. Cæcilia; el Sigonium, de Noin. Rom.

scripsionibus aliisque monumentis. Sed omittendus 8. Nomen secundum Juvenci , quod a veleribus a nobis non est is , qui cum Juvenco tribus primis Romanis simpl citer nomen dicebatur, ut primum nominibus convenit, C. Vetiius Aquilinus, consul pripomien, ou l'ellus, sed Vellius est, nisi si forte cum Q. Junio Rustico anno Christi 162, lu Fastis cui magis arrideal Vecrius. Id videtur esse gentili solum appellatur Verius Avuilinus, sed apud Grue

« PoprzedniaDalej »