Obrazy na stronie
PDF
ePub

infinlta sunt,unum tamen nomen concludens omnia A alter Aristotelis liber de eisdem disputans, eadem

qualitatis occurrit,et de aliis quoque similiter.Rerum ergo diversarum indeterminatam infinitamque multitudinem,decem prædicamentorum paucissima numerositate concludit,ut ea quæ infinitasub scientiam cadere non poterant,decem propriis generibus diffinita scientiæ comprehensione claudantur.Ergo decem prædicamenta quæ dicimus, infinitarum in vocibus significationum genera sunt, sed quoniam omnis vocum significatio de rebus est, quæ voce significantur in eo quod significantes sunt,genera rerum necessario significabunt.Ut igitur concludenda sit intentio, dicendum est in hoc libro de primis vocibus, prima rerum genera $ignificantibus in eo quod significantes sunt,dispositum esse tractatum.

Sed quoniam de intentione dictum est, breviter B

hujus operis utilitas explicanda est. Nam cum res infinit*e infinitis quoque vocibus significarentur,et (ut dictum est) sub scientiam venire non possent, hac definitione,qua decem praedicamentorum divisio facta est,cunctarum rerum et vocum significantium acquirimus disciplinam.Hinc est quod ad logicum tendentibus primus hic liber legendus occurrit,id. circo quod cum omnis logica syllogismorum ratione sit constituta syllogismi vero propositionibus jungantur, propositiones vero sermonibus constent, prima est utilitas quid quisque sermo significet,propriæ scientiæ diffinitione cognoscere. Hæc quoque nobis de decem prædicamentis inspectio,et in physica Aristotelis doctrina,et in moralis philosophiæ cognitione perutilis est,quod per singula currentibus magis liquebit. Quocirca de ordine quoque libri hujus eadem ratio est.Nam quoniam res simplices compositis nalura priores sunt,quæ enim composita sunt,ex simplicibus componuntur. Hic quoniam de simplicibus vocibus res significentibus disputatur, secundum ipsius simplicitatis principalem naturam, primus hic Aristotelis liberinchoantibus addiscitur. Nec illud fere dubium est,ad quam partem philosophiæ hujus libri ducatur intentio, idcirco quoniam qui de significativis vocibus tractat,de rebusquoque est aliquatenus tractaturus.Res etenim et rerum significatio juncta est,sed principalior erit illa disputatio quæ de sermonibus est : secundo vero loco illa quæ de rerum ratione formatur. Quare quoniam

fere continens, cum sit oratione diversus; sed hio proprietatis liber calculum cœpit. Archiles etiam duos composuit libros quos Ka06λους Aόγους inscripsit,quorum in primo hæc decem prædicamenta disposuit.Unde posteriores quidam non esse Aristotelem hujus divisionis inventorem suspicati sunt,quod Pythagoricus vir eadem conscripsisset, in qua sententia Jamblicus philosophus est non ignobilis,cui non consentitThemistius,neque concediteum fuisse Architem,qui PythagoricusTarentinusque esset,quique cum Platone aliquantulum vixisset, sed peripateticum aliquem Architem,qui novo operi auctoritatem vetustate nominis conderet,sed de his alias. Restatinscriptio quæ varia fuit. Inscripserenamque alii de rebus, alii de generibus rerum, quos eadem similisque culpa confudit. Namque (ut docuimus) non de rerum generibus,neque de rebus, sed de ser. monibus rerum genera significantibus in hoc opere tractatus habetur, hoc vero Aristoteles ipse declarat cum dicit: Eorum quæ secundum nullam complexionem dicuntur, singulum aut substantiam significat,autquantitatem.Quod siderebus divisionem faceret, non dixisset significat; resenim significatur, non ipsa significat.Illud quoque maximo argumento est Aristotelem non de rebus, sed de sermonibus res significantibus speculari,quod ait: Singulum igitur eorum que dicta sunt,ipsum quidem secundum se in nulla affirmationedicitur,horum antem ad seinvicem complexione affirmatio fit.Resenim sijungantur,af

