Obrazy na stronie
PDF

principibus heroum, Ulyssi,*ь Diomedi, Agamemnoni, Achilli, certos Déos, discriminum et periculorum comités, adjungeret. Praeterea ipsorura Deorum saepe praesentiae, quales supra comraemoravi, declarant, ab his 5 et civitatibusc et singulis hominibus consuli. Qnod quidem intelligitur etiam significationibus rerum futurarum, quae tum dormientibus, tum vigilantibus, portenduntur. Multa praeterea ostentis/ multa in extis,6 admonemur, multisque rebus aliis, quas diuturnus usus ita notavit, ut artem divinationis efficeret. 167. Nemo igitur vir magnus sine aliquo afflatu divino unquam fuit. Nec vero ita 7 refellendum est, ut, si segctibus aut vinetis cujuspiara tempestas nocuerit, aut si quid e vitae commodis casus abstulerit, eum, cui quid horum acciderit, aut invisum Dco, aut neglectum a Deo, judicemus. Magna Dii curant, parva negligunt. Magnis autem viris prospere semper eveniunt omnes res;8 si quidem satis a nostris,* et a principe philosophorum Socrate, dictum est de ubortatibus virtutis et copiis.

Lxvii. 168. Нззс mihi fere in mentem veniebant, quae dicenda putarem de Natura Deorum. Tu autem, Cotta, si

[ocr errors]

994 M. T. CIC. DE NAT. DEOR. II. 67.

me audias, eandem causam agas; tcque et principem civem et pontificcm 1 esse cogites; et, quoniam in ut ram que partemf vobis licet disputare, banc potius sumas: earnque facultatem disserendi, quam tibi a rbetoricis exercitationibus acceptam amplificavit Academia,8 hue potius x conféras. Mala enim ct impia consuetude est contra Deos disputandi, sive ex animo id fit, sive simulate.

Cap. Lxtii. 1 Ita Junt. Heindorf. Schutz. Moser. Nobb. Orel!, circa p«(cc et pant, margo Venet. 1607. Victor. Manut. Lamb, civtm uncís incluait Dav. principem civitatis conj. Ernesti; cieem eise et pontificem cogites conj. Heindorf.—i Molli codd. margo Venet. 1507. Junt. Victor. Dar. potius hue.

NOTiE

1 In utramque partem] Academias, i Academia] Dicere connueverat quorum est quid in qnamque partem Tulling oratorem se non ex rhetorum dici potsit, ezpromere, judicium officinis, sed ex Academia; apatita exmum nullum interponere. Cic. de titisse. Divin.

M. TULLII CICERONIS

DE NATURA DEОRUM

AD M. BRÜTÜM
LIBER III.

ARGUMENTUM.

Hoc libro continetnr Cottae Academici contra Stoicam de D¡¡» rationem disputatio. Ea, ut superior liber, in quatuor partes distribuía est. Nam primo respondet, cap. 3—7. ad ea, quibus Baibus docere voluerat, esse Déos; et primo quidam ita, ut ostendat, praeter rem, argnmentis earn partem rationis Stoicae conñrmatam esse, si verum sit, quod Stoici ilicant, non egere oratione earn rem, qnod sit perspicua, et inter omnes constet; dcinde vero ita, ut singula argumenta breviter reprehenda!; quanquam ea pars non integra ad nos pervenit. Secunda parte, cap. 9—26. omnia ea impugnantur, qua de Diis ipsis, qnalei essent, dispútala erant. liaque primo non ea argumenta solum dissolvit, quibus mundo, soli, luna?, »ideribusque divinitas asserta erat, sed etiam ca opinio quam absnrda tit, pliiribiis argumentis demonslrat; quorum facile princeps est id, quo Carneades uti solebat contra Stoicos, Nullum, ñeque corpus, ñeque animal, quod patibilem natnram habeat, immortale et sternum esse posse ; immortalitate autem et aeternitate subíala, ipsain divinitatem tolli. Deinde poéticos Deos, et quos plebs snperstiliosa venrrabatur, аирсткаЪ tpaniiotai, quibus Carneades in hac dispntatione uti solebat, aliisque argumentis, tollit. Tertia pars autem disputationis cum partibus duabus quartae intercidit : nam quarta disputationis Stoic* pars, quae, Deos providisse et consnluisse bominibns, contendebat, quatuor argumenlis nitebatnr (vid. Argum. lib. ti. in fine): borum secundo et quarto quae respondíase Cotta fingitur, ea sola supersunt: cap. 26—40. Ostendit eniui primo, quibus rebus bominibus consuluisse Dü dicantur, eorum pleraque, inprimis rationem, ad hominum perniciem converti; snmmosque homines, et virtntis amantissimos, plerumque mala fortuna usos esse.

