Obrazy na stronie
PDF

tum esse se: habet enim nihil aliud, quod agitet * in mente. Coroprehende igitur animo, et propone ante oculos, Dcum nihil aliud in omni aeternitate, nisi, 'Mihi pulchre est,'} et, 'Ego beatus sum,' cogitantem. [p. 24.] Nec tarnen video,4 quo modo non vereatur iste Deus beatus, ne intereat, cum sine ulla intermissione pulsetur agiteturque ineursione atomorum sempiterna, cumque ex ipso imagines semper affluant. Ita nec beatus est vester Deus, nec retenías.

115. At etiam de sanctitate,e de pietate adversus Deos, libros scripsit Epicurus. At quo modo in his loquitur? ut Coruncanium/ aut Scaevolam,8 pontiñees máximos, te audiredicas; non eum, qui sustulerit omnem funditus religioncm; nec manibus, ut Xerxes,h sed rationibus, Dcorum immortalium templa et aras everterit. Quid est enim, cur

3 Cogitant... beatoi... habent... agitent Aseen*. Mannt. Lamb. Cogitant E. Cogitent I. innuis Mannt. Lamb, habebit D I. agitet mente D.—3 Mihi pulckro est A a m. pr. В С I M, Paris. 3. E U. Me pulehrum esse M in marg.—

4 Nec ver» tideo I. Statiin, quo modo tideatur Ute G, Gnd. 2. О U «V, Ascens. Aid. 1. 2. Hervag. Tluian. ne intereat drsunt in A M, Paris. 2. 3. La. Glog. Red. E, Ascens. Aid. 1. 2. Hervag. Timan. Tum, atomorum ineursione Ellens. 1.2. Reg. В С H I N, Paris.1.2. margo Venet. 1507. Jnnt. Victor. Dav. impulsione atomorum O. incrassatione atomorum iff. Deindr, temper effluant margo Venet. 1507. Heindorf. Schutz. Moser. Nobb. Orel), ad nos affluant conj.

NOT;E

De tmctitaie] Recenset Laertins hnnc librum inter opera Epicuri.

'Coruncanium] Vel Coruncanum, nt alii legunt. Pr*nomen illi Tiberius. E Camerio municipio oriundus. Tacit. Annal, xi. et Cic pro Sulla, qui tarnen Orat. pro Plauco, in Tuscnlano natnm eum ait. Sed manifeste locus mntilus est: Pigb. ad an. 473. Vir generis obscuri, sed primus e plebe pontifex maximus, riant plebeiis ad earn dignitatem aperuit, quo tempore labor et industria Roma; in prelio habebantnr. Jus Roma primus docere cœpit ; consularis, censorina, triumphalis, dictator, mortuiis est an. 610. Errant igitur qui occi

sum Tolunt jnunTeotat, regina; Illyrioruni, ad quam legal us ierat: habita enim est ea legatio tredecim anuos post mortem Comncanii dictatoria: Polyb. Legati fuere С. Coruncanius et L. Coruncanius, et hnjus, nt probabile est, lilii.

* Scattolam] De Miicio Scapvola, pontífice máximo, dictum est supra.

h Xerxes] Qui ante navale praelinm misit quatuor millia armatorum Delphos ad Apolliois templum dirtpiendum; 'quasi non cum Graicis tantnm, sed cum Diis immortalibus bellum gereret,' inquit Justin, lib. It.

Deos ab hominibns colendos dicas, cam Dii non modo homines non colant,' sed omnino nihil cnrent, nihil agant? 116. At est eorum eximia quaedam6 praestansque natura, ut ea debeat ipsa per se ad se colendam clicere sapientem. An quicquam eximinm potest esse in ea natura, quae, sua voluptate laetans, nihil nec7 actura sit unquam, neque agat, neque egerit? Quae: porro pietas ei debetur, a quo nihil acceperis? aut quid omnino, cujus nullum meritum sit, ei deberi potest 1 Est enim pietas justitia adversum Deos; cum quibus quid potest nobis8 esse juris, cum homini nulla cum Deo sit communitas? Sanctitas autem est scientia colendorum Deorum; qui quamobrem colendi sunt, non intelligo, nullo nec aeeepto ab iis nec sperato bono. XLii. 117. Quid est autem, quodDeos' veneremur propter admirationem ejus naturae, in qua egregium nihil videmus? Nam superstitione (quod gloriari solctis) facile est liberari,* cum sustuleris omnem vim Deorum. Nisi forte Diagoram,' aut Theodorum, qui omnino Deos esse negabant, censes superstitiosos esse potuisse. Ego ne Protagoram quidera, cui neutrum4 liquerit, nec esse Deos, nec non esse. Horum enim sententiae omnium, non modo superstitionem tollunt, in qua inest timor inanis Deorum/ sed etiam religionem, quae Deorum cultu pio continetur. 118. Quid? ii, qui dixerunt, totam de Diis immortalibus

Lamb.—5 De Manutii conjectura Lamb, hominibus non consulant—6 At est eximia Deorum quaedam G log. At eat Deorum quondam prœstans it eximia Red. Adett eorum, ipc. Paris. 2. M. Paulo post, allicere sapientem Olog. Mannt. Heindorf. Schutz. Moser. Nobb. Orell.—7 Lamb, nihil neque.—8 Glog. Hehidorf. Schutz. Moser, nobis potest. Мох, cum homini cum Deo nulla sit Glog. Red. I M, Paris. 2. 3. Heindorf. Moser, sit omisit G. sanctitas autim el scientia А В С I H, Paris. 1. 2. colendi sint Glog. A I H N, Paris. 1.2. E. nullo et accepte N. nec sperato ab eis A.

