Obrazy na stronie
PDF
ePub

quoniam non bonum est,ei quæ est boni quoniam bo- A ita alius præcedens ad alium sequentem erit, et ut

mum est. Quæcunque superius dicta sunt, ea rursus validiore per proportionem argumentatione confirmat. Proportio autem est rerum inter se invicem similitudo.Si igitur positæ sint res quatuor, quarum duæ sint præcedentes,reliquæ sequentes,et sic se habeat prima ad secundam quemadmodum tertia ad quartam, necesse est ita se habere primam ad tertiam quemadmodum fuerit secunda ad quartam.Hoc enim ipsum breviter facillimeque numeris agnoscimus. Sit enim primus numerus 2, 8ecundus 6 rursus inchoantibus, tertius 4, quartus 12. In his igitur præcedentes quidem sunt duo et quatuor,sequentes vero sex et duodecim.Sicut autem duo ad sex, ita quatuor ad duodecim.Nam sicut duo senarii tertia pars est,ita quaternarius duodenarii tertia pars est. Quocirca sicut quaternarius præcedens ad sequentem,

Præcedentes. A. Boni quoniam bonum est. 3. Non boni quoniam non bonum est.

Perspiciatur igitur in his quæ sit similitudo proportionum.Est enim ut prima boni,quoniarn bonum est ad secundam boni,quoniam bonum non est,ita tertia non boni quoniam bonum non est, ad quartam non boni quoniam bonum est. Nam sicut boni quoniam bonum est vera propositio est,falsa autem boni quoniam non est bonum,ita quoque non boni quoniam non est bonum,vera propositio est, falsa autem non boni quoniam est bonum. Quod si ita est et eodem modo sese habet opinio boni quoniam bonum est,ad opinionem quæ est boni quoniam bonum non est, quemadmodum etiam opinio non boni quoniam non bonum est,ad opinionem non boni quoniam bonum est et quemadmodum se habet prima ad tertiam,ita

præcedens ad præcedentem,ita sequens ad sequentem; sed ad quatuor qui sunt præcedentes duo medietas est,et sex igitur ad duodecim medietas est. Ergo in omni proportione hoc respicitur,dum est, quod si de quatuor propositis rebus sicut prima est ad secundam,ita tertia ad quartam, erit ut prima ad tertiam,ita secunda ad quartam.Ista igitur numerorum proportio ad propositionem vim naturamque transferatur,sintque duæ propositiones primæ quarum una præcedens,altera sequens,et aliæ rursus duæ quarum una præcedens,altera similiter sequens, et in his sit aliqua similitudo.Sienim prima boni quoniam bonum est, hanc sequitur boni, quoniam non bonum est. Rursus sit præcedens tertia non boni quoniam non bonum est, hanc autem sequens quarta non boni, quoniam bonum est.

Sequentes. 2. Boni quoniam bonum non est. 4. Non boni quoniam bonum est.

sese habebit secunda ad quartam. Quemadmodum sese habet igitur boni quoniam bonum est, ad eam quæ est non boni quoniam non bonum est, cum utræque sint veræ,ita sese habet opinio boni quoniam non est ad opinionem non boni quoniam bonum est, quod ipsæ quoque utræque sunt falsæ ; nam sicut istæ simul veræ, ita illæ simul falsæ, quocirca ut est prima ad terliam, ita secunda ad quartam. 0stensa igitur hac proportione immulato ordine eædem disponantur, sed sit prior opinio ea quæ est

C non boni quoniam bonum non est, eaque sequatur

boni quoniam bonum est,etsub his præcedens tertia non boni quoniam bonum est, quarta sequens boni quoniam bonum non est.

Præcedentes. Veræ. Sequentes.
4. Non boni quoniam bonum non est 2. Boni quoniam bonum est.
3. Non boni quoniam bonum, est. Fal 4. Boni quoniam bonum non est.
al88e.

