Obrazy na stronie
PDF

Déos, quorum ¡nsignem vim et illustrem faciem videremus, [p. 42.] solem dico, et lunam, et vagas siellas, et inerrantes, et cœlurn,' et inundum ipsum, et earum rerum vim, qua? inessent in omni mundo, cum magno usu et commoditate generis humani; efficitur, omnia regí divina mente atque Providentia.8 Ac de prima quidem parte satis dictum est.

XXXII. 81. Sequitur, ut doceam, omnia subjecta esse naturae,' eaque ab ea pulcherrime regi. Sed, quid sit ipsa natura, explicandum est ante breviter; quo facilius id, quod docere volumus,* d intelligi possit. Namque alii naturam* censent esse' vim quandam sine ratione, cientem motus in corporibus necessaries: alii autem/ vim participera rationis atque ordinis, tanquam via progredientem, declarantemque, quid cujusque rci causa official, quid sequatur; cujus solertiam nulla ars, nulla manas,4 nemo opifex, consequi possit imitando. Seminis enim vim esse tantam, ut id, quanquam sit pcrcxiguum, tarnen si incident in concipientem comprehendentcmquc naturam, nactumque sit materiam, qua ali augcrique possit, ita fiugat5 et efficiat in suo quidque genere; partiin ut tantummodo per stirpes alantur suas, partim ut moveri ctiam, et sentiré, et appeterc possint, et ex sese similia sui gignere. 82. Sunt

dorf. Schutz. Nobb.—7 Voce, et cœlum suspecta sunt Heindoifio.—8 ABC, G a m. tec. Eliens. 1. 2. Mediol. Aacens. Dav. Heiadorf. Orell. prudentia; Oud. 3 omittit atque procidentia.

Cap. XXXII. 1 Glog. et Heindorf, natura sentienti. Pro regi, A В С I, Paris. 1. 2. 3. Giid. 2. Eliens. 1. 2. Reg. U, Mediol. Junt. Victor. Dav. Heindorf. Schutz. Nobb. geri.—2 Priscian. p. 848. Putsch. Victor. Dav. volimui. —3 Glog. Red. Juin. Victor. Heindorf. Schutz. Orell. esse censent. Mox, pro vim Bouli. impie, ignem.—4 Glog. et Heindorf, nulla manus eßeiat. —5 Glog. Heindorf. Schutz. Nobb. eßngat. Paulo post, sui similia Glog.

NOT/Ж

* Docere volumus] Priscianui, lib. Ira Dei, cap. 10. Hippocrates, EpiIX. citât hunc locum, et in eo ait a dem. vi. Epicurus, qui omnia naCicerone scriptum toi ¡mus pro го/и- tura; nomine appellavit.

mus. 'Alii autem] Puta, Plato in Phile

Namque alii naturam] Pata, Stra- bo, quem Stoici lecoti lunt. to, physicus, teste Lactaot. libro de

Quien, qui omnia naturae nomine appellent,6 ut Epicurus, qui ita dividit,8 omnium, quae sint, naturam esse corpora et inane, quaeque his accidant.b Sed nos cum dicimus, Natura constare administrarique 7 mundum, non ita dicimus, ut glebam, aut fragmentum lapidis, aut aliquid ejusmodi, nulla cobaerendi natura; sed ut arborem, ut animal, in quibus nulla temeritas, sed ordo apparct, et artis quaedam similitudo. xxxin. 83. Quod si ea, quae a terra stirpibus continentur, arte naturae vivunt et vigent; prefecto ipsa terra eadem vi continetur, et arte naturae ;1 quippe quae, gravidata seminibus, omnia pariât et fundat ex sese, stirpes amplexa alat et augeat, ipsaque alatur vicissim a superis externisque naturis. Ejusdemque exspirationibus aër * alitur, et aether, et omnia supera. Ita, si terra natura tenetur et viget, eadem ratio in reliquo mundo est. Stirpes enim terrae inbaerent: animantes autem aspiratione 1 aëris sustincntur; ipscque aër nobiscum videt,1

Red. Heindorf. Moser.—6 Glog. appellant.—7 Voc. administrarique, snspectnm Marklande Epis!. Crit. p. 25. et Heindorfio, delevit Schutz. Verba, nulla coharendi natura, suspecta etiam Maiklando 1. I. tola coharendi natura conj. Walker, receperiint Lall, et Schutz, nulla nisi coharendi untura suspic. Heindorf, una coharendi natura suspic. Dav. nulla coalescendi natura conj. Lamb. Deinde, aut animal Red. Heindorf.

