Obrazy na stronie
PDF

esset actum, ratum esse non debuit. Addunt etiam, quicquid valde utile sit, id fieri honestum, etiam si antea' non videretur. Haec fere contra Regulum. Sed prima videaraus. XXIX. 104. Non fuit Jupiter metuendus, ne iratus noceret; qui' ñeque irasci solet, neque nocere. Haec quidem ratio non magis contra Regulum,1 quam contra omne jusjurandum, valet. Sed, in jurejurando, non qui metus, sed quae vis sit, debet intelligi. Est enim jusjurandum affirmatio religiosa. Quod autem affirmâtes quasi Deo teste, promiseris, id tenendum est: jam enim, non ad iram Deorum, quae nulla est, sed ad justitiam et ad fidem, pertinet. Nam praeclare Ennius:

О Fides alma, apta pinnis,* et Jusjurandum Jovis! Qui igitur jusjurandum s violât, is fidem violât, quam in Capitolio vicinam Jovis Optiroi Maximi (ut in Catonis oratione est) majores nostri esse voluerunt. 105. At enim ne iratus quidcm Jupiter plus Regulo iiocuisset, quam sihi nocuit ipse Regulus. Certe, si nihil malum esset, nisi doleré.6 Id autem non modo non7 summum malum, sed ne malum quidem esse, maxima auctoritate philosophi affirmant; quorum quidem testem non mcdiocrem, sed haud scio an gravissimum, Regulum, nolite, quaeso, vituperare. Quem enim locupletiorem quaerimus, quam principem populi Romani,8 qui, rctinendi officii causa, cruciatum subierit voluntarium? Nam, quod aiunt, minima de malis, id est, ut turpiter potius, quam calamitose; an est ullum majus malum turpitudine? quae si in deformitate corporis

************

Bern. 4.—0 Housing, si ante.

Cap. nix. I Magnol. Mannt. Lamb. quia. Statim, пес irasci Bern. 3. Basil, лес nocere Bern. 1. 2. 3. Basil. Victor. Housing. Beier. Orell.— 2 Reguli Bern. 1. 2. 3. 4. Goth. Gild. 1. 2. Victor. Lamb. Petr. 1568. Heining. Gernh. Beier. Schutz. Nobb. Olshausen. Orell. intelligi debet Bern. 3.—3 Quod autem affirmative Bern. 5. Basil. Magnol. Manut. Quod autem affirmât et quasi, t¡c. Bern. 3.—4 Bern. 3. Magnol. ftmit.—5 Qui jus igitur jurandam О ml. I. 2. 4. 5. Bern. I. 2. Lamb. Peir. I5G8. Henning. Gernb. Schulz. Beier. Orell. Qui ju/jurandum igitur Basil, vicinam Jvvi ut, omissis intermediis, Bern. 3.—6 Bern. 2. dolare; Lamb, doior.—7 Id autem non modo, altero non omisse, Bern. S. Heusing. Gernh. Schulz. Beier. Nobb. Olskausen. Orell. malum oniittnnt Gud. 2. Heiising, sed tue malum Bern. 5. Basil. Magnol. Manut. Paulo post, quœsu nolite Bern. 3.—8 Bern. 6. prin. habet» aliquid offensionis, quanta illa depravatio et fœditas turpificati anirai debet videri? 106. Itaque, nervosius qui ista'° disserunt, solum audent malum dicere id, quod turpc sit; qui autcm remissius, bi tarnen non dubitant summum malum dicere. Nam illud quidem,

