Obrazy na stronie
PDF
ePub

quæ cernitur in periculis et laboribus, si justitia vacat, pugnatque, non pro salute communi, sed pro suis commodis, in vitio est. Non enim modo' id virtutis non est, sed potius immanitatis, omnem humanitatem repellentis. Itaque probe definitur a Stoicis fortitudo, cum eam virtutem esse dicunta propugnantem pro æquitate. Quocirca nemo, qui fortitudinis gloriam consecutus est insidiis et malitia, laudem est 3 adeptus : nihil enim honestum esse potest, quod justitia vacet. 63. Præclarum igitur Platonis illud : 40 Non solum, inquit, 'scientia, quæ est remota a justitia, calliditas potius quam sapientia est appellanda ; verum etiam animus paratus ad periculum, si sua cupiditate, non utilitate communi impellitur, audaciæ potius nomen habeat, quam fortitudinis.' Itaque viros fortes, magnanimos, eosdem bonos et simplices, veritatis amicos, minimeque fallaces, esse volumus: quæ sunt ex media laude justitiæ. 64. Sed illud odiosum est, quod, in hac elatione et magnitudine animi, facillime pertinacia et nimia cupiditas principatus innascitur. Ut enim apud Platonem est, omnem morem Lacedæmoniorum inflammatum 6 esse cupiditate vincendi; sic, ut quisque animi magnitudine maxime excellit, ita maxime vult princeps omnium, vel potius so

CAP. XIX. 1 Non modo enim Bern. 1. 2. 3. 4. Erf, Lamb. Gernh. Beier. sed potius Bern. 3. Basil. Erf. Heusing. Gernh. Beier.—2 Lamb. et Petr. 1568. dicunt esse. Actitum, pugnantem Bern. 5. Facciol.-3 Basil. est lau. dem. Mox, nihil honestum Bern. 1. 2. 3. 4. Erf. Victor. Heusing. Gernh. Beier. Orell. vacat codd. et edd. ante Ernesti.-4 Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Erf. Victor. Lamb. Petr. 1568. Hensing. Beier. Orell. illud Platonis. Mox, Non, inquit, solum Bern. 1. 2. 3. 4. Basil. Erf, inquit delendum putat Beier. ab jus. titia Bern. 1. 2. 4. Erf. Heusing. Gerph. Beier, communi utilitate Basii.5 Codd. aliquot, et edd. ante Græv. fortes et magn. Mox, eosdemque bonos Basil. Magnol. Lamb.—6 Grovov. conj. morain L. inflammalam; Erf. et Lips. ut enim apud Platonem cum omnem morem, &c. unde Wunder, conj. ut

.. esl, communem morem, probante Beier. omnem vim ... inflammatam cod. Ursin. maxime excellet Bern. 2. 3. 4. Petr. 1568. Heusing. ita vult princeps omnium maxime, &c. Petr. 1568. omnium esse, vel potius solus esse Basil. Mag

NOTE * Platonis illud) In Epitaphio, seu πανουργία, ου σοφία φαίνεται. in Menexen. Πάσα τε επιστήμη χωριζο. • Apud Platonem] In Lachete, sive mévn Okaloo úvns kal rîs &rans åperñs, De Fortitudine ; et De Leg. lib. 1.

lus, esse. Difficile autem est, cum præstare omnibus concupieris, servare æquitatem, quæ est justitiæ maxime propria. Ex quo fit, ut neque disceptatione vinci se, nec ullo 8 publico ac legitimo jure, patiantur: existuntque in republica plerumque largitores et factiosi, ut opes quam maximas consequantur, et sint vi potius superiores, quam justitia pares. Sed, quo difficilius, hoc præclarius : nullum est enim tempus, quod justitia vacare debeat. 65. Fortes igitur et magnanimi sunt habendi, non, qui faciunt, sed qui propulsant, injuriam. Vera autem et sapiens animi magnitudo honestum illud, quod maxime natura 10 sequitur, in factis positum, non in gloria, judicat: principemque se esse mavult, quam videri. Etenim, qui ex errore" imperitæ multitudinis pendet, hic in magnis viris non est habendus. Facillime autem ad res injustas impellitur, ut quisque est altissimo animo, et gloriæ cupido." Qui locus est sane lubricus, quod vix invenitur, qui, laboribus susceptis, periculisque aditis, non, quasi mercedem rerum gestarum, desideret gloriam.

