Obrazy na stronie
PDF
ePub

Ergo neque superiores universales, neque inferiores A quod addidit omnis;quod si rursus dicat,nullus homo sic dicat, omnis homo animal est, recte dixerit, A non omnis homo albus est,et quidam homo albus autem non universaliter prædicatur aliquid hoc mo- A enim semper simul est,non est homo albus,et nullus

particulares oppositæ sunt, idcirco quod inferiores quidem utræque veræ, superiores autem utræque falsæ esse possunt.Sunt autem oppositæ contradict0riæ(ut ipsæ ait)si quis aspicial angulares,ut affirmationem universalem particulari comparet negationi, ut est Omnis homojustus est,quidam homo justus non est;hæ enim neque veræ possunt inveniri, neque falsæ,sed in omnibus una vera est,altera falsa. Et rursus si universalis negatio particulari affirmationi,comparetur,reperiuntur oppositæ : ut est, Nullus homo justus est, quidam homo justus est. Semper enim una vera est, altera falsa. Et hoc in quibuslibet terminis si despexeris,oratio nostra non discrepabit. Sit autem plenissima hoc modo descriptio.

Affirmatio universalis Negatio universali

Sunt ergo determinatione8,universalium quidem omnis et nullus, particularium vero, quidam. Illæ autem propositiones quæ neque universale habent additum, meque particulare, indefinitæ vocantur, et particularibus similes sunt,ut est,Homo justus est, homo justus non est. Possunt enim utræque esse verae,ut in hoc ipso exemploquod dicimus,et potest una esse vera, altera falsa, ut, Homo animal est, homo animal non est, utræque vero ut falsæ sunt, non potest inveniri,et hæ (ut dictum est) vocantur indefinitæ. Præter has autem omnes singulares sunt,in quibus contradictio potest inveniri,ut in eo quod est,Socrates animal est, Socrates animal non est,Socrates justus est,Socrates justus non est.Nam si nulla eas æquivocatio vel prædicati,vel subjecti, vel alterius temporis,vel aliquid eorum quæ singulas determinant,impediat,semper unavera est,altera falsa.Quare,quoniam de omnibus in commune speculati sumus,et quid quæque esset, quantum brevitas patiebatur,expressimus;ad textum nunc,quoniam tempus est,revertamur. Si ergo, inquit, universaliter enuntiet in universali, quoniam est, aut non, erunt contrariæ enuntiationes, universaliter enim enuntiat aliquis in universali,quoties universalem affirmationem,aut universalem fecerit negationem.Cum enim dicit,Omnis homo animal est,universalem bominem universaliter enuntiavit per id

animal est,eodem modo universalem hominem universaliter enuntiat pér id quod ait,Nullus, et sunt contrariæ.Quas autem dicatesse contrarias,subjecto declarat exemplo.Dico autem in universali enuntiationem universalem,ut,Omnis homo al$us est,nullus homo albus est;una quidem est affirmatio universalis,altera negatio universalis, quas contrarias esse supra in descriptione docuimus.Quando autem in universalibus non universaliter,non sunt contrariæ.Quoties autem,inquit,indefinitæ sunt propositio nes,et universaliter universale non proponitur,contrariæ non sunt,ea enim affirmatio quæ dicit,homo justus est,et quæ dicit,homo justus non est,contraria non est. Possunt enim utræque simul esse veræ, et in eodem,id est homine, quod in contrariis fieri impossibile est.Quod vero addidit,quæ autem significantur e8t esse contraria,tale est:ipsæ quidem propositiones contrariæ non sunt, significant tamen aliquando contraria.Si quis enim dicat,homo albus est,et alius neget,homo albus non est,ipsæ quidem contrariæ non sunt.Quod autem dicitur,homo albus non est,potest quiddam significare contrarium.Nam designat hoc quod dicitur, homo albus non est, et rubri coloris esse et pallidi,et fusci,designat etiam nigri,quod estalbo contrarium.Potestigiturid quod non est album esse nigrum. Ergo quanquam ipsæ contrariæ non sunt, tamen potest aliquando quod dixit contrarium significare, priori affirmationi, ut in eo quod diximus.Nam si id quod dicitur, non est homo albus,nigrum esse designet, quoniam is qui niger est albus non est,contrariæ quidem propositiones non sunt,quoniam possunt esse utræque veræ.Quæ autem significantur,interdum contraria reperiuntur:quæ autem sint hujusmodi propositiones exemplorum subjectione monstravit. Dico autem non universaliter enuntiare de his quæ sunt universalia, ut est albus homo,non est albus homo.