i. 1. {Ed. Aid. p. GO.'] Qu M cum Baibus dixisset, tum arridens Cotta, Sero, inquit, mihi, Balbe, praeeipis, quid defendam. Ego enim, te disputante, quid contra dicerero, mecum ipse meditabar, neque tarn re feilend i tui causa, quam ea, quae minus intelligebaro, requirendi. Cum auteni suo cuique judicio * sit utendum, difficile factu est,' me id sentiré, quod tu velis. 2. Hic Velleius, Nescis, inquit, quanta cum expectatione, Cotta,1 sitn te auditurus: jucundus enim Balbo nostro sermo tuus contra Epicurum fuit. Praebebo igitur me tibi vicissim attentum contra Stoicos auditorem: spero enim, te (ut soles) bene para tu m venire. 3. Tum Cotta, Sim, mehercule,' inquit, Vellei: neque enim mihi par ratio cum Lucilio est, ac tecum fuit.* Qui tandem? inquit ille. Quia mihi♦ videtur Epicurus vester de Diis immortalibus non magnopere pugnare: tantummodo negare Deos esse non audet, ne quid invidiam subeat, aut criminis.' Cum vero Deos nihil agere, nihil curare, confirmât, membrisque humanis5 esse praeditos, sed eorum membrorum usum nullum habere; ludere videtur, satisque putare, si dixerit, esse quandani beatam naturam et aeternam. 4. A Balbo autem, animadvertisti, (credo) quam *

"Tum Colta, Sic est, mehercule, inquit ; paratum rentre me oportet ; neque enim mihi tale certamen cum Lucilio est, quale tecum fuit. * Ne odium publicum incurvât, aut cviminis suspicionem.

[ocr errors][graphic]

multa dicta sint, quamque, etiam si minus vera, tamen apta inter se etcohaerentia. Itaque cogito, (ut dixi) non tam refellere ejus orationem,15 quam ea, quae minus intellexi, requirere. Quare, Balbe, tibi pcrmitto, responderene mihi malis, de singulis rebus quaerenti ex te ca quas parum acccpi, an universam audire orationem raeam.' Tum Balbus: Ego vero, si quid explanari tibi7 voles, responderé malo: sin me interrogare, non tam intelligendi causa, quam refellendi; utrum voles, faciam : vel ad singula, qua? requires, statim respondebo; vel, cum peroraris, ad omnia. 5. Tum Cotia, Optime, inquit. Quamobrem sic agamus, ut nos ipsa ducit oratio.8 II. Sed, antequam de re, pauca de me. Non enim mediocriter moveor auctoritate tua, Balbe, orationeque ea, quae me in perorando cohortabatur,' ut meminissem, me et Cottam esse b et pontificem: quod eo (credo) valebat, ut opiniones, quas a majoribus accepimus de Diis immortalibus, sacra, caerimonias, religionesque, defenderem. Ego vero eas defendam semper,1 semperque defendí : ncc me ex ea opinione, quam a majoribus accepi de cultu Deorum immorlalium, ullius unquam oratio aut docti aut indocti movebit. Sed, cum de religio ne agitur, Ti. Coruncanium,'c P. Scipionem,d P. Scaevolam,"

'Permitió te eligere, он telií responderé mihi, interroganti de singulis rebus, aune in oratione tua parum intellexi; an potiu» audire orationem meom, continúalo et non interrupto сипи.

[ocr errors][merged small][merged small]
« PoprzedniaDalej »