Obrazy na stronie
PDF

ix. 23. Sed quoniam cœpi secas agere, atque initio dixeram; negaram enim banc priraam partem egere oratiooe, quod esset omnibus perspicuum, Déos esse: tarnen id ipsum rationibus physicis1 confirmare volo. Sic enim res se habet,2 ut omnia, quae alantur et crescant contineant in se vim calons, sine qua ñeque ali possent, neque crescere. Nam omne, quod est calidum et igneum, cietur et agitur motu suo. Quod autem alitur et crescit, motu quodam utitur certo etaequabili; qui quamdiu remanet in nobis, tamdiu sensus ct vita remanet; refrigérate autem et exstincto calore, occidimus ipsi et exstinguimur.' 24. Quod 4 quidem Cleanthes' his etiam argumentis docet, quanta vis insit caloris in omni corpore: negat enim ullum esse cibum tarn gravem, quin is die et nocte concoquatur: cujus etiam in reliquiis inest calor iis, quas natura respuerit. Jam vero venae et arterias micare non desinunt, quasi quodam igneo motu: animadversumque sacpe est, cum cor animantis alicujus evulsum 5 ita mobiliter palpitaret, ut imitaretur igneam celeritatem. Omne igitur quod vivit, sive animal sive terra editum, id vivit propter inclusum in eo calorem. Ex quo intelligi debet, earn 6 caloris naturam vim habere in se vitalem, per omnem mundum pertinentem. 25. [p. 31.] Atque id facilius cernemus, toto genere hoc igneo, quod tranat7 omnia, subtilius explicato. Omnes

********

Cap. Ix. 1 Codd. mnlti et Junt. physicis id est naturalibus. Actutum, confirmari codd. aliquot et edd. ante Dav.—2 Sk enim te ret habet Lamb. Мок, et qua crescant Reg. Eliens. U, Mediol. Bonon. 1494. Junt. Victor. Dav. et cretcunt Glog. La. Schulz, contineant quondam vim Glog. G M, Paris. 2. 3. с. quandam in te vim de Heindorfii conjectura Schutz, ati potsunt Paris. 3. et Mannt, пес crescere Victor. Dav.—3 M, Paris. 3. occidimur et ipti extinguimur.—4 'Quod sine causa suspectum Dav. et Ernestio.' Orell. Mox, quanta vis caloris inest Glog. et M. q. vis sit caloris Red. esse ante cibum omittnnt Glog. Red. Paris. 2. 3. M. esse nullum cibum I N. nocte et die А В С H I M, Paris. 2. 3. Gild. 2. Ellens. U, Mediol. Viclor. Dav. is ante die suspectum eat Heindorfio. Cf. Beier. ad Offic. torn. n. p. 208. in reliquis Victor, inest e. his Junt. Victor. Dav. inesse c. his Heindorf.—5 Ita Reg. cod. Ursin. Dav. Heindorf, avulsum Paris. 3.—6 Schutz, de Heindorfii conjectura delevit earn. Statin), in ее habere Manut. Lamb.—7 Lamb. conj. trameat; Victor, omnia

NOT/E

1 Quod quidem Cleanlkes'] Forte legendum, Quid quod Cleanthes, vel, equidem Cleanthet.

igitur partes mundi (tangara autetn máximas) calore8 fultae sustinentur: quod primum in terrena natura perspici potest. Nam et lapidum conflict u atque tri tu9 elici ignemk videmus; et, recenti fosaione,

terram fumare 1 calentem; atque ctiam ex puteis jugibus aquam calidam trahi, et id maxime bybernis fieri temporibus, quod magna vis caloris terra: cavernis contineatur; eaque byeme sit'° densior; ob eamque causam, calorem insitum in terris contineat arctius. X. 26. Longa est oratio,1 multœque rationes, quibus doceri possit, omnia, quae terra concipiat semina, quseque ipsa, ex se geuerata, stirpibus infixa contineat, ca, teraperatione caloris, et oriri et augescere. Atque aquae etiain admistum esse calorem, primum ipse liquor, tum aquas déclarât etfusio ; * quae ñeque conglaciaret frigoribus, neque nive pruinaque concresceret, nisi eadem se, admisto ca

tranat.—8 Junt. Manul. Lamb, tangam qua máximo calore.—9 Codd. mullí et J nu t. atque ielu; Lamb. 1566. atque attritu; Lamb, in ed. 1584. conj. ac cmtritu. Mox, terram f. recaltntem А В С H I M, Reg. N U Mediol. terram formare excnlentem al. ар. Moser, terram firmare calentem E. Tum, fieri temporibus hybemis Glog. Ked. Elieni. 1. 2. А В С I M N, God. 2. Paria- 1. 2. 3. Mediol. Junt. Victor. Dav. Timan, cattrnis continelur e codd. Heindorf. Schutz. Moser, magna tie terra eaternie eontinetur calorie codd. plerique, margo Venal. 1507. Victor. Mannt. Lamb, contineatur eaternie Dav.—10 Margo Venrt. 1507. Heindorf. Moaer. fit. Mox, in terris continet de Heindorfii conjectura Orell. in terris continent Glog. Pro in terris Boub. conj. interius, quam ronjeetnram reeepit Lall, probante Ernest!; unde inlerius continet et arclius suspic. Heindorf.