Utigitur superius demonstratum est, ita sese habet opinio non boni quoniam non bonum est, ad eam opinionem quæ est boni quoniam bonum est, quemadmodum non boni quoniam bonurn est,ad eam quæ est boni quoniam non bonum est.Ut enim illæ simul veræ, ita hæ simul falsæ eademque proportio est. Quocirca erit sicut prima quæ est non boni quoniam non bonum est ad tertiam eam quæ est non boni quoniam bonum est,ita erit secunda boni quoniam bonum est,adquartam boni quoniam non est bonum. Requirendum igitur est quemadmodum sit prima ad tertiam,ut ex eo speculemur,quemadmodum sit secunda ad quartam. Dico enim quoniam huic opinioni quæ arbitratur non esse bonum quod bonum est,quoniam contra illam est quæ arbitratur id quod bonum non est bonum esse. Age enim si potius est contra eam opinionem quæ id quod bonum non est, bonum putat, sit ea quæ id quod bonum non est, malum putat; sed hoc fieri non potest. Contrariæ enim opiniones simul nunquam veræ sunt, possunt

autem simul hæ esse veræ.Si quis enim parridicium quod non est bonum putet non esse bonum, idem quoque parricidium quod per naturam non et bonum malum putet, vere utraque opinione arbitratur. Igitur non est contraria opinio ea quæ id quod bonum non est non bonum putet, ei quæ id quod bonum non est malum arbitratur. Rursus ponatur eidem opinioni de non bono quoniam non est bonum,contraria ea quæ arbitratur id quod non est bonum non esse malum.Id quoque conlrarium non est.Fieri enim potestutid quod bonum non est, nec malum sit. Neque enim omnia quæcunque bonum non sunt mala sunt statim,sed est ut bona quidem non sint, tamen nec mala sint. Si quis enim lapidem nequidquam jacentem quod per se bonum non est,non bonum esse putat,vere arbitretur, idem ipsum lapidem quod per se bonum non est, si non malum putet, nihil ejus opinioni falsitas incurrit. Quare quoniam ea quæ est non boni quoniam non bonunu est,et cum ea quæ est non boni quoniam malum est,etcum ea quæ est non boniquoniam non est est.Restat igitur ut ei sit contraria opinio non boni quoniam bonum est, quæ opinatur id quod non est bonum bonum esse; hæc autem est, non boni quoniam bonum est, quoniam opinatur id quod non est bonum bonum esse. Contraria igitur est mon boni quoniam non bonum est,ei quæ est non boni quoniam bonum est.Sed hic ita sese habet opinio non boni quoniam bonum est, ad opinionem non boni quoniam non bonum est,quemadmodum opinio boni quoniam bonum est,ad eamdem opinionem quæ est boni quoniam non bonum est. Sed prima tertiaque contrariæ.Secundaigitur quartaque secundum similitudinem proportionis sunt sine ulla dubitatione contrariæ. Potest vero etsimplicius intelligihoc modo, si boni quoniam bonum est opinio,et non boni quoniam non bonum est opinio,similes secundum veritatem sunt, boni autem quoniam non est bonum,et rursus non boni quoniam bonum est, ipsæ quoque similes secundum falsitatem sunt, si una falsarum uni verarum opinionum inventa fuerit,contraria erit reliqua falsa,reliquæ veræ contraria, quod scla efficit similitudo.Ostenditur autem una falsa uni veræ, quemadmodum supra exposuimus,centraria, hoc est ea quæ dicit quod non est bonum esse bonum ei quae arbitraturid quod non est bonum non esse bonum. Relinquitur igitur ea quæ arbitratur id quod bonum est non esse bonum contraria esse ei quæ opinatur id quod bonum est esse bonum.Qua in re colligitur negationem potius quam contrarium ponentem affirmationem veræ affirmationi esse contrariam.

malum,vera aliquoties invenitur, neutri contraria A versalis negatio erit contraria ut opinioni quae opinatur

quoniam omne quod est bonum bonum est, ea qaæ est quoniam nihil horum quæ bona sunt bonum est. In superiori argumentatione omnia de infinilis explicuit.Sed quoniam fortasse aliquis poteratsuspicari non eamdem rationem esse posse in bis propositionibus quæ sunt definitæ,atque in his aliquid interesse utrum eadem demonstratio eis quæ definitæ sunt,eveniret,hoc addit,nihil interesse utrum eamdem demonstrationem quam ipse superius in propositionibus indefinitis fecit,quisquam faciatin universulibus quæ jam sine dubio definitæ sunt. Si quis enim secundum indefinitarum propositionum superiorem dispositionem definitas disponat, easque secundum praedictum modum speculetur, non aliam universalis affirmationis opinioni contrariam reperiret, quam eam quæ universalis negationis opinio. Nihil enim interestinterindefinitas definitasque pr0positiones,nisi quodindefinitæ quidem sine determinatione,definitæ vero cum argumento determinati0nis sunt,vel universalitatis vel particularitatis: hoc est enim quod ait,nihil interest nec si universaliter ponatur affirmatio, universali namque affirmationi universalis contraria erit negatio,ut opinioni quæ opinatur quoniam omne quod est bonum bonum est, quæ scilicetest universalis affirmationis, ea fit contraria quæ est quoniam nihil eorum quæ bona sunt bonum est: hoc estopinio universalis negationis hoc autem cur fiat ostendit. Nam ea quae est boni quoniam bonum est,si universaliter sit bonum, eadem est ei quae opinatur id quod

