Obrazy na stronie
PDF
ePub

HUGONIS DE S. VICT()RE OPERUM PARS QUARTA. — EPISTOLÆ

EPISTOLA PRIMA.
Ad RANULPHUM I)E MAURIAC0.
Quod charitas numquam earcidit.

Dilecto fratri R. HUt;o peccator.

Charitas numquam eaecidit (I Cor. xiii). Audieram hoc et sciebam quod verum erat. Nunc autem, frater charissime, experimentum accessit, et scio plane quod charitas nunquam excidit. Peregre profectus eram, et veni ad vos in terram alienam ; et quasi aliena non erat, quoniam inveni amicos ibi : sed nescio an prius fecerim, an factus sim. Tamen inveni illic charitatem, et dilexi eam ; et non potui fastidire, quia dulcis mihi erat; et implevi sacculum cordis mei, et dolui quod augustus inventus est, et non valuit capere totam : tamen implevi quantum potui. Totum implevi quod habui, sed totum capere non valui quod inveni. Accepi ergo quantum capere potui, et onustus pretio pretioso pondus non sensi, quoniam sublevabat me sarcina mea. Nunc autem longo itinere confecto, adhuc sacculum meum plenum reperio, et non excidit quidquam ex eo, quoniam charitas nunquam earcidit. Illic ergo, frater charissime, inter cætera memoria tui primum inventa est, et signavi ex ea litteras istas, cupiens te sanum esse et salvum in Domino. Tu ergo vicem repende dilectionis, et ora pro me. Dominus Jesus Christus tecum sit. Amen.

EPISTOLA II. AD EUMDEM. De solutione quatuor quaestionum per Ranulphum de Mauriaco propositarum.

Hugo RANULpho DE MAURI ACO.

Fervor charitatis tuæ pondus quæstionum mobis invexit. Postulas primum expositionem tibi fieri in illud opus quod Coena Cypriani dicitur : quod quia nunc præ manibus non erat, convonientem apud te excusationem accipimus.

Quaest. 1. Deinde quaeris quid sibi velit illa altercatio Michaelis eum diabolo pro corpore Moysi, quæ in Epistola apostoli Judæ commemoratur. IIic tibi hoc sufficere putamus quod patres nostri qui ante nos verbum Dei ministraverunt, per corpus Moysi populum Judaicum intelligendum putaverunt, cujus et ipse caput exstiterat. Per Michaelem vero divinam potentiam cum diabolo, id est cum adversaria virtute, quasi conccrtantem pro populo

A eodem, ut salvus fieret; neque alia maledictione

adversarii virtutem repulsam, nisi quia Dominus qui elegit Hierusalem, ab his potestatem inimici repulit, quos de populo illo per solam gratiam ad salutem elegit. Qvaest. 2. Quæris rursum quos intelligi oporteat libros illos, et utrumne adhuc supersint, quorum in libro Numerorum et Jesu Nave mentio fit, sed et in Malachim et Paralipomenon, cum dicitur: Nonne hoc scriptum est in libro Justorum et libro

' Bellorum Domini ; et item : in libro Gad videntis,

[ocr errors][ocr errors]

et Addo, sive Semeiae, aut Haiae Silonitis. Nos itaque et in hoc sensum doctorum sequentes, librum Justorum et librum Bellorum Domini non alios, sed hos ipsos libros in quibus haec scripta sunt intelligimus, more Scripturarum narrationem suam commendantium, quando ad confirmationem suam, suo quasi alieno testimonio adducto, auctoritas congeminari videtur. Liber autem Gad et Addo et Semeiæ et Haiæ libros fuisse proprios ab ipsis qui praenominati sunt auctoribus editos, sed per translationis seriem ad nos nequaquam pervenisse. Utrum autem adhuc apud Hebræos habeantur, incertum, quamvis verisimilius post incensam legem a Chaldæis hos quoque sublatos e medio nec superesse modo probabilius existimetur. Pro eo autem quod in Malachim et Paralipomenon dicitur: Nonne haec scripta sunt in libro Sermonum sive Verborum dierum regum Juda aut Israel (III Reg. xv), quamvis hic in quæstione tua propositum non sit, si quid supererogavero, tu cum redieris, si reddere non placet, ne tamen succenseas : fieri etenim potest ut sint qui et hoc ignorent, quibus si tecum consulitur, displicere non debet. Librum igitur Verborum dierum regum Juda, et item librum Verborum regum Israel, singulos libros intelligendos arbitramur, in quibus gesta regum, scilicet Juda et lsrael, non uno aliquo auctore descripta, sed diversis temporibus et diversis auctoribus, prout videlicet ea evenire contingebat, adnotata fuerunt. De quibus ea quae magis digna memoria videbantur, per subsequentes auctores excerpta et stylo elimatiore formata in hos libros, Malachim scilicet et Paralipomenon, compendiosa narratione expressa sunt. Illi ergo sunt libri ad quos mittunt Malachim et Paralipomenon, reliqua cognoscere volentes. Hos autem nec per translationem