Cap. X. 1 Longa est ratio Ham. pr. doceri possunt Paris. S. Gud. 2. doceri possumus G. doceri postint M. Mox, ex temperatione Glog. Red. Paris. 2. 3. M, Gud. 2. ex ea temperatione codex units uti volebat Heindorf.—2 Ita codd. aliquot, Junt. Manut. Lamb. Dav. primum ipse liquor aqua déclarât et effutio Glog. Schutz. Moser. Nobb. Orell. primum ipse liquor aqua déclarât et fusio conj. Lall, primum ipse liquor aqua déclarât fffusœ Eliens. et Victor. primum ipse liquor aqua déclarât effusioque Pal. 4. Mox, in nitem pruinamque

KOT JE

k Elici ig-nem] Ignem Pyrodes, Cilicis filinc, primus e silice exenssiste dicitur; Prometheus in ferula primus aervasse. Plin. vu. 36. Lucretius, non e silicum, sed ex arborum attritu, vel e fulmine, primum homines habuisse scribit lib. v. De lapi

dum ignea vi multa preciare Arist. lib. de Mirabilibus Aoscult.

1 Terram fumare] Fragmentnm poetas ignoti, certe non Ennii; neque enim extat in Annalibus ejus collects a Piulo Merula.

lore liquefacta et dilapsa, difftinderet. Itaque et Aquilonibusm reliquisque frigoribus adjectis,' durescit humor; et idem vicissim roollitur tepefactus, et tabescit calore." Atque etiam maria agitata ventis ita tepescunt, ut intelligi facile possit, in tantis Ulis humoribus inclusum esse4 calorem. Nec enim ille externus et adventicius habendus est tepor, sed ex intimis maris partibus agitatione cxcitatus : quod nostris quoque corporibus contingit, cum motu atque exercitatione recalescunt. Ipse vero aër,5 qui natura est maxime frigid us," minime est expers caloris. 27. Ule vero et multo quidem calore admistus est: ipso enim oritur ex respiratione aquarum: earum cnim quasi vapor quidam aër habendus est. Is autem existit motu ejus caloris, qui aquis continetur : quam similitudinem cerneré possumus in iis aquis,6 quae efFervescunt subditis ignibus. Jam vero reliqua quarta ^ pars f mundi, ea et ipsa tota natura férvida est; et ceteris naturis omnibus salutarem impertit et vitalem caloren). 28. Ex quo concludittir, cum omnes mundi partes8 sustineantur calore, mundum etiam ipsum simili parique natura in tanta diuturnitate servari; eoque magis, quod intelligi debet, calidum

[ocr errors][merged small][merged small]

illud atque îgneura ita in omni fu su m esse natura, ut in eo insit procreandi vis, et causa gignendi; a quo et animan tia omnia, et ea, quorum stirpes terra continentur, et nasci sit necesse, et augescere. xi. 29. Natura est igitur,1 quae contineatmundum omnem, eumque tueatur, et ea quidem non sine sensu atque ratione: omnem enim naturam necesse est, quae non solitaria sit ñeque simplex, sed cum alio juneta atque connexa, habere aliquem in se principatum, ut in homine mentem, in bellua quiddam simile mentis, unde oriantur rerum appetitus. In arborum autem, et earum rerum quae gignuntur e terra, radieibus inesse principals putatur. Principatum autem id dico, quod Graeci fytfmuAv vocant ;1 quo nihil in quoque genere пес potest пес debet esse praestantius. Itaque necesse est,' illud etiam, in quo sit totius naturae principatus, esse omnium optimum, omniumque rerum potestate dominatuque dignissimum.

30. Videmus autem,4 in partibus mundi (nihil est enim in omni mundo, quod non pars universi sit) inesse sensum et rationem. In ea parte igitur,* in qua mundi inest principatus, haec inesse necesse est, et acriora quidem atque majora. [/>. 32.] Quocirca, sapientem esse mundum,6 necesse est; naturamque earn, quae res omnes complexa teneat, perfectione rationis excellere; eoque Deum esse mundum, omnemque vim mundi natura divina contineri. Atque etiam7 mundi ille fervor, purior, pellucidior, mobi

Cap. Xi. 1 Nalura igitur Paris. 2. 3. M. Statim, omnem mundum Glog. Gud. 2. M, G. eumque tuetur G. eumque tutatur E. Tum, ratione et nu Glog. Paris. 2. 3. Panlo post, alio conjuncta G, Mannt. Lamb, in te aliquem principatum Glog. H M. aliquem in se principium G. quoddam simile menti Glog. menti etiam Red. Paria. 3. Gud. 2.—2 Greci egemini eonvocant A. in quo genere M, Paris. 2. E. in quocumque genere Red. in suo genere Glog. in suo quoque genere conj. Heindorf.—3 Ita necesse est ABC, Paris. 1. 2. 3. E. Mox, rerum dominatum et potestate Thuan. omnium rerum potestate La.—4 Videmus enim I. in mundi partibus Red. Gnd. 2. Turn, мл «um atque rationem Glog. Paris. 1. 3. M E rfi, margo Venet. 1507. Jnnt. Victor.—5 In ea igitur parte Red. Heindorf. Moser, parte omittit Gud. 2. in qua mundus est Paris. 3. M, Jnnt. Manut. Lamb, in qua mundi est U et Thuan.—в Red. mundum esse. Statim, naturam quoque earn qua res complexa, amissa omnes, La. complexos Paris. 2.3. G M. Panlo post, eoque dicendum est Deum Glog. probante Heindorf, mundi divina natura Junt. Victor. Mannt. Lamb.—7 Atque liorque multo, ob easque causas aptior àd sensus commovendos, quam hic Dos ter calor, quo hace, quae nota nobis sunt, retinentur et vigent. 31. Absurdum igitur est3 dicere, cum homines bestiaeque hoc calore teneantur, et proptcrea moveantur ac scntiant, mundum esse sine sensu; qui integro, et puro, et libero, eodemque acérrimo et mobilissimo, ardore teneatur; praesertim cum is ardor, qui est mundi, non agitatus ab alio, ñeque externo pulsu, sed per se ipse, ас sua sponte, moveatur.0 Nam quid potest esse mundo Valentins, quod pell at atque moveat calorem eum, quo ille teneatur?10 XII. 32. Audiamus enim Platanero,1 quasi quendam Deum philosophorum; cui duo placet esse' motas, unum suum, alterum externum: esse autem divinius, quod ipsum ex se sua sponte moveatur, quam quod pulsu agitetur alieno. Hunc autem motum in solis animis esse 1 ponit, ab bisque principium motus esse ductum putat Quapropter, quoniam ex mundi ardore motus omnis oritur, is autem ardor, non alieno3 impulsu, sed sua sponte, movetur; animus sit, necesse est. Ex quo efficitur, animantem esse mundum. Atque ex hoc quoque intelligi poterit, in eo inesse + intclligentiam, quod certe est mundus melior, quam ulla natura. Ut enim nulla pars corporis nostri est,s quae non sit minoris quam nos

[graphic]

esl (fin de Bonhierii conjectura Schutz. Moser. Orell. Atque mundi, t[c. margo Venet. 1507. Mannt. Atque etiam mundi . . est multo Lamb. Paulo post, notos nota Red. Heindorf.—8 Absurdum têt igitur nonntilli codd. Orell. Absurdum est enim Red. et Heindorf. Мох, et sentiant margo Venet. 1507. Jnnt. Mannt. Lamb. Tum, et libero et puro Eliens. Reg. Mediol. margo Venet. 1507. Junt. Victor. Dav.—9 Paris. 2. neque extrinsecus hoc ab alio accipiat moveatur; Paris. 3. M neque extrinsecus ab aliquo hoc accipiat moveatur.—10 Nam moveri necesse est multo talentius quod pellat atque motum efficiat, quam quo ille teneatur Paris. 2. 3. quo Uto teneatur С.

Cap. XU. 1 Audiamus nunc Platonem Glog. Red. Paris. 2. 3. G, La. Mox, cui duosGlog.Red. A H.Giid. 2. EO U, Mannt. Lamb.—2 Verb, esse snspectiim est Ernestio et Wyttenb.—S Glog. Heindorf. Schulz. Moser, ú ardor, qui non alieno. Alii quoque codd. omittnnt autem. Mihi videtnr syllogismns contractus, in quo prsestat autem.' Orell. sua sponte moveatur Red. Heindorf. —4 Paris. 3. Gud. 2. I in eo Mr. Statim, quam illa natura Paris. 1.—5 Red.

NOT*

i Duo placet esse'] Vide dialogum, men Platonis motus enumerantur dc qui Phstdrus inscribitur. Decern ta- Divin, lib. I.

« PoprzedniaDalej »