Obrazy na stronie
PDF

testis, confugitis ad Deum: 54. cujus operam profecto non desideraretis, si iramensam et interminatamk in omnes partes magnitudinem regionum vidcrctis, in quam se injiciens animus et intendens, ita late longequc peregrinatur, ut nullum tamen oram ultimi videat, in qua possit insistere. In hac igitur immensitate latitudinum, longitadinum, altitudinum,7 infinita vis innumerabilium volitat atomorum;1 qua?, interjecto inani, cobaerescunt tamen inter se, et aliae alias apprebendentes continuantur: ex quo efficiuntur hae rerum formas atquc figuras, quas Tos effici posse sine follibus et incudibus non putatis. Itaque imposuistis in cervicibus8 nostris sempiternum dominum, quem dies et noctes timeremus. Quis enim non timeat omnia providentem, et cogitantem, et animadvcrtentem, et omnia ad so pertinere putantem, curiosum, et plenum negotii Deum?« 55. Hinc vobis extitit10 primum ilia fatalis nécessitas, quam el¡utpa;vr,v" dicitis; ut, quicquid accidat, id ex astenia vcritatc, causarumque continuatione, ûuxisse dicatis. Quanti autem

7 Glog. Red. Heindorf, et allUudinem. Мох, coharescunt inter se tum G. со. hœrescunt tum inter se Gnd. 2. Tum, figura alqui forma H. forma et figura ABC, Paris. 1.2.3. E, Eliens. Victor. Medio), formaque figura M.—

8 Itemque, fyc. E. Itaque imaosuistis cerv. edd. vett. Junt. Lamb, in servant ABC, Paris. 2.3. HMN, Gud. 2. EOf Red. Thuan.—9 Paris. 3. domini.— 10 Red. E О U existit. Statim, quicquid accidit Paris. 2. G, Gud. 2.

[merged small][ocr errors]

haec " pbilosophia aestiraanda est, cui, tanquam aniculis, et iis quidem indoctis, fato fieri videantur omnia? Sequitur lí.uvTiKt¡a vcstra, quae Latine * divinatio' dicitur; qua tanta" imbuercmur superstitione, si vos audirc vcllemtis, ut haruspices,0 augures, harioli, vates, et conjectores, nobis essent eolendi. 56. His terroribus ab Epicuro soluti, et in libertatemP vindicati, nec metuimus" eos, quos intelligimusnec sibi fingere ullam rnolestiam, nec altcri quasrere: et pie sancteque colimus naturam exccllentem atquc praestantem. [p. 13.] Sed, elatus studio, vereor, ne longior'* fucrim. Erat autem difficile, rem tantam, tamque praeclaram, inchoatam relinqucre : •* quanquam non tarn dicendi ratio mihi habenda fuit,'6 quam audiendi.

XXI. 57. Tum Cotta, comiter, ut solebat, Atqui, inquit, Vellei, nisi tu aliquid dixisses, nihil sane ex me quidem audire potuisses: mihi enim non tam facile in mentem venire solct, quare verum sit aliquid, quam quare falsum. Idque, cum saepe, tum cum te audirem paulo ante, contigit.1 Roges me, qualem Deorum naturam * esse dicam: nihil

[ocr errors]

fartasse respondcam. Quœras,' putemne talcm esse, qualis modo a te sit expósita: nihil dicam mihi videri minus. Sed, antequam aggrediar ad ea quae a te disputara sunt, de te ipso dicam quid sentiam. 58. Saepc enim de L. Crasso,44 familiari illo tno, videor audissc, cum te togatisr omnibus sine dubio anteferret, et paucos tecum Epicúreos e Grœcia compararet: sed, quod ab eo te mirifico diligi intelligebam, arbitrabar ilium propter benevolentiam id uberius dicere. Ego autem, etsi vereor laudare prœsentem,s judico tarnen, de re obscura atque difficillima,? a te

turam Deorum. Actutnm, esse ducam Oud. 2. margo Venet. 1507. Jnnt. Victor. Mannt. Lamb. Da». Orell. ducam esse Paris. 2.—3 Quaramus Mam. pr. putone E. a te sit expressa Paris. 2. nil dicam Victor.—4 L. Crasso desnnt in А С, Paris. 1. 2. 3. Gud. 2. Red. Eliens. 1. 2. Red. U, Mediol. familiari Red. О H I, Gud. 2. Ascens. Basil. Heindorf. Orell. tuo illo M, Paris. 2. 3. Gud. 2. margo Venet. 1607. Manut. Lamb, illo familiari tuo Paris. 1. audivisse E. Statim, et ante paucos omittunt Paris. 2. HIM N. Tum, sed quia te ab eo Red. mirifice te G. Deinde, ilium uberius id dicere Paris. 2. uberius ilium idem dicere Glog. uberius id А В С G H I M, Paris. 2. 3. id deest in E.—S Ita Eliens. 1. Reg. EOU+, Glog. Guelf. Gud. 2. Mediol. Bonon. 1404. Jnnt. Dav. seqq. dißcili codd. aliquot, margo Venet. 1507. Victor. Manut. Lamb.

[ocr errors]

ч De L. Crasso] E gente Licinia; oratore clarissimo, quem in tibris de Oratore loquentem inducit Cicero. Quo pâtre natus ait, nemo (quod in tanto viro minim est) memoria; prodidit. Id Fastis Capitolinis diversus DOtatnr, apnd Sigonium Lucius, apnd Pigliium Publius. Simile vero est P. Crassi an. 582. consulis ex filio Depotem fuisse. Plura nos de illo alibi.

'Cum te togatis] Toga Romanorum propria fnit,Gra;cornm pallium; hinc Uli Togati, isti Palliati dicti. Fuit toga pads insigne, ut sagum belli. Toga multiplex: 1. prœtexta, qua; sacerdotum primo ас magistratiium, mox et puerornm, auctore Tarq. Prisco, qui filium, quod natus annos 14. bestem manu perenssisset, praptexta donavit ; 2. virilis, qua; tola albi coloris, in Capitolio dabatur;

3. candida, qua; candidatorum ad honores; buic, intendencia: albedinis causa, cretam addebant; 4. pulla, quam, Tel luctus, vel reatus causa, induebant; si in luctu, atrati; si in ream, sordidati dicebantur; 5. paludamentiim, impcratorum; 0. traben, qua; fibnla astringcretur: bujus triplex genus. Sed de Iiis Sigonius plura, de Jnd. Rom. üb. in.

Laudare präsentem] Veternm opinio erat, laudibus, qua; ant ¡inmódica; aut bominibus prœsentibns tribuerentnr, inesse fascinationem qnandam. Hanc nt averterent, aut laudi vocera prœmittebant 'pra tbcini,' sive 'praefiscine,' quasi sine fascino, aut baccaris corona, quasi amuleto, utebantur. Hinc i Und Virgil. Ecl. vu. 27. 'Aut si ultra placitum laudarit, baccare frontem Cingite,' &c. Plaut. Asin. Pliu. vu. 2.

dictum esse dilucide; ñeque sententiis solum copióse, sed verbis etiam ornatius quam soient vestri. 59. Zcnonem 1 (quem Philo noster coryphaeum6" appellare Epicureorum solebat), cum Athenis essem, audiebam frequenter, et quidem ipso auctore Pbilone; credo, ut facilius judicarem, quam illa bene refellcrentur, cum a principe Epicureorum accepissem, quemadmodum dicerentur. Non igitur il le, ut plerique,7 sed isto modo, ut tu, distincte, graviter, ornate. Sed, quod in illo mihi usu saepc venit,8 idem modo, cum te audircm, accidebat, ut moleste fcrrem, tantum ingenium (bona venia me audics) in tarn leves, ne dicam in tam ineptas, sententias incidiese. 60. Ncc ego nunc? ipse aliquid affcram melius. Ut enim modo dixi, omnibus fere in rebus, et maxime 10 in physicis, quid non sit, citius, quam quid sit, dixcrim. xxn. Roges me,' quid, aut quale sit Deus; auctore utar Simonide;1 de quo cum

[ocr errors]

quacsivissct hoc idem tyrannus Hiero/ deliberandi sibi UQiim diem postulavit: cum idem ex eo postridie quaere ret, biduum petivit: cum saepius duplicaret numerum dierum, admiransquc Hiero requireret, cur ita faceret; 'Quia, quanto,'1 inquit, ' diutius considero, tanto mihi res2 videtur obscurior.' Sed Simonidem arbitrer, (non enim poëta solumJ suavis, verum etiam cetera quam doctus sapiensque traditur) quia multa venirent in mentem acuta atque subtilia, dubitantem, quid eorum esset verissimum, desperassc omnem veritatem. 61. Epicurus vero tous (nam cum Шо malo dissererc,* quam tecum) quid dicit, quod non modo philosophia1 dignum sit, sed mediocri prudentia?

Quœritur s primum, in ea quaestione, quae est de natura Deorum, sintne Dii, necne sint. Difficile est negare:

Venet. 1507. Manut. Lamb.—2 Quia quantum E. diutius considero, inquit А В С О H I N, Paris. 1. Gild. 2. Red. inquit omittit Victor. Pro res tres codd. Graterb et anos Eliens. üabent spes; Paris. 2. et La. species; Paris. 1. videtur res.—S Glog. Red. Paris. 2. S. Аясепз. non solum enim poeta; M пол enim solum poeta. Мох ceteroqui doctus Paris. 2. M, Victor. Manut. Lamb. Heindorf. Schutz. Moser. Nobb. Orell. cetera doctus margo Venet. 1507. cetera qua docta» Guelf. E K. cetera quoque doctus codd. aliquot, Dav. Lall, ceteroque doctus А В С I N, Paris. 1. Gild. 2. cetera quam doctus habet Junt. cetera qua H. ctterwmqae Paris. 3. ceterorum predoctus Glog. cetera qui doctus Red. Pro trndilur est dicitur in Glog. et M. acuta't subtilia Paris. 1. 2. S. M, Glog. Thuan. dubitantemquc E M.—i La. nam alias malo cum illo dissentire. 'Quid dicit] Vel legendnm quid dixit; vel paulo post dignum sit.' Lamb. 'Dignum sit legendum ex antiquo libro.' Ursin. dignum esset edd. vett. sed etiam mediocri Glog. Paris. 2. 3. G TJ, margo Venet. 1507. Junt. Mannt. Lamb.— 5 Quare G, Paris. 3. qua est de п. Deorum desunt in uno Ellens, et U. sint

NOT^

j Hiero] Filins Dinamenis. Duo quiddam, auctore Teitulliano, Crœ

enim Hierones, uterqne tyrannns Sy- so respondit.

racusanus; alter Hieroclis filius; al- * iVon modo philosophia] Epicurus ter, nt dixi, Dinamenis: Ule Olymp, пес orator fuit; banc sclentiarum 123. hic 80. regnavit; ille Pyrrhl, partem ipse contemsit: пес dialecyEacida? filii, arnicas et affinis; ble ticas; 'in ea enim parte, quae est frater Gelonis et ThraBybnli. Pro disserendi, plane inermis ac nudns,' Tbrasybnlo Hippoeratem Salianus de Finib. lib. I. nec pbysicus; ' in ponit; auctore, ut ait, Pausania. At physicis, non suns, totus alieous, toHippocrates ille, de quo Pausanias, tns Democritns,' de Fin. Hb. IV. nec temporibns Hieronis junioris vixit, theologns, 'de Natura Deorum planee senioris frater esse potuit. ne balbutit,' de Divin, lib. I. 1 Tanto mihi res] Thaies simile

« PoprzedniaDalej »