Perplexa igitur sententia his modis quibus diximus C bonum est,quoniam bonum est.Hoc autem nihil differt

expedita est,sed se sic habet ordo sermonum. Amplius,inquit,similiter se habet boni quoniam bonum est, et non boni quoniam non bonum est, quæ utræque veræ sunt, et super has boni quoniam non b0num est,et non boni quoniam bonum est, quæ sunt utræque mendaces.Illi ergo quæ est non boni quoniam non bonum est veræ opinioni quænam est contraria?(hoc quasi interrogativo modo dictum est.) Non ea quæ dicit quoniam malum est,quoniam simul aliquando esse poterunt veræ, hoc autem in contrariis non potest inveniri;nunquam enim veræ vera contraria est,quemadmodum autem fieri potest ut simul sint veræ,quoniam est quiddam non bonum malum, quare eontingit simul veras esse. At vero nec illa quæ

est quoniam non malum. Simul enim et hæ erunt, id D

est possunt aliquando simul esseverae, in his præsertim rebus quæ inter bonum malumque sunt. Relinquitur ergo ei quæ est non boni quoniam non bonum est, quæ vere est contraria, ea quæ est non boni quoniam bonum est, quæ falsa est et simul vera non potest inveniri.Quare ad similitudinem superius positam revertitur ut dicat, eam quæ est boni quoniam non bonum est,contrariam ei quæ est boni quoniam bonum est.Quod si quis ea quae superius dicta sunt,diligentius intuetur,nec in totius sententiæ statu nec quidquam in ordine fallitur. Manifestum est autem quoniam nihil interest, nec si universaliter ponamus affirmationem ; huic uni

ab eo quod est, quoniam omne quod est bonum bonum est. Similiter autem et in mom bomo. Gradatim indefinitam propositionem ad similitudinem universalis adduxit, dicit autem quæcunqtie fuerit indefinita propositio; ei si quod in sermone solemus dicere quidquid addatur universalis fit, ut nihil omnino distet ea quæ ad rem in affirmatione omne prædicat, ut ea opinio vel propositio quæ est de bono quoniam bonum est,huic si addatur quidquid,utita dicamus,quidquid bonum est bonum est, nihil differt ab ea quæ opinatur, omne bonum b0num est.Quare eadem vis est superioris demonstra* tionis in propositionibus indefinitis quæ etiam in universalibus quæ paululum quiddam distant, sed non ad qualitatem,nec ad vim propositionis,sed ad quamtitatem refertur.Universalitas enim quantitati opp0nitur. Et sensus quidem homini est, verba ver0 sis sunt.Superius proposuerat nihil interesse an indei; nita esset propositio an universalis.Cur autem nihil intersit hoc modo dicit. Nam ea quæ est boni quoniam bonum est,id est indefinita affirmatio,siunive* saliter sit bonum, id est si bonum universaliter pr* feratur,eadem est ei quæ opinatur quidquid bonum est quoniam bonum est,id est,nihil discrepat ab ** opinione quae opinatur quidquid bonum est bonum esse;hujusmodi autem opinio nihil differt ab ea q"* aperte universaliter proponitur, quæ est, omne quod est bonum bonum est. similiter autem et in n°" namque propositio vel opinio quæ opinatur non bonum esse,si ei addatur universalitas,nihil differt ab ea quæ universaliter aperte proponitur, quæ est, omne quod bonum non est non est bonum.

bono,id est non bonum eadem ratione dicimus. Ea A homo honus est, aut, non omne, hoc est non omne possit amplius requiri, priorum et posteriorum Ana- A donatos, adjunacimus, ubique studentes ne nostro of

Quare si in opinione sic se habet: sunt autem quae sunt in voce affirmationes et negationes notae ceorum quae sunt in anima. Manifestum est quoniam affirmationi contraria quidem negat vo est circa idem universalis, ut ei quae est quoniam omne bonum bonum est, vel quoniam omnis homo bonus est, ea quæ est quoniam nullum vel nullus. Contradictoriae autem quoniam non omne est non omnis.

Superius omnes argumentationes ad bonum tollit, redigitque ad conclusionem omnem quæstionis vim. Supra enimnegationes et affirmationes earum contrarietates de opinionibus pensare oportere prædixeral. Nunc vero quoniam in opinionibus reperitillam contrariam esse quæ esset universalis negatio,idem refert ad propositiones,quas manifestum est quoniam vocessunt et significative animi passionesdesignare. In principio enim libri significativas voces passiones animæ monstrare veraciter docuit,nunc ea velut probaturus quoniam in opinionibusilla contraria universali affirmationi reperta esset, quæ esset universalis negatio potius quam ea quæ contrariam universali affirmationi affirmaret, idem quod arbitratur in vocibus provenire, hoc est, affirmationi universali non affirmationem contrariam rem ponentem, sed universalem negationem esse contrariam,contradictorias vero eas quæ cum affirmatio universalis esset particularis negatio invenirelur. Atque hoc quidem plenissime dictum est, nec aliquis in verbis error est, sed nos ut raetera nihil ambiguum relinquentes, ipsorum quoque verborum sensum eoruwmque ordinem prosequimur. Ait enim: Quare si in opinione se sic habet,id est quod opinio negationis contraria invenitur opinioni affirmationis, potius quam contrarium ponens affirmatio (Sunt autem hæ quæ sunt in voce affirmationes et negationes notæ earum quæ sunt in anirna.Nam sicut in voce affirmatio et negatio est, ita quoque etiam in opinione, cum ipse animus in cogitatione sua aliquid affirmat,aut aliquid negat, quod nos alio loco diligentius expediemus,ergo quoniam affirmationes et negationes quæ sunt voce, notæ earum sunt affirmationum vel negationum quæ sunt in anima), manifestum est quoniam est affirmationi contraria quidem negatio circa idem universalis, circa idem autem addidit ne disjunctim affirmationes et negationes contrarias diceremus, sed ait affirmationem et negationem esse de una eademque re,etillam quidem universaliter affirmare, illam vero universaliter negare.Earum autem hæc sunt exempla ut ei quæ est quoniam omne bonum bonum est, vel quoniam omnis homo bonus est,ea quæ est quoniam nullum,id est nullum bonum bonum est, contraria est,vel quae, nullus,hoc est nullus homo, bonus est. Contradictoria autem aut, non omnis, id est non omnis homo bonus est, contra eam quæ dicit, omnis

bonum bonum est, contra eam quæ dicit, quoniam omne bonum bonum est.Constat igitur in his propositionibus quas supra posuit magis esse contrariam affirmationi quæ dicit, omnis homo justus est,eam quæ dicit,nullus homo justus est, potius quam eam quæ dicit, omnis homo injustus est.

Manifestum est autem quoniam et veram verae non contingit esse contrariam, nec opinionem, nec contradictionem. Contrariae enim sunt quae circa opposita sunt. Circa eadem autem comtingit verum dicere eumdem. Simul autem non contingit eidem inesse contraria.

Post hæc libri termimum expedit in ea specnlatione et demonstratione, per quam licet verum sit manifestumque omnibus duas propositiones veras non esse contrarias,tamen id ipsum monstrare conatur.Est autem hujus argumentationis ingressus hujusmodi: ea quæ sunt contraria, opposita sunt.0ppositavero non possunt eidem simul inesse. Contraria igitur eidem simul inesse non possunt. De quibus autem simul aliquid verum dici potest, illa simul eidem inesse possunt. Quæ vero simul eidem inesse non possunt,de his simul veræ propositiones, affirmatio et negatio esse non possunt. Sed contraria simul eidem inesse non possunt.Quæ igitur simul verum dicunt,contrariæ non sunt. Idcirco quoniam de quibus affirmatio et negatio simul veræ esse possunt, illa simul eidem insunt. Quocirca quæ simul veræ sunt contrariæ non sunt. Sensus quidem hic est, verba autem sic constant.Manifestum est autem,inquit,quoniam ei veram veræ non contingit esse contrariam,id est duas veras propositiones non posse esse contrarias,nec opinionem,nec contradictionem. Si opinio non est veræ contraria, multo magis nec contradictio quæ ex opinionibus venit. Contradictionem autem hic pro contrarietate posuit.Deea enim non agebatur. Contrariæ enim sunt quæ circa opposita sunt, id est omne contrarium est oppositum. Circa autem eadem contingit verum eumdem dicere, idcirco quod de his solis et negatio et aflirmatio veræ simul esse possunt, quæ eidem simul esse contingit, simul autem eidem non contingit inesse contraria, ut concludatur quoniam de quibus et affirmatio et negatio simul veræ sunt,eaeidem simul inesse possunt, contraria vero simul eidem inesse non pcssunt ; quæ ergo simul veræ sunt, non possunt esse contraria. Noster quoque labor jam tranquillo constat portu. Nihil enim (ut arbitror) relictum est quod ad plenam hujus libri notitiam pertineret.Quare si rem propositam studio diligentiaque perfecimus,erit perutile his qui harum rerum scientia complectendarum cupiditate tenebuntur. Sin vero minus id effecimus, quod nobis propositum fuit, ut obscurissimas hujus libri sententias enodaremus, labori nostro nihil ut alii nocituro, et si non oportebit, obloquitur.

Ne quid in his Anicii Manlii Severini Boetii operibus lyticorum Aristotelis libros Latinitate ab hoc auctore

ficio defuisse videamur.

PRIORUM ANALYTICORUM ARISTOTELIS
LIBRI DUO
AN. MANL. SEV. BOETIO INTERPRETE.

LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM. De propositione, termino et syllogismo.

Primum dicendum circa quid et de quo est intentio,quoniam circa deinonstrationem et de disciplina demonstrativa est.Deinde determinandum quid propositio, et quid terminus, quid syllogismus, quis perfectus, et quis imperfectus.Postea vero quid est in toto esse, vel non esse hoc in illo,et quid dicimus de omni, aut de nullo prædicari. Propositio ergo est oratio affirmativa, vel negativa alicujus de aliquo. Hæc autem aut universalis,aut particularis,autindefinita. Dico autem universalem quidem, cum aliquid omni, aut nulli inesse ; particularem vero, cum alicui,aut non alicui, aut non omni inesse. Indefinitam autem, cum quid inesse, vel non inesse significat, sive universali, vel particulari, ut contrariorum eamdem esse disciplinam,autvoluptatem non esse bonum.Differt autem demonstrativa propositio a dialectica,quoniam demonstrativa quidem sumptio alterius partis contradictionis est. Non enim interrogat,sed sumit, qui demonstrat.Dialectica vero interrogatio, contradictionis est. Nibil autem refert ut fìat ex utraque syllogismus; nam et qui demonstrat, et qui interrogat,syllogizat,sumens aliquid de aliquo esse, vel non esse. Quare erit syllogistica quidem propositio,simpliciter affirmatio vel negatio alicujus de aliquo secundum dictum modum.Demonstrativa vero si vera sit,et per primas propositiones sumpta. Dialectica autem percontanti quidem interrogatio contradictionis est, syllogizanti vero sumptio apparentis et probabilis,quemadmodum in Topicis dictum est. Quid est ergo propositio, et quid differt syllogistica a demonstrativa et dialectica, diligentius quidem in sequentibus dicetur. Ad præsentem vero utilitatem, sufficienter nobis determinata sint, quæ nunc dicta sunt. Terminum autem voco, in quem resolvitur propositio,ut prædicatum,et de quo prædicatur, vel apposito, vel separato esse, vel non esse.Syllogismus est oratio in qua, quibusdam positis,aliud quiddam ab his quæ posita sunt ex necessitate accidit, eo quod hæc sunt. Dico autem eo quod hæc sunt, propter hæc accidere. Propter hæc vero accidere,est nullius extrinsecus termini indigere,ut fiat necessarium.Perfectum vero voco syllogismum, qui nullius alius indiget, præter ea quæ sumpta sunt,ut appareat necessarium.Imperfectum vero, qui indiget aut unius aut plurinm, quæ sunt

quidem necessaria per subjectos terminos,non autem sumpta sunt per propositiones. In toto autem esse alterum in altero, et de omni prædicari alterum de altero idem est. Dicimus autem de omni prædicari, quando nihil est sumere subjecti, de

B quo non dicatur alterum, et de nullo similiter.