xx. 66. Omnino' fortis animus, et magnus, duabus rebus maxime cernitur; quarum una in rerum externarum despicientia ponitur, cum persuasum sit, nihil hominem, nisi quod honestum decorumque sit, aut admirari, aut optare, aut expetere oportere; nullique neque homini, neque perturbationi animi, nec fortunæ, succumbere. Altera est res, ut, cum ita sis affectus animo, ut supra dixi, res

nol. Mannt. Lamb. Facciol. vel omittit Bern. 2.-7 Difficile est enim Gud. 3. Beier. est omittit Bern. 2. concupiveris Bern. 5. Facciol. Beier. -8 Lamb. neque ullo. Mox, existantque Facciol. potius vi Basil. Vic. tor. Petr. 1568. ut potius Bero. 2. Erf. sint potius sup. vi Bern. 5. sint utcumque potius sup. Bern. 3. vi omittit Berp. 4.-9 Sed quo hoc est diff. Vic. tor. tanto est hoc Bern. 4. nullum enim est Bern. 1. 2. 3. 4. 5. Basil. Victor. Magnol. Maput. Lamb. Petr. 1568. Facciol.-10 Victor. et Pearc, naturam. -11 Etenim qui errore Bern. 2.–12 Gud. 1. Reg. Lall. Hensing. Gernd. Beier. Nobb. Orell, ut quisque alt. a. est, gloriæ cupiditate, nti conj. Pearc. ut quisque alt. a. et g. cupiditate Bern. 2. 4. ut q. alt. a. et g. cupidus esi Bern. I. ut q.est all.a. et g. cupiditate Bern. 5. Basil. Græv. Pearc, ut q. est a. a. et gloria el cupiditate Bern. 3. ut q. est alt. a. et gloriæ maxime cupido Petr. 1568. sana est Erf. quoniam rix, &c. Bern. 1. Pro quasi Gud. 1 babet sibi, probantibus Heusing. et Gernh. desiderat Græv.

CAP. XX 1 Omnis Bern. 3. Paulo post, aut expetere oportere desunt in Berp. 1. 2. nulli neque, &c. Bern. 5. neque fortunæ Lamb.—2 Bern. 5. Basil. Delph. et Var, Clus.

Cicero.

4 A A A A

geras, magnas illas quidem, et maxime utiles, (p. 14.] sed et vehementer arduas, plenasque laborum et periculorum, tum vitæ, tum multarum aliarum rerum, quæ ad vitam pertinent. 67. Harum rerum duarum 3 splendor omnis et amplitudo (addo etiam utilitatem) in posteriore est : causa autem, et ratio efficiens magnos viros, est in priore : in eo enim est 4 illud, quod excellentes animos, et humana contemnentes, facit. Id autem ipsum cernitur in duobus, si ets solum id, quod honestum sit, bonum judices, et omni animi perturbatione liber sis. Nam et ea, quæ eximia plerisque et præclara videntur, parva ducere, eaque ratione stabili firmaque contemnere, fortis animi magnique 6 ducendum est : et ea, quæ videntur acerba, (quæ multa et varia in hominum vita fortunaque versantur) ita ferre, ut nihil a statu naturæ discedas, nibil a dignitate sapientis, robusti animi est, magnæque constantiæ. 68. Non est autem consentaneum, qui metu non frangatur, eum frangi cupiditate ; nec, qui invictum se a labore præstiterit, vinci a voluptate. Quamobrem et hæc 8 videnda, et pecuniæ fugienda cupiditas. Nihil enim est tam angusti animi, tamque parvi, quam amare divitias; nihil honestius, magnificentiusque, quam pecuniam contemnere, si non habeas; si