Cap. Xlii. 1 Quid est quod Deos N. Quid est autem ergo quod Deos O. Quid est autem quod eos Manut. Lamb, veremur Paris. 3. natura ejus A M. nihil egregium Paris. 2. G. nihil videmus egregium M.—2 А В С M N, Paris. 2. 3. Gnd. 2. EOU, Lamb, liberare.—3 Nisi fortem Diagoram M. —4 Ego ne perlulerim quid mihi quid neutrum Gild. 2. Ego ne Prolagoram, cui neutrum- Paris. 2. Ego ne perlulerim nunquid «лит Paria. 3. Pro liquerit, qnod servant Victor. Manut. Dav. libuerit Eliens. 2. G, La. Gud. 2. O, Mediol. Ascent. Hervag. Ucuerit tree codd. Leidd. ap. Oiulend. Invent, p. 71. А В С H I M N, Paris. 1. 2. 3. Glog. Red. Heindorf. Schutz. Nobb. Orell.—5 Deorum omittrt codex Udus Oxon. probantibus opinionem fictam esse ab homiriibus sapientibus reipublicae causa,' ut, quos ratio non posset, eos ad officium religio duceret, nonne omnem religionem fundilus sustulerunt? Quid? Prodicus 6 Ceus,k qui ea, quae prodcssent hominum vitas, Deorum in numero habita esse dixit, quam tandem religionem reliquit? 1J9. Quid? qui aut fortes,7 aut claros, aut potentes viros tradunt post mortem ad Deos pervenisse, eosque esse ipsos, quos nos colère, precari, venerarique soleamus, nonne expertes sunt religionum omnium? quae ratio maxime tractata ab Euhemero est; quern nostcr et interpretatus et secutus est, praeter ceteros, Ennius.' Ab Euhemerom autem et mortes et sepulturas demonstrantur Deorum. Utrum igitur hic confirmasse religionem videtur,8 an penitus totam sustulisse? Omitto

[ocr errors]

'Reip. causa] Triplex apnd vrtcres Deorum genus: priinum a poëtis, secundum a philosophie, tertium a viris civitatum principibus inventum. Ultimum hoc excogitatum ainnt, ut populorum auinii metu regereotiir, Hinc cautnm fuit, ut ad singiilarum gentium iiaturam accommodarentnr. Lacedœmoniis, qui militia delectabantur, militaría et armara nnmina data; Pliœnicibu», mercalnrze deditis, DH mercatores, suo qnisqne lóculo et marsnpio instructi, &c. Ex triplici ilia Deorum divisione orla triplex tlieologia, fabnlosa, naturalis, civilis. Varro. Contra quern vide Aug. de Civ. Dei, tv. 32.

k Prodicus Ceus [caíhs] Vel Cíi'uí, nt Stiidae placet; ita dietns a Ceo, insula maris iEga?¡. Physicns et sophiste, aeqnalis Democriti Abderitar,

et Gorgiae, discipulus Pratagore. Alhenis, hausta cicuta, mortutis est. Nota est fabula Prodici, qua fingir, Hercnli adolescent'! obvias factas Virtutem ac Voliiptatom, qus suis utraque rationibus adolescentem in sua castra deducere tentassent.

1 Ennius] liefert Lactam. Divin. Inst. i. 11. aliqiios illius historia: Ennianae locos.

m Ab Euhemero] Duplex Euheme. rus; alter Messenius, alter Tegeates: hic historicus, ille poëta: de Tegeate hic est mentio; de illo haec habet Lactant. de Falsa Relig. lib. r. 'Antiqntis anctor Euhemerns, qui fuit e civitate Messana, res gestas Jovis et ceteroriim qui Dii putantur, collegit, tiistoriamqne contexit.' Hanc interpretatus est Ennitis.