[ocr errors]

ad nos venisse, nec apud Hebræos modo exstare A mori non potest, sic caveat peccatum iterare, si

putamus. Qvaesr. 3. Quæris item quomodo accipiendum sit id quod dicit Salvator : Quod omnis qui reliquerit urorem, etc., propter me, centuplum accipiet, et vitam æternam possidebit (Matth. xix), cum ipse alibi dicat (Matth. v), uxorem excepta causa fornicationis, recte dimitti non posse, neqiie a viro discedere debere. Ubi convenienter intelligitur quod id etiam quod homo propter se convenienter facere non potest, aliquando propter Deum recte facere potest. Tunc autem recte propter Deum facit, cum secundum Deum facit. Propter Deum igitur uxorem relinquere, est vel per continentiam propter Deum abstinere ne accipiat; aut cum reatus illius exigit, vel assensus permittit, concupiscentia non teneri ne discedat. Recte igitur relinquit propter Deum, qui relinquere potest secundum Deum. Quandiu autem secundum Deum relinquere non potest, propter Deum relinquere non potest. Cum autem causa Dei exigit, non solum relinqui sed recte etiam odio haberi potest, ut in eo propter Deum odiatur, quod contra Deum non diligitur. Quaest. 4. Quæris etiam quid sibi velit hoc dictum Apostoli in illa Epistola quæ scribitur ad Hebræos : Impossibile est eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam domum cœleste et participes sunt facti Spiritus sancti, et prolapsi sunt, remocari rursus ad paenitentiam (Hebr. vi). Quod idcirco gravius auditu est, quia pœnitentiæ reme

dium tollere, et peccatoribus desperationem indu- {C

cere videtur. Propterea non convenit verl)um Dei ita interpretari, ut in eo aliquid veritati contrarium sentiamus. Quod igitur dicit, semel illuminatos et coelestis domi participes effect&s, post lapsum, ad pœnitentiam renovari non posse, vel sic accipimus, quia homo per se quidem peccare potest, sed per se sine adjutorio divinæ gratiæ corrigi non potest, sicut scriptum est : Spiritus vadens et non rediens (Psal. Lxxvii). Vel sic : quod, post lapsum, homo renovari non potest, ut scilicet hoc sit quod fuisset si non peccasset. Verbi gratia, si virgo est et corrumpitur, pœnitere potest, sed iterum virgo esse non potest. Et si pœnitendo forte facit ut melior sit quam fuit cum cecidit, non tamen facere

cut impossibile videt mortem Christi iterari pro peccato, sicut scriptum est (IIebr. x), post acceptam veniam voluntarie peccantibus, hostiam pro peccato non relinqui, id est, vel hanc ad excusationem vel aliam ad remissionem. Voluntaria enim peccata intelligenda non sunt, de quibus dicitur : Jam nihil damnationis est his qui sunt in Christo Jesu (Rom. viii). Nam voluntarie peccantibus etiam in Christo positis hæc hostia ad excusationem damnationis non relinquitur, sicut pœnitentibus etiam de volunturiis peccatis ad remissionem condonatur. Sic itaque post acceptam gratiam lapsi iterum renovari non possunt et tamen renovari possunt, quia iterari non potest, quo renovantur, ut aliud sit ; sed ab his qui renovandi sunt denuo recuperari potest; ut eo recuperato amisisse damnabile non sit. EPISTOLA III. AI) JOANNEM HISPALENSEM ARCHIEPlSCOpU'ym. Quod non solum corde tenenda, sed et ore confitenda sit fides Christiana.

