Obrazy na stronie
PDF

capto, non praemunito vallo, quo receptus esset, non De

orum saltem, si non hominum, memores, nec auspicato,

nec litato, instruunt aciem deductam in cornua, ne cir

cumveniri multitudine hostium possent. nec tamen aequari

frontes poterant, quum extenuando infirmam et vix co

haerentem mediam aciem haberent. Paulum erat ab dextra

editi loci, quem subsidiariis repleri placuit; eaque res,

ut initium pavoris ac fugae, sic una salus fugientibus fuit.'

Nam Brennus, reguius Gallorum, in paucitate hostium

artem maxime timens, ratus ad id captum superiorem lo

cum, ut, ubi Galli cum acie legionum recta fronte con

cucurrissent, subsidia in aversos transversosque impetum

darent, ad subsidiarios signa convertit: si eos loco depu

lisset, haud dubius, facilem in aequo campi tantum super

anti multitudini victoriam fore. adeo non fortuna modo,

sed ratio etiam, cum barbaris stabat. In altera acie nihil

simile Romanis, non apud duces, non apud milites, erat.

pavor fugaque occupaverat animos, et tanta hominum ob

livio, ut multo major pars Vejos, in hostium urbem, quum

Tiberis arceret, quam recto itinere Romam ad conjuges

ac liberos fugerent. Parumper subsidiarios tutatus est lo

cus. in reliqua acie simul est clamor, proximis ab latere,

ultimis ab tergo, auditus, ignotum hostem prius pene

quamviderent, non modo non tentato certamine, sed ne

clamore quidem reddito, integri intactique fugerunt. Nec

ulla caedes pugnantium fuit. Terga caesa suomet ipso

rum certamine in turba impedientium fugam. Circa ri

pam Tiberis, quo armis abjectis totum sinistrum cornu de

fugit, magna strages facta est: multosque, imperitos nan

di aut invalidos, graves loricis aliisque tegminibus hau

sere gurgites. maxima tamen pars incolumis Vejos per

fugit: unde non modo praesidii quicquam, sed ne nuncius

quidem cladis, Romam est missus. Ab dextro cornu,

quod procul a flumine et magis sub monte steferat, Ro

man omnes petiere, et, ne clausis quidem portis urbis,

in arcem confugerunt.

XXXIX. Gallos quoque velut obstupefactos miraculum victoriae tam repentinae tenuit. et ipsi pavore defixi primum steterunt, velut ignari, quid accidisset. deinde insidias vereri: postremo caesorum. spolia legere, armorumque cuiuulos, ut mos eis est, coacervare. Tum demum. • A a

postquam nihil usquam bostile cernebatur, viam ingressi, haud multo ante solis occasum ad urbem Romam perveniunt. ubi quum praegreEsi equites, non portas clausas, non stationem pro portis excubare, non armatos esse in muris, retulissent; aliud priori simile miraculum eos sustinuit; noctemque veriti et ignotae situm urbis, inter Romam atque Anienem consedere, exploratoribus missis circa mcenia aliasque portas, quaenam hostibus in perdita re consilia essent. Romani, quum pars major ex acie Vejos petisset, nemo superesse quemquam praeter eos, qui Romam refugerant, crederet, complorati omnes, pariter vivi mortuique, totam prope urbem lamentis impleverunt. Privatos deinde luctus stupefecil publicus pavor, postquam hostes adesse nunciatum est. mox ululatus cantusque dissonos, vagantibus circa mcenia turmatim barbaris, audiebant. Omne inde tempus suspensos ita tenuit animos usque ad lucem alteram, ut identidem jam in urbem futurus vide,retur impetus primo adventu, quo accesserant ad urbem. mansuros enim ad Alliam fuisse, nisi hoc consilii foret. Deinde sub occasum solis, quia haud muhum diei supererat, ante noctem rati se invasuros; tum in noctem dilatum consilium esse, quo plus pavoris inferrent. Postremo Jux appropinquans exanimare: timorique perpetuo ipsum malum continens fuit, quum signa infesta portie sunt illata. Nequaquam tamen ea nocte, neque insequenti die similis illi, quae ad Alliam tam pavide" fugerat, civitas fuit. Nam quum defendi urbem posse, tam parva relicta manu, spes nulla esset, placuit, cum conjugibus ac liberis juventutem militarem senatusque robur in arcem Capitoliumque concedere: armisque et frumento collatis, ex loco inde mu. nito Deos hominesque et Romanum nomen defendere. Flaminem sacerdotesque Vestales sacra publica a caede, ab incendiis procul auferre: nec ante deseri cultum eorum, quam non superessent, qui colerent. Si arx Capitoliumque, sedes Deorum, si senatus, caput publici cousilii, si militaris juventus superfuerit imminenti ruinae urbis, facilem jacturam esse seniorum, relicta: in urbe utique periturs2 turbae. et, quo id aequiore animo de plebe multitudo ferret, senes triumphales consularesque simul sc cum iljis palam dicere obituros: nec his corporibus, quibus non