Ñeque dedi," neque do fidem infideli cuiquam, idcirco recte a poëta; quia, cum tractaretur Atreus, personas serviendum fuit. Sed si hoc'1 sibi sumunt, nullam esse (fidem, qua? infideli data sit; videant, ne quaeratur latebra perjurio. 107. Est autem jus etiam" bellicum, fidesque juriejurandi saepe cum hoste servanda. Quod enim ita juratum est,'* ut mens conciperet fieri oportere, id servandum est: quod aliter, id si non feccris, nullum est perjurium: ut, si praedonibus pactum pro capite prctium non attulcris, nulla fraus est, ne si juratus quidem id non feceris: nam pirata non est ex perducllium ,s numero definitus, sed communis hostis omnium. Cum hoc nec fides debet, nec jusjurandum esse commune. 108. Non enim falsum jurare, perjurare est:'6 sed, quod ex animi tui sententia juraris, sicut verbis concipitur more nostro, id non faceré, perjurium est. Seite enim17 Euripides: Juravi lingua, mentem injuratam gero.

cipem publica ret; Magnnl. Mannt, prineipem rei publica.—9 Bern. 1. 2. 5. Basil. Victor. Magnnl. Mannt. Facciol. turpificati de Gœrenzii opinione ad Fin. p. 317. deleriint Beier. et Billerb.—10 Bern. 5. Magnol. qui illa.— 11 Fidem neque dedi Lamb, do infideli Bern. 1. 2. S. 4. Victor. Henaing. Geruh. Schutz. Beier. Nobb. Olahauien. Orell. Мох, • poëta dicitur Bern. 6. Magnol. Mannt.—12 Sed si hic codd. aliquot, et Magnol. Sed $i kinc Ma. nut. Lamb. Petr. 1568. Facciol. tibi deeat in Baiil. eument Bern. 1. 2. 3. 4. Orell. ne queerant latebrmm Bern. 3.—13 Ett jut etiiim e c«dd. Heining. Gernh. Beier. Orell. Ett etiamjut Basil. F.st autem etiamjut Bern. 6. Magnol. Manut. sape host i Rem. 5. Magnol. Mannt. Facciol.—14 Quod enim juratum est Bern. 2. 5. ut mens deferentis Magnol. Manut. id obsertandum est Bern. 5. Magnol. Mannt. Lamb, id si поя fecerit Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Lamb, perjurium est Bern. 5. Victor. Magnol. Manul. Lamb. Petr. 1568. Facciol. Beier.—15 Ita Bern. 1. 2. 3. 4. 5. Basil, non est perduellium codd. aliquot, Lall. Henaing. Gernh. Schutz. Beier. aunt est ex perduellionuin Petr. 1568. non ett perduellium numero definilur Rom. 1469. definilus pro gloaa. haben! Griit. J. M. Henaing. et Orell. non eat ex p. numero ; definilur communis, ¡fe. Orell. ne fides debet Bern. 1. non fides esse debet, nec jus jurandum commune Bern. 5. Magnol. Mannt, fides esse communis Baail.—16 iVon e.f.j. ptjrrare est Victor. Magnol. Mannt. Facciol. est omittit Petr. 1568. quod ex a. t. s. juraveris Bern. 5. Magnol. Manut. Lamb. Petr. 1568. concipitur in ore Regulas vero non debuit conditiones,8 pactionesque bellicas et hostiles perturbare perjurio. Cum justo enim et legitimo hoste res gerebatur; adversus quem et totum jus feciale, et multa sunt jura communia. Quod ni ita esset, nunquam claros viros senatus vinctos hostibus dedidisset.1' XXX. 109. [p. 74.] At vero T. Veturius, et Sp. Postumius, cum iterum cónsules essent, quia, cum male pugnatum apud Caudium esset, legionibus nostris sub jugum missis, pacem cum Samnilibus fecerant, dediti sunt bis :' injussu enim populi senatusque fecerant: eodemque tempore 1 Ti. Numicius, Q. Maelius, qui tum tribuni plebis erant, quod eorum auctoritate pax erat facta, dediti sent, ut pax Samnilium repudiaretur. Atque hujus dedilionis ipse Postumius, qui dedebatur,3 suasor et auctor fuit: quod idem,4 multis annis post, С Mancinus; qui, ut Numantinis, quibuscum sine senatus auctoritate fœdus fecerat, dederetur, rogationem suasit earn, quam L. Furius et S. Atilius ex senatus-consulto ferebant : qua accepta, est hostibus deditus. Honestius hic, quam Q. Pompeius, quo (cum in eadem causa esset) deprecante, accepta lex non est. Hic ea, quae videbatur utilitas, plus valuit, quam honestas: apud superiores, utilitatis species falsa ab honestaos auctoritate superata est. 110. At non debuit ratum esse, quod erat actum per vim. Quasi vero forti viro* vis possit adhiberi. Cur igitur6 ad senatum proficiscebatur, cum praesertim de captivis dissuasurus esset? Quod maximum in eo est,7 id reprehendáis. Non enim suo ju

