Obrazy na stronie
PDF
ePub

non est. Sed cum hoc praeeeptum ad Patrem per- A tum illud, quod in repromissione Sabbatum pro

timeat, quare lietum est : Ei sol i se,** ies, quasi etiam Filio et Spiritui sancto serviendum non sit ? Verum, quod dictum est, soli, mon exclulit communionem Filii et Spiritus sancti : sed quilquil Deus non est. Pater autem, et Filius, et Spiritus sanctus unus I)eus est, et ipse solus adorandus est, eique soli, et non alteri serviendum est, ea videlicet servitude, qu;e ei soli debita est. Nam et in Evangelio eum dicitur : Ne/// o novit Pa/re//. /• isi Filius (Matth. xv), etc., mon uti([ue Spiritus sanctus a I'atris cognitione excluditur, cum ipse, etiam profunda I)ei, teste \ postolo (I Cor. II), scrutetur. Sed est ejnsmodi lo([uendi genus, ut dicatur, nemo nisi ille videlicet ([ui non, hoc est quod ille. IIis pro brevitate transenrsis, ad sequens manlatum discutiendum transeamus, quod tale est : Ne assu/nas no//, e/, l)ei /ui in ra n u m (E.cod. xx). IIoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nom^n I)ei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendacium confirmanlum, vel ad idolum veneranlum, scilicet, ut ne([ue idola nomine divino honoret. neque falsitati momen I)ei associet. Mystice autem momen I)ei in vanum assumere, est Filium I)ei visi])ilem per humanitatem factum creaturam existimare. In vanum quippe momen I)ei assumit, qui Filium I)ei :eternum ex tempore cœpisse credit. Nomen siquidem Patris Filius dicitur, quia in Filio, et per Filinm Pater invisibilis manifestatur, non solum ([uando per ipsum mundus factus est, verum etiam quando per ipsum homo est re,lemptus. Sane c[ui Filium ])ei hominem factum confitentur, me, [uaquam in vanum nomen I)ei assumunt, ([uia quem credunt hominem per id quod assumpsit ex tempore, I)eum verum agnoscunt per id quod fuit ex ;eternitate. Potest adhuc aliter intelligi. quod dictum est : Ne assu ,/aas , o/nem Dei tui in can um. In vanum namque nomen Dei assumunt, qui Filium I)ei ad so nrissttm, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo licere : Ne assu,,, as mo///c/, De ; /// í í , ra n u m, nisi, Sieut veneraris, et alloras eum propter hoc, quod ab eo faetus es ; sie aJ sa eum, et venerare propter hoe, quol a]) eo es redemptus, qui non minus tibi eontulit eum roloinit, quam cum creavit ? Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credenti])us dicit : Credi/is in Deum, et i) „ve eredi!o (Joan. xiv) modesta (|iiidem (ut docuit pium) insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum alloranlum a nobis in sua livinitate qua condidit. sed in hnmanitate etiam qua redemit. Tertit; in prœeeptum est : Obserra el jej,, Sal)//*/i (Dci^. \) Quatuor Sabbata commemorare videtur sc.iptura. Primum iliul, in quo I)eus perfectis oporil)us suis requievisse die]tur. Secundum illud quod filiis Israel carnaliter custodieudum mandatur. Tertium illud, quod populo I)ci spiritualiter servandum præcipitur. Quar

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors]
[ocr errors]

Septem alia secunda tabula comtimebat, quae hominem ad dilectionem proximi instruunt. Et propterea septenario distinguuntur : quia in prasenti vita tantum quæ septem diebus volvitur, nostra charitas pietatis operibus exercetur erga proximum ; postea, consummatis operibus et finitis labori])us, per contemplationem pariter cum proximo beatificanda est in Deum. Amor ergo proximi et temporalis est, quantum pertinet al exhibitionem operis; eta-ternus,quantum pertinet ad efîectum dilectionis.Primum praeceptum secunlæ tabulæ ad patrem pertinet hominem, sicut primum prim;e ad Patrem Deum, utrobique paternitas præponitur, utrobique principii digni, tate honoratur, quia secundum quemdam modum sic habemus primeipium nascendi per generationem a patre homine, sicut principium existenli p^r conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divin;e paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quol videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est : Ho, ora patre), t at u m et ma! re//, t ua//a, ut 7/e, e s jf f ib i, et sis longa'' nts super terram (1) ea, f. v) Sicut superius dictum est in primo pr;ecepto primae tabulae, ita et hic non totum ad præceptionem pertinet quod positum est. Sed ibi quod præter praeceptum erat, pr;emissum est, hic su])junctum est : Audi, Israel, Deus ? u us, Deus unus, hoc totum ante præceptum præmittitur, ipsum præceptum postea subenfertur : Ipsum

