Obrazy na stronie
PDF
ePub

gnomo, qui m n gnomo separatur a b e h quadrato. A non moveri, et est non moveri quidem secundum

Totus quidem a d quadratus imminutus est, qui ex tam magno factus est parvus, non tamen formam tetragoni commutavit.Quod si e h tetragonus solus sit, et ei circumponatur gnomo, qui est m n, crevit quidem tetragonus, et major factus est, sed non commutatus est. Omnes enim tetragoni sibi sunt propria qualitate consimiles. Quod si commutatio hujusmodi motus esset, ut non omnino a superioribus separaretur, nulla esset dubitatio quin semper oporteret quidquid commutatur secundum aliquem priorum motuum modum commutari. Ita ut aut nasceretur,aut corrumperetur, aut minueretur, aut cresceret, aut secundum locum fieret aliqua permutatio. Quod quoniam non est, ab omnibussuperioribus motibus hæc motus species distat.Sed monstratum superius est quinque superiores motus species a se omni ratione substantiæ discrepare. Quocirca distant, se similiter hi sex motus, atque divers sunt.

[merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

locum quies, moveri vero secundum locum translatio. Maxime autem, inquit, secundum locum mutationi, contraria est in contrarium locum permutatio. Ut si qua res sursum sit atque ibi maneat, et sit quieta, postea sit ei motus talis, ut deorsum moveatur, quanquam ipsi superiori motui quies contraria sit, mullo magis quidem hujusmodi motus, qui in contrarium fitlocum, illi superiori motui contrarius est. Atque hoc quidem et in aliis motibus accidit: ut si quis sit ad dexteram, si ei in sinistram motus sít,in contrarium locum factus dicitur motus.Atque hoc idem id aliis motibus licet videre; sed Aristoteles dubitat si reliquo motui,id est commutationi,aliquid possit esse contrarium, quam quæstionem ita pro

P ponit :

Reliquo vero assignatorum motuum non facile est assignare quid sit contrarium,videtur autem nihil ei contrarium esse, nisi quis ei in hoc secundum qualitatem quietem opponat, aut in contrariam qualitatis mutationem, sicut et in mutatione secundum locum, quietem secundum locum, aut in contrarium locum muta/ionem. Est enim alterio secundum qualitatem fmutatio.

Ex similitudine motuum contrarietates quoque colligimus. Nam quoniam superius motui secundum locum contrariam reperit secundum locum quietem, et quoniam omnis commutatio quæ secundum aliquam passionem fit secundum qualitatem commutatur, motus ejus contrarietatem posuit secundum qualitatem quietem: ut ei lapis cum frigidus est,si ita permaneat, qualitas illa mansit et quievit, quod si tepeat, qualitas illa commutat est, et est ipsa commulatio contraria, et factus est quidem motus, et in tepore lapidis secundum qualitatem facta est permutatio, fuit autem in frigore quies secundum eamdem qualitatem. Quocirca licet videatur hic motus quidem omnino contrarium non habere, tamen, sicut superius dictum est secundum locum translationi contrariam esse secundum locum quietem,cur non quoque secundum qualitatem commutationi dicatur quies secundum qualitatem esse contraria ? Definitio namque commutationis est translatio secundum qualitatem,cum enim qualitas cujuslibet rei movetur,fit translatio,scilicet secundum qualitatem, Quod si maxime videatur secundum locum translationi esse contraria, non solum secundum locum quies, sed etiam in contrarium locum translatio, secundum qualitatem quoque mutationi non solum erit contraria secundum qualitatem quies, sed maxime in contrariam qualitatem commutatio:utsiquid cum est album, si rubrum fiat, quieti quidem ei quæ in albo colore poterat permanere contraria fuit qualitatis ipsa mutatio, ut ex albo in rubrum mutaretur ; si quid enim ex albo vertatur in nigrum, illud maxime permutatur, et illud superiori mutationi contrarium est, quoniam permutatum est iu contrariam qualitatem. Atque hoc est quod ait :

Quapropter opposita erit secundum qualitatem mu- A etiam in ipsis partibus corporis aliquid,et ipsas par

tationi secundum qualitatem quies,aut in contrarium mutatio qualitatis, ut album fieri ad id quod est nigrum fieri,alteratur enim in contrarium qualitatis mutatione facta. Id quoque apertissimo vulgatur exemplo. Quare quoniam de motibus expeditum est,habendi æquivocationem quæ sequitur explicemus. DE MODIS HABERE. Habere autem multis modis dicitur, aut enim tan* quam habitum et affectum,aut aliam quamlibet qualitatem, dicimur enim disciplinam aliquam habere atque virtutem.Aut tanquam quantitatem,ut contingit ei qui habet magnitudinem, dicitur enim tricubitam magnitudinem habere vel quadricubitum.Aut tanquam ea quae circa corpus sunt, ut vestimentum vel tunicam. Aut tanquam in parte,ut in manu annulum. Aut tamquam partem,ut manu vel pedem. Aut tanquam in vase,ut in moduo gruna tritici, vel in lagena vinum, pinum enim babere langena dicitur, et modios grana tritici, haec ergo omnia haberi dicuntur, ut in vase. Aut tanquam possessionem, habere enim domum aut agrum dicimur. Dicitur etiam vir uacorem habere, et uacor virum.Sed videtur alienissimus qui nunc dictus est modus esse in eo quod est habere,nihil enim aliud per uxorem habere significamus, nisi quia cohabitant,forte tamen et alii quidam apparebunt modi de eo quod est habere. Sed qui consueverunt dici, pene omnes emumerali sunt. Æquivocum esse habendi modum manifestum est,habere enim ita multis dicitur modis,ut tamen æquivoce prædicetur.Dicimur enim habere aliquam qualitatem,ut habitum vel dispositionem. Dicimur quoque habere scientiam vel virtutem;quantitatem quoque habere perhibemur,dicimur enim in mensura habere quinque vel quatuor pedes. Nec non

[ocr errors]

tes habere prædicamur,dicimur enim et habere digitos,et in digito annulos Circa corpus quoque aliquid habere dicimur,uttunicam,vel quodlibet aliud vestimentum. Necnon etiam in vase haberi aliquid dicitur,ut triticum in modio,et vinum in dolio;hæc, scilicet, ita haberi dicuntur, ut in vase. Dicitur etiam quis habere uxorem,quæ,scilicet significatio nulli supradictæ communis est, sed (ut ipsi Aristoteli videtur) longe diversa est hæc significalio ab habendi predicamento;non enim proprie habemus uxores, sed quod habere quis dicatur uxorem, hoo significat habitare cum eo uxorem,habere enim habitare dicimus,ut est Socratein habent, id est cum Socrate habitant atque eum colunt.Quare ipse quoqueAristoteles inquitesse aliquos fortasse prætereos qui dicantur habendi modos, hortaturque nos ad ulteriorem aliquam inquisitionem,ut nos quoque quæ

ramus per quos,præter priores dictos modos, alios possit habere prædicari. Et de hac æquivocatione quidem habendi sufficienter dictum est.Sed forte quis dubitet cur cum habére superius in genere nominaverit,nunc idipsum æquivocum ponat, sed hæc quæstio ita solvitur. Non absurdum est idem prædicamentum nunc univoce, nunc æquivoce prædicari. Univoce quidem ut superius cum ejusdem specierum exempla proposuit,ut est calceatum esse vel armatum,horum enim talium genus est. Æquivoce vero ut in his modis quos superius exposuimus. Quod si et habet aliquas proprias species habendi prædicatio,dicitur autem et ipsum nomen multipliciter, nihil est incongruum in genere numerari, sufficit enim ad demonstrandum genus esse et habendi prædicationem quod sub se aliquas partes speciesque contineat.

ANN. \}iAMNI L. §. EV. I IBO E'ÉTE I IN LIBRUM ARISTOTELIS DE INTERPRETATIONE

LIBRI DU0

EDITIO PRIMA, SEU MINORA COMMENTARIA.

LIBER PRIMUS.