[ocr errors]

dicio Btetit, sed suscepit causam, ut esset judicium senatus; cui nisi8 ipse auctor fuisset, captivi profecto Pœnis redditi essent. Ita iocolumis in patria Regulus restitisset: quod quia patriae non utile putavit, idcirco sibi honestum et sentiré illa, et pati, credidit. Nam, quod aiunt, quod ▼aide utile sit, id fieri bonestum; immo vero esse, non fieri. Est enim nihil utile, quod idem non bonestum:' nec, quia utile, honestum est; sed, quia honestum, utile. Quare, ex multis mirabilibus exemplis, baud facile quis dixerit hoc exemplo aut laudabilius aut prasetantius. XXXI. 111. Sed, ex tota hac laude Reguli, unum illdi est1 adrairatione dignum, quod captivos retinendos censuerit. Nam, quod rediit, nobis nunc * mirabile videtur: illis quidem temporibus aliter faceré non potuit. Itaque ista laus3 non est hominis, sed temporum: nullum enim vinculum, ad astringendam fidem, jurejurando majores arctius esse voluerunt. Id indicant leges in хп Tabulis;4 indicant sacrâtes; indicant foedera, quibus etiam cum hoste devincitur fides; indicant notiones animadversionesque censorum; qui nulla de re diligentius, quam de jurejurando, judicabant. 112. L. Manlio, A. F. cum dictator fuisset/ M. Pomponius, tribunus plebis, diem dixit, quod is paucos sibi dies ad dictaturam gerendam addidisset: criminabatur etiam, quod Titum filium (qui postea estTorquatus appellatus) ab hominibus relegasset, et ruri habitare jussisset. Quod cum audivisset6 adolescens filius nego

********

Petr. 1668. id omittit Basil.—8 Bern. S. quod niti. Statim, Pamis omittunt codex unus Oxon. Beier. et Billerb. redditi fuissent Basil, ¡laque incolumis in eodem cod. idcirco honestum sibi Bern. 5. Magnol. Mannt. Lamb. Petr. 1668. Facciol.—9 Lall, e cod. Reg. Iwnestum sit. Мох, rit omittunt Bern.

1. 2. 4. Lamb. Petr. 1568. Lall. Beier. Orel).

Cap. XXXI. 1 Basil. Lamb. Petr. 1668. est illud. Mox, cetuuit Bern. I.

2. 3. 4. Basil. Victor. Heusing. Gernh. Beier. Orell.—2 Pro nunc Bern. 5. Bali I. Magnol. Mannt. Pearc. babent non. Tum, /acere aliter Lamb. Petr.— 3 Ita isla laus Bern. 1.—4 Indicant id lege» XII tabularum codex initia Oxon. Lamb. Id indicant leges in XII tabulis, indicant [lacuna], indicant sacra Basil. Id indicant leges sacrata de Beiern conj. Billerb. Id indicant duodeeim, indicant leges sacrata conj. nescio quis ap. Orell. indicant sacra Bern. 3. Magnol. Manul, indicant notationes edd. ante Gmt. item Facciol. indicant in notiones Bern. 2.—S Bern. 3. esset. Mox, dies sibi in eodeni cod. gerendam omitlit Petr. 1568. Torquatus postea est Magnol. Manut. qui p. est T. appellatus de J. P. Henaiogeri aententia delerunt Beier. et Billerb. et rure Bern. 3.—6 Quod Hum exhiberi patri; accurrisse Romam, et cum prima luce Pomponii domum venisse dicitur. Coi cum esset nuntiatam; quod 7 ilium iratum allaturum ad se aliquid contra patrem arbitraretur; surrexit e lectulo ; remotisque arbitris, ad se adolescentem jussit venire. At i He, ut ingressus8 est, confestim gladium destrinxit, juravitque, se ilium statim interfecturum, nisi jusjurandum sibi dedisset, se patrem missum esse facturum. [p. 75 ] Juravit hoc coactus terrore» Pomponius: rem ad populum detulit: docuit, cur sibi causa desistere necesse esset: Mnnlium missum fecit. Tantum temporibus illis jusjurandum valebat. Atque hic T. Manlius is est, qui,10 ad Anienem, Galli, quem ab eo provocatus occiderat, torque detracto, cognomen invenit: cujus tertio consulatu Latini ad Veserim fusi, et fugati: magnus vir in primis, et qui, perindulgens in patrem, idem acerbe Severus in filium. xxxn. 113. Sed, ut Iaudandus Regulus in conservando jurejurando, sic decern illi (quos post Cannensem pugnam juratos ad senatum misit Hannibal, se' in castra redituros ea, quorum potiti erant Pœni, nisi de redimendis captivis impetravissent), si non redierunt, vituperandi. Do quibus non omnes uno modo: nam Polybius, bonus auctor inprimis, scribit,1 ex decern

rum audisset in eodem cod. adolescens, filii negotium Basil, et cum primo lucië Bern. 3. Aiiem. et cum primo luci Beier. Orell. et prima tuce Magnol. Manut. Lamb. Facciol.—7 Ita Bern. 1. 4. 5. Victor. Magnol. Manut. Petr. 1568. Pearc. Facciol. qui Bern. 2. 3. Lamb. Graev. Colon. 1748. Heusing. Gernh. Sclintz. Beier. Orell. cumque Basil, mlolcsccntem ad $e Bern. 4.—8 At Ule ut congrestut Bern. 3. gladium diilrinxit Basil, cum plerisqne edd. gladium inslruxit Bern. 4. sc omittunt Gud. 3. Basil, ilium confestim inter/. Bern. S. tibi omittunt Bern. 4. Virtor. Magnol. Mannt. Heusing. Gernb. Beier.—9 Juravit h. terrore caactus Bern. 1. 2. S. Basil. Victor. Magnol. Manut. Lamb. Petr. 16G8. Facciol. cur tibi a causa Hern. 5. Magnol. Manut. Farciol. causa omittit Bern. 2. cur сайга desistere tibi Basil.—10 Bern. 2. idem qui. Mox, Gallo torquem detraxit Bern. 3. Galium quendam ab eo Basil, torque detracta codex nnus au. Orell. Aid. Gryph. ad Vrterin Bern. 3. fugati sunt Brrn. 3. Victor, qui semper indulgent Bern. 3. oui nuper indulgent Bern. 5. Basil. Magnol. Manut. acerbut et ten rus Bern. 5. Magnol. Manut.

Cap. xxxn. 1 Bern. 5. Magnol. Manut. Facciol. omiitiint te. Mox, reverturot Victor, erant potiti Bern. 1. 2. 3. Victor. Magnol. Manut. Lamb. Petr. 1568. Heuting. Schutz. Beier. Orell. potiti omilliint Bern. 4. 5. Basil. —2 Basil, scribit inprimis; Bern. 1. 2.3.4. Victor. Pearc. Schutz. Beier. Olshausen. Orell. omittunt scribit. Mox, qui tunc Bein. 6. Magnol. Manut. reterliste dicit Bern. 8. Victor, re a tenatu Bern. 3. Victor. Pearc. ex decern omittunt Gud. 8. Heusing. Gernh. Beier. Olsbausen. Nobb. pottquam egrcs

« PoprzedniaDalej »