Elcusina,9 " sanctam illam et augustam,

Ubi initiantur0 gentes orarum ultimas :'° Praetereo Samothraciaro,p caque,

Quae Lemni° Nocturnor aditu occulta coluntur Sylvestribus sœpibus densa. Quibus explicatis, ad rationemque revocatis, rcrum magis natura cognoscitur, quam Deorum. Xliii. 120. Mihi quidem etiam Democritus, vir magnus' inprimis, cujus fontibus Epicurus hortulos suos irrigavit, nutare1 videtur in natura Deorum. Tum enim censet imagines divinitate prasditas inesso universitati* rcrum ; tum principia mentis,

videatur; I an potins totam.—0 Ita Grut. Nobb. Orell. EleuiinamB G M, Paris. I. 2. 3. Of Manul. Uav. Heindorf. Schulz. Moser. Eteutinem AHI N. Gam. ser. £ U, Junt. Lamb. Lall. Basil.—10 Bcntl. conj. oral ultima?.

Cap. Xliii. 1 Glog. Paris. 3. M, Lamb, nature; Eliens. 1. tacan; Gud. 2. imitare; Paris. 2. a ni. pr. natura; Timan, mutare.—2 Eliens. 1.2. А В С H I M, Gud. 2. Paris. 1. 2. E, Victor. Heindorf. Schulz. Moser. Nobb. Orell. inesie in universitatir; U tueste universitaie; Paris. 3 omittit tmicersi

[ocr errors]

nominis in mari /Eg;i'o, ubi sacra queque arcana Vulcano fiebant ab incolis, qui e cu lo praccipitem exceperant. Qnid vero ea sacra fuerint, obecurum est. Meniinit quidem Steplianus sacrorum Leniniorum, sed quae Magna? Matri fièrent.

r Lemni nocturno] Carmen hexametrum est, quod sic leges: 'Quas Lemni nocturno aditu occulta coluntur Sylvrstrib' sa pili' Densa.' Ne* que te moretur qua fieri debuit synalœpha in primo versu. Hanc omitiere veteribns poëtis perfamiliare fuit.

Vir magnu»] Propter singnlarem rerum peritiam trimaBKos dietns est; quo nomine vocabantur athlete, qui quinqué certaniinnm generibiis viciaient. De incredibili ejus eruditione multa Lacrt. et Suid.

caperent, consecraverunt. Velut jbes maximam vim 6 serpcntium conficiunt, cam sint aves excelsa?, cruribus rigidis, corneo proceroque rostro: avertunt pestem ab yEgypto, cum volacres angues,h ex vastitate Libyae' vento Africo invectas, interficiunt, atque consumant: ex quo fit, ut illae ncc morsa Vívbb noceant, пес odore mortuae. Possum de ichneumonumk utilitate, de crocodilorum,1 de felium, diccrc: sed nolo esse longus. Ita concludam tarnen, belluas a barbaris propter beneficium consccratas; vestrorum Deorum non modo beneficium nullum extare, sed ne factum quidem omnino. 102. 'Nihil habet,' inquit, 'negotii.'' Profecto Epicurus, quasi pueri delicati, nihil cessatione melius existimat. xxxvii. At ipsi tarnen pueri, etiam cum cessant, exercitatione aliqua ludiera delectantur: Deum sic feriatumm volumus cessatione torpere, ut, si se commoverit, vereamur ne beatus esse non possit.

Heindorf. Moser. Orell. Tnm, dont ei агент Red. dant enim et arcum conj. Heindorf.—6 Glog. Heindorf. Schulz, maximam enim vim; Dav. e dnobus eodd. qua maximam vim; Mannt. Lamb, consecraverunt. Ibet maximam vim. Actuttim, ser¡>entum Victor.—7 Quos nihil habere, inquit, negotii Glog.

Notje

h Vulneres angues] Angnes iilos 'pennatos ' Solinus et Herodotus vocatif, sed alia more vespertilioniim glabris. Horum virus tarn praesens erat, ot morsum ante mors, quam dolor, consequeretur. Solin.

1 Libya'] Solinus ex Arabicis paIndibns advolare ait, Herodoti fidem secutus. Quod si est ita, vento Africo invehí non possunt serpentes ejnsraodi; Africos enim ex Arabia «pirare in /Efiyptum non potest.

Ichneumonum'] Qui vulgo mures Indici; specie mustelae, magnitude ne felis. Crocodili foe turn venantur, et ova, qua» in arena ut plurimum relinquit, conternnt, non proprio commodo, (neque enim his vescuntiir) sed militate mortalium. Insignis est ichneumonum in enecandis crocodilis

industria. Luto convoluti, in Iriantern crocodili dormientis rictnm insiliunt, exesisque visceribns einergnnt. Diod. lib. t. Plin. vin. 24. et 25. Arist. Hist. Animal, ix. 6.

1 Crocodilorum] Ad Nilum pósitos incolas pntabant, tanqlïam in excubiis adversus praedones Arabes et Afros, qni, belluarum inimanitate deterriti, Nilum trajicere non audebant.

n Feriatum] Otiosum, a 'feriis,' quibus Romani labore vacabant. Feria autem non a 'feriendis' victimis, nt Festus ait; sed a 'fesia,' inqnit Vossius, s in г converso, nt sotebant antiquitus. Sic ex 'asa' et 'lases' dienntnr 'ara' et Mares.' Scaurus de Orthographia.

« PoprzedniaDalej »