Magna quidem libri hujus apud Peripateticam D tius acumen considerationis exposcit,secundæ series

sectam probatur auctoritas.Hic namque Aristoteles simplicium propositionum naturam diligenter examinat,sed ejus series scrupulosa impeditur semita, et sublimibus pressa sententiis,aditum intelligentiæ facilem non relinquit.Quocirca nos libri hujus enodationem duplici commentatione supplevimus, et quantum simplices quidem intellectus sententiarum oratio brevis obscuraque complectitur,tantum hac operis hujus tractatione digressimus.Quod vero al

editionis expediet.Nunc a me tantum lector exspectet quantum pedetentim minutatimque secundum orationis ordinem textumque sermonis id quod angustia brevitatis latet intel;igat. Et prius quæ sit hujus operis intentio breviter demonstrandum est. Inscribitur etenim Græce liber hic IIspá íppusvefas, quod Latine de interpretatione significat.Quid ergo sit interpretatio paucis absolvam. lnterpretatio est vox significativa perseipsam aliquid significans.Sive enim nomen sit,quod per se significet,ut est homo. Sive verbum, ut est curro. Sive quod grammatici participium vocant.Sive pronomen. Sive ex hisjuncta oratio, ut est, Homo currit. Sive quolibet alio modo, vel nomen, vel verbum, vel ex his oratio juncta,per se aliquid significet,interpretatio nomi– natur.Quare cum sint quædam in orationis partibus quæ per se nihil significant,aliis tamen junctæ designant,utsuntconjunctiones vel præpositiones,hæc interpretationes esse non dicimus. Interpretatio enim sive simplex est,ut nomen et verbum, sive composita,ut ex bisjuncta copulataque oratio,velper seipsam significare debet,si simplex est, vel ex his quæ per se significantjuncta esse,si composita est. Quare interpretatio est vox aliquid per seipsam significans.Sed quoniam verba nominaque interpreta-, tiones sunt, oratio quoque omnis quæ exsignificantibus per se prædicamentis jungitur interpretatio nuncupatur,et quoniam plurimæ sunt interpretationes,inter quas illa quoque esl oratio,in qua verum falsumve inveniri potest,id est enuntiativa, de qua hoc in libro tractandum est, idcirco Aristoteles de communi nomine et continenti, libro titulum inscripsit.Interpretatio namque est nomen et verbum, et interpretatio etiam est hujusmodi : Omnis homo animal est.Sed in hac verum falsumque auditor intelligit. Hæc enim oratio quæ dicit omnis homo animal est,vera vel falsa est. Interpretatio quoque est etiam hujusmodi oratio: Da mihi codicem. In qua verum falsumque nullus inveniat. Etenim da mihi codicem, neque verum esse poterit neque falsum. C. Quocirca quoniam de his solis orationibus in quibus verum falsumque reperitur,quas enuntiationes, et propositiones vocamus,quæ interpretationes sunt, disputaturus est, quoniamque de nominibus illis verbisque dicendum est, quid sint, quamve vim in significatione retineant, recte librum de interpretatione signavit.Nec nos hoc turbet, quod sunt quædam interpretationes de quibus in hoc libro non tractet.Tanquam enim si quis de homine disputans, titulum operis de animali posuisset, quanquam non de omni animali, tamen quoniam de aliquo disputaturus esset, recte de animali libro nomen imponeret. Ita nunc licet non de omni interpretatione pertractet,tamen quoniam de una quæ est enuntiatio,et de nominibus et verbis,quæ interpretationes simplices sunt,dicendum erat, de communi et generali vocabulum libro de interpretatione imposuit. Est autem intentio libri hujus de simplici enuntiativa oratione disserere.Simplex autem enuntiativa oratio est,in qua cum verum falsumve sit,illud tamen est ut sine conjunctione totus orationis ordo proponatur,ut est : Homo est, homo animal est, homo currit,homo pavidus currit. Hæ enim propositiones sine conjunctione propositæ sunt, et hæ dicuntur prædicativæ, quæ sunt cum nomine et verbo.Illa vero quæ sunt hujusmodi: Si sol est super terram dies est, duplices atque hypotheticæ, nec non etiam conditionales vocantur.Ponitur enim