2

arma ferre, non tueri patriam possent, oneraturos inopiam armatorum.

XL. Haec inter seniores morti destinatos jactata solatia. Versae inde adhortationes ad agmen juvenum, quos in Capitolium atque in arcem prosequebantur, commendantes virtuti eorum juventaeque urbis per trecentos sexaginta annos omnibus bellis victricis, quaecunqute reiiqua esset, fortunam. Digredientibus, qui spem omnem atque opem secum ferebant, ab iis, qui captae urbis non supcr- . esse statuerant exitio; quum ipsai res speciesque miserabilis erat, tum muliebris fletus et concursatio incerta, nunc hos nunc illos sequentium, rogitantiumque viros natosque, cui se fato darent, nihil, quod humanis superesset malis, relinquebant. magna pars tamen earum in arcem suos prosecutae sunt, nec prohibente ullo, nec vocante: quia, quod utile obsessis ad minuendam imbellem multitudinem, id parum humanum erat. Alia maxime plebis turba, quam nec capere tam exiguus coliis, nec alere in tanta inopia frumenti poterat, ex urbe effusa velut agmine jam uno petiit Janiculum. inde pars per agros dilapsi, pars urbes petunt finitimas, sine ullo duce aut consensu, suam quisque spem, sua consilia, communibus deploratis, exsequentes. Flamen interim Quirinalis Vir. ginesque Vestales, omissa rerum suarum cura, quae sacrorum secum ferenda, quae (quia vires ad omnia ferenda deerant) relinquenda essent, consultantes, quisve ea locus fideli asservaturus custodia esset; optimum ducunt, condita in dojiolis sacello proximo aedibus flaminis Quirinalis, ubi nunc despui religio est, defodere: cetera, intcr se onere partito, ferunt via quae sublicio ponte ducit ad Janiculum. In eo clivo eas quum L. Albinius, de plebe Romana homo, conspexisset, plaustro conjugem ac liberos vehens inter ceteram turbam, quae inutilis bello urbe excedebat; salvo etiam tum discrimine divinarum humanarumque rerum, irreligiosum ratus, facerdotes publicos sacraque populi Romani pedibus ire, ferrique; se ac suos in vehiculo conspici; descendere uxorem ac pueros jussit, virgines sacraquein plaustrum imposuit: et Caere, qu6 iter sacerdotibua erat, pervexit.

XLI. Romae interim, satis jafn omnibus, ut in tali re, ad tuendam arcem compositis, turba seniorum, domos regressa, adventum hostium obstinato ad mortem animo exspectabat, qui eorum curules gesserant magistratus, ut in fortunae pristinae honorumque aut virtutis insignibus morerentur, quae augustissima vestis est tensas ducentibus triumphantibusve, ea vestiti medio aedium eburneis sellis sedere. Sunt qui, M. Fabio pontifice maximo praefante carmen, devovisse eos se pro patria Quiritibusque Romanis, tradant. Galli, "et quia interposita nocte a contentione pugnae remiserant animos, et quod nec in acieancipiti usquam certaverant prcelio, nec tum impetu aut vi capiebant urbem, sine ira, sine ardore animorum ingressi postero die urbem patente Collina porta, in forum perveniunt, circumferentes oculos ad templa Deum arcemque, solam belli speciem tenentem. Inde, modico relicto praesidio, (ne quis in dissipatos ex arce aut Capitolio impetus fieret) dilapsi ad praedam vacuis occursu homihum viis, pars in proxima quaeque tectorum agmine ruunt; pars ultima, velut ea demum intacta et referta praeda, petunt. inde rursus ipsa solitudine absterriti, ne qua iraus hostilis vagos exciperet, in forum ac propinqua foro loca conglobati redibant: ubi eos, plebis aedificiis obseratis, patentibus atriis principum, major prope" cunctatio tenebat aperta, quam clausa, invadendi. adeo haud «ecus quam venerabundi intuebantur in aedium vestibulis sedentes viros, praeter ornatum habitumque humano augustiorem, majestate etiam, quam vultus gravitasque oris prae se ferebat, simillimos Diis. Ad eos velut simulacra .versi quum starent, M. Papirius unus ex his dicitur Gallo, barbam suam, ut tum omnibus promissa erat, permulcenti, scipione eburneo in caput incusso iram movisse; atque ab eo initium caedis ortum, ceteros in sedibus suis trucidatos. Post principum caedem nulli deinde mortalium parci, diripi tecta, exhaustis injici ignes.

XLII. Ceterum, seu non omnibus delendae urbis libido erat, seu ita placuerat principibus Gallorum, et ostentari quaedam incendia terroris causa, si compelii ad deditionem caritate sedium suarum obsessi possent; et non omnia concremari tecta, ut, quodeunque superesset urbis, id pignus ad flectendos hostium animos haberent; nequaquam perinde atque in capta urbe prima die aut passim aut late vagatus est ignis. Romani, ex arce pler.am hostium urbem cernentes, vagosque per vias omnes cursus, quum alia atque alia parte nova aliqua clades oriretur, non mentibus solum consipere, sed ne auribus quidem atque oculis satis constare poterant. Quocunque clamor hestium, mulierum puerorumque ploratus, sonitus flammae, et fragor ruentium tectorum avertisset, paventes ad omnia, animos oraque et oculos flectebant, velut ad spectaculum a fortuna positi occidentis patriae, Ul-c ullius rerum suarum relicti, praeterquam corporum, vindices. tanto ante alios miserandi magis, qui unquam obsessi sunt, quod interclusi a patria obsidebantur, omnia sua cernentes in hostium potestate.. Nec tranquiflior nox diem tam fcede" actum excepit: lux deinde noctem inquietam insecuta est. nec ullum erat tempus, quod a novae semper cladis alicujus spectaCulo cessaret. Nihil tamen, tot onerati atque obruti malis, flexerunt animos, quin, etsi omnia flammis ac ruinis aequata vidissent, quamvis inopem parvumque, quem tenebant, collem, libertati relictum, virtute defenderent; et jam, quum eadem quotidie acciderent, velut assueti malis, abalienaverant ab sensu rerum suarum animos; arma tantum ferrumque in dextris, velut solas reliquias spei suae, intuentes.

XLIII. Galli quoque, per aliquot dies in tecta modo urbis nequicquam bello gesto, quum inter incendia ae ruinas captae urbis nihil superesse, praeter armatos hostes, viderent, nec quicquam tot cladibus territos, nec flexuros ad deditionem animos, ni vis. adhiberetur; experiri ultima, et impetum facere in arcem statuunt. Prima luce, signo dato multitudo omnis in foro instruitur. inde, ciamore sublato ac testudine facta, subeunt. adversus quos Romani nihil temere nec trepide, ad omnes aditus stationibus firmatis, qua signa ferri videbant, ea robore virorum opposito scandere hostem sinunt: quo successerit magis in arduum, eo pelli posse per proclive facilius rati. Medio fere clivo restitere: atque inde ex loco superiore, qui prope sua sponte in hostem inferebat, impetu facto, strage ac ru.ina fudere Gallos: ut nunquam postea nec pars, nec universi tentaverint tale pugnae genus. Omissa itaque spe per vim atque arma subeundi, obsidionem parant: cujus ad id tempus immemores, et, quod in urbe fuerat,

« PoprzedniaDalej »