Victor. animo affectus. Mox, sed ut veh. Bern. 1. 2. 4. Basil. Erf. Magnol. Manut. Heusing. Gernh. Beier. Nobb. Orell. et omittunt Victor. Lamb. Petr. 1568, cum ritæ Bern. 1. 2. Erf. Vicior. Lamb. Petr. 1568. Græv. Pearc. Facciol. tum causa vitæ Bern. 5. Magnol. Manut. tum multarum rerum Bern. 2. 3. Erf. Victor. Magnol. Manut. Lamb. Hensing. Gernh. Schutz. Beier, multarum omittit Bern. 4. Petr. 1568. tum multarum causa rerum Bern. 5. Basil.-3 Harum duarum rerum Bern. 3. duarum omittit Basil, omnis amplitudo Bern. 1. 2. 3. 4. Petr. 1568. omnis ampliludo est Bern. Magnol. Manut, omnis amplitudo est animi Basil. Statim, est Bern. 2. 5. Victor. Magnol. Manul. Beier. in priore est Victor. est omittunt Bern. 1. 3. 4. Lanıb. Petr. 1568. Orell.-4 In eo est enim Bern. 1. 2. 4. Erf. Heusing. Gernh. Beier. Nobb.6 Bern. 1. 2. 5. Basil. et si; Bern. 3. et et si. Mox, et ab omni quinque Bern. Basil. Erf. Victor. Magnol. Mannt. Lamb. Petr. 1568. Heusing. Gernh. Schutz, Beier. Orell.--6 Bern. 3. et magni; Basil. esse magnique. Actutum, dicendum codd. aliquot, Magnol. Manut. Beier. quorum multa Bern. 5. discedat, nihilque Bern. 3. hoc robusti Bern. 1. Lamb. Petr. 1568. Facciol. est omittit Bern. 2. robusti animi hoc est constantiæ, omisso magnaque, Bern. 4. 7 Non est cons. autem Bern. 4. qui se invictum Bern. 3. cinci voluptate Bern. 5. Basil.--8 Quamobrem hæc Bern. 4. Basil, videnda est Bern.4. ridendu sunt Victor. Pearc. Gernh. vitanda Petr. 1568. vitandu sunt Bern. 5.Magnol. Mamt.Lamb. Facciol. nihil est enim Schutz. est omittunt Bern. 2. et Beier, magnificentius

habeas, ad beneficentiam liberalitatemque conferre. Cavenda est etiam gloriæ cupiditas, ut supra dixi. Eripit enim libertatem, pro qua maguanimis viris omnis debet esse contentio. Nec vero imperia expetenda, ac, potius, aut non o accipienda interdum, aut deponenda nonnunquam.

69. Vacandum autem est omni" animi perturbatione, tum cupiditate, et metu, tum etiam ægritudine, et voluptate animi, et iracundia; ut tranquillitas et securitas adsit, quæ affert, cum constantiam, tum etiam dignitatem. Multi autem 12 et sunt et fuerunt, qui, eam (quam dico) tranquillitatem expetentes, a negotiis publicis se removerint, ad otiumque perfugerint. In his, et nobilissimi philosophi longeque principes, et quidam homines severi et graves, nec populi nec principum mores serre potuerunt; vixeruntque nonnulli in agris, delectati P re sua familiari. 70. His idem propositum fuit, quod regibus,'} ut ne qua re egerent, ne cui parerent, libertate uterentur; cujus proprium est, sic vivere, ut velis. XXI. Quare, cum hoc commune sit' potentiæ cupidorum cum iis, quos dixi, otiosis;

Manut, et magnificentius Bern. 4.-9 Cavenda etiam est Bern. 1.2.4. Erf. Heusing. est omintit Beier. viris omnibus Petr. 1568.-10 Basil. Magnol. Manut, ac potius non.-11 Vacandum autem omni est Bern. 1. 2. 4. Basil. Erf. Heusing. Gernh. Beier. Vac, est autem omni Schutz. Vac, autem omni animi est Bern. 3. cum cupiditate Bern. 1. 2. Erf. Victor. Petr. 1568. et voluptate nimia Reg. Lall. et roluptate et iracundia Gud. 3. Ascens. Beier. animi uncis incluserunt Gernh. et Nobb. ut tranquillitas animi Bern. 1. 2. 3. 4. Erf. Victor. Pearc. Heusing. Schutz. Beier. ut tr. animi adsit et sec. Basil. Magnol. Manut. Petr. 1568. ut tr. adsit et sec. Bern. 5. Lamb. quæ afferat Basil. Magnol. Manut. Lamb. Petr. 1568. Facciol. quæ afferani Bero. 5. quæ ferat Bern. 4. tum const. Bern. 3. Basil. Lamb. Facciol. Schutz. cum omittunt Bern. 5. Erf.

-12 Multi autem sunt Basil. autem omittit Basil. 4. Mox, removerunt ...perfugerunt plurimi codd. et edd. vett. qui nec populi Gud. 3. Hensing. Gernb. Beier. Nobb.-13 Magnol. Manut. quod et regibus. Deinde, cui proprium Bern, 5.

CAP. XXI. 1 Bern. 3. hoc sit commune. Statim, cum his Bern. 1. 2. 4. otio. sos Bern. 4. a m. sec. Magnol. Victor. id adipisci Basil. contenti sunt Bern. 3.

NOTA p In agris delectati] Qualis fuit Q. sumserat imperator, ad eosdem juCincinnatus, qui, ab aratro ad dicta. vencos et quatuor jugerum prædiotiram vocatus, ut obsessum ab hosti lum rediit. Colum. Simile est quod bus consnlem liberaret, eo liberato, de C. Fabricio et Cur. Dentato dixifascibus confestim depositis, quos festinantius victor reddiderat quam

miis.

alteri se adipisci id posse arbitrantur, si opes magnas habeant; alteri, si contenti sint et suo, et parvo: in quo : neutrorum omnino contemnenda est sententia : sed et facilior et tutior, et minus aliis gravis aut molesta, vita est otiosorum; fructuosior autem hominum generi, et ad claritatem amplitudinemque aptior, eorum qui se ad rempublicam et ad res magnas gerendas accommodaverunt. 71. Quapropter, et iis 3 forsitan concedendum sit, rempublicam non capessentibus, qui, excellenti ingenio, doctrinæ sese dediderunt; et iis, qui, aut valetudinis imbecillitate, aut aliqua graviore causa impediti, a republica recesserunt, cum ejus administrandæ potestatem aliis, laudemque, concederent. Quibus autem talis nulla sit causa, 4 si despicere se dicant ea, quæ plerique mirentur, imperia et magistratus, iis non modo non laudi, verum etiam vitio, dandum puto. Quorum judicium, in eo quod gloriam contemnant et pro nibilo putent, difficile factu est non probare: [p. 15.] sed videntur labores et molestias, tum offensionum, tum repulsarum, quasi quandam ignominiam, timere, et infamiam. Sunt enim, qui in rebus contrariis parum sibi constent; voluptatem severissime contemnant, in dolore sint molliores; gloriam negligant, frangantur infamia : atque ea quidem non satis constanter. 72. Sed iis, qui babent a natura adjumenta rerum gerendarum,

5. Basil. et parvo el suo Bern. 4.–2 In quo quidem Magnol. Manot. Facciol. sententia est Bern. 1. 2. 4. Erf. Lamb. Petr. 1568. Heusing. Gernh. Beier. Orell. molesta est vita Bern. 3. Paulo post, magnas res quinque Bern. Erf. Magnol. Manut. Lamb. Heusing. Gernh. Beier. Orell. gerendas omittit Bern. 1.-3 Q. et his Bern. 1. 4. Magnol. Manut. Lamb. qui excellente Pearc. sese dederunt Basil. et his Bern. 1. 4. qui valet. omisso aut, Bern. 4.–4 Bern. 3. nulla talis sit causa; Magnol. Manut. Lamb. talis nulla est causa. Actutum, sed despicere Bern. 4. admirentur Bern. 5. Manut. Facciol. admirantur Victor. Magnol. Beier. his non modo Bern. 1. 4. Magnol. Mannt. Lamb.—5 Basil. contemnunt ... putant. Statim, est factu Bern. 2. cum offens. Petr. 1568. et repuls. Bern. 1. 2. 3. 4. Erf. Victor. Heusing. Gernh. Schuiz. Beier. Orell. et tum repuls. Basil.–6 Sed his Bern. 1. 2. 4. adjumentum Bern. 3. omni ab

NOTÆ 9 Vuletudinis) Qualis fuit P. Scipio, reret, filiam L. Panli adoptavit; atque Africani majoris filius; qui, cum in is est P. Scipio Æmilianus Africanus firma esset valetudine, liberisque ca- Minor,

« PoprzedniaDalej »