si hoc sit, hoc esse, id est si sol est, esse diem. Quare hæ simplices non sunt, sol est enim,et dies est, duæ propositiones sunt, quas una conjunctio si,copulat atque componit. Sed de his nullus hoc libro tractatus habebitur.Quare quoniam de simplicibus enuntiativis orationibus tractaturus est,id est de simplici affirmatione et simplici negatione,quoniamque affirmationes et negationes verbis ac nominibus conjunguntur,ut in ea quæ est: Homo currit, affirmatione, est homo nomen, currit verbum. Et rursum: IJomo non currit, negatio eodem nomine verboque conjungitur.Recte prius de simplici affirmatione et de simplici negatione, omninoque de enuntiatione simplici disputaturus est. Quoniam omnis enuntiatio simplex, verbis nominibusque conjungitur, primam disputationem de nominibus et verbis instituit.His enim prius ad scientiam venientibus, tota facillime natura orationis aperitur. De quibus autem ei in toto dicendum est libro,inchoans ipse sic proponit. DE SIGNIS.

Primum oportet constituere quid sit nomen, et quid verbum,postea quid est negatio,et affirmatio,et enumtiatio,et oratio.

In principio, inquit, hujus sermonis de enuntiatione instituitur,constituere,id est definire,oportet quid nomen sit,quid verbum.Hæc enim (ut dictum est)omnem conjungere orationem valent. Quæ oratio genus est aliarum orationum.Sunt enim principales quinque orationum differentiæ : Est autem prima oratio deprecativa, ut : Jupiter omnipotens precibus si fecteris ullis.Secunda imperativa, ut : Suggere tela mihi.Tertia interrogativa, ut: Quo te, Moeri,pedes? Quarta vocativa, ut : Huc ades, o Melibæe?Quinta enuntiativa, in qua verum inesse falsumque perspicitur.Hujus autem duæ sunt species una affirmatio, altera negatio. Affirmatio est, ut : Homo animal est. Negatio, ut: Homo animal non est. Ergo orationem verba nominaque constituunt. Enuntiationis autem oratio genus est. Enuntiatio vero affirmationis et negationis. Quare elementa quædam sunt quæ conjungunt orationem, nominaet verba,et de his disputat primum, dehinc propositionis duas ultimas species sunt, et dicit se de affirmatione et negatione dicturum. Post has harum genus proponit,id est enunliationem.Ultimum vero

p quod horum maximum est, orationem. Est vero

quodammodo conversus ordo ab speciebus usque ad earum genera prima perveniens. Proponendo enim ab affirmatione et negatione ad enuntiationem,quod est genus,ascensum est. Ab enuntiatione ad enuntiationis genus.quod est oratio,propositionem operis levavit, diverso tamen modo de cunctis disputat.Prius enim de oratione, post de enuntiatione, deinde de affirmatione,postremo de diffinitione negationis edisserit,converso scilicet ordine. Sed hoc posterius liquebit. Quod autem prius negationem, postea proposuit affirmationem,nihil interest, cum omnes species æqueve sibimet sint, et uni generi æqualiter supponantur. Quocirca si affirmatio et libet earum prius indiscrete proponere.Quemadmodum autem affirmatio et negatio species enuntiationis sint, et hæc earum genus, secunda editione monstrandum est.

[graphic]

negatio enuntiationis species sunt,rectum estquam- A sunt in voce, earum quæ sunt in anima passionum cundo vero loco res. Sedintellectus passiones animæ A est veritas falsitasque,in qua prolatione vocis enun

Sunt ergo ea quæ sunt tn voce, earum quae sunt in anime passionum, notae, et ea quae scribuntur, eorum quae sunt in voce.Ac quemadmodum nec litteræ eædem omnibus,sic nec eaedem voces.Quorum autem hae primo notæ, eædem omnibus passiones animæ sunt, et quorum hae similitudines, res jam eaedem. De his itaque dictum est in his quæ dicta sunt de anima.Alterius est enim negotii.

Quoniam nomen et verbum in definitionibus suis, significativa paulo post propositurus est,primum ex

plicat quorum sint significativa quæcunque signifi- B

cant, id est, quæ designent ipsum nomen et verbum. Tota autem ratio sensus hujusmodi est : Tria sunt ex quibus omnis collocutio disputatioque perficitur, res, intellectus, voces. Res sunt quas animi ratione percipimus, intellectuque discernimus. Intellectus vero quibus res ipsas addiscimus. Voces quibus ad quod intellectu capimus, significamus. Præter hæc autem tria est aliud quiddam quod significat voces, hæ sunt litteræ, harum enim scriptio vocum significatio est. Cum rigitur hæc sint quatuor, res,intellectus, vox, littera ; rem concipit intellectus, intellectum vero voces designant, ipsas vero voces litteræ significant. Intellectus vero animæ quædam passio est.Nisi enim quamdam similitudinem rei quam quis intelligit in animæ ratione patiatur,nullus est intellectus. Cum enim video orbem vel quadratum, figuram ejus mente concipio, et ejus mihi similitudo in animæ ratione formatur, patiturque anima rei intellectæ similitudinem, unde fit ut intellectus,et similitudo sit rei,et animæ passio.Horum autem rursus quatuor, duæ sunt naturales, duæ secundum hominum positionem.Voces namque et litteræ secundum hominum positionem sunt. lntellectus autem et res naturaliter. Hoc illo approbatur, quod apud diversas gentes diversis vocibus utuntur et litteris. Idcirco quoniam ipsi sibi voces, quibus uterentur,et litteras quibus scriberent, composuerunt.Intellectus autom et res nullus posuit,sed naturaliter sunt.Neque enim quod apudRomanos estequus,apud barbaros cervus est, sed apud diversas gentes eadem rerum natura

est.Præterea neque quod nos intelligimus esse equum, D

eanem barbari putant.8ed eadem apud diversissimas gentes substantiarum intellectuumque ratio estconstituta.Quare duæ harum sunt secundum hominum positionem, id est voces et litteræ, duæ secundum naturam,res et intellectus.Nunc ergo hoc dicit,quoniam voces quidem significant intellectum, ipsas etiam voces litteræ significant.Sunt autem intellectus animæ passiones,et voces quidem et litteræ naturales non sunt.Quemadmodum enim vox non eadem apud omnes gentes, ita nec litteræ. Sed intellectus et res easdem apud omnes quamlibet diversissimas gentes invenies. Atque hoc est quod ait : Sunt ergo ea quæ

PATaoL. LXIV.

notæ, id est, ipsæ, inquit, voces intellectus qui sunt animæ passiones significant, eorumque sunt significativæ ; ergo ea quæ sunt in voce significant illas, et earum sunt notæ quæ sunt animæ passiones.Animæ autem passiones intellectus sunt. Igitur ea quæ sunt in voce, intellectum qui sunt in anima passiones, notæ sunt eosque significant. Quoniam his, id est vocibus, omnis significatur intelligentia mentisque conceptio. At vero quod addidit: Et ea quæ scribuntur, eorum quæ sunt in voce, tantumdem valet quantum si diceret: Notæ sunt litteræ quæ scribuntur verborum et nominum quæ sunl in voce. Monstravit igitur voces intellectuum esse significativas, et litteras vocum; nunc de eorum natura pertractat, dicens: Et quemadmodum nec litteræ omnibus eædem, sic nec eædem voces. Hoc ad monstrandum valet voces et litteras positione constitui,non natura. Etenim diversæ apud diversos sunt voces et litteræ, et quemadmodum litteræ eædem apud omnes homines non inveniuntur,ita quoque nec voces.Quare hæ secundum positionem sunt, quod ipse reticuit velut planum. Manifestum enim est, quod per gentes sin

gulas permutatur,hoc non natura constitutum esse,

sed positione.Quod vero addidit: Quorum autem hæ

primum notæ sunt,eædem omnibus passiones animæ

sunt, et quorum hæ similitudines,res etiam eadem, ad hoc pertinet, ut naturales esse res intellectusque declaret. Idem namque (ut dictum est) intellectus passiones animæ sunt,rerumvero similitudines.Ergo

nunc quidem hoc dicit: Quorum hæ, id est voces, de

quibus supra dixerat, notæ sunt,eædem sunt animæ

passiones, et ut nec litteræ sunt eædem, sic nec eæ

dem voces Quorum ergo hæ voces significativæ sunt,

id est passionum animæ, hæ sunt apud omnes eædem

significant autem voces illa quæ sunt intellectus :

intellectus igitur animæ passio est,apud omnes ho.

mines non diversa. Ergo naturalis apud omnes homi

nes est animi conceptio atque animæ passio.Quorum

sunt notæ ea quæ versantur in vocibus.Docet autem

et res quarum sunt similitudines intellectus et animæ

passiones,esse non positione,sed naturaliter constitutas.Idcirco quod hæ res quarum similitudines sunt intellectus, qui intellectus animæ passiones sunt, apud omnes eædem sunt. Hoc est enim quod ait, Et quorum hæ similitudines,scilicet animæ passiones, quæ sunt similitudines rerum,res etiam eædem. Ac 8i diceret : Quorum intellectus sunt similitudines. Qui intellectus animæ passiones sunt,id est res apud omnes eædem sunt.Quod autem ita posuit:Quorum autem hæ primum notæ,hoc sentit: de vocibus enim dicit,quoniam quorum voces primum notæ sunt,apud omnes eædem sunt animæ passiones.Vox enim etiam intellectum rei significat, etipsam rem. Utcum dico lapis,et intellectum lapides et ipsum lapidem,id est ipsam substantiam designat.Sed prius intellectum, secundo vero loco rem significat. Ergo non omnia quæ vox significat passiones animæ sunt, sed illa sola quæ primæ ; primo enim significatur intellectus,se

[ocr errors]

sunt ; quorum ergo primum notæ sunt voces, eædem sunt apud omnes homines animæ passiones.Est alia quoque scriptura hoc modo se habens : Quorum autem hæ primum notæ, hæ omnibus passiones animæ sunt, et quorum hæ similitudines, res etiam hæ. Quod si ita scriptum est, huc dicere videtur: Ostendit enim quorum sint notæ voces, et quorum sint rursus animæ passiones ; tanquam si diceret:Voces quod significant, et quorum nolæ sunt, illæ sunt animæ passiones, et rursus quorum similitudines sunt bæ quæ sunt animæ passiones, hæ sunt res ; tamquam rursus si diceret : Quorum sunt similitudines ea quæ in intellectibus atque animæ passionibus sunt, illæ res sunt. Sed de his disputationes trahere longius non vult.Aitenim:De his quidem dictum est, in his quæ sunt dicta de anima. Alterius est enim negotii. Etenim aliud est principaliter de intellectibus animæ disputare,aliud tantum sibi ad disputationem sumere,quantum ad logicæ possit pertinere peritiam. Quare alterius negotii est principaliter de animæ passionibus disputare. Est autem, quemadmodum in anima, aliquoties quidem intellectus sine vero vel falso, aliquoties autem cui jam necesse est horum alterum inesse, sic etiam in voce. Circa conpositionem enim et divisionem est falsitas el veritas. De ei.untia tione dicturus in qua veritas et falsitas invenitur, recte prius monstrare proponit, in qua prolatione vocum horum alterum, id est aut veritas aut falsitas inveniri queat. Sed omnis vox animi sensa significat, quare ex animi intellectibus quidquid evenerit vocibus indicatur.Ergo nunc hoc dicit: Si militudo est, inquit, quædam inter se intellectuum atque vocum : quemadmodum enim sunt quædam simplicia quæ ratione animi concipiuntur, et constituuntur intelligentia mentis,in quibus neque veritas ulla, neque fulsitas invenitur,ita quoque in vocibus est. Simplex enim intellectus,ut, verbi gratia,hon.inis vel equi, neque falsitatem ullam retinet neque veritatem ; cum enim intelligo simpliciter hominem et substantiam ipsam,nihil veri vel falsi in cogitatione retineo. Quod si cursum rursus animi cogitatione perspexero, cogitatio ipsa, quoniam simplicis rei tenet intuitum,veritate et falsitate seclusa est.Sed quando cursum et hominem junxero, et ex bis aliquid intel

tiationes possumus invenire.Quoties enim substantiam cum accidente conjungimus atque componimus, vel intellecturn intellectui copulamus,ut fieri propositio possit in cogitatione, tunc fit idem in voce.Et est nunc affirmatio, ut : Homo currit. Hominem quippe cursumque composuit atque conjunxit, et inde affirmatio nata est veritatem continens vel mendacium. Nunc vero negatio, si huic adverbium negativum non junxero, et substantiam ab accidente divisero atque disjunxero, ut est : Homo non currit, id non quod est adverbium negativum, hominem a cursu divisit atque disjunxit, factaque est inde negatio rursus veritatem falsitatemve significans. Recte igitur dictum est circa compositionem B quod est affirmatio, vel divisionem quod est negatio, veritatis falsitatisque constare naturam. Nomina igitur ipsa et verba consimilia sunt, sine compositione vel divisione intellectui, ut homo, vel album, quando non addituraliquid, neque enim verum aut falsum est. Nunc quid sit intellectus sine vero vel falso continuata oratione prosequitur. Ea enim, inquit, quæ simplicia dicuntur, similia sunt simplicibus intellectibus, qui sine ulla compositione vel divisione,animi puro capiuntur intuitu. Cum enim homo vel album, ipsa quidem simplicia sint, et significent aliquid, nihil tamen neque verum neque falsum designant. Omne enim simplex nomen vel verbum a veritate et falsitate secluditur. Atque ideo (quoniam ut dictum est)quæcunque sunt in vocibus,significant animæ passiones, simplices voces, et sine compositione vel divisione, similes sunt his intellectibus quos sine compositione et divisione simplex intelligentia concipit. In his enim atque hujusmodi nulla neque veritas, neque falsitas invenitur : nisi enim aliquid addatur, ut id quod simplex intelligis, vel per se constituas esse velei aliquid secundum esse conjungas, in his veritas et falsitas non erit. Cum enim simpliciter dico homo, si non aliquid addidero, ut verbum Est, et fiat hujusmodi compositio: Homo est, vel hujusmodi aliquid,ut: Homo vivit,quodidemvalet, tanquam si dicam : Homo vivens est ; ergo nisi aliquid hujusmodi fuerit adjunc!um, quod intellectam rem vel per se esse constituat, ut : Homo est, cum dico, per se hominem esse designavi, vel juncto

ligentia mea fecero, id quoque si voce proferam, hu- D accidente tale aliquid apponatur,quod idem ei quod

jusmodi erit : Homo currit. Tunc ex hac substantiæ et accidentis compositione etconjunctione hujusmodi intellectus fit, in quo vel falsitas possit esse vel veritas. Ergo quemadmodum in intellectu sunt quædam aliquoties simplicia vero falsoque carentia,aliquoties autem cum jam necesse est aut veritatem inesse intellectui aut falsitatem, sic est etiam in voce.Nam si simplicem intellectum vero falsoque carentem vox præferat, ipsa quoque vox a veritate et falsitate relinquitur. Quod si hujusmodi proferat intellectum, qui in se verum falsuumve contineat, ipsa quoque veri falsique retinet significationem. Docuit autem per hoc quod ait: Circa compositionem enim et divisionem

est esse significet, ut est : Homo vivit. Vita enim homini juncta est,et vivit idem significat quod vivens est, nulla veritas nec falsitas valet intelligi. Hoc autem convenientissimo monstrat exemplo. Signum autem hujusest,etenim hircocervus significat quidem aliquid,sed quod nondum verum vel falsum,si non esse, vel non esse, addalur,vel simpliciter,vel secundum tempus. Magnaln vim habet exempli hujus subtilitas, Non enim sela illa nomina vel verba falsitate ac mendacio separata sunt, quæcunque simplicia sunt,sed etiam illa quæcunque sunt composita,si sint dicta simpliciter.Hircocervus enim compositum nomen est,signi.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »