Obrazy na stronie
PDF
ePub

|

z

[ocr errors]

ista.Satis est enim ad discretionem quaslibet diffe- A piens differentiam, speciem facit,hoo est genus quod

rentias assumere,etiamsi quæ dici possunt non om-
nia colligantur.
Genus autem, et species commune quidem habent
de pluribus praedicari,quemadmodum dictum est. Su-
matur autem species, ut species solum, non autem ut
genus,si fuerit idem species et genus.Commune his est
etiam hoc, priora his esse de quibus prædicantur, et
totum quoddam esse utrumque.
Generis et specieienumerat triacommunia,unum
quidem de pluribus prædicari: genus enim et spe-
cies de pluribus prædicantur,sed genus despeciebus,
ut dictum est, species vero de individuis. Sed nunc
de illa specie loquitur quæ tantum species est, ut
homo, id est quæ nun etiam genus est, sed ultima
species.Quod si talem speciem ponamus quæ etiam
genus esse potest, ac de ea dicamus quod commune
habet cum genere de pluribus prædicari,nihil inter-
est an ita dicamus, ipsum genus id secum habere
commune,de pluribus prædicari.Talis est enim spe-
cies, quæ non solum est species, sed etiam genus
est. Est antem commune his quoque quod utraque
priora sunt his de quibus prædicantur.Omne enim
quod de pluribus prædicatur, si recto (ut superius
dictum est) ordine dicatur, prius est his de quibus
prædicatur. Præterea est illis hoc etiam commune,
quod genus ac species totum sunt eorum quæ intra
suum ambitum continentetcoercent: omnium enim
specierum totum genus est,etomnium individuorum
totum est species. Æque enim genus et species
adunativaestplurimorum,quod vero multorum adu-
nativum est, id eorum quæ ad unitatis formam re-
ducit, recte dicitur totum.
Differunt autem eo quod genus quidem species con-
tinet,species vero continetur,et non continent genera.
De pluribus enim praedicatur genus quam species.
Amplius genera quidem praejacere oportet,et informata
differentiis specificis perficere species ; unde et priora
sunt naturaliter genera,et secum species interimentia,
nec tamen ab eis interimuntur: nam si species sit, est
et genus: genus vero si sit,non omnino erit species.Et
genera quidem univoce de speciebus praedicantur,spe-
cies vero de generibus minime.Amplius genera quidem
ercedunt eas quae sub ipsis sunt species, continentia:
species autem excedunt genera propriis differentiis;
amplius nec species fiet unquam generalissimum, nec
genus fiet unquam specialissimum.
Expeditis communibus generis et speciei,nunc de
eorum discretione pertractat. Differre enim dicitgenus
a specie, quoniam genus continet species, ut animal
continet hominem; species vero non continetgenera,
neque enim homo de animali prædicatur. Itaque fit ut
species quidem contineatura generibus,nunquamve-
rocontineatgenera.Omneenim quod amplius prædi-
catur,illiusestcontinens,quod minus dicitur.Quod si
genus amplius prædicetur quam species,neces8eest,
ut species quidem contineatur a genere,genus vero
nullo modo specieiambitu prædicationis includatur:
hujus, autem ratio est quoniam genus semper susci-

[ocr errors]
[ocr errors]