Et quod dicat esse universale, non universaliter prædicare,planissime demonstravit dicens : Cum enim universale sit homo, non universaliter utitur enuntiatione.0mnis namque non universale significat, sed quoniam universaluter. Nam id quod dicitur omnis,illud ad quod prædicatur colligit,atque in unum corpus adducit,ut cum dicitur,omnis homo justus est, nullum excipit hominem.Sed totam colligit humanitalem, et fit de re universali,homine, prædicatio universalis,cum dicimus,omnis homo. Nam cum sit universale homo, huic universali universalitatem consignificat ; id quod additur omnis,et res universalis universaliter prædicatur. In eo vero quod universale praedicatur, id quod est universaliter praedicare, non est verum. Hac nos sententia quem ad locum universalitatis determinationem recte ponamus,instituit. Docetenim semper istam universalitatem,quam determinatiotem universalem vocamus, ad subjectum poni debere terminum, nunquam ad prædicstum.Si quis enim

[graphic]

omnis ad subjectum, id est ad hominem ponens. Quod si sic dicat, omnis homo omne animal est, falsum dixerit. Ergo hoc non dicit, in eo vero quod universale prædicatur, ut animal de homine. Animal enim universale est. De omni homine prædicatur,non esl verum,hoc ipsum universale, quod est animal,universaliter prædicare,utdicatur,omne animal esse hominem,nec solum in his,sed in nulla recte fieri affirmatione concedit ; ait enim:

Nulla enim affirmatio vera erit, in qua universale praedicatum universaliter praedicatur,ut omnnis homo est omne animal.

Hoc autem cur eveniat, paucis absolvam. Prædicatum semper majus est subjecto vel æquum, majus:ut cum dico,homo animal est,animal prae dicatur,homo subjicitur. Sed majus est animal homine. De pluribus enim quam ipse homo prædicatur. Rursus æquale est,cum sic dicimus,homo risibilis est,homo subjectum est, risibile prædicatum. Sed homo atque risibile æqualia sunt, proprium namque est hominis,quod est risibile, ut autem minus prædicatum inveniatur, quam subjectum fieri non potest. Sive ergo majus sit prædicatum, falsum est universale adjicere prædicato, ut in eo quod ips0 posuit exemplo,0mnis homo omne animal est,sive aequale sit,superfluum est, ut si quis sic dicat, omnis homo,omne risibile est,quare universale prædicatum prædicare universaliter non oportet.

0pponi itaque dico affirmationem negationi contradictorie,quae universaliter signficat ei quae mon universaliter, ut omnis homo albus est, non omnis homo albus est,nullus homo albus est, quidam homo albus e$t.

Quid sit proprie contradictio consequenter exponit:aitenim opponi contradictorie propositiones,quoties universalem affirmationem particularis abnuit negatio,et quoties universalem negationem particularis affirmatio destruxerit.Cum enim dicitur,omnis bomo albus est, de eodem homine universaliter tollit quod universaliter affirmatio constituerat.Illa enim omnem hominem esse album ponit. lsta dicit non omneiu,tanquam si concedat aliquem,sed ei tantum auferat universalitatem.Hoc est enim quod ait,quæ universale significat eidem quoniam non universa. liter.Nam sicut universale significataffirmatio dicens hominem,ita quoque negatio universale significat, habet enim et ipsa hominem.Sed idem ipsum uni_ versale docet non esse universaliter,id est non omne esse album,quod affirmatio universaliter esse posuerat,omnem hominem esse album proponens.Eodem modo eliam in negatione, quas nos supra angulares posuimus, et contradictorias in descriptione. Hic nunc easdem oppositas contradictorie vocat. Quod autem universali affirmationi,quæ est,omnis hoino albus est, particularem negationem opposuit, quæ est,non omnis homo albus est,tantumdem est tanquam si diceret,quidam homo albus non est.Nam si