[ocr errors]
[graphic]
[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

bene subduntur duo reliqua, ut neque uxorem A est dilectio cordis alicujus ad aliquid propter ali

neque rem concupiscas proximi. (1) CAP. IV. De substantia dilectionis et charitate ordinata. Quotidianum de dilectione sermonem serimus, ne forte non animadvertentibus nobis scintillet in cordibus nostris et exardescat ignis flammam faciens, aut totum consumens aut purgans totum. Ex eo namque totum est quod bonum est,et totum quod malum est ex eo est. Unus fons dilectionis intus saliens duos rivos effundit. Alter est amor mundi, cupiditas : alter est amor Dei, charitas. Medium quippe est cor hominis unde fons amoris erumpit, et cum per appetitum ad exteriora ducitur, cupiditas dicetur: cum vero désiderium suum ad interiora dirigit, charitas mominatur. Ergo duo sunt rivi qui de fonte dilectionis emanant, cupiditas et charitas. Et omnium malorum radix cupiditas, et omnium bonorum radix charitas. Ex eo igitur totum est quod bonum est, et totum quod malum, ex eo est. Quidquid ergo illud est, magnum est quod in mobis est, et ex eo totum est, quod inest nobis, ex hoc autem amor est. Quid est amor, et quantum ? quid est amor, aut unde est amor ? Et sermo Dei de amore loquitur. Nunquid hoc negotium nom potius illorum est qui amorem, qui pudicitiam prostituere consuevrunt ? Ecce quam multi qui ejus mysteria volentes suscipiunt, quam pauci qui ejus verba in medium proferre non erubes

quid : desiderium in appetendo, et in perfruendo gaudium: per desiderium cuerens, requiescens per gaudium. Hic ])omum est, et hic malum est tuum, cor humanum, quia nec aliunde bomim es si bomum es, nec aliunde malum es si malum es : misi quod, vel male, vel bene amas, quol ])onum est. Nam omne quod est, ])omum est ; sed cum id, quod bonum est, male amatur, illud bonum est, et hoc malum est. Igitur nec qui amat malum est : nee quod amat malum est : mec amor quo amat malum est, sed quod male amat, et hoc omne malum est. Ordinate ergo charitatem, et jam malum nullum est. Magnam rem commendare volumus, si tamen valemus, quod volumus.

B Omnipotens Deus, qui nullo indiget, quia ipse

summum et verum bonum est, qui nec de alieno accipere potest quo creseat, quoniam ex ipso sumt omnia, nec de suo amittere, quo decidat, quoniam in ipso immutabiliter consistumt universa : ipse rationaùem spiritum creavit sola charitate, nulla necessitate, ut eum suae ])eatitudinis participem faceret. Porro ut idem esset aptus tanta beatitudine perfrui, fecit in eo dilectionem, spirituale palatum, quoddam significams ad gustum dulcedinis internæ : quatenus per ipsam videlicet dilectionem suae felicitatis jucunditatem saperet, eique infatigabili desiderio cohaereret. Per dilectionem ergo copulavit sibi Deus creaturam rationalem, ut ei semper inhaerendo, ip

eunt. Quid igitur nos facimus ? Forsitan multa C sum quo beatificanda erat bonum, et ex ipso quodium : per desiderium currens, et requiescens A test. De proximo, ut de ejus salute, et profectu

improbitate frontem fractam habemus qui non verecundemur amorem dictatum formare, quem et impudici aliquando non possunt sine verecundia in verbis exprimere. Sed aliud est investigare vitium ut eradicetur, aliud exhortari ad vitium, ut virtus et veritas non ametur. Nos igitur investigamus et quærimus ut sciamus, et scientes caveamus : quod illi investigant ut sciant, sed sciant ut faciant, quid illud in nobis sit quod desidera nostra sic multifariam dividit, et cor nostrum in diversa deducit. Invenimus autem hoc aliud non ese præter amorem, qui, cum sit motus cordis, secundum naturam singularis et unicus, secundum actionem autein divisus cum se inordinate movet, id est, ad ea quæ non debet, cupiditas dicitur, cum vero ordinatus est, charitas appellatur. Ipsum ergo hunc cordis motum quem amorem appellamus, qua definitione signare poterimus ? Expedit nobis propius intueri eum, Ne lateat aliquatenus, et non sciatur, proptereaque nec caveatur cum malus est, nec appetatur aut inveniatur cum bonus, de quo et cum malus est tanta mala veniunt, et cum bonus est tanta bona procedunt. Ipsum igitur quomodo diffinimus, investigemus, consideremus, quia occultum est quod quæritur, quantoque interius collocatum est, tanto magis in utraque parte cordi dominatur. Igitur videtur amor, et amor

(1) Capitulum hoc, sub titulo De substantia dilectionis, mss, codices ut opusculum distinc

dammodo per affectum sugeret, et de ipso per desiderium biberet, et in ipso per gaudium possideret. Suge, o apicula, suge et bibe dulcoris tui inenarrabilem suavitatem. Immergere, et replere, quia ille deficere nescit, si tu mon incipias fastidire, adhaere ergo et inhære, sume et fruere. Si sempiternus gustus fuerit, sempiterna quoque beatitudo erit. Non jam pudeat nos meqne pœmieat de amore fecisse verbum. Non pœniteat u])i tanta utilitas : non pudeat ubi talis honestas. Igitur per amorem. sociata est factori suo creatura rationalis : solumque est dilectionis vim sulum quod ligat ntrosque in idipsum, et tanto felicius quanto fortius. Propter quod etiam, ut i11divisa societas, et concordia perfecta utrobique haberetur, germinatus est nexus in charitatem Dei, et proximi, ut per charitatem Dei omnes uni cohærerent, per charitatem proximi omnes ad invicem unum fierent, ut quod de illo uno cui omnes inhaerebant, quisque in semetipso non caperet, plenius atque perfectius per charitatem proximi in altero possideret, et bonum omnium fieret totum singulorum. Ordinate ergo charitatem. Quid est ordinate charitatem ? Si desiderium

est amor, bene urat: sigaudium est ])ene quiescat Est enim amor (sicut dictum est) dilectio cor

dis alicujus ad aliquid propter aliquid : de

siderium in appetendo, et in perfruendo gau

tum exhibent, Extat etiam inter opera S. Augustini, tom. VI, col. 843, edit. Migne.

per gaudium : currens ad illud, requiescens in illo. Ad quid, aut in quo ? Audite, si forte explicare possimus, quo currere debeat amor moster : aut in quo requiescere. Tria quædam sunt, quæ amari bene aut male possunt, id est Deus, proximus, et mundus. Deus supra mos est : proximmus juxta nos est : mundus subtus nos est. Ordinate ergo charitatem. Si currit, bene currat : si requiescit, bene requiescat. Desiderium currit : gaudium requiescit. Propter quod gaudium uniforme est, quia semper in uno est : nec vicissituline variari potest. Desiderium autem mutabilitatem suscipit, et ideirco non se continet in umo, sed varias species repraesentat. Omnis mamque cursus aut de illo est, aut cum illo, aut in illo ad quod est Quomodo ergo currere debet desiderium nostrum ? Tria sunt : Deus, proximus,et mundus. Tria Deus, duo proximus,et unum mundus habeat in cursu desiderii nostri, et 'est in desiderio ordinata charitas. Amor namque per desiderium, et de Deo, et cum J)eo, et in Deum ordinate currere potest. De Deo currit quando de ipso accipit unde eum diligit. Cum Deo currit, quando ejus voluntati in mullo contradicit In Deum currit, quando in ipso requiescere appetit. Hæ sunt tria, quæ ad Deum pertinent. Duo sunt proximi. Potest enim desiderium le proximo currere, sed in proximum mon po

B

gaudeat. Cum proximo, ut eum in via Dei et comitem itineris, et socium perventionis ha])ere concupiscat. Sed in proximum mom potest, ut in homine spem et fiduciam suam constituat. Hæc sunt duo, quæ ad proximum pertinent, id est, de ipso cum ipso, non in ipsum. Unum est mundi, de ipso currere : non cum ipso, aut in ipsum. De mundo desiderium currit, quamdo inspecto foris Dei opere per admirationem et laudem, ardentius intus ad ipsum se convertit. Cum mundo curreret, si se pro mutabilitate temporalium, sive dejiciendo in adversis, sive elevando in prosperis, huic sæculo se conformaret. Im mundum curreret, si in ejus delectationibus semper requiescere vellet. Ordinate ergo charitatem : ut desiderium currát de Deo, cum I)eo, in Deum ; de proximo, cum proximo, non in proximum ; de mundo, nec cum mumdo, nec in mundum. Et in solo Deo requiescat per gaudium, quia, si gaudium est, amor bene quiescat ; si desiderium est, amor hene currat. Est enim amor, sicut dictum est, dilectio cordis alicujus ad aliquid propter aliquid : desiderium in appetendo, et in perfruendo gaudium, currens ad aliud, requiescens in illo. Hæc est ordinata charitas, et præter ipsam omne quod agitur non ordinata charitas est, sed inordinata cupiditas.

[ocr errors][ocr errors]

MAGISTRI SIGNANDI PER M. ET DISCIPULI SIGNANDI PER D.
Loquitur prior discipulus.

D. Quid fuit priusquam mundus fieret ? M. So- C Voluit prius ostendere quid esset creatura ex se,

lus Deus. D. Quandiri prius fuit ? M. Ab aeterno. D. Ubi fuit cum nihil esset prœter ipsum ? M. Ibi modo est, ibi fuit et tunc. I). U])i est molo ? M. In semetipso est, et omnia in ipso sunt, et ipse est in omnibus. D. Quando fecit Deus munlum ? M. In principio (Gen. I). D. U])i factus est mundus ? M. In Deo. D. Unde factus est mundus ? M. De nihilo. D. Quomodo factus ost mundus. M. Prius in materia simul facta sunt omnia : postea vero in hac qua nunc mundus cernitur forma, per sex dies composita sunt et ordinata universa. D. Quomodo poterat materia prius esse quam forma ? M, Materia illa non omnino sine forma fuit ; sed tamen informis prius fuisse dicitur, quia in prima sui conlitione tam decentem et tam aptam (sicut nunc habet) adhuc formam non ha])uit. D. Quare voluit Deus prius creare rudem materiam : quasi non potuerit simul cum forma creasse eam ? M.

[ocr errors]

et quid ex beneficio Creatoris deinde accepisset ; ideoque prius creavit essentiam, postmodum formam indidit. D. Cui ostendebat hoc, quando adhuc. nemo erat qui hoc videre poterat ? M. Erant jam tunc angeli quibus hoc ostenderetur, ut foris in rebus conditis viderent, quod in seipsis intus agnoscerent ; ne et ipsi gloriam quam acceperrnt sibi, sed conditori suo tribuendam putarent. Nobis quoque hoc ostenditur ; qui et si illud quando factum est non vidimus, quod tamem factum sit (sacro eloquio referente) audivimus. I). Ubi vel qualis fuit prima illa materia priusquam formaretur ? M. Ibidem confusa jacuit, ubi nunc ordinata subsistit. Nam terra in eodem in quo modo est, hoc est : medio loco constituta, tribus reliquis elementis, id est aqua, et aere,etigne, in una alhuc caligine confusis undique involvebatur, quae videlicet confusio circumqua que terram ambiens tantumdem spatii sursum rum complectitur. Formam jam tunc terra qualemcumque cæteris potiorem ha])uit, sed involuta aique ol)ducta necdum apparere potuit quod fuit. Reliqua tria, ut dictum est omnimodo comfusa erant et indigesta, in modum cujusdam ne})ulæ in hoc quod nunc aer et cœlum tenet spatio suspensa. Quam caliginem tenebrosam tenel)ras Seriptura nominavit : quæ in principio super faciem abyssi (quæ adhuc nondum impleta erat) collectione aquarum desuper oppansæ pendebant.

occupabat, quantum nunc universitas creatura- A D Quomodo possunt aquæ super coelum con

D. Quae formatio facta est prima die ? M. Lux facta est prima die (Gen. 1) : quæ quidem jam prius inter cætera materialiter creata fuerat ; sed nunc primum ut lucere posset et illuminare, ab aliis segregata est adque distincta. D. Qualis existimanda est fuisse lux illa ? M. Sunt qui asserunt nubem lucidam fuisse, quæ sicut sol modo circumferebatur ambiens terram ; quae dum superiores mundipartes oriens lustrabat diem, occasu autem suo ad infera descendens absentata luce fecit noctem. Inde distinctos et appellatos volunt tres illos primos dies in exordio creaturarum priusquam sol et cætera luminária conderentur. D. Ubi dicendum est modo esse lucem illam ? M. Dicunt modo in superioribus aetheris partibus circumquaque dispersam esse, et adhuc videri posse si non major illam solis claritas absconderet ; nocte vero ex illa adhuc luce diligenter considerantibus demonstrari quasi quasdam tenuissimæ nebulæ lucidas contra firmamentum reliquias dispersas, quas omnino major diei claritas ab oculis intuentium celat.

D. Quæ formatio facta est secunda die ? M. Firmamentum factum est secunda die (ibid.), quod quidem et prius ipsum materialiter creatum fuerat ; sed huc usque indiscretum et in illa universali confusione permistum mane])at. Nunc autem, id est secunda die, erutum a permistione et in formam redactum positum est, ut inter aquas superiores et aquas inferiores divideret ; sic scilicet ut illi confusioni in modum nebulae circa terram pendenti medium veniens quodammodo illam intersecaret, et ambitu suo circumquaque complectens partem infra se clauderet, partem extrinsecus separaret, id est ut ab ipsis aquis quae in divisione extrinsecus sive superius remamserunt, firmamentum medium inter aquas et aquas totum circumquaque ambiretur, aquæ autem, quæ intrinsecus sive inferius relictæ sunt, totæ ab ipso firmamento ex omni parte clauderentur. Pars ergo aquarum in divisione super firmamentum remansit ; pars alia infra ambitum firmamenti conclusa, totum circumquaque aeris spatium implens occupavit. D. Estne credendum alhuc esse aquas super firmamentum ? M. Sic putatur ; quia et Scriptura sacra diversis in locis hoc manifeste confirmat, sicut est illud Psalmistae testimonium : A quæ quae super cœlos sunt laudent nomen Domini (Psal. cxLVIII).

sistere ? M. Glacialiter vel (quod magis credibile est) ad similitudinem illius primi chaos firmiteribi suspenduntur pendulæ ad modum mebulæ levis, qualis in principio matura omnium aquarum fuisse putatur.

D. Quæ fuit formatio diei tertiae ? M. Aqu;e illæ quæ sub firmamento pendentes remanserant compactæ sunt ad invicem ; et pomlere tandem deorsum pressæ congregatæ sunt in locu/n u n m yn (Gen. I), id est in magnam illam a])yssum quam prius desuper obtexerant : unde et nunc ad omnes terrarum partes per thracones et alveos suos derivantur. Congregatis autem aquis, cœpit apparere arida (ibid.), hoc est terra, quæ prius caligine illa et confusione involuta latuit ; quam apparentem Deus germinibus suis vestivit : et sic completum est opus diei tertiæ.

D. Quæ formatio facta est die quarta ? M. Luminaria condita sunt in cœlo, id est sol et luna et stellae ; ut lucerent super terram, et illuminarent illam, et tempora cursu suo distinguerent (ibid.).

D. Quae formatio facta est die quinta ? M. Aves et pisces facti sunt de aquis. Aves deinde in aere collocatæ sunt ; pisces in originali sede permanserunt (ibid.).

D. Quæ formatio facta est die sexta ? M. Bes

c tiæ et cætera animantia quae vivunt super ter

ram de terra creata sunt. Consummatis autem et præparatis omnibus, postremo (eadem tamen sexta die) factus est homo, qui universæ domimaretur creaturae. D. Quare aves, quae in aere collocatæ sunt, non sunt factæ de ipso aere, sicut pisces de aqua, et bestiae pariter et homo de terra ? M. Quia aer talem non habet corpulentiam ut de eo animal fieri possit sicut et de terra. D. Quare novissime factus est homo ? M. Quia homo universæ creaturae praeficiendus fuit, congruum erat ut prius mansio ejus præpararetur, postmodum ipse ordinatis omnibus quasi possessor et rector introduceretur in orbem terrarum. Hæc igitur sunt opera conditionis quæ sex diebus fecit Deus atque complevit, ante omnem diem creans, tribus primis diebus disponens et ordinans, tribus sequentibus exordinans : prima discernens, secunda distinguens, tertia disponens, quarta exornams cœlos, quinta aerem et aquam, sexta terram. D. Quare sex die])us fecit Deus opera sua, et septima requievit ? M. Senarius quia ex parti])us suis constat, signum perfectionis est ; et idcirco voluit Deus sex diebus complere opera sua, ut ostenderet se in iis quæ fecerat, nee superfluum aliquid posuisse nec reliquisse imperfectum. Completis autem sex die})us septima demum die requievit (Gen. II), id est a}) opere cessavit ; non quod ipse quasi fatigatus requie indigeret, sed ut nobis si secundum modum et mensuram nostram opera ])ona et perfecta facere studuerimus, requiem fu

« PoprzedniaDalej »