[ocr errors]

CAPUT II.
De conversione absolutarum propositionum.

Quoniam autem omnis propositio est, aut de inesse, aut ex necessitate inesse, aut contingere inesse ; harum autem,hæ quidem affirmativæ, illæ autem negativæ secundum unamquamque appellationem ; rursus autem affirmativarum et negalivarum,aliæ sunt universales,aliæ particulares,aliaeindefinitæ: universalem quidem privativam deeoquod est inesse, necesse est in terminis converti. Ut si nulla voluptas est bonum,neque bonum nullum,erit voluptas. Prædicativam autem converti quidemnecessarium est,non tamen universaliter,sed in parle, ut, si omnis voluptas est bonum,et bonum aliquod voluptas.Particularem autem affirmativam quidem converti necesse est particulariter.Nam si voluptas a!iqua,bonum,et bonum aliquod erit voluptas.Privativam vero non est necessarium. Non enim si homo non inest alicui animali,et animal non inestalicui homini.iPrimum ergo sit privativa universalis a b propositio, si ergo nulli b inest a, neque a nulli inerit b.Nam si alicuiinest ut c,non verum erit nullum b esse a.Nam c eorum quæ sunt b aliquod est. si vero omni binest a,el b alicui a inest,nam si nulli neque a nulli b inerit,sed positum erat omni inesse. Similiter autem etsi particularis est propositio,nam si inest a alicui b,et b alicui eorum quæ sunt a n°* cesse est inesse ; si enim nulli,nec a nulli ineritb. Si autem a alicui eorum quæ sunt b non inest, n0" necesse est et b alicui a non inesse,ut si b quidem sit animal,a vero homo,homo enim non omni animali, animal vero omni homini inest.

CAPUT IIl.
De conversione propositionum de modo

Eodem autem modo se habebit in necessariisP°' positionibus, nam universalis quidem privativa ""' versaliter convertitur.Affirmativarum autemutraq"* particulariter. Nam si necesse est a nulli b inesse, necesse est et b nulli a inesse ; si enim alicui contingit,et a alicui b continget. Si autem ex necessitate a omni vel alicui b inest, et b alicui a neces** est bex necessitate fuerit.Particularis vero privativa non convertitur, propter eamdem causam, propterquam et supra diximus. In contingentibus vero, quoniam multipliciter dicitur contingere,nam et necessarium, et non necessarium,et possibile contingere dicimus; in affirmativis quidem,similitersehabebitsecundum conversionem in omnibus. Nam si a omni aut alicui b contingit, et b alicui a contingit, si enim nulli, nec a nulli b, ostensum est enim hoc prius. In negativis vero non similiter,sed quæcunque quidem contingere dicuntur, ex eo quod ex necessitate non insunt, vel in eo quod non ex necessitate insunt similiter. Ut si quis dicat hominem contingere non esse equum, aut album nulli tunicæ inesse.Horum enim hoc quidem ex necessitate inest, illud vero non ex necessitate inest,et similiter convertitur propositio.Nam si contingit nulli homini equum inesse, et,bominem contingit nulli equo inesse, et si album contingit nulli tunicæ,et tunica contingit nulli albo, si enim alicui necessario, et album, tunicæ alicui inerit ex necessitate, hoc enim ostensum est prius. Similiter autem et in particulari negativa.Quæcunque vero ut in pluribus,et in eo quod nata sunt dicuntur contingere secundum quem modum determinamus contingens, non similiter se habebit in privativis conversionibus.Sed et universalis quidem privativa propositio non convertitur,particularis vero convertitur. Hoc autem erit manifestum quando de contingenti dicemus.Nunc autem nobis tantum sit cum, iis quæ dicta sunt, manifestum, quoniam coutingere nulli aut alicui non inesse affirmativam habet figuram, nam et contingit ipsi est similiter ordinatur.Estautem,quibuscunque adjacens prædicatur,affirmationem semper facit,etomnino, ut: est non bonum, vel est non album, vel simpliciter,est non hoc. Ostendetur autem et hoc per sequentia, secundum conversiones autem similiter se habebunt in iis.

inessse,nam si non ex necessitate inest, neque a alicui A consequens est, medium vero nulli postremo, non

CAPUT IV. De modis syllogisticis et asyllogistis absolutis primæ figuræ.

His vero determinatis dicemus jam per quæ et quando et quomodo fit omnis syllogismus, postea vero dicendum de demonstratione. Prius enim de syllogismo dicendum quam de demonstratione, eo quod universaliorestsyllogismus,nam demonstratio quidem syllogismus quidam est; syllogismus vero non omnis demonstratio.Quando igitur tres termini sic se habent ad invicem,ut et postremus sit in toto medio,etmedius in toto primo vel sit,vel non sit, necesse est extremitatum perfectum esse syllogismum. Voco autem medium quod et ipsum in alio,et aliud in ipso est,quod et poeitione medium est ; extrema vero quod et ipsum in alio, et in quo aliud est. Si enim a de omni b, et b de omni c, necesse est a de omni c prædicari. Prius enim dictum est quomodo de omni dicimus. Similiter autem est si a de nullo b, b autem de omni c, quoniam a nulli c inerit.Si autem primum quidem omni medio

erit syllogismus extremitatum. Nihil enim necessarium accidit,eo quod hæc sunt, nam et omni et nulli contingit primum postremo inesse, quare neque particulare,neque universale fit necessarium. Cum autem nihil est necessarium,per hæc non erit syllogismus. Termini vero ejus quod est omni inesse, animal,homo,equus ; ejus vero quod est nulli,animal, homo, lapis. Quando vero nec primum medio, nec medium postremo ulli inest,nec sic erit syllogismus. Termini vero ut inesse, scientia, linea, medicina; ut non inesse, scientia, linea, unitas.Universalibus igitur existentibus terminis, manifestum est in hac figura quando erit,et quando non erit syllogismus, et quoniam cum est syllogismus, necessarium est terminos sic se habere, ut diximus, et sic se habens manifestum quoniam erit syllogismus.Si autem hic quidem terminorum universaliter,alius vero particulariterad alium,quando universale quidem ponitur ad majorem extremitatem vel prædicativum,vel privativum,particulare vero ad minorem prædicativum, necesse est syllogismum esse perfectum. Quando vero ad minorem vel quolibet modo aliter se babeant termini,impossibile est.Dico autem majorem extremitatem quidem in qua iuedium est, minorem vero, quæ sub medio est. Insit enim a quidem omni b, b autem alicui c, ergo si est de omni prædicari, quod in principio dictum est,necesse est a alicui c inesse. Et si a quidem nulli b inest, b vero alicui c, necesse est a alicui c non inesse, determinatum est enim et de nullo, quomodo dicimus,quare erit syllogismus perfectus. Similiter autem et si indefinitum sit b c prædicativum,nam idem erit syllogismus indefinito et particulari sumpto.Si autem ad minorem extremitatem universale ponatur vel prædicativum, vel privativum, non erit syllogisinus neque cum affirmativa, neque negativa, neque indefinita, neque particularis sit,ut si a quidem alicui b inest,vel non inest, b autem omni c inest. Termini ut inesse, bonum, habitus, prudentia : ubi non inesse, bonum, habitus,indisciplina. Rursum si b quidem nulli c, a vero alicui b inest, vel non inest,vel non omni inest, nec sic eritsyllogismus.Terminiomniinesse,album, equus,cygnus ; nulli inesse,album, equus, corvus. Idem autem et si ab indefinitum sit. Nec quando ad majorem extremitatem quidem universale ponatur

D vel prædicativum,vel privativum, ad minorem vero

particulare privativum, non eritsyllogismus vel indefinito, vel particulari sumpto. Velut si a quidem omni b inest, b autem alicui c non inest, vel non omni inest.Cui enim alicui non inest medium, hoc omne et nullum sequatur primum. Ponantur enim termini,animal, homo, album, deinde et de quibus albis non prædicatur homo,sumantur cygnus et nix ; ergo animal de uno quidem omni prædicatur, de alterovero nullo, quare non erit syllogismus.Rursum a quidem nulli b insit, b autem alicui c non insit, et sint termini, inanimatum,homo,album, deinde sumantur alba, de quibus non prædicatur homo, cy

« PoprzedniaDalej »