habetlatissimam prædicationem,coarctatum indifferentias et contractum facit speciem : omnino enim generi juncta differentia speciem reddit, et ex universalitate et latissima prædicatione in angustum speciei terminum contrahit.Animal enim cujus prædicatio per se longe lateque diffusa est,si corripiat rationalis differentiam et mortalis, diminuit atque contrahit in unum hominis speciem : unde fit ut minor sit semper species quam genus, atque ideo contineatur, sed non contineat, sublatoque genere auferatur species: si enim totum auferas, pars non erit; quod si species auferatur,genus manet: veluti cum animal sustuleris, interimitur etiam homo;si hominem auferas,animal restat: hoc etiam causaest ut genus de specie univoce prædicetur,id est,utspecies suscipiat diffinitionem generisetnomen,sednon e converso,diffinitionem; quippe speciei genus suscipere non videtur, substantiam enim priorum inferiora suscipiunt. Si enim diffinias animal, et dicas substantiam esse animatam atque sensibilem: aut si prædices de homine animal, verum dixeris. Si etiam animalis diffinitionem dehomine prædicaveris, dicasquehominem esse substantiam animatam atque sensibilem, cibil fuerit in propositione falsi,sed si hominis rationem reddas, animal rationale mortale, ea animali non conveniunt; neque enim id quod animal est,id dici poterit animaljrationale mortale; fit igitur, ut sicut species generis nomen suscipit, ita etiam capiat diffinitionem: etsicutgenus nomen speciei non suscipit,ita nec ejusdem diffinitione,monstretur,sed cujus|nomen et diffinitiode aliquo prædicatur,id univoce dicitur. Cum igitur generis et nomen et diffinitio de specie prædicetur,genus de specie univoce dicitur.Quoniam vero speciei de genere neque nomen neque diffinitio prædicatur, non convertilur univoca prædicatio.Differunt genera a speciebus hoc quoque modo, quod genera supervadunt species suas aliarum continentia specierum; species vero genera differentiarum pluralitate.Animal enim quod est genus,supervadit hominem,quod est species, quia non hominem solum continet,verumetiam bovem, equum aliasque species,quas suæ prædicationis spatio includit.Species vero ut homo supervadit genus,ut animal multitudine differentiarum. Nam actu genus non habet rationale vel mortale,nullas quippe actu genusretinetdifferentias,easdemspecies suæ substantiæ inhærentes atque insitas tenet. Homo enim rationalis est atque mortalis,quod genus minime est.Animal enim neque mortale est perse, neque rationale.Quod si genus quidem plus quam unam continet speciem,at vero species multis differentiis informantur; superat quidem genus speciem continentiaspecierum,speciesvero vincitgenus differentiarum pluralitate. Illa quoque est differentia, quod genus quoniam omnium primum est,nunquam in tantum descendere poterit ut fiat ultimum: species vero quæ cunctis est inferior, nunquam in tam tum ascendere poterit, ut suprema omnium fiat:

nunquam igitur nec species generalissimum fiet,nec A et econverso. Amplius, omni speciei inest proprium mal, non erit homo: si auferamus species,non inte- A equi ; nec non inter se homo atque equus et cætera

genus specialissimum. Sed ex his quæ dictæ sunt differentiis, aliæ sunt quæ genus a specie propriæ conjunctaeque disterminant,aliae vero quæ non solum genus a specie, verumetiam a cæteris deducunt ac disterminant, neque enim de his tantum oportet differentiis quæ sunt dictæ,verumetiam in cæteris considerare, si proprie normam discretionis quærimus agnoscere. Generis autem et proprii commune quidem est sequi species : namque si homo est, animal est: et si homo est, risibile est. Commune est quoque æqualiter prædicari genus de speciebus,et proprium de his quae participant illo individuis. Æqualiter enim et homo et bos animal est, et Cicero et Cato sunt risibiles. Commune demum est his univoce praedicari,genus de propriis speciebus,etproprium de his quorum est proprium. Tria interim generis ac proprii dicit esse communia, quorum primum illud est, quoniam ita genus sequitur species ut proprium ; posita enim $pecie necesse est intelligamus genus et proprium, neutrum enim species proprias derelinquit: nam si homo est,animal est ; si homo est, risibile est: ita quemadmodum genus, sic proprium ab ea specie cujus est proprium non recedit. Illud quoque est commune quod æqualis est generis participatio,sicut etiam proprii. Omne enim genus æqualiter a suis speciebus participatur, proprium vero individuis omnibus æqualiter adhærescit.Manifestum est autem participatione esse generi æquale proprium ; neque enim plus homo animal est quam equus atque bos,8ed in eo quod sunt animalia, æqualiter animalis,id est generis,vocabulum trahunt. Cato enim et Cicero æqualiter risibiles sunt, etiam si æqualiter non rideant ; in eo enim quod apti ad ridendum sunt,dici risibiles possunt, non quod semper rideant. Æqualiter ergo ea quæ sub genere sunt,suscipiunt genus, sicut ea quæ sub propriis propria. Tertium illud, quod sicut genus de propriis speciebus univoce prædicatur, ita etiam proprium de sua specie univoce dicitur.Genus enim quoniam substantiam speciei continet, non modo ejus nomen de specie, verumetiam diffinitio prædicatur. Proprium vero quia speciem non relinquit,eique semper æquatur, nec in aliam speciem transgreditur,nec infra subsistit,diffinitionem quoque proprium speciebus tradit;cujus enim nomen uni tantum convenit speciei cui aequatur, dubitari non potest quin ejus quoque difinitio speciei conveniat.Quo fit ut sicut genus de speciebus,ita proprium de sua specie univoce prædicetur. Differunt autem,quoniam genus prius est, posterius proprium ; oportet enim esse prius,animal,dehinc dividi tifferentiis et propriis.Amplius,genus quidem de pluribus speciebus praedicatur quarum est genus,proprium vero de una sola specie cujus est proprium. Amplius,proprium quidem conversim de eo cuius est proprium praedicatur,genus vero de nullo conversim prædicaur: nam nec si animal est,homo est : nec si animal est, risibile est; si vero risibile est, homo est,

cujus est proprium et soli et semper,genus vero omni quidem speciei inest cujus fuerit genus, et semper,non tamen soli. Amplius, propria quidem interrempta non simul interimunt genera: genera vero interempta interimunt species quarum sunt propria.Quare his interemptis quorum sunt propria,et ipsa simul interimuntur.

Tale rursus proprium sumit,quod ad alterius comparationem proprium nuncupetur: dicit enim proprium esse generis,prius esse quam propria.0portet enim prius esse genus, quod veluti materia differentiis supponatur,venientibusque differentiis fieri speciem cum quibus propria nascuntur. Si igitur prius est genus quam differentiæ,prius etiam differentiæ quam species,et speciebus propria coæquentur,non est dubium quin propria generibus posteriora sint,ac per hoc quod dictum est,proprium esse generis,prius esse quam propria: commune hoc est generi cum differentia.Differentiæ enim species conformantes priores considerantur esse quam propria. Siquidem speciebus ipsis priores sunt,quas propria ratione determinant ; sed ut dictum est hoc proprium, ad differentiam proprii intelligendum est, non quale superius proprium per se constitutum est. Rursus differt genus a proprio,quod genus quidem de pluribus prædicatur speciebus, proprium vero minime : nam neque genus est,nisi plures ex se species proferat,nec proprium si alteri cuilibet speciei possit esse commune. Fit igitur ut genus quidem plurimas sub se species habeat, ut animal ho

C. minem atque equum; proprium vero unam tantum,

sicut risibile,hominem,quo fit utilla quoque proprietas ex differentia nascatur: genus enim prædicatur quidem de speciebus, ipsum vero in nulla prædicatione supponitur; proprium vero et species alterna prædicatione mutantur.Fitenim prædicatio aut a majoribus ad minora,aut ab æqualibus ad æqualia.Genus igitur,quod majus est,de speciebus omnibus prædicatur; species vero quoniam minores sunt,de generibus non dicuntur,ut animal de homine dicitur;homo vero de animali nullo modo prædicatur. At vero proprium,quoniam speciei æquale est,aeque prædicatur atque præponitur: ut risible de homine dicitur,omnis enim homo risibilis est,eodemque modo convertitur, omne enim risibile homo est. Differt

D etiam proprium a genere,quod proprium uni spe

ciei et omni et semper adest ; genus vero ex his quidem duo retinet,in uno vero diversum est; nam speciebus suis et semper adest et omnibus,non vero solis: hoc enim erat tantum propriis esse,quod singulas species tantum continent,hoc enim generibus quod plures.Igitur propria quidem singulas obtinent species, genera vero non singulas ; adest igitur proprium uni soli speciei et semper et omni : genus vero et omni quidem et semper, sed non soli: ut risibile homini soli, animal vero eidem homini, sed non soli ; præest enim cuntis quæ irrationabilia nuncupamus.Præterea si auferamus genus, species interimuntur, nam si non sit anirimitur genus,nam si non sit homo,animal non peribit species vero et propria,quoniam sunt æqualia, alterna se vice consumunt,nam si non sit risibile, homo non erit ; si homo non sit, risibile non manebit.Consumunt igitur genera sub se positas species, non vero ab his invicem consumuntur: species vero et proprium invicem perimuntur et perimunt. Generi vero et accidenti commune est de pluribus (quemadmodum dictum est) praedicari,sive separabite sit accidens, sive inseparabile ; etenim et moveri de pluribus,et nigrum de corvis et de Æthiopibus et aliquibus inanimatis praedicantur.

Nihil est quod inter cætera ita sita generis ratione

disjunctum sicutestaccidens: nam cum genus cujus- B

libet substantiam monstret, accidens vero a substantia longe disjunctumsit,et extrinsecus veniens, nihil vero notius commune potest habere cum genere quam de pluribus prædicari. Genus enim de Pluribus prædicatur speciebus, accidens vero non modo de pluribus speciebus, verumetiam generibus animatis atque inanimatis,ut nigrum dicitur de rationali homine, et de irrationali corvo,et de inamimato ebeno. Album etiam de cygno et marmore, moveri de homine, de equo, et de stellis,ac de agitatis, quæ sunt separabilis accidentis exempla. Differt autem genus ab accidenti, quoniam genus ante species est, accidentia vero speciebus posteriora sunt: nam et si inseparabile accidens sumatur,tamen natura prius est illud cui accidit quam accidens.Et genera quidem quae participant, æqualiter participant, accidentia vero non æqualiter. Intensionem enim et remissionem suscipit accidentium participatio,generum vero minime.Et accidentia quidem principaliter in individuis consistunt; genera vero et species naturaliter priora sunt individuis substantiis.Et genera quidem in eo quod quid sit praedicantur de his quæ sub ipsis sunt: accidentia vero in eo quod quale aliquid sit, vel quomodo se habet unumquodque : qualis est enim Æthiops interrogatus,dicis,niger; et quomodo Socrates se habet, dicis, sedet vel ambulat.

Differentiam generis et accidentis hanc primum proponit,quod genus quidem ante species sit,quippe quod materiæ loco est, et differentiis informatum species gignit,at vero accidens esse post speciesjinvenitur.Oportet enim prius esse cui aliquid accidat, post vero ipsum accidens supervenire; nam si subjectum non sit qued suscipiat,accidens esse non poterit. Quod si genus quidem speciebus subjectüm est, non possunt esse species nisi eis genus, velut materia supponatur: accidentia vero esse non possunt nisi eis species supponatur, nam manifestum est genus quidem ante species esse, accidentia vero post species.Rursus alia differentia,quoniam genus nequeintensionem nequeremissionem suscipere potest, quo fit ut quæ participabant genere, æqualiter ejus, nomen diffinitionemque suscipiant:omnes enim homines æqualiter animalia sunt, eodemque modo

animalia comparata æque animalia prædicantur.Accidentis vero participatio et intenditur et remittitur. Invenies enim quemlibet paulo diutius ambulantem, et paulo amplius nigrum et si in ipsis Æthiopibus considerabis,omnes non æque nigro colore esse obductos invenies. Alia quoque differentia est, quoniam omne accidens in individuis principaliter subsistit ; genera vero speciebus et individuis priora sunt; nisi enim singulariter corvi nigredine infecti essent,corvi species nigra esse nullo modo diceretur, ita fit ut accidentia post individua videantur. Nam si prius est id cui aliquid accidit quam illud quod accidit,non est dubium prius esse individua, posterius vero accidens: genera vero et species supra individua considerantur;hocidcirco fit,quoniam de his omnibus prædicantur,eorumque substantiam propria prædicatione constituunt. Sed dici potest genera quoque et species posteriora individuis inveniri ; nisi enfm sint singuli homines, singulique equi,homines atque equi species esse non possunt, et nisi sint singulæ species,earum genus animalesse non poterit.Sed meminissedebemus superius dictum esse genus non ex his sumere substantiam de quibus prædicatur, sed de eo potius quo differentiis constitutivis ejus substantia formaque perficitur. Itaque si genus quidem divisivis differentiis interemptis non perimitur, sed manet in iis, quæ ejus constitutivæ sunt, quæ ejus formam diffinitionemque perficiunt:eumque differentiæ divisivæ generis speciebus sint priores(ipsæ enim species conformant atqueconstitutum),non est dubium quin genus etiam pereuntibus speciebus possit in propria permanere,substantia,itade specie permanere substantiam idam de speciebus dictum sit. Species enim superioribus differentiis, non posterioribus individuis, formantur. Quæ cum ita sint, species quoque ante individua subsistunt: accidentia vero nisi sint quibus accidunt,esse non possunt: nullis vero prius accidunt quam individuis.Hæc enim generationi et corruptioni supposita, variis semper accidentibus permutantur.Illam quoque annumerat differentiam quæ dicta est superius,quod genus,quia rem demonstrat et de substantia prædicatur, in eo quod quid est dicitur: accidens vero in eo quod quale est, aut in eo quod quomodo sese habet res: nam si quali

D tatem interroges,accidens respondebitur,utsiqualis

est corvus ? niger. Si quomodo se habet ? aliud rursus accidens, aut sedet,aut volat,aut crocitat. Nam cum accidens in novem prædicamenta dividatur, qualitatem,quantitatem, ad aliquid,ubi, situm, habitum, quando, facere, pati, cætera quidem omnia in quomodo se habet interrogatione ponuntur: qualitas vero in qualitatis sciscitatione responderi solet: nam si interrogemur qualis est Æthiops, respondebimus accidens, id est niger. Si quomodo se habet Socrates,tunc dicimus aut sedet, aut ambuIat, aut superiorum aliquod accidentium.

Genus itaque quouodo ab aliis quatuor differat dictum

est.Contingit autem etiam unumquodque aliorum dif- A decemerunt omnes,quarum quatuor quæ erant generis

ferre ab aliis quatuor : ut cum quinque quidem sint, et unumquodque ab aliis quatuor differat,quater quinque viginti fiant omnes differentiae ; sed non sic se res habet,sed semper posterioribus enumeratis, et secundis quidem una differentia superatis, propterea quia jam sumpta est : tertiis vero duabus, quartis vero tribus, quintis vero quatuor, decem fiunt omnes differentiæ, qualuor, tres, duæ, una. Genus etenim quo differt a differenlia et a specie, et a proprio, et ab accidente dictum est; quatuor ergo sunt generis differentiae ; differentia vero quo differt a genere dictum est, quando quo differt genus ab ea dicebatur; relinquitur ergo quo differat a specie, proprio,et accidenti dicere, et ita fiunt tres. Rursus species quo quidem differt a differentia, dictum est,quando quo differt a specie differentia dicebatur: et qu0 differat a genere, dictum est quando quo differat genus a species dicebatur: reliquum est igitur quo differat species a proprio et ab accidenti dicere, et sunt duæ differentiae. Quo autem differl proprium ab accidenti relinquitur.Nam quo a genere et specie,et differentia differat,prædictum est in illorum ad ipsum differentiis : quatuor igitur sumptis generis differenliis ad alia, tribus vero differentiæ, duabus speciei,una autem proprii ad accidens,

ad reliqua, superius demonstravimus. Quoniam differentias atque communitates generis ad differentiam,speciem,proprium atque accidens, idem quoque de cæteris facere contendens prædicit, quot omnes differentiæ possunt esse quæ inter se comparatis commistisque rebus iis quæ suprapositæ sunt efficiantur.Sunt autem viginti,nam cum quinque sint res,et unaquæque res earum a quatuor aliis differat,quinquies quater differentiæ fiunt,quod appositarum litterarum manifestatur exemplo. Sunt quinque res veluti quinque litteræ a, b, c,d, e: difTerat igitur a quidem ab aliis quatuor, id est b, c, d, e ; fient quatuor differentiæ ; rursus b differat ab aliis quatuor,id est a, c, d, e; erunt rursus quatuor, quæ superioribusjunctæ octo conjungunt; cvero ter*tia a reliquis differt quatuor,videlicet a,b.c,d.e, quæ quatuor differentiae superioribus octo copulatæ duodecim reddunt; quarta d,si reliquis quatuor comparetur, differt æque ab eisdem,id est a, b, c, e; fient igitur rursus quatuor,quæ superioribusxii appositæ, xvi copulant.Quod si ultima e ab aliis quatuor differat, videlicet a, b,c, d, fient aliæ quatuor differentiæ,quæ, compositæ prioribus, xx perficiunt, et sit quidem hujusmodi descriptio.

[ocr errors][ocr errors]

Quæ cum ita sint;in generibus quoque et speciebus C a specie,proprio atque accidenti ; sed quo discrepet superius demonstratum est : nam quid proprium A monstratione nunc dedisse sufficiat.In prædicamen

et cæteris idem considerabitur. Erunt ergo quatuor differentiæ, quibus genus a differentia, specie, proprio,accidentique disjungitur.Aliæ rursus quatuor, quibus differentia a genere, specie, proprio atque accidenti discrepat.Rursus quatuor speciei ad genus, differentiam,propriam atque accidens.Quatuor etiam proprii ad genus, differentiam, speciem, atque accidens. Quatuor insuper accidentis ad genus, differentiam,speciem atque proprium : quae conjunctæ omnes viginti explicant differentias. Sed hoc fiet si ad numeri referatur naturam,comparationisque alternationem: nam si adipsas differentiarum naturas vigilans lector aspiciat,easdem sæpe sumptas differentiasinveniet.Quo enim genus differta differentia, eodem differentia distata genere : et quo differentia distat aspecie, eodem species a differentia disgregatur, et in cæteris eodem modo.In hac igitur differentiarum dispositione, quam supra disposui, easdem sæpius annumeravi. At si differentiarum simititudines detrahamus,decem fient omnino differenliæ,quas ad præsenteintractatumvelut diversas atque dissimiles oportet assumi.Age enim differatgenus a differentia, specie,proprio atque accidenti, quatuor differentiis,quas supra jam diximus.Item sumanus differentiam,distabit hæc a genere primum, dehinc

a genere jam superius explicatum est,cum diceremus quo genus a differentia discreparet. Detracta igitur hac comparatione,quoniam supracommemorata est, relinquuntur trcs discrepantiæ,quibus differentia a specie,proprio, accidentique disjungitur, quæ junctæ cum superioribus quatuor, septem reddunt differentias.Post hanc specios si sumatur,quatuor quidem ejus erunt differentiæ secundum numeri diversitatem,cum ad genus, differentiam, propriam afque accidens comparatur, sed priores duæ comparationes jam dictæ sunt; nam quo species differat a genere tunc dictum est,cum quid genus differret a specie dicebamus:quo vero speciesa differentiadistet commemoratum est,cum differentiæ ad speciem dissimilitudines redderemus.Quibus detractis duæ supersunt integræ atqueintacta speciei ad proprium et accidens discrepantiæ.Quæ junctæ cum septem,novem differentias copulant: proprii vero si ad numerum differentiæ considerentur,quatuoreruntscilicet ad genus,differentiam,speciem alque accidens comparati, quarum quidem tres superiores differentiæ jam dictæ sunt.Nam quid a genere proprium distet tunc a dictum est,cum quid genus a proprio distaret ostendimus.Rursus quid proprium a differentia discrepet, in colligendadistantiadifferentiæpropriique differat a specie, tunc expositum est, quando quid species distaret a proprio dicebatur. Restat igitur differentia una proprii ad accidens, quae,superioribus juncta, decem differentias claudit : accidentis vero ad cætera possent quidem esse quatuor, nisi jam omnes probarentur esse consumptæ.Nam quid differat vel genus, vel differentia, vel species, vel proprium ab accidenti supra monstratum est : nec sunt plus diversæ differentiæ accidentis ad cætera quam cæterorum ab accidens.Itaque fit,ut cum sit quinque rerum numerus, si prima assumatur,quatuor fiant differentiæ;si secunda,tres,vincanturque secundæ rei ad cæteras differentiæ,a primis ad cæteras una tantum distantia.Nam cum prima habuerit quatuor, secunda retinet tres ;tertia vero si sumatur, duas habebit differentias,quæ vincuntur a primis quatuor differentiis duabus: quarta vero si sumatur unam habebit differentiam, quæ vincitur a primis quatuor differentiis tribus;quinta vero,quoniam nullam habebit omnino differentiam novam, totis quatuor a primis differentiis superatur,atque hoc numerorum gradu quidem usque ad denarium numerum tenditur, quatuor, tres, duæ,una:ut generis quidem quatuor,differentiæ vero tres,speciei duæ,proprii una,accidentis nulla sit.Primæ generis quidem comparationes quatuor novas tenentdifferentias : secundæ vero differentiæ comparationes tres novas tenent:una enim superius enumerata est,vincitur autem a primis quatuor novis differentiis una tantum; speciei vero tertia comparatio duastantum habet differentias novas,duas quippe superius enumeratas cognoscimus,et vincitur a quatuor primis duabus tantum differentiis novis; proprium vero unam tantum retinet novam,quoniam tres habet superiusenumeratas,vinciturque a prima,novis tribus differentiis ; quinti vero accidentis comparationes, quoniam nullam retinent novam differentiam,totis quatuor primis generis transcenduntur. Atque ad hunc modum ex viginti differentiis secundum numerum decem secundum dissimilitudinem contrahuntur,ut tamen has secundum dissimilitudinem differentias non in quinario tantum numero, verum in cæteris quoque notas habere possimus, dabitur regula talis,quæ plenam differentiarum dissimilitudinem in qualibet numeri pluralitate reperiat.Proposi

tarum enim numerorerum si;unum dempseris,atque I)

id quod dempto uno relinquitur,in totam summam numeri multiplicaveris,dimidium ejus quod ex multiplicatione factum est, coæqualiter ei pluralitati quam propositarum rerum differentiæ continebant. Sint ergo res quatuor, a, b, c, d; his aufero unam, fiunt tres;has igitur pertotam summam quater multiplico,fiunt duodecim; horum si dimidium teneo, sex erunt.Tot erunt igitur differentiæ inter se rebus quatuor comparatis,a quippe ad b et c et d tres retinet differentias.: Rursus b ad c et d duas, c vero ad d unam,quæ junctæ senarium numerum complent: atque hanc quidem regulam simpliciter ac sine de

torum vero expositione,ratio quoque cur ita sit explicabitur.

Commune ergo est differentiae et speciei aequaliter participari:homini enim æqualiter participant particulares homines, et rationali differentia. Commune quoque est et semper adesse his quæ eorum participant. Semper enim Socrates rationalis est,et semper homo est.

Dictum est sæpius ea quæ substantiam formant nec remissione contrahi, nec intensione produci : unicuique enim id quod est,unum atque idem est. Quod si differentia specierum substantiam monstrat, species vero individuorum, æqualiter utraque ab inB tensione et remissione sejuncta sunt,quo fit ut æqualiter participentur.0mnes enim individui mortales sunt atque rationales sicut homines : nam si idem est esse homini quod est esse rationale,cum omnes homines æque sint homines,necesse est ut sint æqualiter rationales. Aliud quoque commune habet differentia cum specie, quoniam ita differentiæ sui participantia non relinquuntut species,semper enim Socrates rationalis est.Socrates enim qui rationabilitate participat, semper homo est, quia scilicet humanitate participat: ut igitur differentiæ sui participantia non relinquunt, ita species his quæ eam participant semper adjuncta est.

Proprium autem est differentiæ quidem in eo quod .

quale sil prædicari,speciei vero in eo quod quid est : nam etsi homo velut qualitas accipiatur,non erit tamen simpliciter qualitas,sed secundum id quod generi advenientes differentieumconstituerunt.Amplius, differentia quidem saepe in pluribus speciebus consideratur, quemadmodum quadrupedes in pluribus animalibus specie differentibus:species vero in solis his quae sub una specie sunt individuis. Amplius, differentia quidem priorest ea specie quæ est sub ipsa,simul enim ablatus rationale interimit hominem: homo vero interemptus non aufert rationale,cum supersit Deus.Amplius,differentia quidem componiturcumaliadifferentia,rationale enim et mortale compositum est in substantiam homìnis:species vero speciei non componitur,ut gignant alteram speciem;quaedam enim equa cuidam asino permiscetur ad muli generationem,equa enim simpliciter asino conveniens nunquam perficeret mulum.

Expositis communitatibus quantum ad institutionem perlinebatdifferentiae et speciei,earumdem nunc disimilitudines colligit dicens:Differunt quidem species in eo quod quid sit prædicatur, differentia autem in eo quod quale sit. Huic differentiæ poterat quæstio occurrere:nam si humanitas ipsa quæ species est,qualitas quædam est,cur dicatur species in eo quod quid sit prædicari,cum propter quamdam suæ naturæ proprietatem quædam qualitas esse videatur. Huic respondemus, quia differentia solum qualitas est:humanitas vero non solum est qualitas, sed tantum qualitate perficitur.Differentia enim su

« PoprzedniaDalej »