Obrazy na stronie
PDF

ret se valere, si proximi membri valetudinem ad se traduxisset; debilitan et interire totum corpus necesse esset; sic, si unusquisque nostrum rapiat ad se commoda aliorum, detrabatqnc qaod cuique possit, emolumenti sui gratia; societas hominum et communifas evertatur, necesse est. Nam, sibi ai1 quisque malit, quodadusum vitae pertineat, quam allen', acquirere, concessum est, non repugnante natura. Illud natura non patitur, ut aliorum spoliis nostras facultates, copias, opes, augeamus. 23. Ñeque vero + hoc solum natura, id est, jure gentium, sed etiam legibus populorum, quibus in singulis civitatibus respublica continetur, eodem modo constitutum est, ut non liceat, sui commodi causa, nocere alteri. Hoc enim spectant leges, boc volunt, incolumem esse civium conjunctioncm ; quam qui dirimunt, eos morte, exilio, vinculis,' damno, coërcent. Atque hoc multo magis exigit ipsa naturae ratio, quae est lex divina et humana; cui parère qui velit (omnes autem parebunt, qui secundum naturam volent vivere), nunquam committet, ut alienum appetat, et id, quod alteri detraxerit, sibi assumât. 24. Eleniin multo6 magis est secundum naturam excelsitas aniroi et magnitudo, itemque comitas, justitia, liberalitas, quam voluptas, quam vita, quam dividas: quae qnidem contemnere, et pro nibilo ducere, comparantem cum utilitate communi, magni animi et excelsi est: detrabere autem i alteri sui commodi causa, magis est contra naturam, quam mors, quam dolor, quam cetera generis ejusdem. 25. Itemque, magis est secundum naturam, pro

3 Nam ut sibi Victor. Ut euim sibi Bern. S. pertmtt Basil, illud qniitm natura Magnol. Mannt.—4 Nec vero Bern. 5. seit et legibus Magno!. Manut. res publica continentur codd. aliquot, Victor. Magnol. Manut. Facciol. Beier. Billerb. ut non liceret Bern. 5. Magnol. Mannt. Lamb. Facciol. commodi sui Bern.4.—5 Bern. 1.2. 3. Baail. Gra?v. Hensing. Oernh. Schutz. Beier. Orell. vinclis. Mox, magis efficit ipsa Bern. 1.2.3. 4. Basil. Victor. Lamb. Petr. 1568. Pearc. Heiising. Schutz. Beier. Orell. tolunt vivere Bern. 4. Petr. 1568. Heusing, rirereeo/imi Victor.—6 Nonius v. ' Excelsitas' omittit multo. Stettin, celsitas Bern. 5. Magnol. Mannt. Lamb, item comitas Ernesti errore typogr. itemque communitas Bern. 4. a m. sec. Bern. 5. Magnol. Mannt. Lamb. Hensing. et magni mirni est et excelsi Victor, animi omittit Bern. 4.— T Det rohere ergo Qnd. 5. Heusing. Beier. Pro alteri, qnod servant plnrtmae edd. de altero exhibent Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Petr. 1568. Heuling. Schutz.

omnibus gentibus (si fieri possit) conservandis aut juvandis, máximos labores molestiasque suscipere, imitantem * Herculem illum, quemhominum fama, beneficiorum menor, in concilio cœlestium collocavit; quam vivere in solitud ine, non modo sine ullis molestiis, [p. 57.] sed etiam in maximis voluptatibus, abundantcm omnibus copiis; ut excellas etiam pulchritudine, et viribus. Quocirca, óptimo quisque et splendîdissimo » ingenio longe illam vitam huic anteponit. Ex quo efficitur, hominem, naturae obedientem, homini nocerc non possc 26. Deinde, qui alterum violât, ut ipse aliquid10 commodi consequatur, aut nihil se existimat contra naturam faceré, aut magis fugiendam censet mortem, paupertatcm, dolorem, amissionem etiam liberorum, propinquorum, amicorum, quam faceré cuipiam injuriam. Si nibil existimat contra naturam fieri hominibus" violandis, quid cum eo disseras, qui omnino hominem ex homine tollat? Sin fugiendum id quidem 11 censet, sed et multo illa pejora, mortem, paupertatcm, dolorem; errat in eo, quod ullum aut corporis aut fortunae vitium animi vitiis gravius existimat. vi. Ergo unum debet esse omnibus propositum, ut cadem sit utilitas 1 uniuscujusque et universorum; quam si ad se quisque rapiat, dissolvetur omnis humana consortio. 27. Atque, si etiam* hoc natu

Beier. Orell. cjusdem generis Bern. 4.—8 Basil. Magno). Mannt, imitantes. Мох, beneficiorum memoria Bern. 3. in concilium Petr. 1568. Graev. Colon. 1748. in consilio Bern. 3. Mox, $ed etiam maximis, omisse in, Bern. 5. ut ex excellas Victor, pulchritudine, viribus Petr. 1568.—9 Bern. 5. Victor. Magnol. Mannt. Facciol. splendidissimoque. Bern. 1 omittit et. Slatim, anteponat Lamb. Petr. Ceternm Iure omnia, Etenim multo magis. .. huic anteponit, suspecta snnt Facciolato.—10 Bern. 4. ut aliquid. Mox, se existima! faceré, contra naturam Bern. 5. Petr. 1568. existimat se /acere contra naturam Bern. t. 2.3.4. Basil. Orell. aut magisfugienda Bern. 1. 3. Victor. Verba, amissionem t. I. p. amicorum, suspecta sunt Facciolato. Deinde, cuiquam injuriant Bern. 1. 2. 4. Basil. Magnol. Mannt. Lamb. Petr. 1568. Beier. Orell— 11 Bern. 3. 5. Facciol. Beier. Billerb. in hominibus.—12 Sin f. quidem id Victor, sed multo illa, omisse et, Bern. 3.Basil. Magnol. Маши. Lamb. Hensing. Schutz. Beier. Orell. seil oinittunt Bern. 1. 2. 4. 5. titiis animi Bern. 1. 2. 3. 5. Basil. Lamb. Petr. 1568.

Cap. Vi. 1 Bern. 1 omittit utilitas. Mox, rapiet Bern. 1. 2. 3. Victor. Hensing. Gernh. Schutz. Beier. Orell. Alimaña consociatio Magnol. Mannt.— 2 Atque etiam si Bern. 1. 2. 3. 4. 5. Basil. Victor. Lamb. Petr. 1568. Pearc. Hensing. Oernh. Srluitz. Beier. Orell. hoc n. prascripsit Bern. 4. ipsam emittum Bern. 4. Victor, causam (amen Magnol. Manut. quod homo tit Bern. ra prœscribit, ut homo homini, quicumque sit, ob earn ipsam causara, quod is homo sit, consultum velit; necesse est, secundum eandem naturam, omnium utilitatem esse communem. Quod si ita est, una continemur omnes et eadem lego naturae :г idque ipsum si ita est, certc violare alterum lege naturas prohibemur. Verum autem primum: verum igitur et extremum.* 28. Nam illud quidem absurdum est, quod quidam dicunt, parentis se aut fratri nihil detracturos, commodi sui causa; aliam rationem esse civium reliquorum. Hi sibi nihil juris, et nullam societatem,6 communis utilitatis causa, statuunt esse cum civibus: quae sententia omnem societatem distrahit civitatis. Qui autem civium rationem dicunti habendara, externorum negant, hi dirimunt communem humani generis societatem; qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia, funditus tollitur: quae qui tollunt, etiam adversus Deos imrnortalcs impii judicandi sunt: ab iis8 enim constitutum inter homines societatem evertunt; cujus societatis arctissimum vinculum est, magis arbitrari esse contra naturam, bominem homini detrahcre, sui commodi causa, quam omnia incommoda subiré vel externa, vel corporis, vel etiam ipsius animi, qua? vacent justitia. 29. Haec enim una virtus' omnium est domina et regina virtutum. Forsitan quispiam dixerit: 'Nonne igitur sapiens, si fame ipse con* ficiatur,10 abstulerit cibum alteri, homini ad nullam rem

[graphic]

2.—3 Ita omnes codi), et plimmae edd. natura lege Gernh. Olshausen. Billerb. Мок, natura lege prohib. Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Victor. Lamb. Petr. 1508. Hensing. Schutz. Beter. Billerb. Orell.—4 Bern. 1.2.3.4.5. Basil. Victor. Hensing. Gernh. Schulz. Beier. Orell. igitur extremum; Ernesli igitur eel extremum errore typogr.—5 Bern. 3. patri. Mox, sui commodi Bern. 1. 2. 3.4. Basil. Lamb. Petr. 1668. Beier. Orell. eue rationem Bern. 3. Basil, ciriii-i tote Lamb. Petr. 1568.—6 Hi I. n. juris, nullam soc. Bent. 1. 2. 4. Basil. Lamb. Petr. 1568. Hensing. Schutz. Beier. Orell. Is sibi n. juris, nullam ... statuit Bern. 3.—7 Magnol. Mannt. Facciol. dicunt esse. Statin), ii dirimunt Bern. 4. Basil. Orell. hi nncis inclnsit Beier.—8 Ab his Bern. 1.4. Victor. Beier. const, inter omnes Bern. 4. contra naturam esse h. de homine Bern. 3. 71кг non vacent justitia Basil, cum uno cod. Aldi,Grepv. Colon. 1748. Orell. qua vacent injuêtilia e cod. Ubaldini Heusing. Gernh. Schutz, qua vacent justitia de Beierii conjectura Billerb. qua rocatur justitia margo Lamb. ap. Orell. animi, servantem justitiam conj. Muret, animi, ne vacet justitia suspic. J. F. Grono». —9 Нас enim virtus Bern. 4. Magnol. Mannt. Нас enim virtus una Lamb. Petr. 1568. Justitia enim una virtus Henning. Gernh. Schutz.—10 Bern. 3. utili?' Minime vero. Non enim mihi est vita" mea utilior, quam animi talis affectio, neminem ut violem commodi mei gratia. Quid? si Phalarim, crudelem tyrannum et immancm, vir bonus, ne ipse frigore conficiatur,'* vestitu spoliare possit; nonne faciat? 30. Haec ad judicandum sunt facillima. Nam, si quid ab nomine ad nullam partem utili,4 tua? utilitatis causa, detraxeris; inhumane feccris, contraque naturae legem: sin autem is tu sis, qui multam utilitatem reipublicae atque hominum societati, si in vita remaneas, afierre possis, si quid ob earn causam alteri detraxeris, non sit reprehendendum. Sin autem id non sit ejusmodi,1* suum cuiquc incommodum ferendum est potius, quam de alterius commodis detrabendum. Non igiturmagis est contra naturam morbus, aut egestas, aut quid hujusmodi,1' quam detractio aut appctitio alieni. 81. [p. 58.] Sed communis >6 utilitatis derelictio contra naturam est: est enim injusta. Itaque lex ipsa naturae, quae utilitatem 17 hominum conservât et continet, decernit profecto, ut, ab homine inerti atque in utili, ad sapientem, bonum, fortemque virum, transfcrantur res ad vivendum necessariae; qui si occidcrit, raultum de communi utilitate dctraxerit: modo hoc ita faciat, ut ne ipse de se bene existimans, seseque diligens, hanc causam habeat ad injuriam. Ita 18 semper officio fungetur, utilitati consulens hominum, et ei, quam saepe commémore, humanas societati. 32. Nam, quod ad Phalarim attinet, perfacile judicium est. Nulla enim''

conficiatur ipte.—II Lamb. Petr. 1568. est mihi ri/a.—12 Liber Mureli ipse aigore pertat.—IS Lamb. Pelr. 1568. si quid homini homo ad nullam rem utUis. Actulnm, ulilitalis tua Bern. 1. 2. S. 4. Basil, omnes Oud. Victor. Magnol. Mannt, contra nat. legem Bern. 3. tin a. tu sis is Bern. 4. multum utilitatíi Bern. 3. ri ob earn Petr. 1568. ri quid omittit Bern. 3. non rep. ëit Baril.— 14 Bern. 4. hujusmodi; co<l. Miireti Sin non sis ejusmodi. Mox, subtrahendum Magnol. Manni.—15 Bt-rn. 1. 2. 3. 4. omnes Gud. et Lamb, ejusmodi. Mox, detr. atque appétit it Bern. 1.4. Basil. Oud. 1. 2. 4. Magnol. Mannt. Lamb.

Petr. 1568. Orell.—16 Sed et comm. Basil. Lamb 17 Bern. 4. utUitatet.

Mox, decernet Bei п. 1. 2. 4. Petr. 1568. fortem tirum Bern. 1. 2. 3. 4. Victor. Lamb. Petr. 1568. Heusing. Beier. Orell. Paulo post, seque diligens Facciol. —18 Itaque Basil. Magnol. Mannt, s. o.fungatur Victor. Magnol. Mannt. Petr. 1568. Facriol. util. cons, omnium Petr. 1568. hominum societati Basil.—19 Nulla est enim Bern. I. 2. Basil. Magnol. Mannt. Petr. 1568. Nulla enim est Bern. 3. Nulla societal est nobis cum Bern. 4. societas nobis Bern. 1. 2. 8. nobis societas cara tyrannie, sed potius summa distractio est: ñeque est contra natu ram, spoliare eum, si possis, quera honestum est necare: atque hoc omne genus pestiferum atque impium ex hominum communitate exterminandum est. Etenim, ut membra quaedam amputantur, si et ipsa sanguine,10 et tanquam spiritu, carere cœperunt, et noccnt reliquis partibus corporis; sic ista, in figura hominis, feritas et immanitas belluae, a communi tanquam humanitate corporis" segreganda est. Hujus generis sunt quacstiones" omnes ese, in quibus ex tempore officium exquiritur. vu. 33. Ejusmodi igitur, credo, res Panœtium persccuturum fuisse, nisi aliqui' casus aut occupatio consilium ejus peremisset : ad quas ipsas consultationes ex superioribus libris satis multa praecepta sunt, quibus perspici possit, quid sit propter turpitudinem fugiendum ; quid, quod idcirco fugiendum non sit, quia omnino turpe non sit. Sed, quoniam operi inchoato, et prope jam absoluto,1 tanquam fastigium imponimus ; ut geómetras soient non omnia docerc, sed postulare, ut quaedam sibi concedantur, quo facilius, quae velint, explicent; sic ego a te postulo, mi Cicero, ut mihi concedas (si potes), nihil, praeter id quod

[graphic]

Basil, rum tyrannis tóetelas est Victor. Nulla enim nobis cum tyrannis societas Faceiol. tí potius Bern. I. 2. 3. Petr. ISC8. Heusing. Geroli. Schutz. Beier. est post distractio omittunt Basil. Magnol. Mannt. Pearc. quern est honestum Bern. I. 2. S. 4. Basil. Petr. 1608. Qernb. Schutz. Beier. Orell.—20 Cod,), pauci, Faceiol. Schutz, ipsa languere. Mox, carere cceperint Bern. 3. et nocent ceteris Bern. 4.—21 Ita Bern. 1. 2. 3.4. Basil, et pleriqne codd. 'Quae lectio atupori librariornm debetnr.' Orell. a comm. t. humanitatis corpore Olid. 3. Faceiol. IIrnsing. Gernh. Schulz, ati voluer.it Muretna. a communi humanitäte, oniissis reliquis, Vine. Bellov. probante Pearc. a communitate corporis codex nuns Oxon. a comm. t. humanitatis, omisso corporis, conj. Kiessling. a comm. t. corpore de Beierii conj. Billerb.—22 Bern. I. 2. 3. 4. Basil. Victor. Magnol. Mannt. Lamb. Petr. 1568. quastiones sunt, Actutum, omncs hat Magnol. in tempore Bern. 3. ex tempore omittit Bern. 4.

Cap. vu. 1 Basil. Magnol. Mannt. Pearc. Faceiol. aliquis. Mox, ejus consilium Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Orell. praeenisset Magnol. Manut. consultationes superioribus I. s. m. p. sunt, ex quibus, tec. de Walkeri conj. Billerb. quiil sit, quod idcirco Bern. I. 3. 4. Basil. Victor, quid sit id, quod idcirco Magno). Manut. Lamb. Petr. 1568. Grxv. Colon. 1748. Faceiol. quid idcirco Bern. 2. Pearc. Heosing. Gernh. Schutz. Beier. quod o. t. n. sit Bern. 1. 2. 3. 4. Victor. Gernh. quod o. t. n. est Hensing. Beier. quia o. t. n. est Magnol. Mannt. Lamb. Graev. Pearc. Colon. 1748. Faceiol. Schutz. Billerb.—2 Sed, q. o. inchoato, props tarnen abs. Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Victor. Magnol. Lamb. Petr. 1568. Hensing. Gernb. Beier. Sed, q. o. inchoato, et props tarnen abs. Delph.etVar.Clas. Cicen. 4 IUI

« PoprzedniaDalej »