[ocr errors][merged small]

non est. Contrarie vero universalem affirmationem et universulem negationem,ut,omnis homo justus est. Quocirca has quidem impossibile est simul esse veras.His vero oppositas,contingit aliquando in eodem, ut, non omnis humo albus est,et, quidam homo albus est. Plenissime omnes exsequitur dicitque contrarias universalem affirmationem,et universalem negationem.Has enim nos quoque supra descripsimus.Hic vero nunc easdem contrarie demonstrat opponi. Illud quoque addidit;quod eas impossibile sit in eodem veras aliquando cognosci. Nam sicut contrariorum natura in eodem non potest inveniri,neque enim uno eodemque tempore aliquid nigrum est atque album, sic quoque nec contrarie, ut utræque simul sint veræ fieri potest. Quod autem adjecit, his vero oppositas, contingit aliquando in eodem, particularem affirmationem et particularem negationem designat. Particularis namque affirmatio universali negationi opposita est contradictorie, particularis vero negatio universali affirmationi. Contrariarutn igitur oppositæ possunt in eodem veræ aliquoties inveniri,id est particularis affirmatio et particularis negatio, veræ ut sint aliquoties fieri potest, ut est,quidam homo albus est, quidam homo albus non est, utræque sunt veræ. DE REGULiS OPPOSITORuM. Quæcunque igitur contradictiones universalium sum universaliter, necesse est alteram esse veram vel falsam.Et quaecumque in singularibus sunt,ut Socrates albus est,non est Socrates albus. De contradictorie oppositis loquitur,et de singularibus propositionibus,quod unam semper veram, falsam semper alteram necesse est inveniri. Hoc enim dicit contradictiones eorum,quæ sunt universalium universaliter prædicatorum,una semper vera est, altera falsa. Universalium autem universaliter prædicatorum sunt contradictiones universalium particulariter prædicatorum. Nam affirmatio universalis,vel negatio universalis, universaliter prædicantur, harum contradictoriæ particulares affirmationes vel negationes sunt, sibi angulariter comparentur. Harum igitur contradictionum, quæ sunt universalium universaliter prædicatorum,una semper vera est,semper altera falsa reperitur. ln

D singularibus quoque idem est.Nam si nulla,ut dic

tum est,varietas æquivocationis impediat, idemque sit prædicatum,idemque subjectum,ad unum idemque tempus,ad unam eamdemque partem,ad unum idemque relatum,uno atque eodem, modo,una semper vera est,altera falsa, et veritatis inter se naturam et mendacii partiuntur. Quæcunque autem universalium non universaliter, non semper haec quidem vera est, illa vero falsa. Quæ vero sunt, inquit, definitæ, ut neque universalem habeant, neque particularem determinationem, quod tacuit, non semper una vera est, altera falsa, sed utræque interdum inveniuntur veræ. In universalibus do. Homo albus est, homo albus non est, in quo uno eodemque tempore utrasque veras esse contingit. Hic enim cum universale sit homo, non universaliter prædicatum est nomen. At vero nec particulariter, Neque enim quidam,aut nullus,aut omnis adjectum est. Docet autem hujusmodi propositiones non inter se dividere veritatem atque mendacium, hoc modo :

Simul enim verum est dicere quoniam est homo albus, et non est homo albus ; et quoniam est homo pulcher, et non est homo pulcher. Si enim foedus, et non pulcher: et si fit aliquid, nondum est.

Documentum autem est hujusmodi dictum,indefinitam affirmationem negationemque veras utrasque posse inveniri ; verum enim dicere est, est homo albus, et non est homo albus, hujus autem rei probatio est : nam si verum est dicere, est homo niger, et est homo albus, uno eodemque tempore ; qui autem niger est, albus non est, verum est dicere uno eodemque tempore quoniam est homo albus,et non est homo albus.Rursus si verum est dicere quoniam est homo pulcher,et est homo fœdus uno eodemque tempore, qui autem fœdus est, pulcher non est, verum est dicere hominem esse pulchrum et hominem esse fœdum, uno eodemque tempore. Cum enim Achilles esset pulcher,claudusThersites erat fœdus. Rursus si verum est dicere esse hominem album,et rursus uno eodemque tempore fieri hominem album, nec hoc ulla contrarietas vetat ut sit homo albus, et rursus fiat homo albus, sed qui fit albus nondum albus est, verum est igitur dicere quoniam est homo albus,et non est homo albus. Hoc est enim quod ait, et si fit aliquid,et non est : cum enim fit, non est, sed potest dici quoniam est homo albus,et fit homo albus, ut utrumque vere dicatur. Potest igitur vere utrumque dici, Etest homo albus, et non est homo albus.

Videbitur autem subito inconveniens esse. Idcirco quoniam videtur significare, non est homo albus, simul etiam quoniam nemo homo albus. Hoc autem neque idem significat, neque simul necessario.

Tacitæ hominum dubitationi respondet.Quod enim dicimus, est albus homo, et non est albus homo,

homo albus est. Nam aliquoties simul est, scilicet cum prius dicitur universalis negatio. Cum vero indefinita dicitur prius, non est simul negatio universalis conjuncta negationi indefinitæ. Nam si dicam, nullus homo albus est, simul dixi, quoniam homo albus non est. Quod si dicam, homo albus non est, non est simul dicta negatio universalis, quæ est, nullus homo albus est, quoniam potest quidam esse non albus de quo dicatur,homo albus non est,neque tamen omnes esse non albi. Non igitur simul necessario sunt, non est homo albus, et nullus homo albus est.

Manifestum est autem quoniam una negatio unius affirmationis est, idem enim oportet negare negationem,

B quod affirmavit affirmatio, et de eodem, vel de aliquo

singularium, vel de aliquo universalium, vel universaliter, vel non universaliter.

Hoc quoque argumentum et negationem indefinitam et universalem idem non significare, et eas a se esse diversas. Nam si unius affirmationis una negatio est, conlra eam quæ dicit, aon est homo albus, illa est aftirmatio quæ dicit, est homo albus. Et contra eam quæ dicit, nullus homo albus est, illa est affirmatio quæ dicit,quidam homo albus est ; sed bæ affirmationes diversæ sunt,id est, est homo albus,et quidam homo albus est ; diversæ igitur illæ quoque sunt quæ his proportionaliter opponuntur. Diversa igitur est negatio quæ dicit, nullus homo albus est, et ea quæ dicit,non est homo albus.Docet autem nos unius affirmationis unam esse negationem,idque hac ratione demonstrat: Oportet enim id prædicatum negare negationem, quod prædicaverit affirmatio, et rursus de eodem subjecto auferre prædicatum negationem oportet id quod affirmatio ante conjunxerat. Quod si fit, dubium non est unius esse affirmationis unam negationem, sive autem in universalibus hoc fiat universaliter prædicatis, sive indefinite, et non universaliter, sive in singularibus, una eademque propositionum natura est, ut unius affirmationis sit tantum naturaliter una negatiu. Hoc autem inductione probat.

Dico autem, ut est Socrates albus, non est Socrates albus.

ln hac enim propositione idem subjectum est,

utrumque vero esse videtur, sed aliquoties incon- D idem prædicatum,et in medio exemplorum subjecit. Plato non disputat,de alio subjecto idem prædicavit, A Hoc autem et in subjecto convenit custodire, scili

veniens esse. Si enim verum est dicere, est albus homo,quemadmodum fieri potest ut verum sit dicere, non est albus homo. Hoc autem videtur quibusdam inconveniens,idcirco quoniam apparet quibusdam id quod dicimus, non est homo albus, hoc significare, tanquam si dicamus, nullus homo albus est, sed hoc verum non est. Neque enim idem est dicere, non est albus homo,et nullus homo albus est. Et quanquam cum dicimus,nullus homo albus est,simul significamus quoniam non est homo albus, non tam.en ex necessitate idem utraque significat.Cum enim dicimus,non est homo albus, simul non dicere,quoniam nullus homo albus est, non oportet intelligi, neque

Si autem aliud aliquid de eodem vel de alio, idem, non opposita erit, sed ab ea diversa.

Sensus hujusmodi est,si autem aliud aliquid prædicaverit negatio quam affirmatio prædicavit, vel si de alio subjecto idem negatio prædicaverit quod in affirmatione fuerit prædicatum, non sunt sibi oppositæ, sed a se tantum diversæ sunt.Si quis enim dicat, Socrates disputat, et aliud respondeat, Socrates non ambulat, diversum prædicatum est, et diversæ sunt propositiones, et non oppositæ, et hoc est quod dixit.Si autem aliud aliquid, aliud enim prædicavit negatio quam affirmatio praedicaverat.Quod si quis sic dicat, Socrates disputat, aliusque respondeat, et sunt a se diversæ propositiones,et non oppositæ. Et erit id quod ait aliquis, vel de alio idem. Quod si utraque sint diversa, multo magis propositiones diversæ fiunt, quibus positis ad proposita rursus exempla contendit, et uni affirmationi unam enuntiationem negationis opponit,angularibus angulares, affirmativis negativas, particularibus universales, indefinitis indefinitas opponens et comparans. Huic autem quæ est, omnis homo albus est, contradicit illa quæ est, non omnis homo albus est. llli autem quae est, aliquis homo albus est, illa quae est, nullus homo albus est. Illi autem quae est, homo albus est, illa quæ est, homo albus non est. Et post hæc concludit sententiam dicens : Quod igitur una affirmatio uni negationi opponitur contradictorie, et quae sunt hae, dictum est. Et quod sunt aliæ contrariae, et quae sint hae, dictum est, et quod non omnis vera vel falsa contradiclio, et quare, et quando vera, vel falsa. Revolvit quoque breviter, quoniam aliæ sunt contrariæ, aliæ contradictoriæ, dicitque se quæ sint hæ diligentius in superiori disputatione monstrasse. Illud quoque patet non omnem esse veram vel falsam affirmationis et negationis oppositionem,quam nunc communiter et improprie contradictionem vocat. Et quando non sint veræ vel falsæ, vel cur, se exposui88e commemorat.

DE AFFIRMATIONE ET NEGATIONE UNA. Una autem affirmatio et negatio est, quae unum de

[ocr errors]

uno significat, vel cum sit universale universaliter, vel C

non similiter. Quid sit una affirmatio et supra jam diximus, et nunc quoque idem docere non piget.Cum idem Aristoteles revolverit, una enim affirmatio est, quæ unam rem de uno significat, id est quæ hujusmodi habet prædicatum,et hujusmodi subjectum,ut utrum.que singula significet.Nam si unum aliquid significet prædicatum,simplex atque unum est.Quod si rursus unum aliquid significet subjectum, et non plura, simplex rursus est atque unum. Quocirca si unum prædicatum de uno erit subjecto, utraque singula significabunt et non plura. Eoque fit,ut non sit simplex propositionis significatio, et quæ unum significet, una sit. Idem autem oportet esse etiam in

cet ut subjecti quoque simplex significatio servet. Docet autem non esse unam propositionem,si prædicatum vel quodlibet in propusitione verbum multa significet hoc modo. Sin vero duobus unum non est positum eae quibus non est unum, non est una affirmatio, neque negatio. Sunt quædam res quæ plura quidem significent, ex quibus omnibus junctis unum quiddam valeat effici, hominis quidem nomen significat animal, signißcat mortale, rationale quoque designat, sed hæc juncta unum quiddam efficiunt, quod est animal rationale mortale. Hæc namque omnia unum hominem complent. Sunt quoque alia quæ duas vel plures hujusmodi res designant, ex quibus junctis unum aliquid esse non possit, ut liber. Dicitur namque et Dionysius liber, et ingenuus, sed ingenuus et Dionysius juncti; nihil efficiunt. Quare si quid tale sit, inquit, aut subjectum aut prædicatum quod plura significet, ex quibus unum aliquid esse non possit,non est illa una affirmatio,neque una negatio. Et hoc fictitii exempli ratione confirmat.

Ut si quis ponat hoc nomen tunica, homini et equo, et dicat tunica est alba, haec non est una affirmatio, nec una negatio. Nihil enim differt hoc quam dicere, est homo equus albus. Hoc autem nihil differt quam dicere, est homo albus, et est equus albus.

Dicatur enim, inquit, equus et homo tunica. Et habeant, verbi gratia, hoc nomen, si quis enim dicat, et tunica alba quoniam tunica equum atque hominem designat,videtur dicere quoniam est equus et homo albus, sed hoc tale est, tanquam dicat, est equus albus, et est homo albus. Sed hæ duæ propositiones sunt, et non una; duplex igitur illa quoque propositio est, est homo et equus albus; quare duplex illa quoque quæ dicit, est tunica alba. Etenim subjecti hujus,id est tunicæ, duplex significatio propositiones fecit esse duplices. Quod si quid dicat unum quiddam significare, est tunica alba,quia significat, est homo et equus albus ; impossibile est. Neque enim ex homine et equo quiddam unum fit, ut hæc propositio unum aliquid designet ; quare aut hæc propositio multa significat, aut si non multa, nihil omnino designat. Nihil enim est homo equus, ul simul dicatur atque intelligatur, hoc est eninu

universalibus universaliter prædicatis,et in particu- D quod ait :

laribus, quas universalibus opponi necesse est,quorum etiam subdit exempla. Ut omnis homo albus est, non omnis homo albus est, est homo albus, non est hvmo albus, nullus homo albus est, quidam homo albus est. Dicit enim unam esse propositionem,Omnis homo albus est, et rursus ei oppositam unam esse, non est omnis homo albus. Si album unum significat. Sin autem duobus unum nomen positum est, eae quibus non est unum, non est una affirmatio, neque una negatio. Si album, inquit, unum significat, quod si plura designat non est una affirmatio, nec una negatio.

Si ergo hae multa significant, et sunt plures, manifestum est quoniam et prima multa vel nihil significat, neque enim est aliquis homo equus.

Si ergo hæ multa significant et sunt plures, manifestum est quod et prima, id est ea quæ dicit, est tunica alba, multa vel nihil significat.Nihil autem idcirco quoniam $i non multa designet propositio cujus quilibet terminus æquivocus est, cum illa quæ nomine æquivoco significanturjuncta fuerint,neque in unam substantiam convenerint, talis juncturæ quæ res sibimet incontextas copulant,non erit nullus intellectus : ut in ea quæ est, tunica alba est,aliter esse una non potest, si tunica equum hominemque siefficiant; sed hi termini tales sunt, ut necesse sit hanc propositionem vel multip!icem esse, vel nihil significare: nam si jungantur homo et equus, fit nihil. Nibil enim est homo equus, quod per hoc moustravit, quod ait : Neque enim est aliquid homo equus, hoc autem cur nunc ab ipso propositum sit, lucidissime demonstravit; cum enim de his propositionibus loqueretur quæ verum inter se falsumque dividerent, hoc addidit, quod etiam hæ quæ habent vel prædicatum æquivocum, vel subjectum, verum falsumque non dividunt, utræque enim esse veræ possunt, ut hæc quæ dicunt, est liber homo si ad ingenuitatem referas, et non est liber homo, si ad Dionysium. Recte igitur dictum est : Quare nec in his necesse est hanc quidem contradictionem veram esse, illam vero falsam. Cum enim multa significat, multiplex significatio in negatione atque affirmatione se invicem non perimit, quod si una sit affirmatio et una negatio, quoniam utræque in eodem esse non possunt, unam veram semper, falsam alteram esse necesse est.

gnificet, nisi equus atque homo juncti unum aliquid A deficite vera est, semper altera falsa definite, sive

DE FUTURIS CONTINGENTIBUS.

In his ergo quæ sunt, et facta sunt, necesse est affirmationem, vel negationem, veram esse vel falsam. Ac in universalibus quidem universaliter semper hanc veram, illam vero falsam esse, et in his quae sunt singularia, quemadmodum dictum est. In his vero quae in universalibus non universaliter dicuntur, non est necesse, dictum est autem et de his.

In præsentibus rebus et in præteritis factas contradictorias enuntiationes dicit definite, unam semper veram, alteram definite semper esse mendacem, ut si quis dicat: Omnes Fabii perierunt, qui ad pugnam

contra Veientes privata conspiratione progressi sunt.

Hoc si negetur sic, non omnes Fabii perierunt, qui ad pugnam contra Veientes privata conspiratione progressi sunt, necesse est quidem unam veram, alteram esse falsam, sed definite vera affirmatio est, definite falsa, negatio. Cum enim id quod factum est dicitur factum, definite verum est, quod si id factum esse denegetur, falsum est definite ; sive ergo in universa. libus universaliter prædicatis contradictio per oppositionem particularitatis fiat, sive in singularibus, ut in Socrate et in cæteris individuis, in his quoque quæ sunt præterita, semper una vera est, altera falsa, ut in eo quod est, Socrates veneno peremptus est. Socrates veneno peremptus non est, vera est affirmatio definite, et ita rursus falsa negatio est in præsentibus quoque idem esse necesse est. Si enim, disputante Socrate, dicat aliquis : Socrates disputat, et hoc alius neget, sicut disputare Socratem præsentis temporis ratione definitum est, ita quoque definite affirmatio retinet et veritatem, negatio definite mendacium. Et in universalibus quidem vel affirmatis vel negativis, in quibus vel affirmatio particularis, vel negatio particularis opponitur idem est. Hoc est enim quod ait: In his quæ sunt, et quæ facta sunt, id est in præsentibus atque in præteritis, una semper

PATROL. LXIV.

universalis sit una, altera particularis. Quod per hoc monstratur, quod ait : In universalibus quidem universaliter, semper hanc esse veram, illam vero falsam, sive in singularibus atque individuis prædicamentis. Quod per hoc designat quod addidit : Et in his quæ sunt singularia, una vera est, altera falsa; sed postquam dixit de contradictoriis, adjecit, in his autem quæ indefinitæ sunt, non necesse est semper hanc quidem veram, illam vero esse mendacem. Hoc scilicet designans quod ait: In his vero quæ in universalibus non universaliter dicuntur, non est necesse in his unam veram, alteram falsam proponi, potest enim fieri ut utræque sint veræ quæ fuerint indefinitæ. In singularibus vero, et futuris non similiter. Propositionum aliæ sunt tantum inesse significantes, ut si quis Socrate vivo dixisset : Socrates calvus est, alius negaret, Socrates calvus non est. Illa enim inesse posuit Socrati calvitiem, illa calvitiem a Socrate disjunxit. Aliæ vero sunt necessariæ, ut si quis dicat, Necesse est solem annis omnibus in Arietem rursus redire. Rem namque necessariam et ex necessitate evenientem prædicans, totam fecit necessariam propositionem. Aliæ autem sunt contingentes, quæ cum non sint, eas tamen in futurum, evenire possibile est, ut si quis dicat: Hodie Alexander pransurus est, hodie Alexander pransurus non est. Etenim cum ista dicantur, quoniam illi adhuc prandere non inest, inesse tamen contingit, et potest fieri ut hodie prandeat, idcirco dicimus eas contingentes, contingit enim fieri, quoniam adhuc nondum facta est Sed hae non insunt quidem, ut dictum est. Sunt enim futuri temporis. Quæ autem non insunt, sed inesse possunt, necessariæ non sunt, quoniam hujusmodi retinent naturam, ut eas et esse, et non esse possibile sit, potest enim fieri ut hodie Alexander prandeat, et rursus fieri ut hodie non prandeat. Et hanc eveniendi vel non eveniendi possibilitatem, utrumlibet vocamus. In hujusmodi enim rebus utrumlibet contingit, aut affirmatio, aut negatio, et non est necesse aut affirmationem fieri, aut negationem. Nam cum non sit affirmatio necessaria, non interclusum est contingere negationem. Rursus cum negatio necessaria non sit, interdum accidit, ut affirmatio contingat. Quare hæc hujusmodi eveniendi et non eveniendi potentia, utrumlibet vocatur. Quod in his utrumlibet, id est vel affirmationes vel negationes, evenire conceditur. Nunc ergo Aristoteles hoc validissima argumentatione contendit astruere, quod quemadmodum in præteritis, et in his quæ sunt præsentia, non modoin affirmatione et negatione, unam veram, alteram falsam esse necesse est, sed definite una vera est, definite altera suscipit falsitatem, non ita in his quæ contingentes vocantur. Necesse enim est ut aut affirmatio vera sit, aut negatio, sed non ut definite quælibet earum vera sit, altera falsa definite. Nam quod dicimus Alexander lavandus est, id si alius neget, dicatque: Alexanderlavandus non est, totum quidem

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »