Obrazy na stronie
PDF

Hœc oratio ■ non modo Deos spoliât motu et actione divina, sed etiam homines inertes efficit; si quidem, ageus aliquid, ne Dcus quidem esse beatas potest.

103. [p. 22.] Verum sit sane, ut vultis, Deus, effigies hominis, et imago. Quod ejus est domicilium? quae sedes? qui locus? quae deinde1 actio vitNo? quibus rebus (id, quod vultis) beatus est? Utatur enim 1 suis bonis, oportet, et fruatur, qui beatus futurus est. Nam locus quidem iis4 etiam naturis, quas sine animis sunt, suus est cuique proprius, ut terrainfimum teneat, hanc inundet aqua; superior astheri, ignibus altissima, ora reddatur. Bestiarum autem terrena? sunt alias,* partim aquatiles, alia? quasi ancipites," in utraque sede vi ventes: sunt quaedam etiam, qua? igne nasci0 putentur, appareantque in ardentibus fornacibus saape volitantes. 104. Quaero igitur, vestcr Dcus primum ubi habitet; deinde, qua? causa eum loco movent, si modo movctur aliquando; postremo,* cum hoc proprium sit ani

Слр. XXXVII. 1 Нас ratio Olog. a m. sec. Heindorf. Schutz, uti conj. Botih.—2 Heindorf, e codd. Red. et Glog. qua demum.—3 Utatur sane codd. Wouwer. et Giilielni. et ante fruatur omittunt codd. aliquot, Junt. Victor. Dav. ut fruatur Gud. 2. Thuan. aut fruatur Reil, qui b.f. sit in eodent cod.— 4 В С H I, Paris. 1. Dav. hit. Tum, inumlat В G I, E U i|>, Paris. 1. 2. Tluian. supremum ather Gud. 2. ii, Junt. Ascens. Basil. Thuan. superior alker Glog. Red. G M N, La. Paris. 2. 3. Victor, superi atherii A, Paris. 1. superi œtheri I. superi ather C. superi a'eri E. supremum a'éri O U. superior atheris В H. superior aëri Mannt, de conjectura, Lainh. Heindorf. Schutz. Moser. Nohb. Orell. superiorem otr conj. Brut, superior ertheri est de conjectura Ddvisü.—5 Heindorf, e Glog. sini atia .. . siut. Mox, qua igni codd. aliquot, Junt. Orell. qua ex igne Lamb, qua in igni de Davisii conjectura Heindoif. et Schutz.—0 Ita plurimi codd. et edd. vett. porro de Heindorfii conjectura Schutz. Moser. Orell. post vero suspic. Dav. pro postremum Red. pott Nobb. Tum, eorum natura aecommodatum Glog. Heindorf, ac ratione utatur

NOTyE

[ocr errors][merged small][graphic]

quae sunt in eodem universo, Deos esse dicit; [p. 25.] tum animantes imagines, quae vel prodesse nobis soient, vcl nocere; tum ingentes quasdam imagines, tantasque, ut Universum mundum complectantur extrinsecus. Quae qaidem omnia sunt patria Democriti,' quam Democrito, digniora. 121. Quis enim istas imagines comprehendere animo potest? quis admirari? quis aut cultu aut religione dignas judicare? Epicurus vero ex animis hominum extraxit radicitus religionem, cum Diis 3 immortalibus et opem et gratiam sustulit. Cum enim optimam et praestantissiraam naturam Dei dicat + esse, negat idem esse in Deo gratiam: tollit id, quod maxime proprium est optima? praestantissimaeque naturas. Quid enim est melius,5 aut quid praestantius, bonitate et beneficentia? qua cum carere Deum vultis,6 neminem Deo nec Deum nec hominem carum, neminem ab eo amari, neminem diligi, vultis. Ita fit, ut non modo homines a Diis, sed ipsi Dii7 inter se ab aliis alii, negligantur. Xliv. Quanto Stoici melius, qui a vobis reprehenduntur! Censent autem," sapientes sapientibus etiam ignotis esse amicos." Nihil est enim virtute amabilius: quam qui adeptus erit, ubicumque erit gentium, a nobis diligetur. 122. Vos autem quid mali datis»

tati. Slatim, mentesque, qua sunt edd. vett. Victor. Lamb.—3 Jentzen. eonj. cum de Dûs, probante Moser.—4 Lamb, naturam Dei dicit, uti volebant Walker, et Dav. Dei naturam dicat G. naturam Dei esse dicat M. negat ii idem Gud.2. Basil. Thuan. idem negat H. in Deo eue gratiam G log. G, Heindorf. —S Quid enim meliu» G, Junt. Victor, probante Beiero; Quid est enim Paris. 2. est uncis inclusit Grell, est post prastantius ponnnt Glog. G, Heindorf. Schutz.—в Victor, vult; Glog. dicatis; Red. dicitis.—7 Junt. Victor, a Deis, sed ipsi Dei.