JoANNi Hispalensium archiepiscopo, Hugo servus crucis Christi.

Quid, frater charissime, quid dicam tibi ? Si cœperimus loqui tibi, forsitan moleste accipies.Vir ille fortis erat et magnus, et omnium contemptor tormentorum, et nemo illi loquebatur verbum,quia videbant dolorem ejus esse vehementem (Job. ii). Quomodo igitur nos tibi loqui poterimus in tanti doloris vehementia ? Si tamen doles quantum tibi dolendum est [al., fu dolendus es] ? quid tibi faciemus ? Tenebimus conceptum sermonem, quem cor nostrum et anima nostra, non (quomodo in illis) impatientia loquendi, sed vehementia dolendi parttu ire jam coepit. Ergo tacere poterit charitas, ut non erumpat et clamet in doloribus suis, et in angustia tribulationis suæ. Jam enim gladius pervenit usque ad animam, et venit mors fraudulenta carni parcens, ut spiritum exstinguat. Nosti, frater, quid velim ? De anima tua causa agitur. Vide quid facias. Christus tibi opponit mortem suam, Christianus redemptionem suam. Quaerit ille emptum, iste redemptum. Ille se pretium pro te incassum dedisse conqueritur ; iste pretio redemptum perditum lamentatur. Sed dicis : Ego

potest ut talis sit qualis fuisset si non peccasset, et D conscientiam meam novi. Nemo me terreat: ChrisSi vero nom habes Spiritum Christi, non es Chris- A terminii sententiam evadere, nisi solum ii qui in

tamen hæc bona quæ nunc facit fecisset ; secundum q od aliquo modo irrecuperabile præteritæ culpae damnum constat, cum praesentibus lucris justitiae hoc semper deesse cernitur, quod in culpa præterita amissum comprobatur : quod utique si adesset, plus esset. Potest et aliter convenienter intelligi haec impossibilitas. Peccator enim semel morte Christi redemptus, et a peccati vetustate liberatus, si denuo lapsus fuerit,secundum id iterum renovari non potest, quod Christi mortem aliam ad renovationem habere non potest,quamvis eamdem possit [an poscit?] et eadem denuo renovari possit. Terretur autem probabiliter peeeator, ut seilicet quia Christus cujus morte redemptus est, iterum

tianum'non facit lingua, sed conscientia.Ego Christum diligo : sufficit mihi. Non amplius ille quærit. Quod potissimum meum est, illi dedi. Cor habet, illud possideat. Dicam homini quodlibet. Ipse Dominus novit quod invitus nego. Lingua ho* dicit, non conscientia. 0re quidem nego, sed corde confiteor. Audi, frater. Scriptura dieit : Corde credi

tur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. xvi). Quomodo ergo salutem habere putas, si confessionem non habes? Christum megas et dicis te Spiritum sanctum habere ? Quid est ergo quod ait Apostolus : Nemo in Spiritu Dei loquems, ducit anathema Jesu ? (I Cor. xii.) Si dicis anathema Jesu, Spiritum Christi quomodo habes

ti. Qui non habet, inquit Scriptura, Spiritum Christi, hic non est ejus (Rom. viii). Audi iterum : Qui, inquit, me erubuit et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in majestate sua (Luc. ix). Sed dicis bene : Qui pro erubescentia Christum negat, juste damnatur, juste a Christo miöm cognoscitur. Parum enim est hoc verecundiam Christo anteferre. Ego plus habeo quod in excusatione prætendam. Non enim erubesco, sed timeo. Majus est quod me terret. Ipse novit quia pati non valeo. Parcit ergo infirmitati, condescendit devotioni. Non attendit ad vocem, sed ad eharitatem respicit. Nemo carnem suam odio habuit (Ephes. v). Timeo pro carne mea, quam odire non possum. 0 fallax deceptio ! Ergo carnem amabis, B et Creatorem blasphemabis? Quid ergo sibi vult quod ait : Qui amat animam suam plus quam me non est me dignus (Luc. xiv). Si animam recte plus amare non potes, carnem potes ? Sed dicis : Non plus carnem diligo : plus enim diligo Deum nostrum quam carnem meam. Videamus modo. Quod plus diligis, hoc potius eligis. Dicit Deus tuus : Noli timere eos qui corpus occidunt, animae autem non habent quid faciant (Matth. x). Hoc ergo Deus dicit, hoc caro contradicit; vide modo. Quod plus diligis, hoc potius eligis. 0 qualis pastor ! Quomodo tu animam poneros pro ovibus tuis (Joan. x), qui nec pro anima tua animam tuam ponis ? Tu pro anima tua dare non vis carnem tuam, et pro ovibus tuis dares animam tuam? O qualis pastor? c Non sic fecit bonus ille Pastor, qui animam suam posuit pro ovibus suis,et pro grege suo mori dignatus est. Quid tibi videtur ? Si sic ille ut tu mortem timuisset, quæ, putas, ovis adhuc a morte liberata fuisset ? Putavit ille bonum pastorem eligere ovibus suis, qui, veniente lupo, non effugeret, neque sub trepidationis latebra sese óvium periculo posthabito oceultavit. Venit lupus, oves rapere non potuit ; pastorem non solum rapuit, sed abstraxit. Mira res ! Ovis audet, et pastor trepldat. 0 qualis pastor ! Si talis futurus fuisti, quare curam ovium suscepisti ? Si accepisti dignitatem, quare non impendis bonitatem : Bonus pastor animam suam pomtt prò ovibus suis (ibid.). Sed dicis : Petrus ore negavit ; tamen, quia corde non negavit, respexit ID illum Dominus, et vocatus est nomine suo ad resurrectionis gaudium cum aliis apostolis. Hoc, ut audio, maximum est quod ad excusationem tui prætendis. Respexit ergo Dominus Petrum negantem. Quare ? ut faceret eonfitentem : prius flentem, postea confitentem. Respexit ad compunctionem, vocavit ad confessionem. Si ergo tu respectum Christi habes, ubi sunt laerymæ ? Si autem lacrymaris, quare non confiteris ? Si sequeris Petrum negantem, cur non imitaris confitentem. Postremo, frater, si Christianus es, ubi est signum regis tui ? Ego alienum characterem video in fronte tua. Scis quid futurum sit super illis qui characterem bestiæ portant ? Servi Dei nostri si&aati sunt in frontibus suis, et non possunt ex

figura Tau crucis Christi signaculo muniuntur. Crux in pectore, fides in corde ; crux in fronte, confessio in ore : utrumque debetur, utrumque exigitur. Totum Christus vindicat sibi. Cor ad fidem sui, os ad confessionem sui. Sed astat tortor, gladius exertus minatur. Audi : Qui amat animam suam, perdet eam ; et qui perdiderit animam suam ùm hoc mundo propter me, in vitam æternam custodiet eam (Marc. viii). Qui perdit propter me, recipiet a me. Ego eommendatum servabo, ut melius restituam. Nihil trepides. Capillus de capite tuo non peribit (Luc. xxi). Quid sollicitaris de anima, qui de capillo etiam securitatem accepisti? Sed fortassis dices mihi, quod multi hodie intra simum Ecclesiæ in fide et confessione Christi vivunt, qui, si sic interrogarentur, nullatenus Christum confiterentur. Ad quod ego tibi voce prophetica respondeo, quod judicia Domini abyssus multa (Psal. xxxv). Non possumus, nos, serutari profundum judiciorum Dei, et investigabiles vias ejus penetrare. Miserebor, inquit, cui misertus fuero ; et miserucordiam praestabo, cui misericors fuero (Rom. ix ; Eacod. xxxIII ; Rom. Ix). Si ergo in oculis ejus placitum fuerit, ut quibusdam parvulis suis, quos mater Ecclesia aut conceptos portat, aut nutrit editos, parcat, et ad istos graviores tentationum interrogationes venire non permittat, tu quis es qui ei dicas : Cur ita facis (Job. ix). Non tuam decet excellentiam, ut te in numero talium existimandum intelligas. Inter magnos servos

