Obrazy na stronie
PDF
ePub

actualia peccata, nunc indifferenter de peccato A quod est in corpore sive illius quod est im

dicendum est. De quo haec quatuor inquirenda sunt: quæ sit causa peccati, quid dicatur peccatum esse, et quare, et in quibus modis dicatur fieri. Causa enim omnis paccati est voluntas a Deo deficiens. Augustinus : Omnium bonarum rerum causa est Dei bonitas; malorum vero causa est deficiens a Deo et mutabilis voluntas, prius angeli, deinde hominis. Si quæratur quid sit peccatum vel malum, potest responderi : Nihil, juxta illud : Omnia per ipsum facta sunt ; et sine ipso factum est nihil (Joan. I). Ut enim dicit Augustinus : Malum nihil aliud est quam privatio boni. Itaque malum non est aliquid, sed alicujus privatio. Quidquid enim est vel opus

creaturis : sed cum unumquodque istorum malum sit, aliud est culpa, aliud est pœna et non culpa, aliud nec culpa nec pœna, sed ad pœnam. Illius namque boni quod in anima est, corruptio et peccatum est et culpa. Boni siquidem hujusmodi incorruptione vivimus Deo, corruptione elongamur a Deo. Sicut diximus, in duobus præcipue bonum animæ consistit : quæ sunt cognitio veritatis et amor virtutis. Cognitionis corruptioignorantia potestdici. De qua Apostolus: Qui ignorat ignorabitur (I Cor. xIv) Amoris corruptio, cupiditas, quæ est radia: omnium. malorum (I Tim. vi). Et quanto magis crescit hæc ignorantia et cupiditas, tanto magis bonum

Dei est, vel opus hominis imitantis Deum. Quod B animæ corrumpitur, et secundum hoc anima

peccatum non sit opus Dei manifestum est ; nec opus hominis imitantis Deum, quia per peccatum recedit a Deo. Illud enim potest dici opus imitantis Deum, quod operando non recedit a Deo, ut domum, et similia. Quasi subtiliter volumus hæc pensare, potest dici quod quidquid est, opus Dei est. Operatur namque Deus duobus modis : quædam per se, sicut naturalia ; quædam per servos suos, sicut artificialia. Cum ergo per servos suos illa faciat, constat eum et ipsa facere. Unde potest dici quod quidquid est, opus Dei est ; sed malum Dei opus non est, nec igitur aliquid est. Sed malum cum nihil sit, quomodo potest bonum corrumpere ? Augustinus : Abstinere a cibo non est aliqua substantia : et tamen substantia corporis, si omnino abstineatur a cibo, languescit et frangitur. Sic non est substantia peccatum ; sed Deus substantia est, ut verus cibus rationalis creaturæ. Sed cum malum dicatur privatio boni, vivendum est cujus bomi. Ad quod vivendum est quod bonum differenter dicitur. Deus est summum bonum, cujus essentia bonitas est. Idem est ei bonum esse quod esse. Itaque sicut non potest non esse, cum ipse careat principio et fine; sic non potest non esse bonus, cum essentia ejus bonitas sit, et ideo hujus boni nulla potest esse privatio. Creaturæ dicuntur bonæ participatione; et ideo possunt privari a bono suo. Et sicut sunt duæ creaturæ, spiritualis et corporalis, ita duplex

C.

dicitur corrumpi. Cum anima enim sit substantia incorporea, secundum substantiam sui non potest corrumpi, sed secundum bonum quod participat. Hic potest quæri in quo amplius corrumpi potest anima, postquam caret illis duobus, cognitione scilicet veritatis, et amore virtutis. Cum enim non 8it ibi nisi substantia ipsa et vitium, sicut in dæmonibus vel in malis hominibus ; cum iterum peccant cujus boni dicetur corruptio ipsum peccatum ? Aliud bonum ibi non est nisi ipsa natura quæ deformata est; sed ipsa non potest corrumpi secundum essentiam, quia simplex et incorporea est, nec virtus in ea est quæ possit corrumpi. Unde ergo privari potest? Oculus namque postquam semel privatur visione, non potest amplius privari. Ad quod potest dici quod quanto magis diligit injustitiam, tanto magis privatur justitia, non amittendo justitiam quam non habet, sed habilitatem recuperandi eam, quæ utique bonum est. Quanto enim injustior, tanto magis a justitia recedit, ita et in aliis. Sicut aliquis infirmus quanto magis infirmatur, tanto magis sanitate privatur; non amittendo sanitatem quam non habet, sed quia ab ea amplius elongatur: illa etiam bona naturalia quæ adhuc habet anima ut ratio, ingenium, memoria, et cætera ; tanto amplius deteriorantur et obtenebrantur, quanto magis anima peccatis deformatur. CAP. XV. In qua natura sit peccatum.