Cap. XXXIII. 1 Codd. aliquot et edd. vett. et arte natura. H*c verba suspecta sunt Davisio; et arte omittunt Olog. Heindorf. Schutz, nncis inclusif Nobb. Mox, et ex sese stirpes codd. aliquot, Red. Heindorf.—2 Glog. A В CG M, Paris. 1.2. Heindorf. Schutz. Moser. Nobb. Orell. et aër. Pro supera Manut. et Lamb, hahent aidera.—3 AI. ap. Schulz, spiratione. Statim, ijtseque air ubicumque vitit, ubicumque audit, nobis consonat Red. ipseque aër nobis, ubicumque videmus, lucet, ubicumque audimus, nobis sonat conj. Heindorf.—

NOT*!

[merged small][ocr errors]

nobiscum audit, nobiscum sonat: nihil enim eorura sine eo fieri potest. Quinetiam movetur nobiscum : quacumque enim imus, quacumque movemur, videtur quasi locum dare, et cederé.4 84. Quacque in medium locumk mundi, qui est infimus, et quae a medio in superum, quaeque conversione rotunda circum medium feruntur, ea continentem mundiJ cfficiunt unamque naturam. Et, cum quatuor sint genera6 corporum,1 vicissitudine corutn mundi continuata natura est. Nam ex terra, aqua; ex aqua, oritur aër; ex aëre, œther: deinde retrorsum vicissim ex sethere, aër; ex aëre, aqua ;7 ex aqua, terra Ínfima. Sic naturis his, ex quibus omnia constant, sursum, deorsum,8 ultro, citroque, commcantibus, mundi partium conjunclio continetur; 85. quae aut sempiterna sit, necesse est, hoc eodem ornatu, quem videmus, aut certe perdiuturna, permanens ad longinquum et immensum paene tempus. Quorum utrumvis sit,' sequitur, natura mundum administran. Quae enim classium navigatio, aut quae instructio exercitus, aut rursus (ut ea, quae natura efficit, conferamus) qua: procreatio vitis aut arboris, [p. 43.] quae porro animantis figura conformatioque membrorum, tantam naturae solertiam significat, quantam ipse mundus? Aut igitur nihil est,10 quod sentiente natura regatur, aut mundum régi con fiten du m est. 86. Etenim, qui reliquas naturas omnes earumque semina contineat, qui potest ipse non natura administran 1 ut,

4 Glog. Red. concederé—5 N omittit mundi. Actntum, eßeiunt omittnnt О M, La. Paris. 2. 3. naturam habent G M N, La. Paris. 3. ea continentem mundi eamque eßeiunt naturam conj. Heindorf.—6 lia G H M, Paris. 1. 2. 3. Giid. E O U tfi, Eliens. 1. 2. Mediol. genera sint eodd. aliquot, Virtor. Dav.— 7 A В С I, Paris. 1. 2. S. Gnd. I.EODf, Eliens. 1.2. Reg. Glog. Mediol. Jan t. Vieler. Dar. Heindorf, aër; inde agua; Red. et M aer; deinde ex aër* aqua.—8 Codd. aliquot et Dar. turtut, deonus; Glog. Red. turtum et deortum. Actntum, ultro, citro, omisse que, A В С I N, Paris. 1. 2. Gnd. 2, EO

V, Glog. Dar. Heindorf. Moser. Orell. Cf. Beier. ad Offic. torn. t. p. 135

в A В С G I N, Gnd. 2. Paris. 1. 2. Heindorf. Orell. utrumtit ut sil; Pricaeus ad Apul. Oud. tom. m. p. 248. utrum utrum tit.—10 Aut nihil igitur

SOT JE

k Medium locum] Vulgo * centrum,' 1 Genera corporum] Arittotelesquinquae vox Greca, temporibtis Cicero* turn quoddam agnoscit, cœloruai manís nondiim Latina. A Plinio pri- teriam. mam usurpata est, 1. XVII!. 29.

siqui" dentes et pubcrtatem* natura dicat existere, ipsnro autem hominera, cui ea existant, non constare natura; non intelligat, ea, quae efferant* aliquid ex sese, perfectiores habere naturas,11 quam ea quae ex iis efferantur. xxxiv. Omnium autem rerum, quae natura administrantur, se tri inator et sator et parens (ut ita dicam), atque educator et altor,1 est mundus; omniaquc, sicut membra et partes suas, nutricatur' et continet. Quod si mundi partes administrantur, necesse est mundum ipsum natura administran; cujus quidera administratio nihil habet in se, quod reprehendím possit. Ex iis enim naturis quae erant, quod effici potuit optimum,1 effectum est. 87. Doceat ergo3 aliquis potuisse melius. Sed nemo unquam docebit : * et, si quis corrigere aliquid volet, aut deterius faciet, aut id, quod fieri non potuit, desiderabit. Quod si omnes mundi partes ita constitutes sunt, ut neque ad usum meliores potuerint esse, neque ad speciem pulchriores; videarnus, utrum ea fortuita sint,5 an eo statu, quo cohaerere nullo modo potuerint, nisi sensu moderante, divinaque Providentia. Si ergo6 meliora sunt ea quae natura, quam ilia quae arte, perfecta sunt; nee ars efficit quiequam sine ratione; ne natura quidem rationis expers est habenda. Qui igitur convenit,7 signum aut tabulam pictam cum aspexeris, scire

* Primum lanuginem. * Qua producant.

'Fovet nutricia more.

eat Glog. Heindorf. Moser. Orell.—11 Vtti qui» Glog. Red. Paris.3. Gud.2. G, La. Junt. Mannt.—12 Mannt. Lamb, perfectiorem h. naturam.

Cap. Xxxiv. 1 Red. cum aliis quibuadam rodd. et alitor: I et ave tor. Мох, nutrical codd. aliquot, Heindorf. Moser.—2 А В С H I M N, Gud. 2. Paris. I. U, Reg. Eltens. Glog. Red. Victor. Ascrns. optimum potuit. Actotum, effectumque E.—3 Doceat igitur Red.—4 Idem cod. id docebit. Mox, facit ACHIN, Paris. 2. 3. пол omittnnt А В С E M, Paris. 3. potuerit А В H I, Paris. 1. 2. 3. E, Orell.—S Reg. А В С I M N. Gud. 2. Paris. 1. 2. O U, Mediol. Dav. Orell. faituitane lint. Mox, quod cohcerere Gud. 2. quoquo barere A. quo adkarere M. potuerunt G M N, E Ù, Gud. 2.—в Si igitur A В GH IM, Paris. 2. 3. Gnd. 2. E, Victor.—7 Quid ergo contenir

NOT«

» Quod reprehendí] Duo Lncianns quod впга tibia? postposita fnerir, in Nigrino facete reprebendit: 1. qua] ad ossis tutelam prarponenda quod cornoa tauri sub oculis non ha- erat, beaut, ut videant quod feriunt; 2.

adhibitam esse artem; cumqne procul cursum navigii videris, non dubitare, quia id ratione atque arte moveatur; aut cum solarium" vel descriptum, aut ex aqua, contemplere, intelligere declaran horas arte, non casu; mandant autem, qui et bas ipsas artes, et earum artifices, et cuneta coraplectatur, consilii et rationis esse expertem putare? 88. Quod si in Scythiam," aut in Britanniam,8 sphaeram aliquisP tulerit hanc, quam nuper familiaris noster effecit Posidonius,4 cujus singula? conversiones idem efficiunt in sole, et in luna, et in quinqué stellis errantibus, quod efficitur in cœlo singulis diebus et noctibus; quis in ilia barbarie' dubitet, quin ea sphacra sit perfecta ratione? XXXV. Hi autem dubitant de mundo, ex quo et oriuntur' et fiunt omnia, casune ipse sit effectua, aut necessitate ali

[ocr errors]

* Solarium] Duplex apud veteres horologli genus; solarium, et clepsydra. Solarium solis umbra boras notabat, ab Anaximene, Anaximandri discípulo, primnm inventum. Roma? qnoqne longe post, aut inventum, aut ex parte perfectum, a L. Papirio Cursore, dtiodecim annos ante bellum Pyrrhi, et a M. Valerio Messala cos. bello Púnico primo; denique a Q. Marcio Philippe diligentius ordinatmn. Clepsydra apud Romanos an. 595. usurpan cœpta a Scipione Nasica; longe print JEgyptiis nota, prtstei tim in urbe Achanto, ubi vas qiioildam ingens fuit, in quod singulii diebus sacerdotes singuli, qui tot erant, qnot in anno dies, aqnam ex Nilo déferrent, nude hora numera.

rentar. Ita Panciroll.

0 Scythiam] Regionem A site borealis peramplam. Duplex distinguí snlet, alia intra, alia extra Imaum montem.

P Sphœram aliquU] Sphaera globus est, variis circulis dittinctns, quibns cœlorum motus, totiusqiie mundi situs explicetur. Ejus inventores varii varia et aucipiti fama traduntnr: Atlas, a quo Hercules acceptam in Orsrciam detulit (hinc fabula, celant ab Atlante fatígate fuiste in cervices Herculis excussum) ; Anaximander, Mussent, Archytas, Archimedes.

я Posidoniut] Libtum de Sphs-ra teripsit, rujut meminernnt Pliniut et Cleoniedet.

« PoprzedniaDalej »