non quasi parvulos, sed custos et provisor parvu lorum locum acceperas. Tibi itaque, quasi magno et forti, et ad primam vel proximam consecutionem idoneo, dixit Jesus : Sequere me (Joan. xi). Te igitur proximum post ipsum locum adeptum, ut eum sequaris, admonuit, quatenus tu postea sequacibus tuis, quibus ad vitam ducatum præbere debueras, fiducialiter dicere posses : Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (I Cor. xi). Si ergo Dominus te, tanquam servum magnum et fidelem, ad gloriam suæ imitationis vocare voluit,vide quale sit hoc, ut tu ad pusillos ejus qui interim fovendi sunt, non premendi, respiciens, dicas: Domine, hi autem quid ? (Joan. xxi). Dixit hoc ille, quem tu imitari putas, cum tamen per omnia non debeas, non intelligens, dignitatem vocationis illius, neque recte intuens pietatem dispensationis divinæ. Et idcirco justæ increpationis sententiam audivit, ut auscultare disceret, non judicare. Sic, inquit, eum volo manere, donec veniam. Quid ad te ? Tu me sequere (ibid.) Hoc est ergo, frater, verbum quod intentissime et diligentissime audire debes, ut Regem tuum sequaris et consequaris. Sequaris ad pœnam, consequaris ad gloriam. Si patiendum est pro Christo, excusationem non habes. Non sunt condignæ passiones hujus temporis

ad futuram gloriam; quæ revelabitur in nobis

(Rom. viii). Si autem et sine passione negas, non

solum dico, non excusaris, sed amplius dico quod

accusaris. Miser, ubi est anima tua, ut non recogi- ! tes qualis factus sis ? qualem gloriam perdidisti, A rum. 0 qualis pastor Christianorum ! Quomodo

[blocks in formation]

versationis significat. Paulus illos verbo prædi- A ferreos portis inserunt, portas suas muniunt cu

cationis frigidos ac pigros fratres, et ex undis mundanæ tempestatis abstractos excitat acl amorem Christi. Sarmenta exhortationis sunt verba, ignis charitatem designat. Per viperam vero quæ processit pulsa al) ignis calore, immundi spiritus sive detraetores veritatis designantur. Quae invadit manum Pauli, id est opus doctrinæ spiritualis impedire nititur, detractionis morsus inferendo, et invidiæ virus infundendo. Hac viperam, frater, exhorresco, et me virus detractionis inferat, congruum est ut evitemus. Nulli ergo nostrum, frater, patefacias nomen, ne ex insipientia auetoris et personæ vilitate, operis nostri labor vileseat, et ne vipera cujus manum invadere deheat, agnoseat. Placet quoque opusculi hujus spatium in quatuor libellos relevandæ mentis gratia scindi, quia, ut ait beatus Augustinus : « Ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. » Primus quidem quid noceat claustralibus vel mundo renuntiare volentibus, continet. Secundus vero claustri materialis ordinationem, in quo tenetur homo exterior, docet. Tertius animæ claustrum ordinat. Quartus claustri non manufaeti habitationem quæ est in cœlo, commendat appetendam. Summi quoque abbatis, scilicef Christi, pacem quam ibi habet cum sujectis, hic hortatur cum fratribus exhibendam. CAP. I. Quod incipientibus ædificare quærendus sit locus fundamenti. Incipientibus ædificare quaerendus est locus fundamenti, ne superpositi parietis congeries inclinet se ad ruinam. Solent enim ex hoe rationabiliter qui firmiter ædifieare volunt, eversa et ejecta terra, super firmam petram licet nimio labore quæsitam, ædificii sui ponere fundamentum. Diversa est tamen diversorum ratio ædificiorum. « Ampla etenim palatia reges sibi ædificant, sed domus illorum sepulcra eorum in æternum (Psal. xLviii). Turres firmas in summis montium locant, vallant aggere, et muro cingunt, montes non suis, sed pauperum manibus transferunt, circumductis solo imperio fluminibus, excludunt hostium vires, nihil tamen horum morti contradicere potest. » Episcopi domos non impares ecclesiis magnitudine construunt, pictos delectantur habere thalamos, vestiuntur ibi imagines pretiosis colorum indumentis. Pauper item sine vestibus incedit, et vacuo ventre clamat ad ostium. 0 mira, sed perversa delectatio ! Trojanos gestat paries pictus purpura, et auro vestitos, Christianis panni negantur veteres. Græcorum exercitui dantur arma, Hectori clypeus, datur auro splendens, pauperi vero ad januam clamanti non porrigitur panis, et, ut verum fatear, pauperes spoliantur saepe, et vestiuntur lapides, et ligna. 0rnant praetoria columnis, fores (lomil)us anteponunt, quæ utinam pauperes inelulerent, non exeluderent. « Cives urbium suarum monitiones studiose disponunt, ut sie incursus hostium repellant, excubias ordinant, vectes

