Obrazy na stronie
PDF

adheerent. Atque inde aliae pertinentes3 sunt, per quas cadit cibus a jecore delapsus. Ab eo cibo cum est secrela bilis, iique humores qui ex renibus4 profunduntur, reliqua se in sanguinem vertuut, ad easdemque portas jecoris coniluunt, ad quas omnes ejus viae pertinent; per quas lapsus cibus, in hoc ipso loco, in earn venam quae cava appellatur, confunditur, perqué earn ad cor, confectus jam coctusque, perlabitur: a corde autem in totum corpus distribuitur per venas admodum multas, in omnes partes corporis pertinentes. 138. [p. 54.] Quemadmodum autem reliquiae cibi depellantur, tum astringentibus se intestinis, tum relaxantibus, baud sane difficile dictu est: sed tarnen praetereundum est, ne quid habeat injucunditatis oratio. Illa potius explicetur incredibilis fabrica naturae. Nam, quae spiritu in pulmones anima ducitur, ea calescit primum ab eo spiritu,5 deinde contagionc pulmonum; ex eaque pars redditur respirando, pars concipitur cordis parte quadam, quem ventriculum cordis appellant; cui similis alter adjunctus est, in quem sanguis a jecore per venam illam cavam influir. Eoquc modo, ex his partibus, et sanguis per venas in omne corpus diffunditur, et spiritus per arterias. Utrœque autem, crebrae multaeque toto corpore intextae, vim quandam incredibilem artifíciosi operis divinique testantur. 139. Quid dicam de ossibus? quae, subjecta corpori, mirabiles commissures habcnt, et ad stabilitatem aptas, et ad artus finiendos6 accommodatas, et ad motum, et ad omnem corporis actionem. Hue adde ñervos, a

nonnulli codd. Heindorf. Moser. Schutz. Orell. Nobb.—3 Voc. pertinentes enspectiim est Ernestio. alia alio pertinentes conj. Heindorf, non improbante Moser, alia ad renes pertinentes Lamb. 'Excidit sane uliqnid.' Orell. Tum, dilapsus codd. et edd. ante Victor.—4 Codd. aliquot, Jnnt. Victor. Heindorf. Moser. Orell. qui e renibus. Mox, reliqua, qua se in sanguinem vertun! ad easdem portas conj. Heindorf, improbante Orell. Paulo post, cibus ex hue Victor. Mannt. Deinde, jam coactusque codd. pionque, margo Jnnt. Victor. Lamb. Griit.—5 lia Grut. et Moser, ab ipso spiritu margo Venet. 1607. Jnnt. Manut. Lamb. Heindorf. Schutz. Orell. ipso ab spiritu codd. plerique, Victor. Dav. Nobb. ipso spiritu La. deinde coagitatione codd. aliquot, Jnnt. margo Venet. 1507. Manut. Lamb. Dav. Nobb. deinde eugitatione ed. 1584. deinde a concitatione e cod. Gothofr. Heindorf, et Schutz. Tum, quam vevlriculum Victor. Manut. Lamb. Dav. Heindorf. Moser. Orell.—O Htindorf. quibus artas continentur; eorumque implicationem toto corpore7 pertinentem; qui, sicut venae et arterías, a corde tracti et profecti, in corpus omne ducuntur. Lvi. 140. Ad banc providentiam naturae tarn diligentem tamque solertera, adjungi multa possunt, e quibus intelligatur, quantae res hominibus a Deo, quamque eximiae, tributae sint; qui primum eos, humo cxcitatos, celsos et erectos constituit,' ut Deorum cognitionem, coelum intuentes, capere possent. Sunt enim e terra1 homines, non ut incolae atque habitatores, sed quasi spectatores superarum rerum atque ccelestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. Sensus autem, interpretes ас nuntii rerum, in capite, tanquam in arce, mirifice ad usus necessaries et facti et collocati sunt. Nam oculi, tanquam speculatores, altissimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes, fungantur • suo muñere. 141. Et aures,4 cum sonum percipere dcbeant, qui natura sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocatae sunt: itemque nares, eo quod* omnis odor ad supera fertur, recte sursum sunt: et, quod cibi et potionis judicium magnum earum est, non sine causa vicinitatem oris secutae sunt. Jam gustatus, qui sentiré eorum, quibus vescimur, genera debet/' habitat in ea parte oris, qua esculentis et potuleutis iter natura patefecit. Tactus autem toto corpore œquabiliter fusus est, ut omnes

[graphic]

conj. fing endos.—7 Codd. aliquot, margo Venet. 1507. Junt. Victor. Dar. corpore toto. Statin), tracta et profecía plurimi codd. et edd. vett. etiam Grat, in omne corpus Glog. et Heindorf.

Cap. Lvi. 1 Victor, et Orel), a Diis . .. qua . .. constitua ; Glog. Hein, dorf. Schutz, a Diis .. . qui . . . constitueront. Codex unus Mosen habet constituent. Pro erectos, codd. aliquot, Junt. Dav. rectos.—2 Sunt enim ex terra margo Venet. 1507. Jnnt. Victor. Munt i nim in terra de Davisii conjectura Schutz, ut Deorum cognitionem, e terra ca tum intuentes capere postent. Sunt enim homines de Pearcii conjectura Lall, idemque probabat Heiudorf, ita tarnen ut post v. sunt enim inaereretur in terra. Moser, conj. sunt enim, etiamsi terreni homines, non ut, (ce. 'Vulgata recte se habere videtur, modo cogitatione jangas e terra spectatores.' Grell.—3 Glog. Red. Heinriol f. funguntur.—4 Etiam aures conj. Heindorf. Mox, sonum reeipere codd. aliquot, margo Venet. 1507. Junt. Mannt. Lamb, sonum aeeipere conj. Lamb. Tum, in sublime nonnnlli codd. et edd. ante Dav.—5 Glog. Red. Victor, et quud. Statim, ad superiora margo Junt. Mannt. Lamb. Heindorf. Paulo post, ticinitates Ernesti on ore typogr. consecuta sunt Glog. Red. Heindorf.—6 Junt. Victor. Lamb, in marg. ed. 1584. Grut. Dav. deberet, Mox, poculentis ictus, omnesque nimios i et frigoris et caloris appulsus, sentiré possemus. Atque, ut in aedificiis architecti avertunt ab oculis et naribus8 dominorum ca, quae, profluentia, necessario tetri essent aliquid habitura; sic natura res similes procul amandavit a sensibus. Lvii. 142. Quis vero opifex, praeter natu ram, qua nihil potest esse callidius, tantam solertiam pcrsequi potuisset in sensibus? Quae primum oculos membranis tenuissimis vestivit, et sepsit: quas primum1 pellucidas fecit, ut per eas cerni posset; firmas autem, ut continerentur. Sed lúbricos oculos fecit et mobiles, ut et declinarent, siquid noceret; et aspectum, quo vellent, facile converterent. Aciesque ipsa, qua cernimus, (quae pupula1 vocatur) ita parva est, ut ea, quae nocerc possint, facile vitet: palpebraeque, quas sunt tegmenta oculorum, [p. 55.] mollissiinae tactu, ne laederent aciem, aptissime facto et ad claudendas pupulas, ne quid incideret, et ad aperiendas: idque, providit, ut identidem fieri posset cum maxima celeritate. 143. Munitaeque sunt palpebral tanquam vallo pilorum: quibusrct apertis oculis, si quid incideret, repelleretur; et somno conniventibus, cum oculis ad cernendum non egeremus, ut qui,3 tanquam involuti, quiescerent.1 Latent praeterea utiliter, et4 excelsis undique partibus sepiuntur. Primum enim superiora, superciliis" obducta,5 sudorem, a capite et a fronte defluentem, repellunt. Genae deinde ab inferiore parte tutantur,

* Quibu et repelleretur, si quid incideret, cum aperti sunt oculi; et ipsi oculi, tanquam involuti, quiescerent, cum clausi esscnt somno, quoniam tunc oculis non igeremus ad videndum.

margo Venet. 1507. Jnnt. Manut. Lamb. Grnt. Dav.—7 Manns et Orell. mínimos. Heindorfius delendum putavit nimios, Statin), sentiré possimus plurimi codd. et edd. ante Ernesti.—S Codd. aliquot, margo Venet. 1507. Jnnt. Victor. Uav. Heindorf. Orell. naribusque.