bonum creaturæ. Aliud namque bonum est D Nunc dicendum videtur in qua natura peccatum

spiritualis creaturæ, aliud corporalis. Bonum spiritualis creaturæ maxime consistit in duobus: in cognitione veritatis et in amore virtutis. Bonum corporeæ creaturæ est vel in ipsa vel extra ipsam. Bonum in ipsa, integritas est sensuum et affectionem secundum quinque sensus ; bonum extra ipsam, ordinata distributio in creaturis. Quod enim hæc corrumpuntur vel emendantur, pro homine est ; et quidquid bonum est vel malum, homini bonum est vel malum. Triplex itaque est bonum hominis; aliud extra ipsum, quod scilicet est in creaturis ; aliud in ipso. Et quod in ipso, aliud in anima, aliud in corpore. Et ita triplicia sunt mala. Universaliter enim cujuslibet boni privatio malum dicitur ; sive illius boni quod est in anima, sive illius

dicatur esse, verum in spirituali, an in corporali, an in utraque. Sed, ut jam diximus, non quælibet corruptio boni peccatum est, sed illius boni tantum quod est in spirituali natura. Apparet itaque quod in sola spirituali natura culpa vel peccatum potest esse ; nec negamus quin etiam in corporea natura malum sit. Unde in propheta: Non est malum in civitate quod Dominus non faciat (Amos, III). Sed malum vocat pœnam, non culpam, ut infirmitates et hujusmodi. Et cum matura omnis bona sit sive corporalis sive spiritualis, constat non esse malum nisi in bono. Unde Augustinus: Nullum est quod dicitur malum si nullum sit quod dicitur bonum, nec malum potest esse nisi ubi est aliquod bonum. Item Augustinus : Quid est malus homo nisi mala natura? quia homo na

[ocr errors]

tura est; et si homo aliquod bonum est quia A mesanimarum corruptiones emanant.Nec6icuntur

natura est, quid est malus homo nisi malum bonum? sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Qui ergo dicit quod malum est hominem esse, aut quod bonum est iniquum esse, incidit in illud: Væ iis qui dicunt bonum esse malum et malum esse bonum (Isa. v). Hic videndum est utrum mali actus debeant dici peccata an non. Quidam dicunt quod omnes actus indifferentes sint, ut nec boni nec mali dicantur quantum ad se; sed dicitur bonus actus, quia fit bona intentione malus quia mala intentione.Utoccidere hominem zelojustitiæ bonum est, ex odio malum est: per se nec bonum nec malum. Unde Ambrosius : Affectus tui operi tuo nomen imponunt. Cui sententiæ sic opponitur:

hæc capitalia quod majora sint aliis, cum alia aeque magna sint vel majora, sed capitalia a qui|bus oriuntur omnia alia. Nullum enim est quod ab aliquo horum nom exortum. Superbia est amor propria excellentiæ. Nec vitium est quod excellenter amamus, sed qnia illud quod bonum est, scilicet excellentia, participatione usurpare nobis contendimus, quari singulari possessione. Et sunt quatuor species superbiæ, ut Gregoriur dicit : Prima est cum homo bonum quod habet sibi attribuit; secunda, cum credit a Deo esse datum, sed tamen pro suis meritis; tertia cum se jactat habere ea quæ non habet; quarta cum cæteris despectis singulariter vult videri. Hæc ultima