Cap. zuv. 1 Censent enim Walker. Heindorf. Schutz. Мох, adeptus fu

NOT£

Patria Democriti] Abdera, Thra- patria, crassoqiie sub aere nasci.' cix urbe maritima, cujus incola; in Sensns igilor est, illa deliria stultis stuporis et insania: fabulam abiere. Abderitis, quam ingenioso DemocriMart. I. x. 'Abderitanae pectora pie- to, digniora esse, bis habe«.' Et Juvenal. Sat. x. de De- ° Esse amicos] De amicitia Stoicomocrito loquens: 1 Cujus prudentia rum, et quo pacto cum sua áira<W<j monstrat Summos posse viros,et mag- illam concilient, dicetur in Lsena exempla daturos, Vervecnm in lio.

cum in irabccillitate1 gratificationem et bcnevolcntiam ponitis?" Ut enim omit tarn vim et naturara Deorum ; ne homines quidem censetis, nisi imbecilli essent, futuros benéficos et benignos 1 fuisse? Nulla est caritas * naturalis inter bonos? Carum ipsum* verbum est amoris ; ex quo amicitias nomen est duetum; quam si ad fruetum nostrum referemus, non ad illius commoda, quem diligimus; non erit ista amicitia, sed mercatura quaedam utilitatum suarum. Prata, et arva, et peeudum greges diliguntur isto modo, quod fruetus ex eis 5 capiuntur. Hominum caritas et amicitia gratuita est. Quanto igitur magis Deorum! qui, nulla re egentes,6 et inter se diligunt, et hominibus consulunt. Quod ni ita sit, quid veneramur, quid precamur Doos? cur sacris pontífices, cur auspieiis augures, praesunt?7 quid optamus a Diis immortalibus? quid vovemus? At etiam über est Epicuri,8 de sanetitate. 123. Ludimur ab hominc non tarn faceto,' quam ad scribendi licentiam libero. Quae enim potest esse sanetitas, pi Dii humana non curant? quae autem animans natura, nihil curans? Verius est igitur nimirum illud,'° quod familiaris omnium nostrum Posidoniusy disseruit in libro quinto de

"Cum gratificationem et benetolentiam dicitil esse imbecillitatem?

[ocr errors][graphic]

Natura Deornm, nuUos esse Déos, Epicuro videri; quaeque is de Diis immortalibus dixerit, invidiae detestandas gratia dixisse: ñeque enim tam desipiens fuisset, ut homunculi11 similem Deum fingeret, lincamentis duntaxat extremis, non habitu solido; membris hominis praeditum omnibus, usu membrorum ne minimo quidem ; exilem quendam atque pellucidum; nihil cuiquam tribueutem, nihil gratifícantem, omnino nihil curantem, nihil agentem: quae natura primum nulla esse potest idque videns Epicurus, ro tollit, oratiorie relinquit Déos. 124. Deinde, si maxime talis est Deus, ut nulla gratia, nulla hominum caritate tcneatur; valeat: quid enim dicam, propitius sit?' Esse enim propitius potest nemini, quoniam, ut dicitis, omnis in imbecillitate est et gratia et caritas.

Abtat a nobis ; frustra enim dicerem, nobis propitius sit.

[ocr errors]

finxisset O. homuHculus shnilem Deum finxisset M. homunculus etiam Red. et Thuaa. Mox, hoc habitu solido Glog. non hoc habitu solido conj. Heindorf, habitu solo Gud. 2. La. sed membris Gild. 2. G. Turo, usum membrorum В. Paulo post, nihil gratificantem omnino, nihil curantem Junt. Victor. Dav. Orell. nihil gratificantem, nihil omnino, tee. Red. Heindorf. Moser.—12 Red. Glog. Heindorf. Schutz. Moser. Orell. nulla potest esse.

[graphic]

Delph. tt Var. Clas. Cicero. 3 К К К К

M. TULLII CICERONIS

DE NATURA DEORUM
AD M. BRÜTÜM
LIBER II.

ARGUMENTUM.

Hic liber cont'inet Balbi disputationera de natura Deornro,ex mente Stoicorum; qui totam istam qusstionem in partea quatuor dividebant. Primum euiin docebant eise Deoi ; deinde, qualei essent; tum, inundum ab bis administrar!; postremo, considere eos rebus humanis. His igitur quatuor tanqiiam capitibus tota Balbi disputatio continetur. Et prima quidem pars, quanquam ne egere quidem oratione videri poterat, tarnen argumentis confirmatur: nam primo, quod omnium consentiens est de Diis opinio, natura evidens sit necesse est: deinde, Dii ipsi prssentia sua et apparitioue earn rem confirmarunt: praedictiones item et praesensiones rerum futurariim, Deos esse, clamant ; omnium maxime autem mira totins mundi varietas, pulchritudo, ordo, rerumque omnium ad utilitatem bumanam conspiratio. Quin ex ipsa bominum solertia colligi potest, esse aliquam divinam mentem. Nam si cetera, que in corpore sunt, sumsimus aliunde, aliud a terra, aliud ab humore, aliud ab aère, aliud abigni; rationem etiam aliunde habeamus necesse est; et, cum cetera omnia mundus babear, quod est omnium optimum, id quoque cur non babeat, nulla est ratio. Omnes porro concedunt, nil non modo esse mundo melius, sed ne cogitari quidem posse: quare, cum ratione nil melius, ea quoque mundo insit necesse est; qui profecto non posset ita omnibus partibus consentiré, nisi uno divino et continúate spiritu contineretur. cap. 2—8. His rationibus subjiciuntnr demonstrationes physics:. Prima hujusmodi est; omnia quœ aluiiliir et crescunt, ea temperatione caloris oriuntur et aiigentur, omnesque partes mundi calore fultaj sustinentur; ¡taque et mun

« PoprzedniaDalej »