Cap. Lvii. 1 Lamb, in ed. 1566. delevit primum, enmqne sectiti sunt Heindorf, et Moser. Мох, ut continerent G, Uli conj. Lamb, ut continentur Paris. 1. Oud. 2.—2 Codd. aliquot, margo Venet. 1507. Junt. Mannt. Lamb. Heindorf. Schutz. Nobb. pupilla, et mox pupillae. Paulo post, et aptissime de Heindorfii conjectura Schutz, facta sunt Olog. Heindorf. Schutz.— 3 Verba ut qui suspecta sunt Ernestio: qui delevit Ascens. ut volebat Wyttenb. ut ii conj. Dav. utque A, La. Olog. Heindorf, utrique Schutz, non egeremus utique, tanquam Lall.—4 Victor, omittit et.—5 M, Paris. 3. Olog. inducía. Mox, et fronte А О I M, Oud. 2. O ü, margo Venet. 1507. Junt.

[graphic]

subjectae, leviterque6 eminentes. Nasus7 ita locatus est, ut quasi murus oculis interjectus esse videatur. 144. Auditus autem semper patet; ejus enim sensu etiam dormientes egemus: a quo cum sonus est aeeeptus, etiam с somno8 excitamur. Flexuosum iter habet, ne quid intrare possit,9 si simplex et directum pateret. Provisum etiam, ut, si qua minima bestiola conaretur irrumpere, in sordibus aurium, tanquam in visco, iuhaeresceret. Exjtra autem eminent, quas appellantur aures, et tegendi causa factae,10 tutandique sensus, et ne adjectas" voces laberentur, atque errarent, priusquam sensus ab his pulsus esset. Sed duros et quasi corneólos" habent introitus, raultisquc cum flexibus; quod his naturis relatus amplifícatur sonus. Quocirca et in fidibus testudine p resonatur, aut cornu: et ex tortuosis locis et inclusis soni12 referuntur ampliores. 145. Similiter nares, quae semper propter necessarias utilitates patent, contractiores habent introitus, nc quid in eas, quod noceat, possit pervadere: humoremque semper habent, ad pulverem multaque alia depelleûda,1' non inutilem. Gustatus praaclare septus est: ore enim continetur, et ad usum

Adtenientes.

Mannt. Lamb.—в Heindorf, de Walkeri lententia leniterque; sic etiam Schutz. Moser. Nobb. Orell.—7 Nasusque Glog. Victor. Heindorf. Schulz. Moser. Nobb. Orell. itaqxu locatus В С G I M, Gud. 2. Paris. 1. 2. 3. Red. duo Pall. E O.—8 Ita H M N, Paris. 1. 2. 3. Gnd. 2. margo Venn. 1507. Victor. Manut. Lamb. Grut. Dav. Heindorf. Moser. Orell. ex somno Jnnt. et al. vett. a somno Ernesti errore typogr. quod propagarnnt Schutz, et Nobb. Pro etiam Heindorf, volebat statim.—9 Dav. conj. posset; Glog. Heindorf. Schutz. Nobb. possit, quod posset; Moser, e dnobtis codd. possit uti si,t¡c. 'Verum hoc qnoqne videtur gloss.' Orell. Paulo post, conaretur irrepere de Puteani conjectura Heindorf, et Schutz.—10 Glog. Red. facta sunt; Heindorf, conj. eminente« . . .facta; sunt.—11 Glog. Red. Heindorf, cerneos. Мох, ab his naturis conj. Ernesti; his anIris suspic. Cleric. Ais ciirraiuris conj. Voorda. ampliatur sonus margo Venet. 1507,—12 Ita Lamb, et seqq. praeter Heindorf, qui edidit referuntur ampliores soni. Voc. soni omittunt codd. fere omnes et edd. ante Lamb.—13 Manut. et Lamb, repeliendo.

NOT.K

"Superciliis] Tres in supercilio ter utrumqne media, partes distinguí soient; caput, seu P Testudine] De testudine dictum pars interior, quae nasum respicit; alibi. Cornu fuit diversum a tuba incalida, sen pars quae ad témpora ver- strumentum, quod non spiritu inflaregit; intercilium et glabella, quae in- tur, ut illa, sed plectcretur.

apte, et ad incolumitatis custodian). Omnisquc sensus hominum multo antecellit sensibus bestiarum. Lviii. Primnm enim oculi in iis artibus,1 quarum judicium est oculorum, in pictis, fictis, cœlatisque formis, in corporum etiam motione atque gestu, multa cernunt subtilius. Colorum etiam et figurarum tum venustatem atque ordinem, et (ut ita dicam) decentiam, oculi judicant; atque etiam alia majora. Nam et virtutes et vitia cognoscunt: iratum, propitium; lœtantem, dolentem; fortem, ignavum; audacem, timidumque, cognoscunt. 146. Auriumque * item t est admirabile quoddam artificiosumque judicium, quo judicatur, et in vocis et in tibiarum nervorumque cautibus, varietas sonorum, intervalla, distinctio, et vocis genera permulta; canorum, fuscum; lseve, asperum; grave, acutum; flexibile, durum; qua? bominum solum auribus judicantur. Nariumquo item, et gustandi pariter et » tangendi, magna judicia sunt. Ad quos sensus capiendos et perfruendos, plures etiam, quam vellem, artes repcrtae sunt. Perspicuum est enim, quo compositiones unguentorum, quo ciborum conditioncs, quo corporum lenocinia, processe-. Tint. Lix. 14?. Jam vero animum ipsum, mentemque hominis, rationera, consilium, prudentiam, qui non divina cura perfecta esse perspicit, is his1 ipsis rebus mibi videtur carere. De quo dum disputem, tuam mibi dari velim,1 Cotta, eloquentiam. Quo enim tu illa modo díceres!

Cap. Lviii. 1 А В С H N, E, Hervag. Timan. Junt. Victor. Dav. in hit artibue. Mox, multo c. lubtitius conj. Walker, cunda с. ëubtiliu» suspic. Dav. Pro etiam, enim «ledit Schutz, de conjectura Heindorfii. tum delerunt Lamb. Heiiidorf. Schutz, uncí» incluait Dav.—2 Aurium Mannt. Lamb. Paulo post, juduantur .. . varietate* . . . diitinctionet e codd. suis Heindorf. Pro canorum, quod servant multi codd. et edd. vett. candidum exhibet Dav. de conjectura, item Heindorf. Schutz. Moser. Nobb. Oreil. Um asperum margo Venet. 1607. Heindorf.—3 Codd. Mart. Olog. ij>, Lamb. Heindorf, et g. et pariter; А С H I К M N, Paris. 1. 2. 3. et g. et parte; E G et g. parte; B, О U, Gild. 2. Hervag. et g. et arte.

Cap. I.ix. 1 АБСЕ, I'aris. 2. Glog. Junr. Victor, omittunt is ante hit; Gud. 2. Venet. 1607. Lamb, omilliint Ais. G M, Fa, exhibent in suis ipsiu» îebus, Mox, mihi deest in K.—2 Ita Moser, et Orell. disputarem . .. vehm

NOTiE

ч Aurium item] 'Superbum esse aurium judicium' dixit Cicero de Or», tore.

[graphic]
« PoprzedniaDalej »