Si omnis actus indifferens est, tunc adulterari et B species vicinius proximat diabolo, qui præ cæte

pejerare actus indifferentes sunt ; sed isti actus non possunt nisi mali esse : igitur non omnis actus est indifferens ? Quod ita ipsi solvunt : Adulterari et pejerare, nec tamem actum notant sed et vitium ; et ideo quamvis hæc non sint indifferentia, non tamen minus actus ille, scilicet agere cum muliere et jurare, indifferentes sunt. Itaque secundum actus istos non sunt peccata. Nec ideo dicitur occidere hominem malus actus quia peccatum est; sed quia mala intentione procedit: sic et in aliis. Sane tamen potest dici quod rmalus actus peccatum sit: sub hoc sensu occidere hominem peccatum est, id est actus peccati. Duo enim, ut Augustinus dicit, considerantur in peccato: actus et reatus. Actus in opere, reatus in voluntate. Ut in hoc peccato quod homicidium est reatus est ipsa voluntas, vel vitium voluntatis: qua manente homo reus est sive sit actus sive nondum fuerit, sive jam præteritus fuerit ; et utrumque appellatur homicidium consuetudine !oquendi et usu Scripturæ; nec duo sunt peccata, vel duo homicidia, sed unum et idem, licet diversis modis, scilicet voluntate et actu. Duobus namque modis malum dicitur, substantive et adjective. Ipsa corruptio vel privatio boni quæ fit in anima non solum mala est, sed etiam ipsum malum est, id est malitia, ut injustitia et similia. Actio dicitur mala non quod sit ipsum malum, sed mali exibitio. CAP. XVI. Qui sint modi peccandi. Duobus autem modis peccatum committitur, ut dicit Isidorus, cupiditate et timore: dum quisque vel vult adipisci quod concupiscit, vel timet ne incurrat quod metuit. Item homo peccat in se, in Deum, in proximum. Illud quod fit in Deum dicitur delictum : ut perjurium, indigna participatio sacramentorum; quæ peccata dicuntur in Deum fieri, quia in istis major contemptus Dei est. Aliæ quæ sunt in nos et in proximum, non delicta, sed peccata dicuntur. Delictum quoque appellantur, quando relinquimus facere quod jubemur; peccaquando facimus quod prohibetur, et tamen indifferenter alterum pro altero ponitur. Item, ut dicit Gregorius, septem sunt vitia capitalia; hæc scilicet: superbia, invidia, ira, acidia vel tristitia, avari,ia gula luxuria. Deistisquasi septemfontibusom

ris omnibus angelis voluit esse. Ex superbia primo loco nascitur invidia; quæ est odium alienæ felicitatis. Cum enim superbus videat proximum in eodem loco æqualiter vel præ se exaltatum, incipit invidere illi. Et inde ex levi injuria incitatur ad iram erga proximum. Ira est interni doloris impatientia. Ista tria omni interiori bono hominem spoliant. Tria enim sunt diligenda : Deus, proximus, nosipsi. Superbia tollit Deum; invidia proximum; ira seipsum. Deinde sequitur acidia, id est mentis confusio sive interna tristitia. Et, quia mens humana sine aliquo gaudio vivere non potest, amisso interiori evagatur ad exteriora; quod facit avaritia, quæ est immoderatus amor

C habendi. Et cum jam delectatur exterioribus,

prius delectatur vitio quod est proximum maturæ* scilicet gula. Inde luxuria, quæ est libidinosæ voluptatis appetitus. Superbiæ supponuntur cætera non quod de illis prædicetur; sed post eam ponuntur ut matrem aliorum. Est enim superbia initium et radix omnium malorum (Eccli. x). Sed iterum legitur : Cupiditas radiæ omnium malorum (I Tim. vi); non itaque superbia radix omnium malorum. Ad quod potest dici, quod in superbia est avaritia, cum superbia sit amor propriae excellentiæ. Ut enim Augustinus ait : Quid avarius illo cui Deus non sufficit? Vel potest dici superbia radix omnium malorum, id est malarum affectiomum; cupiditas vero omnium malorum

D radix, id est actionum malarum.

CAp. XVII. Quæ sit differentia inter dona et virtutes, et quæ sint septem dona Spiritus sancti.

Contra illa septem vitia sunt virtutes quas pariunt septem donaSpiritus sancti.Inter dona autem et virtutes hæc est differentia quod dona sunt primi motus in corde, quasi quædam semina virtutum jactata super terram cordis nostri; virtutes quasi seges quæ ex ipsis consurgunt. Sunt enim effectus donorum hahitus quidam confirmati jam Boni. Et dicuntur septem dona Spiritus. Unde in Apocalypsi : Vidit Joannes septem spiritus discurrentes ante thronum Dei (Apoc. i). Spiritus dicuntur, id est aspirantes vel aspirationes quæ præcedunt virtutes; et sunt dona solummodo et iion merita. Virtutes sunt et dona et merita. In {\is operatur Deus sine nobis; in istis operatur (Psal. cx), nascitur humilitas; ex spiritu pietatis mansuetudo nascitur ; et ita per singula quæ numerantur ibi : Beati pauperes spiritu (Matth. v), etc. Sed hic videmdum est quod quatuor sunt timores, ut Augustinus inquit : servilis, mundanus, imitialis, filialis. Servilis est cessare a malo pro pœna ab homine instanti, retenta tamen voluntate mali. Mumdanus est cessare a bono propter poemam quæ timetur ab homine, nt in Petro fuit. Et est præterea timor divinus, timere Deum propter pænam vel præsentem vel gehennalem. Si tantum timet Deum propter pœnam sine dilectione boni, languor est et pœnæ tormentum ha

nobiscum. Ex timore, qui est initium sapientiæ A attendent, majestatem et pietatem; ex majestate

reverentia, ex pietate dilectio. Itaque majestatem timebunt, id est ei cum reverentia subditi erunt. Solet quæri utrum im Christo uterque timor fuerit. Quod filialis timor in eo fuerit constat. Reverentiam enim Deo exhibebat secundum humanitatem. Initialis, ut quidam dicunt, non fuit im eo. De illo quippe dicit Joannes in Epistola : Perfecta charitas foras mittit timorem. Sed quis dubitat Christum summe perfectam habuisse charitatem? Item timor initialis timor est gehennæ, sed Christus non timuit gehennam cum esset immunis ab omni peccato. Unde certus erat quod illæ pœnæ mullomodo comprehenderent eum. Sed opponitur quod Isaias enumerat septem

bet; quod scilicet malorum est, et servilis est B dona fuisse in Christo dicens: Requiescet super

timor iste. Si autem timet adjuncta jucunditate honi, initialis est; et hic timor est imitium sapien. tiae ; quoniam homo incipit sapere et gustare Deum ubi timor et spes se invicem comitantur. Unde legitur : Timor non sine spe est ; et quanto plus bona voluntas crescit, id est charitas, tanto magis timor pœnæ decrescit. Si vero sola sit dilectio, filialis fit et castus ; qui permanet in sæculum sæculi. Itaque constat quod timor initialis non est sime charitate : non dico perfecta, sed inchoativa. Unde Joannes in Epistola sua dicit : Perfecta charitas foras mittit timorem (IJoan. Iv), scilicet initialem. Ubi innuit quod licet nondum perfecta, tamen est charitas in timore ini

eum spiritus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiæ et pietatis, et spiritus timoris Domini (Isa. xI). Sed, ut dicunt, quod est membrorum attribuitur Christo. Non enim habuit Christus iIlud donum in se; sed in corpore suo. Item opponitur eis quod in Christo plenitudo omnium domorum fuit; igitur et in Christo illud domum fuit. Quod ipsi ita solvunt: Non habuit Christus in se singula dona cum non habuerit pœnitentiam pro peccatis, quæ quoddam Dei donum est; et plenitudinem donorum omnium habuit, quia ei nihil ad perfectionem defuit. Sed si timorem initialem vel pœnitentiam seu alia consimilia (quæ etsi dona aunt, imperfectorum

tiali. Servilem et mundanum timorem prohibet C tamen sunt) habuisset, sine dubio non perfec

Christus, dicens: Nolite timere eos qui occidunt corpus tantum, animae vero non habent quid faciant (Matth. x). Post de initiali timore subjungit, dicens : Sed eum timete qui potest animam et corpus in gehennam mittere (ibid.). Quem non præciperet, nisi in eo charitas (tametsi nondum perfecta) esset. Et est notandum quod aliquando in divina Scriptura iste timor appellatur servilis quod servili sit affinis; quia utrobique timore pænæ cessatur a malo opere; sed hic timor cesare facit a malo opere et non a voluntate; iste vero et opere et voluntate. Beda super Parabolas dicit quod uterque timor cessabit in futuro. Cui videtur contrarium quod dicit Psalmista : Timor Domini sanctus permanet in sæculum sæculi (Psal. XVIII). Sed potest sic exponi quod dicit Beda : Uterque timor cessabit, id est uterque effectus timoris. Effectus imitialis timoris est timere puniri. Effectus filialis est timere separari. Unde Augustinus : Timor castus gratis amat, mon timens puniri sed separari. Non enim timent perfecti puniri gehennali pœna, sed separari in præsenti per aliquam culpam, in futuro vero nec puniri nec separari timebunt; et tamen erit ibi timor, scilicet reverentia. Duo enim in ipso Deo

[ocr errors]

tionem darent, sed vitæ perfectæ initium tantum facerent. Aliis videtur quod in Christo fuerit illud domum quod est timor initialis; nec tamen concedendum est : in Christo fuit timor initialis. Timor namque Domini unum domum est de illis septem, non duo; sed duos effectus habet. Secundum unum effectum dicitur imitialis, secundum alterum castus et filialis ; et secundum hunc effectum fuit in Christo. Fuit igitur in Christo illud donum quod est in aliis timor initialis, et non tamem fuit in Christo timor initialis, quia non secundum effectum illum habuit Christustimorem. Sicut sunt duo quorum unus fidem imperfectam habet, alius perfectam et constantem : unam tantum dicimus eos habere fidem, unam virtutem ; nec tamen inde sequitur : si habent eamdem, et iste imperfectam, igitur et ille imperfectam. Et istud probabilius videtur quam quod prins diximus. Quidam concedunt hæc verba : Christus habuit timorem initialem et gehemmam timuit, et tamem certus erat quod non posset eum comprehendere. Ut si aliquis in magna turri positas timeret præcipitium ex quodam horrore, quamvis certus esset quod non rueret.

TRACTATUS QUARTUS.
DE SACRAMENTIS IN GENERALI ET DE PRÆCEPTIS DIVINIS.
CAPITULA.

CAP. 1. De sacramejtis in generali. — CAP. lI. De sacramentis legalibus. — . CAP. III. De praeceptis primae tabulæ. — GAP. IV. De quatuor primis præceptis secundæ tabulœ. — CAP. V. De quinto præcepto secundæ tabulg. — CAP.VI. De sérto et septimo præcepto secundæ tabula'. — CAP. VII. j. dilectione provini.

CAP. VIII. De dilectione Dei.

CAP. I. De sacramentis in generali.

Contra peccata tam originalia quam actualia, de quibus jam diximus, inventa sunt sacramento. rum remedia, de quibus hæc tria consideranda sunt : quid sit sacramentum, quare institutum, et in quibus consistat. Augustinus : Sacramentum est sacræ rei signum. Idem : Sacramentum est invisibilis gratiæ visibilis forma, ut in sacra. mento baptismatis figuratur ablutio interior per illam exteriorem et visibilem. Unumquodque enim sacramentum ejus rei simulitudinem debet habere cujus est sacramentum. Unde Augustinus: Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt non haberent, omnino sacramenta non yessent. Opponitur quod prædicta diffinitio non solis competat sacramentis, cum et ante sanctificationem hoc comgruat aquæ ut sit visibilis forma invisibilis gratiæ ; quia, sicut aqua auferuntur sordes corporis, ita per gratiam sordes animæ. Sed ut solis sacramentis competat, sic intelligendum est: Sacramentum est visibilis forma invisibilis gratiæ in eo collatæ, quam scilicet confertipsum sacramentum. Non enim est solummodo sacræ rei signum, sed etiam efficacia. Et hoc est quod distat inter signum et sacramentum ; quia ad hoc ut sit signum non aliud exigit nisi ut illud significet cujus perhibetur signum, non ut conferat. Sacramentum vero non solum significat, sed etiam confer illud cujus est signum vel significatio. Iterum hoç interest ; quia signum potest esse pro sola signicatione quamvis careat similitudine, ut circulus vini ; sed sacramentum non solum ex institutione significat, sed etiam ex similitudine repræsentat. Sicut enim jam diximus, sacramentum debet habere aliquam similitudinem ejus rei cujus dicitur sacramentum. Sciendum quoque est quod sacramentum appellatur quandoquein sacra Scriptura res sacra et mystica, sicut sacramentum imcarnationis. Deinde videndum est quare sacramenta instituta sunt. Tria sunt propter quæ instituta sunt: propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Propter eruditionem ; quia cum homo ante peccatum haberet cognitionem veritatis et tunc sine medio posset Deum videre, per superbiam excæcatus est ; et ut ad cognitionem redeat necessaria sunt hæc visibilia per quæ eruditur meus ad intelligenda invisibilia. Propter humiliationem: quia cum rationalis creatura tantæ

A dignitatis esset ut non ipsa sibi bonum esset, sed id solum quod est summum bonum (cum aliis rebus hoc quod sunt sit bonum suum, ut lapidi ligno), ut illud obtineret ante peecatum non aliud oportebat nisi ut desideraret, quia sidesideraret co. gnosceret bonum suum esse ; si autem sciret suum esse bonum, sciret illud melius se esse; quia quidquid est bonum alicujus extra ipsum melius est eo ; quod si sciret melius se esse, subjiceret se ei et hoc desiderio haberetillud. Quia tantæ libertatis est rationalis natura, ut nunquam possit bonum illud habere misi volens, unde ipsa sola in judicium venit. Sed quia per superbiam illud bonum amisit, per humilitatem recuperare oportet. Sed non sufficit in hoc solo humiliari ut subjiciatur Deo ; quia B et hoc ante peccatum debebat, post quod plus facere oportet. Et ideo sunt instituta sacramenta ut non solum Deo subjiciamur, sed etiam inferiori naturæ, ut in istis quærat homo salutem sed non ab istis. Magna enim humilitatis exhibitio, in istis visibilibus et homine multum in ferioribus salutem quærere. Propter exercitationem sunt instituta, quia cum homo non possit esse sine exercitatione ut removeretur a mala exercitatione et superflua, et exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesis audiatur missa et ibidem sacerdoti confessio fiat, et similia. Tria sunt genera exercitatiomum : unum ad ædificationem animæ pertinet, secundum ad corpus fovendum, tertium ad animæ subversionem. Primum indixit, medium concessit, ultimum prohibuit. In tribus consistit sacramentum : rebus, factis, dictis. Rebus, ut sunt aqua, oleum et similia. Factis, ut sunt submersio, insufflatio. Dictis, ut est invocatio Trinitaiis. Hic potest quæri : Cum in istis sacramentis præcipue hominis salus consistat, quare ab initio non fuerunt constituta ut ab initio esset sacramentum baptismi, sacramentum confirmationis, etc. Ad quod potest dici quod sicut paulatim crevit per intervella temporum agnitio fidei, ita congruebat ut tunc obscuraessent sacramenta; modo quia veritas in lucem venerat manifesta. Cum enim circumcisio et baptismus signa sint ejusdem gratiæ intus a peccato liberantis, manifestius hoc in baptissimo significatur quod abluit totum corpus, quam in circumsisione quæ unius partis tantum pelliculam auferebat. Itaque ab initio mundi, et in tempore naturalis legis et in tempore scriptæ legis contra peccata et originalia et actualia fue- A Abrahae post mortem beata requie consolati su

runt, sacramentorum remedia. Prius sacrificia ; ut hostia Abel, Noe et aliorum fidelium. Postea non solum sacrificia, sed etiam circumcisio, quæ fuit tempore Abrahæ imperata. Gregorius in Moralibus: Quod apud nos valet aqua baptismi, hunc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro iis qui de stirpe Abrahæ prodierunt mysterium circumcisionis. Sed cum pro parvulis sacrificia offerentur, quomodo verum erit quod dicit Gregorius : sola pro parvulis fides ? Ad quod potest dici quod per sola non excluduntur sacrificia; sed dicitur sola fides, id est nuda et in mysterio velata tunc fuisse in parvulis, id est in iis quibus

pernæ pacis ingressum spe felici exspectabant. CAP. II, De sacramentis legalibus. Dicto quæ fuissent remedia ante legem contra peccata, restat videre quæ sunt superaddita per ipsam legem. De qua consideranda ista sunt : quare sunt data, et quibus, et quando, et ubi. Lex scripta ideo data est ut repararet legem naturalem, et reviviscere faceret quæ per peccatum abolita erant, et ut populum rudem legalibus figuris ad futuram veritatem præpararet. Primum efficit per maturalia decem præcepta. Secundum per figurativa, ut de agno paschali, et similibus. Quibus data est : semini Abrahæ, id est duodecim tribubus quæ a duodecim filiis Israel proces

non erat revelatio facta futuræ incarnationis. Pro D serunt. Hic potest quæri : Quare istis solis ? Ad

majoribus virtus sacrificii ; quia perfecti, quibus revelatum fuerat mysterium incarnationis, virtutem sacrificiorum intelligebant, quid scilicet significarent illa sacrificia. Circumcisio Abrahæ imperata fuit, quæ octava ' die fiebat et lapideis cultris. In carne præputii ideo justa est fieri ; quia in remedium instituta est contra originale

peccatum quod a parentibus contraximus propa

gati in concupiscentia, quæ in parte illa magis dominatur. Et significabat circumcicio carnis circumcisionem mentis ; quia mundatur anima a vitiis. Octava die ideo fiebat quod per octavam $ignificatur resurrectio, quæ erit post hanc vitam quæ volvitur septem diebus ; et ibi erit perfecta circumcisio quando liberabitur caro a servitute corruptionis. Duplex itaque erat res illius sacramenti : circumcisio a peccatis quæ et in anima, et circumcisio a peccato et ab omni pœna peccati qui erit in resurrectione, et in anima et in corpore. Constat itaque tres esse circumcisiones. Prima est sacramentum; et duæ sunt res illius sacramenti. Cultri lapidci Christum significabant. Unde Apostolus: Petra autem erat Christus (Joan. 1); qui scilicet tollit peccata mundi [I Cor. x). De mulierebus autem quæritur quod remedium contra originale peccatum haberent. Respondetur: Fidem, oblationes, et sacrificia. Solet quæri etiam de parvulis quæ moriebantur ante octavam diem, quod remedium haberent, vel utrum damnarentur. Beda videtur dicere quod damnarentur. Qui nunc per Evangelium terribiliter ac salubriter clamat : Nisi quis renatus fuerit aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei (Joan. III), et ipse dudum clamabat per legem suam : Masculus cujus præputii caro non fuerit circumcisa peribit an ima illa de populo, quia pactum meum irritum fecit. (Gen. xvII.) Sed melius videtur hoc Dei relinquendum judicio quam temere aliquid definire. Quæritur quid distat inter baptismum et circumcisionem quantum ad efficaciam. Beda: Idem salutiferæ curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulums agebat, quod nunc baptisimus agere revelatæ gratiæ tempore consuevit, excepto quod regni cœlestis januam necdum intrare poterant ; tamen in sinu

quod potest dici quod ideo uni populo sit data et non omnibus, quia in figuram fuit proposita. Unde Apostolus : Omnia in figura contingebant vllis (I Cor. x). Et sufficiebat in uno ostendere quod causa figuræ et exempli proponebatur. Sed a Deo nova lex imperatur omnibus, quæ non est figura sed res ipsius figuræ. Et cum essent in populo illo perfecti aliqui, mediocres, pessimi, perfectis in signum fuit data, sicut circumcisio Abrahæ ; mediocribus in pædagogum, ut facienda doceret, vitanda prohiberet, errata puniendo corrigeret; pessimis ab irato judice in vindictam data est, ut qui in sordibus est sordescat adhuc (Apoc. xxII). Econtrario bonis a patre pio pro

C visa est : ut qui justus est justificetur amplius

(ibid.). Quando data est lex? Quinquagesimo die ab exitu de Ægypto et immolatione paschalis agni Sic et nova lex data est apostolis, id est, Spiritus sanctus scribens in corde, quinquagesimo die post immolationem veri Agni Jesu Christi. Ubi ? In monte Sinai, sicut sermo perfectionem continens notat, quem Christus facit in monte. In Veteri sicut in Novo Testamonto tria continentur: promissa, sacramenta, præcepta. Promissa* Veteris, bona temporalia, unde et Vetus dicitur ; in quibus tamen, licet obscure, figurabentur æterna. Promissa Novi, beatitudo æterna. Sacramenta illius, circumcisio, quæ ante legem, et observantia Sabbati. Sacrificia etiam multa, ut

B agni paschalis, et similia, quæ cum non essent

prius superaddita sunt in lege ; per quæ etiam futura veritas manifestius quam prius monstrabatur etsi adhuc occulta. Sacramenta Novi : baptismus, etc. Ideo autem Deus bruta animalia sibi immolari voluit, ut populum in suo cultu exerceret, et eos ab idololatria removeret, me scilicet ea dæmoniis immolarent. CAP. III. De præceptis primae tabulae. Nunc de præceptis restat dicere. In præceptis comprehenduntur naturalia et figurativa. Naturalia dicuntur illa decem quæ naturali manant lege ; nec inscprita sunt lege inchoata sed renovata, quia per peeeatum erant deleta. Hæc sunt illa decem mandata quæ et moralia dicuntur ; nec sunt terminata in nova lege, imo perfectius adimpleta. Figurativa ad tempus data sunt, ad

« PoprzedniaDalej »