C firmationem nullomodo perficiunt,affirmationamque

in oratione est.Quocirca si prædicamenta juncta faciunt affirmationem (affirmatio vero non nisi in oratione est, quæ autem junguntur ut affirmatio fiat,hæ sunt rerum significantes voces)prædicamentorum tractatus non de rebus,s6d de vocibusest;maleigiturvel de rebus vel rerum generibusinscripserunt.Annotant alii hunc librum legendum ante Topica,quod nimis absurdum est. Cur enim non magis ante Physica? quasi vero minor hujus sit libri usus in Physicis, cum primi Rekulotorii ante Topica legantur,et ante primos Resulotorios Perihermenias liber ad cognitionem veniatinchoantis,cur non magis hunc librum vel ante Perihermenias,vel ante Resolutorios inscripserunt? Quare repudianda est inscriptionis istius

omnis ars logica de oratione est,et in hoc opere de D quoque ipsa sententia,dicendumque est: Quoniam decem prædicamenta sit partitus,in Perihermenias A quæ neque nominibus neque diffinitionibus conjun

vocibus principaliter tractatur (quanquam enim sit hujus libri relatio ad cæteras quoque philosophiæ partes) principaliter tamen refertur ad logicam,de cujus quodammodo simplicibus elementis,id est, de sermonibus in eo principaliter disputavi.Aristotelis vero neque ulIius alterius liber est,idcirco quod in omni philosophia sibi ipse de hujus operis disputatione consentit,et brevitas ipsa atque subtilitas ab Aristotele non discrepat,alioqui interruptum imperfectumque opus edidissevideretur qui de syllogismis scriberet,si aut de propositionibus prætermisisset, aut de primis vocibus tractatum, quibus ipsæ propositiones continentur,omitteret.Quanquam exstet

rerum prima decem genera sunt,necesse fuit decem quoque esse simplices voces, quæ de subjectis rebus dicerentur: omne enim quod significat de illa re dicilur quam significat,ergo inscribendus liber est de decem Prædicaunentis.Sed forte quis dicat,si de significantibus rerum vocibus ipsa disputatio est,cur de ipsis disputat rebus ? Dicendum est,quoniam res semper cum propria significatione conjunctæ sunt, et quidquid in res venit, hoc quidem in rerum vocabulis invenitur: quare recte de vocabulis disputans, proprietatem significantium vocum de his quæ significabantur, id est de rebus assumpsit. Erit alia quoque fortasse quæstio: Cur enim hic orationem in

libro in duas tantum partes divisionem fecit,in verbum videlicet et nomen ? Sed hoc interest quod illic figuras vocabulorum dividit,in hoc de significationibus tractat,quare non est sibi ipse contrarius.InPerihermenias enim libro de nomine et verbo considerat quæ secundum figuram quamdam vocabuli sunt,quod illud inflecti casibus potest,illud variari per tempora: hic vero non secundum has figuras, sed in eo quod voces significantes sunt disputatur: quare diversam in diversis rebus atque tractatibus faciendo divisionem, nulla contrarietate notabitur, neque nunc orationem dividit,sed ad multitudinem generum nominaipsa dispertit: nam quoniam decem rerum genera sunt non secundum orationem, sed secundum rerum significationem in decem prædicamenta voces dividit, deque bis tractat. Atque ideo necesse fuit quodammodo disputationem de rebus quoque misceri,ita (ut dictum est) ut non aliter nisi ex rebus proprietates in sermonibus apparerent,atque ita non de rebus proprie, sed de prædicamentis, idest,de ipsis rerum significativis vocibusin eo quod significantes sunt,seriem disputationis orditur.Cur autem,si de prædicamentis disputat, de æquivocis, vel univocis,vel denominativis primus illi tractatus est? Idcirco nimirum quod quædam semper a disputantibus præmittuntur,quibus positis facilior de sequentibus possit esse doctrina: ut in geometria, prius termini præponuntur,post theorematum ordo conteritur.Itaquoque hic quidquid ad prædicamentorum disputationem possitesse utile,priusquam ad ipsa prædicamenta'veniret,exposuit: quare quoniam quæ prædicenda erant explicavi,nunc ad ipsius disputationis seriem textumque veniamus.Quid autem aequivoca vel univocavel denominativa utilitatis habeant, secundum ipsas singulorum rationes diffinitionesque tractabitur. DE AEQUIVOCIS.

