Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

mam; quod contra dicunt Platonic! et Peripatetic!, qni virlute qnidem eatam vitain esie contendunt, sed accessione bonorum corporit et fortuna? fieri bratiisimam. cap. 14—28. Subjicitur tandem longa disputatio, qua,initio a Platonicis et Peripatetici» facto, ostenditnr, quomodo cnique, inprimiique Epicúreo-, de fine bonorum, sentential consentaneuin putet, sapientes semper beatissimos dicere.

i. 1. [Ed. Aid. p.228.] Quinttjs 1 hie dies, Brote, finem faciet Tusculanarum disputationum: quo die est a nobis ea de re, quam tu ex omnibus maxime probas,disputatum. Placeré enim tibi admodum sensi, et ex со libro, quem ad rae' accuratissimc * scripsisti, et ex multis sermonibus tuis, virtutem ad béate vivendum se ipsa esse contentam.b Quod etsi3 difficile est probatu, propter tarn varia, et tarn multa tormenta fortuna?; tale tarnen est, ut elaborandum sit, quo facilius probetur: nihil est enim omnium, quae in philosophie tractantur, quod gravius magnificentiusque dicatur. 2. Nam, cum ca causa4 impulerit eos, qui prim i se ad philosophies Studium contulerunt, ut, omnibus rebus posthabitis, totos se in óptimo vita? statu exquirendo collocarent; profecto spe beate vivendi tantam in eo studio curam operamque posuerunt. Quod si ab iisJ inventa et perfecta virtus est, et, si prscsidii ad beate vivendum in virtute satis est; quis est, qui non prasclare et ab Ulis positam, et a nobis suseeptam, operam philosophandi arbitretur? sin autem virtus, subjecta sub varios incertosque casus, fámula fortuna? est, nee tantarum virium est, ut se ipsa tueatur; vereor,

[ocr errors]

tie non tam6 virtutis fiducia nitendum nobis ad s pern beate vivendi, quam vota facienda videantur. 3. Equidem eos casus, in7 quibus0 rae fortuna vehementer exercuit, mecano ipse consideraos, huic incipio sententiae diffidere, interdum et humani generis imbecillitatera fragilitateraque extimescere: vereor enim, ne natura, cum corpora nobis infirma dedisset, iisque8 et morbos insanabiles et dolores intolerabiies adjunxisset, ánimos quoque dederit et corporum doloribus congruentes, et separat im suis angoribus et moles* tüs implicates. 4. Sed in hoc9 me ipse castigo, quod, ex aliorum, et ex nostra fortasse moliitia, non ex ipsa virtute, de virtutis robore existimo. Illa enim, si modo est ulla10 virtus (quam dubitationem avunculus tuus,d Brute, sustulit*); omnia, quae cadere in hominem possunt, subter se habet: eaque despiciens, casus contemnit humanos; culpaque omni carens, praeter se ipsam, nihil censet ad se pertinere. Nos autcm, omnia adversa tum venientia 11 metu augentes, tum mcerore praesentia, rerum naturara, quam errorem nostrum, damnare malumus. n. 5. Sed et hujus culpae, et ceterorum vitiorum peccatorumque nostrorum, omnis a philosophia petenda correctio est. Cujus in sinum

iX^2. Venet. 1480.—6 Codex nnns Oxon. ne lam; alius Oxon. ne вон sit lam. Statim, nitendum nobis sit conj. Lamb, inlendendum nobis D.—7 Lamb, in marg. ed. 1584. suspectnm habet in. Mox, diffidere interdum, et humani Reg. Bern. 1. Gryph. Lall. Wolf. Schutz. Orel), diffidere, interdum etiam humani tres codd. Oxon. edd. antiqaiss. Crat. Mannt. Lamb. Wolf, in ed. pr.— 8 Reg. Dav. hisque. Paulo poet, doloribus cnœgrescentes, vel congravescentes, vet confungentes, conj. Lamb, d. corruentcs conj. l)av. Vide Fabric, et Wopk. p. 104.—9 Sed hoe Grjpu. me ipsum U x> Venet. 1480. Sed hoc in me ipse Nonius p. 251. Merc, fartasse mollitie Venet. 1481. Beroald. Argent. 1511. Erasna. Manut. fortasse molestia <fi 2.—10 Venett. 1480. 1481. Beroald. Crat. ulla est. Statim, quam dispulationem Argent. 1511. Erasm.—11 Leid. D imminentia.

Notje

Casus, in quibus] Sen cnm pul- * Brute, sustulit] Qui non modo sus in exilium, sen cum domus com- virtutem tota vita constantissime cobnsta, seu cum filiam carissimam luit, sed etiam mortem, cum sibi amisit. obcundam judicasset, fortissime obi.

* Avunculus tuus] Cato Uticensis, it; re prim cum doctie, qui eum sefrater Servillas, quae mater fuit Bru- cuti fuerant, multum ас diu disputait. De quo nos piara, de Fiuibu». ta. Vid. Plut.

cum a primis tcmporibusr aetatis nostra voluntas studiumque nos compulisset,1 his gravissimis casibus in eundem portum, ex quo eramus egressi, magna jactati tempestate, confugimus. О vitae pbilosophia dux! o virtutis indagatrix, expultrixque1 vitiorum! quid, non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? Tu urbes peperisti: [p. 229.] tu dissipatos homines in societatem vitae convocasti : tu eos inter se primo5 domiciliis, deinde conjugiis, tum literarom et vocum communione junxisti: tu inventrix legum, tu magistra morum et disciplina? fuisti. Ad te confugimus: a te opem petimus: tibi nos, ut antea magna ex parte, sic nunc penitus, totosque tradimus. Est autem unus dies, bene et ex praeceptis tuis actus, peccanti + immortalitati anteponendus. Cujus igitur potius opibus utainur, quam tuis? quae et vitae tranquillitatem largita nobis es, et terrorem mortis sustulisti. 6. Ac philosophia5 quidem tantum abcst, ut proinde, ac de hominum est vita mérita, laudetur; ut a plerisque neglecta, a multis etiam vituperetur. Vituperare quisquam6 vitae parentem, et hoc parricidio se inquinare audet? et tain impie ingratus esse, ut eam accuset, quam vereri* deberet, etiam si minus percipere potuisset? Sed, ut opinor, hic error, et haec indoctorum animis offusa caligo est, quod tam longe retro respi

Venerari et colère.

Cap. п. 1 Ita Reg. Col. Gry pli. codd. aliqnot Oxon. Argent. 1511. Erasm. Victor. Lamb. Gebli. Lall. Wolf. Schutz. Orell. contulisset t { o-, edd. antiquiss. Crat. Manut. Dav. comprissent Lamb, in m arg. ed. 1584. eenttUuent in textu ed. 1584.—2 % epultrix; Reg. excuUrixque.—3 Venet.

1480. primo inter te. Мох, conjunxisti х- Venet. 1480.—4 Ita Keg. Gryph. Venet. 1480. Manut. Gebh. aeqq. actio, pant toti codex unus Oxon. Venct.

1481. Beroald. Erasm. Crat. Victor. Lamb, actus, perpetuitati et Col. probante Fabr. actus, peccant i s amicus Ursini, probante Boiih. actué, peccandi 4> 2.—5 Ita tres codd. Oxon. margo cd. 1584. Gebh. Dav. Schutz. At philosophie. Rrg. E в rfi 2. edd. antiqiiiss. Crat. Victor. Mannt. Lamb. Lall. Wolf. Orell. Statin, ut perinde E U { x. edd. antiqiiiss. Crat. Mannt. Lamb. Deinde, verba a plerisque neglecta desunt in Mannt, et ed. 1584.—6 Vit. quitquam inquam edd. antíquiss. Crat. Victor. Quisquamne vituperare Lactam.

NOTiE

'A primis temporibut] Roma?, ad- Philoni, Academias principi, et Diobuc adolescens, totum se tradidit doro Stoico.

cere * non possnnt; nec eos, a quibus vita hominum instructa primis sit, fuisse philosophes arbitrantur. in. 7. Quam rem antiquissimam cum videamus, nomen tamen confitemur esse 1 recens.8 Nam sapientiam quidem ipsam quis negare potest non modo re * esse antiquam, verum etiam nomine? quae divinarum humanarumque rerum; tum initiorum causarumque cnjusque rei, cogoitione, hoc pulcherrimum nomen apud antiquos assequebatur. Itaque et illos scptem,b qui a Graecis <гофо), ' sapientes' a nostris, habebantur et nominabantur, et multis ante saeculis' Lycurgum, (cujus temporibus Homerus etiamk fuisse ante hanc urbem conditam traditur) etiam heroicis 3 actatibus1 Ulyssem et Nestorem, accepimus et fuisse et hábitos esse sapientes. 8. Nec vero Atlas"1 sustinere cœlum, nec Prometheus

Inst. ni. 14. Мох, audeai idem 1.1 7 Venet. 1481. Beroald. Argent. 1511.

Erasm. Crat. aspicere. Paulo post, primo sit Leid. Venet. 1480. margo Crat. Mannt. Lamb, primum $it codex nniis Oxon. prius sit Venet. 1481. Beroald. Argent. 1511. Eraim. Crat. primitus sit ed. vet. Bonn, ipso probante.

Cap. Hi. 1 Reg. Venet. 1480. Mannt. Lamb. Dav. Orell. esse confitemur. —2 Venet. 1480. non re modo. Мох, qua cum dicinarum de Lambini conjectura Da», causarumque tum cujusque Venet. 1481. Beroald. Argent. 1511. Ei asm. Crat. Mannt. Lamb, cautarum cujusque E {.—3 Orell. conj. et jam ktroicis. Mox, Vlixem D, Bern. 1. Argent. 1511. Dav. Wolf. Orell. Vlyxem

I

NOT*

» Confitemur eue recens] A Pythagora exortnm, qui primus se non croфЪу, qnod ante illnm ceteri id genus homines nomen babnerant, sed philosophnm dixit.

ь Illos Septem] Nomina sunt: Solon, Atheniensis; Tbales, Milesius; Chilo, Lacedaemonius; Pittacus, Mitylena-ns; Cleobulas, Lindins ; Bias, Prienensis; Periander, Corintbins.

1 Multis ante saculis] Floruit annis 150. ante Romam conditam; 125. ante principium Olympiadom, 900. ante orlum Christi. Salían. Sapientes autem Onrcisa annis 5G5. ante Christum.

k Hörnern» etiam] Quibus tempori

bus vixerit non convenit inter auctores. Qua de re disputabimns infra.

1 Heroicis atatibus] Hesiodus, inter ■tatet, heroicam qnoqne appellat qua heroes flnruernnt, nempe circa témpora belli Trojan), et ilia quae fabulosa dicuntur.

m Atlas] Astrologies peritissimus. Diod. Bibl. lib. IV. Primus sphaera: inventor; unde cœlum sustinere dictas. Plin. Ab ¡lio nomen datum monti Uli praegrandi. Atlas Latino vocabulo est Telamo. Serviui. Unde nostris in atdibni telamones dicuntur fulcra, quibus domus sustinentur. Vid. Vitruv. Hb. vi.

« PoprzedniaDalej »