stodibus. Sed tu, o Domine ! pone custodiam ori meo, ut non delinquamn in lingua mea (Psal. cxL).» Monachi faciunt sibi claustra quibus homo exterior teneri possit ; sed utinam claustra facerent quibus homo interior ordinate tenetur ! Sic, fratres, sic quidam turres ædificant, ut securius rapiant, alii sola deleetatione, et superfluitate gaudent. Alii necessitate, et timore, ne opprimantur a potentil)us (ut diximus), laborare non desinuit. Claustra vero quasi castra I)omini alii Domino componunt, et sicut regum ministri turrium instaurata munitione securius fraudes inimicorum ex, ludunt : sic homo interior, et homo exterior intra munimina claustrorum positi, antiqui hostis insidias, et temporalium rerum fragiles casus effugiunt. Utile igitur esse credimus ut introducantur duæ personæ, et quod in rebus subtilioribus obscurum latet, per res oculis sul)jacentes liquidum fiat. Sicut etenim accidit si duo socii aliquod castrum intrarent, eum ab hostil)us oppugnari deberet, quorum unus esset discretus sive prudens, alter indiscretus sive imprudens, unus piger, alter expeditus, sic homo interior, et homo exterior. Diseretus in die munitiones parat, erigit propugnacula, defensionis loca singulis assignat, officia praecessendi injungit quibusdam sociorum, concordiam docet, jejunandi tempus indicit, ne fames, quae clausis intrat portis, inter armatos victoriæ o])timeat principatum ; fraudem damnat, ne per aliquem hostis ingrediatur ; sed ante omnia perseverantem patientiæ constantiam habendam fore prædicat, et hortatur. In nocte vero excubias p0mit, discurrit per vigiles, somnolentos increpat, et præ cæteris sæpissime socium excitat, quia piger est, et docet, quia indiscretus est. Si autem propitius hostes accedant, machinamenta belli praeparat, aries januam pulsat ; tame exit armatus, sustimet hostes, viribus hostium incursus repellit, quia expeditus est, providentia machinamenta dissipat, quia discretus est. Sic agit discretus non ad tempus, sed assidue, ne adversariis tradatur castrum, ne et ipse eapiatur, et tradatur exactori, mittatur in carcerem, trahatur ad tormenta. Istius vita mores instruit audientium, loqui de eo etiam debilium mentibus praebet affectum. Audire enim diligenter bonum, et velle fieri, magna pars bonitatis est. Hoc est, fratres, officium discreti et expediti. lndiscreti autem et pigri officium est, impedire discretum, tardare expeditum. Hunc talia agentem, labor expediti, discreti docta providentia facit participem laudis et gloriæ. Quando autem liberatur ab hostibus castrum, cum socio Domini tui gratiam recipit, et remuneratur cum eodem. Sic contigit quam loque, fratre-, ut piger trahatur ad præmium, sed saepius inve

misse contrarium in hac societate cognovimus.

Mira res ! Iste, qui talis ante fuerat, cujus pro

bitas licet (lammosa eis exstitisset, ab hostibus

tamen laudari meruit; cujus providentiam socio

rum murus exstiterat, iste talis, dico, assidui

« PoprzedniaDalej »