Æquivoca dicuntur quorum solum nomen commune est,secundum nomen vero substantiæ ratio diversa,ut animal, homo et quod pingitur. Horum enim solum nomen commune est,secundum nomen vero substantiæ ratio diversa.Si quis enim assignet quid sit utrumque eorum,quo sint animalia,propriam assignabit utrisque rationem.

0mnis res aut nomine aut diffinitione monstratur:

namquesubjectam rem aut proprio nomine vocamus, D

aut diffinitione quid sit ostendimus.Ut verbi gratia, quamdam substantiam vocamus hominis nomine, et ejusdem definitionem damus dicentes esse hominem animal rationale,mortale ; ergo quoniam res omnis autdiffinitione aut nomine declaratur,ex his duobus, nomine scilicet et deffinitione,diversitates quatuor procreantur.Omnes namque res aut eodem nomine et eadem definitione junguntur,ut homo et animal, utraque enim animalia dici possunt, et utraque una diffinitione junguntur.Est namque animal substantia animata sensibilis,et homo rursus substantia animata sensibilis,et hæc vocantur univoca. Alia vero

guntur: ut ignis, lapis, color, et quæ propriæ substantiæ natura discreta sunt,hæc autem vocanturdiversivoca. Aliavero quæ diversis nominihus nuncupantur, etunidiffinitionidesignationique subduntur, ut gladius,ensis; hæc enim multa sunt nomina,sed id quod significantuna diffinitione declaratur,et hoc vacatur multivocum.Alia vero quæ nomine quidem congruunt,diffinitionibus discrepant: ut est homo vivens et homo pictus ; nam utrumque vel animalia vel homines nuncupantur.Si vero quis velit picturam hominemquediffinire,diversas utrisque diffini

tiones aptabit, et hæc vocantur æquivoca. Quare quoniam quid sint æquivoca dictum est, singulis

Aristotelicæ diffinitionis sententias persequamur.

p Æquivoca, inquit, dicitur res scilicet, quæ per se

ipsas æquivocæ non sunt, nisi uno nomine prædicentur: quare quoniam ut æquivoca sint, ex communivocabulo trahunt;recte ait, æquivoca dicuntur. Non enim sunt æquivoca,sed dicuntur. Fit autem non solum in nominibus,sed etiam in verbis æquivocatio: ut cum dico complector te, et complector a te.In quibus significationibus cum unum nomen sit complector, alia tamen faciendi ratio est, alia patiendi : atque ideo hic quoque æquivocatio est : unum enim nomen quod est complector,diversis faciendi et patiendi diffinitionibus terminatur.In præpositionibus quoque,et in conjunctionibus frequenter æquivocatio reperitur,atque ideo quod ait: Quorum nomen solum commune est,nomen accipiendum

0. est omnis rerum per vocem significatio,id est,omne

vocabulum non proprium solum,aut appellativum, quod ab illud tantum nomen pertinet quod casibus inflecti potest,sed ad nomen rerum significationem, qua rebus imposita vocabula prædicamus. Solum autem duobus modis dicitur: semel cum aliquid unum esse dicimus,ut si dicamus solus est mundus, id est unus ; alio vero modo eum dicimus ad quamdam ab altero divisionem,ut si quis dicat solam me habere tunicam,id est,non etiam togam,ad divisionem videlicet togæ. Hic ergo Aristoteles posuit dieens,Solum nomen commune est,quasi hoc voluisBet intelligi non etiam diffinitio, æquivoca enim junguntur nomine,sed diffinitione dissentiunt.Commune quoque multis dicitur modis.Diciturcommune quod in partes dividitur,et non jam totum commune est,sed partes ejus propriæ singularum,ut domus. Dicitur commune quod id partes non dividitur,sed vicissim in usus habentium transit,utservus communis vel equus.Dicitur etiam commune quod utendo cujusque fit proprium,post usum vero in commune remittitur, ut est theatrum,nam cum eo utor, meum est,cum inde discedo, in commune remisi. Dicitur quoque commune,quod ipsum quidem nullis divisum partibus,totum uno tempore in singulos venit. ut vox vel sermo ad multorum aures uno eodemque tempore totus atque integer pervenit. Secundum hanc igitur ultimam communis significationem Aristoteles putat æquivocis rebus commune esse vocabulum.Namque in homine picto et in homine vivo totum in utrisque vocabulum dicitur animalis, secundum nomen vero substantiæ ratio diversa,hoc hac significatione præmittit,ut si aliter reddantur diffinitiones quam secundum nomen,statim tota diffinitio labet ac titubet.Ac primum de diffìnitionis proprietale dicendum est.Illæ enim certæ diffinitiones sunt quæ convertuntur, ut si dicas,Quid est bono? animal rationale mortale ?homo,hoc quoque verum est.At verosiita quis dicat,Quid est homo?substantia animata sensibilis. verum est ;quid substantia animata sensibilis ? homo,hoc non modis omnibusverum est,idcirco quod equus quoque est substantia animata sensibilis, sed homo non est. Ergo illas constat esse diffinitionesintegras quæ converti possunt. Sed hoc fit in iis quæ non de communi, sed uno tantum,ut cum de hominis nomine redduntur, verbi gratia.Animal est commune nomen,si dixerit quis,Homo est substantia animata sensibilis,procedi : si non convertatur, quia de communi nomine reddita est diffinitio;sin vero de uno nomine redditur, tunc de ipso nomine facienda est diffinitio;sic tamen est recta facienda, ut hominis diffinitio sit animal rationale mortale, non substantia animata sensibilis,illa enim secundum hominis nomen,ista secundum animalis est reddita. Idem etiam in his nominibus quæ de duabus rebus communiter prædicantur, si secundum nomen substantiæ ratio non reddatur,potest aliquoties fieri,ut ex univocis æquivoca sint, et ex æquivocis univoca ; namque homo atque equus cum secundum nomen animalis univoca sint, possunt esse æquivoca, si secundum nomen minime diffinita sunt.Homo namque et equus communi nomine animalia nuncupatur, si quis ergo hominis reddat diffinitionem dicens,animal rationale mortale, et equi,animal irrationale hinnibile, diversas reddidit diffinitiones,et erunt res univocae in æquivocas permutatæ. Hoc autem idcirco evenit, quod diffinitiones non secundum animalis nomen redditæ sunt,quod eorum commune vocabulum est, sed secundum hominis atque equi.Nam si 8ecundum commune nomen quod est animal diffinitio redderetur,ita fieret,homo est substantia animata sensibilis, secundum nomen scilicet animalis ; et rursus, equus est substantia animata sensibilis, secundum nomen rursus animalis, secundum idem namque animalis vocabulum equus atque homo univoce prædicantur.Rursus exequivocis univoca fiunt hoc modo:siquis Pyrrhum Achillis filium et Pyrrhum Epiroten dicat esse univocos,idcirco quod uno nomine et Pyrrhi dicantur, et sint animalia rationabilia atque mortalia.Hic secundum nomen hominis reddita diffinitio, ex æquivocis fecit univoca. Quod si secundum nomen Pyrrhidiffinitionis ratio jungeretur vel a parentibus vel a patria,diversis eos oporteret diffinitionibus terminari.Recte igitur additum est,secundum nomen,idcirco quod si aliter facta sit diffi

nitio, stabilis esse non poterit, et frequenter diver

A sos secum ducit errores. Ratio quoque multimodo dicitur. Est enim ratio animæ, et est ratio computandi,est ratio naturæ,ipsa nimirum similitudo nascentium,est ratio quæ in diffinitionibus vel descriptionibus redditur.Et quoniam generalissima genera genere carent,individuavero nulla substantiali diffe. rentia discrepant, diffinitio vero ex genere et differentia trahitur,neque generalissimorum generum, neque individuorum ulla potest diffinit:o reperiri. Subalternorum vero generum, quoniam et differentias habent et genera, diffinitiones esse possunt.At vero quorum diffinitiones reddi nequeunt,illatantum descriptionibus terminantur.Descriptio autem est, quæ quamlibet rem propria quadam proprietate designat. Sive ergo diffinitio sit sive descriptio,utraque rationem substantiæ designat.Quare cum substantiæ rationem dixit,etdiffinitionis et descriptionis nomen inclusit. Æquivocorum alia sunt casu, alia consilio. Casu, ut Alexander Priami filius et Alexander Magnus.Casus enim id egit,ut idem utrique nomen poneretur.Consilio vero, ea quæcunque hominum voluntate sunt posita. Horum autem alia sunt secundum similitudinem, ut homo pictus et homo verus quo nunc utitur Aristoteles exemplo: alia secundum proportionem, ut principium est in numero unitas,in lineis punctus.Et hæc æquivocatio secundum proportionem esse dicitur. Aliavero sunt quæ ab uno descendunt, ut medicinale ferramentum;medicinale pigmentum,ab una enim medicina æquivocatioista descendit.Alia quæ ad unum referuntur,ulsi quis dicat 8alutaris veolatioe8t,salutaris esca est, hæc scilicet idcirco sunt æquivoca, quod ad salutis unum vocabulum referuntur. Cur autem prius de æquivocis post de univocis tractat? Idcirco quod ipsadecem prædicamenta cum diffinitionibus diversa sint, uno prædicationis vocabulo nuncupantur; cuncta enim prædicamenta dicimus, ipsa vero prædicatnenta quoniam rerum genera sunt,de subjectis rebus univoce prædicantur.Omne enim genus de speciebus propriis univoce dicitur, quare rectius primo de omnibus prædicamentorum communi vocabulo tractat,quasi dehinc quemadmodum singula de speciebus propriis prædicarentur, exprimeret.At si (ut dictum est) non de rebus,sed de nominibus libri hujus intentio est.Cur de æquivocis et non de æquivocatione tractavit ? æquivocae D namque res sunt, æquivocatio vero vocabulum. Idcirco, quoniam ipsum nomen nihil in se retinet æquivocationis,nisi diversæ sint res de quibus illud vocabulum prædicetur.Quare inde substantiam ipsa æquivocatio trahit, de ipsis dignus inchoatum est. Videtur autem alius esse modus æquivocationis quem Aristoteles omnino non recipit.Nam sicut dicitur pes hominis,ita quoque dicitur pes navis,et pes montis, quæ hujusmodi omnia secundum translationem dicuntur. Translatio vero nullius proprietatis est. Quare secundum translationem æquivoca nunquam sunt,nisi propriis et immutabilibus subjectæ res vocalubis appellentur.Estautem talis eorum universa

B

[ocr errors]

lis inspectio.Neque enim omnis translatio ab æqui- A aliqua res alia participat, ipsa participatione sicut rerum genera significantibus divisio facienda est,non A aut particularitor intelligatur: nam cum dioo homo,

vocatione sejungitur,8ed ea tantum cum ad res habentes positum vocabulum, ab aliajam nominata re nomen ornatus causatransfertur,ut quiajam dicitur quidam auriga, dicitur etianu gubernator, si quis ornatus gratia cum qui gubernatorestdicat aurigam, non erit auriga nomen æquivocum,licet diversa,id est,moderatorem currus navisque significet.Sed quoties res quidem vocabulo eget,ab alia vero re quævocabulum sumit,tunc ista translatio æquivocationis retinet proprietatem,ut ex homine vivo ad picturam nomen hominis dictum est.Et de æquivocis hactenus ; nunc de univocis pertractemus.

DE UNIVOCIS.

Univoca vero dicuntur quorum nomen commune est, et secundum nomen eadem ratio substantiae, ut animal, homo atque bos,communi enim nomine utraque animalia nuncupantur,et est substantiae ratio eadem.Si quis enim assignet utriusque rationem quid ulrumque sit, quo sint animalia, eamdem assignabit rationem.

Post æquivocorum diffinitionem ad univocorum terminum transitum fecit,in quibus nihil aliud discrepat, nisi quod æquivoca diffinitione disjuncta sunt,univoca ipso quoque termino conjunguntur,sed cætera omniaquæcunque in æquivocorum diffinitione dictasunt,in hac quoque univocorum designatione conveniunt.Nam quemadmodum in æquivocissecundum nomen æquivocarum rerum diffinitio fiebat,ita quoque in univocis secundum nomen substantiæ ratio assignabitur.Sunt autem univoca aut genera speciebus, aut species speciebus, genera speciebus,ut animal atque bomo. Nam cum hominis genus sit animal,dicitur homo animal,ergo et animal et homo animalia nuncupantur.Secundum igitur commune nomen si utrosque diffinias,dicis animal esse substantiam animatam atque'sensibilem,bominem quoque secundum id quod animal est, si substantiam animatam sensibilem dixeris,nihil in eo falsitatis invenies. Species vero speciebus univocae sunt, quæ uno atque eodem genere continentur, ut homo, equus atque bos,his commune genus est animal,et communi nomine animalia nominantur.Ergo secundum nomen unum quod illis commune est animalis, una illius ratio diffinitionis aptabitur,omnia enim suntsubstantiæ animatæ atque sensibiles.Secundum igitur posteriorem univocationis designationem Aristoteles qua speciebus species univocae sunt,ut homo et bos, quæ sub eodem sunt genere, sumpsit exemplum.

DE DENOMINATIVIS.

Denominativa vero dicuntur quaecunque ab aliquo solo differentia casu secundum nomen habent appellationem, ut a grammalica grammaticus, et a fortitu dine fortis.

Hæc quoque diffinitio nihil habet obscurum.Casus enim antiqui nominabant aliquas nominum transfigurationes, ut a justitia justus, a fortitudine fortis,etc. Hæc igitur nominis transfiguratio,casus ab antiquioribus vocabatur.Atque ideo quotiescunque

rem,ita quoque nomen adipiscitur,utquidam homo, quia justítia participat et rem quoque inde trahitet nomen, dicitur enim justus.Ergo donominativa vocantur quæcunque a principalinomine solo casu,id est sola transfiguratione discrepant. Nam cum sit nomen principale justitia,ab hoc transfiguratum nomen justus efficitur. Ergo illa sunt denominativa quæcunque a principali nomine solo casus id est sola nominis discrepantia,secundum principale nomen habent appellationem.Tria sunt autem necessaria,ut denominativa vocabula constituantur:prius u! re participet, post ut nomine, postremo ut sit quædam nominis transfiguratio,ut cum aliquis dicitur a fortitudine fortis,est enim quædam fortitudo

B qua fortis ille participet,habet quoque nominis par

ticipationem,fortis enim dicitur.At vero est quædam transfiguratio, fortis enim et fortitudo non eisdem syllabis terninantur. Si quid vero sit quod re non participet, neque nomine participare potest. Quare quæcunque re non participant,denominativa esse non possunt. Rursus quoque,quæ re quidem participant, nomine vero minime, ipsa quoque a denominativorum natura discreta sunt, ut si quis,cum sit virtus, virtute ipsa participet, nullo cum alio nomine nisi sapientem vocamus.Sed virtus et sapientia nomine ipso disjuncta sunt,hic ergore quidem participat,nomine vero minime.Quare sapiens a virtute denominatus csse non dicitur,sed a sapientia,qua 8cilicet et participat, et nomine jungitur,et transfiguratione diversus est;rursus si transfiguratio non

D sit,utquædam mulier musica,participat quidem ipsa

musicæ disciplina,et dicitur musica.Hæ igitur appellatio non est denominativa,sed æquivoca,uno enim nomine et disciplina et ipsa mulier musica dicitur. Quoniam ergo similis terminus syllabarum est, et nomen simile,et nulla transfiguratio,denominativa esse non poterunt,quare quidquid denominativa esse non poterunt,quare quidquid denominativum esse dicitur,illud et re participabit et nomine, et aliqua transfiguratione vocabu!i discrepabit.Hæcigitur quæ ad prædicamenta necessaria credidit,præmisit.Multivoca vero et diversivoca respuit,quod ad praesentem tractatum utilia non putavit Breviter tamren utraque dfffinienda sunt.Multivoca sunt quorum plura nomina una diffinitio est,ut est scutum,clypeus: his enim plura nomina,sed una diffinitio est;et Marcus Porcius Cato,his enim tot nominibus res una subjecta est.Diversifica sunt quorum neque nomen idem est, neque eadem diffinitio,ut homo, color, et quidquid omnino a se et nominis nuncupatione et diffinitionis ratione discretum est. Eorum quae dicuntur alia quidem secundum complerionem dicuntur alia vero sine complexione, et ea quæ secundum compleacionem dicuntur sunt, ut homo currit, homo vincit : ea vero quæ sine complexionc dicuntur sunt, ut homo, bos, currit, vincit. Postquam de conjunctione diffinitionum atque nominum quantum ad præsens attinebat opus,sufficienterexposuitquoniam de primis nominibus prima nomine, sed genere discrepantibns, nunc ostendit quid sit sine complexione cujuslibet vocabuli facta prolatio.Sine complexione enim dicuntur quaecnnque secundum simplicein sonum nominis proferuntur,ut homo, equus: his enim extra nihil adjunctum est. Secundum co;nplexionem dicuntur quæcunque aliqua conjunctione copulantur, ut aut Socrates aut Plato, vel quæcunque secundntn aliquod accidens conjunguntur.Nam quia,verbigratia,in Socratem venit ambulatio,dicitnus : Socrates ambulat, et est prolatio ista secundum complexionem,idcirco quia cum dico Socrates ambulat,Socratem sum cum ambulatione complexus.Quod autein ait: Eorum quæ dicuntur, nihil aliud demonstrare vult nisi de primis rerum vocabulis hujuslibelli disposuisse tractatum.Rerum enim vocabula sunt quæ dicuntur,ipsa enim proprie nominamus. Eorum quae sunt alia de subjecto quodam dicuntur, in subjecto vero nullo sunt : ut homo de subjecto quidem dicitur aliquo hoinine, ám subjecto autem nullo est. Alia in subjecto quidem sunt,de sul)jecto autem nullo dicuntur. ln subjecto autem esse dico, quod cum in aliquo non sicut quaedam pars sit, impossibule est sine eo esse in qu0 est: ut quædam grummatica in subjecto quidem est, in unima, de subjecto autem nullo dicitur, et quoddam album in subjecto est corpore (omnis enim color in corpore est), de subjecto autem nullo dicitur. Alia et de suhjecto quodam dicuntur, et in subjecto sunt : ut scientiae in subjecto quidem est in anima, de

[ocr errors]

subjecto autem dicilur, ut de hac gramnmatica. Alia C

neque in subjectw sunt neque de subjecto ducuntur, ut aliquis homo, vel aliquis equus : nullum enim horum neque in subjecto est, neque de subjecio dicitur. Simpliciter autem quae sunt indvvidua et numero singularia, de nullo subjeclo dicuntur: in subjecto autem nihil prohibet horum aliqua esse, quaedam entm grammalica in subjecto est, de subjecto autem nullo dicitur. Hic Aristoteles sermonum omnium multitudinem, in parvissimam colligit divisionem.Nam quod rerum vocabula in decem prædicamenta distribuit,major hac divisione non potest inveniri, nihil enim esse poterit quod huic divisioni undecimum adjici queat.0mnis enirn res aut substantia est, aut quantitas,aut qualitas, aut ad aliquid,aut facere, aut pati,aut quando, aut ubi, aut habere, aut situs ; quocirca tot erunt etiarn serinones qui ista significent,et hæc est maxima divisio,cui ultra nibil possit adjungi : parvissima vero est quæ fit in quatuor,in substantiam et accidens,et universale et particulare. Omnis enim res aut substantia est,aut accidens,aut universalis, aut particularis.Sicut ergo decem superioribus nihil addi poterat,ita ex bis quatuor nihil demi. Nam neque minor ulla divisio bis quatuor fieri potest,nec major quam si denario limite prædicamenta claudantur.Cum autem in his quatuor divisio facta est, paucis exponam.Prima quidem rerum est omnium divisio in substantiam atque accidens.Sed quoniam substantia proferri non potest nisi aut universaliter

PATROL. LXIV.

rem dixi uriversalem, idcirco quod nomon hoc de multis individuis prædicatur: cum vero dico Socrates vel Plato, rem dixi particularem; quoniam socrates de nudo subjecto dicitur: et accidens quoqueeodem modo ; nam cum dixero scientiam,rem protuli universalem,idcirco quod scientia et de grammatica et de rhetorica, et de aliis omnibus sub se positis prædicatur ; si vero dixero Platonis scientiam,quoniam omne accidens quod individua venit individuum fit, particularem scientiam dico, namque Platonis scientia,sicutipse PJato, particularis est: igitur quoniam neque substantia neque accidens ulio modo proferri potest, nisi in suo nomino aut iniversalitatis vim,aut farticularitatis induat, recte in quatuor di. visio facta est, ut si omnis res nut substantia aut accidens,et horum aut universali, aut partieularis. Ex his igitur quatuor fiunt complexiones.Nam cum venerit universalitas in substantiam,fit universalis substantia,ut est homo vel animal. Universale autem est quod aptum est de pluribus prædicari.Parti. culare vero quod de nullo subjecto prædicatur. Ergo es una complexio universalitatis et subsfantiae, ut sit substantia universalis. Si vero particularis substantiæ copulatur,fit substantia particularis,utest Socrates vel Plato, et qnidquid in substantia individuum reperitur.Atcum miscetur universalitas accidenti,6t accidens universale, ut scientia,quæ cum sit accidens, et præter anirnam cui accidit esse non possit, tamen universalis est,quod de subjecta grammatica vel aliis speciebus prædicari potest.Cum vero particularitas accidenti conjungitur, fit accidens particularo, ut Platonis vel Aristotelis scientia. Fiunt enim quatuor conplexiones, substantia universalis,substantia particularis,accidens universale, accidens particulare, Ut autem accidens iu substantiæ naturain transeat, vei substantia in accidens,fieri nullo modo potest,et accidens quidem venit in substantiam, sod non ut substantia fiat: neque enim quoniam color,quod est accidens venitin substantiam,idcirco color jam substantia est. Nec quoniam substantia suscipit colorem idcirco color jam substantia fit. Quare neque substantia in accidentis, neque accidens in substantiæ naturam transit. At vero nec piurticularitas, nec universalitas in se transeunt.Namque universalitas potest de particularitate prædicari, ut animal de So. crate vel Platone,et particularitas suscipiet universalitatis prædicationem,sed non ut universalitas sit particularitas, nec rursus ut quod particu!are est universalita 5 fiat. Ergo quatuor complexiones, universalem substantiam,universale accidens, particularem substantiam, particulare accidens Aristoteles disponere cupiens,non dorum nomina,sed descriptiones apposuit.Et quoniam generalissimorum generum diffinitiones non poterat invenire, discriptionibus usus est his, id substantiatn esse dicens quod in subjecto non esset,accidens vero quod in subjecto esset.0mne namque accidens in subjecto est, ut colore in corpore, scientia in anima,et subjectam ha

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »