Obrazy na stronie
PDF
ePub

QUÆ IN HOC TOMO LXXVI CONTINENTUR.

Librorum moralium continuatio, a libro XVII usque ad finem

Homillæ XL in Ezechielem.

& m

Evangelia

col. 9

781

Ex typis MIGNE, au Petit-Moutro"ge.

SANCTI GREGORII MAGNI

ROMANI PONTIFICIS

MORALIUM LIBRI,

SIVE

EXPOSITIO IN LIBRUM B. JOB

(Continuatio.)

Pars quarta,

CONTINENS LIBROS SEX.

LIBER DECIMUS SEPTIMUS.

Quae supersunt cap. 24 a versu 20 dimidiato, cum capitibus 25 et 26 integris exponit morali

potissimum sensu.

CAPUT PRIMUM.

et

533 Sancti Doctoris scopus, historiam Job typice ad mysticum sensum exponere.—Quoties in sancti viri historia per novum volumen enodare mysterium typica expositionis aggredimur, oportet ut ex ejusdem viri vel nomine, vel passione significationem mysticam principaliter proferamus, quatenus habitaeulorum more, dum superscriptionem tituli Þin ipsa postis fronte præfigimus, quia cujus est domus agnoscitur, securius intretur. Crebro autem dixisse me memini quoniam beatus Job passiones Redempto ris nostri, ejusque corporis, id est sanctæ Ecclesiæ, et passione sua signavit et nomine. Job quippe ininterpretatur dolens. Et quis alius in hoc dolente figuratur, nisi is de quo scriptum est: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit B (Isai. LII, 4)? De quo rursum dicitur: Livore ejus sanati sumus (Ibid., 5). Amici vero ejus hæreticorum speciem tenent, qui, ut sæpe jam diximus, Deum d dum defendere nituntur, offendunt. Sanctus ergo vir per vulnera et verba sic loquatur sua, ut etiam nostra significet, et plerumque per prophetiæ spiritum ventura narret, præsentia transcendat; nonnunquam vero sic de præsentibus disserat, ut de futuris 534 reticescat. Cognita itaque discretionis hujus custo

A dia, cum immutatione vocis illius nostra quoque intelligentia alternet, ut tanto verius ejus sensibus congruat, quanto se et cum ejus vocibus immutat. Verbis itaque præcedentibus sanctus vir per disertas prudentiæ arte sententias iniqui cujuslibet culpas protulit, et quam sit damnanda ejus actio expressit. De cujus pœna mox subjicit, dicens : CAPUT II [Rec. 11].

VERS. 20. Non sit in recordatione, sed conteratur quasi lignum infructuosum.

2. Pœna iniquorum est ex Dei memoria deleri. In recordationem enim conditoris non reducitur, quisquis usque ad finem vitæ vitiis subjugatur. Nam si hunc superni respectus memoria tangeret, procul dubio ab iniquitate revocaret. Ejus quippe merita exigunt ut funditus ab auctoris recordatione deleatur. Sciendum vero est quod recordari Deus nequaquam proprie dicitur. Qui enim oblivisci non potest, quo pacto recordari potest? Sed quia eos nos quorum recordamur amplectimur, ab his autem quorum obliviscimur elongamur, humano usu et recordari Deus dicitur, cum dona tribuit, et oblivisci, cum in culpa derelinquit. Sed quia cuncta pensat, cuncta sine intermissionis alternatione 535 consi. derat; et recordatur bonorum, quorum tamen nunsis, Corb. Germanensis, etc.

1 Laudun., in ipsa positi fronte.

e Vindoc., quomodo beatus Job.

d1 Laud., Corb. Germ., Deum dum defenderint offendunt.

1

Utic. et Gemet., quem in multis præcedentibus libris mutilum hic resumimus, typicæ locutionis. Desunt libri sequentes in Codicibus Lyr. et Bigot. Verum eorum vices supplebunt Pratellensis, alter Ebroicensis, duo Laudunensis Ecclesiæ, Germanen

PATROL. LXXVI.

quam obliviscitur; et nullatenus recordatur malo- A pertulit, et nunc in coeli penetralibus ab ejus oculis rum, quos tamen per judicium semper intuetur. Quasi enim redit ad bonorum memoriam, quam tamen nunquam deseruit; et quasi nequaquam malos respicit, quorum tamen facta considerat, sed super hæc damnationis judicium in ultimis servat. Hinc enim scriptum est: Oculi Domini contemplantur bonos et malos (Prov. xv, 3). Hinc per Psalmistam dicitur: Vultus Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum (Psal. xxxm, 17). Considerat igitur quos puniat, sed eosdem ipsos ante non vidit, quos nescit. Nam quibusdam in fine dicturus est Nescio vos unde sitis; discedite a me omnes operarii iniquitatis (Matth. vii, 23; Luc. xii, 27). Miro igitur modo pravorum vitam et intuetur, et obliviscitur, quia quos b per districtionem sententiæ judicat, quantum est ad memoriam misericordiæ ignorat.

occultus, quasi in parte alterius regionis vivit. [Vet. II.] Iniquus ergo sterilem pascit, et viduæ benefacere negligit, quia carnis desideriis serviens, curam animæ vitamque contemnit. Tota namque intentione omnique studio cogitat, quam sine ullis necessitatibus caro moritura subsistat, et curare animæ vitam i despicit, qua: vel in morte vel in beatitudine procul dubio in perpetuum vivit, Recte autem cum diceretur: Pavit sterilem, protinus adjungitur: Et quæ non parit. Quasdam namque ex sacra historia feminas novimus 536 steriles exstitisse, sed tamen in tempore extremo peperisse. Caro autem non solum sterilis, sed etiam quæ non parit dicitur, quia suo sensu bonas cogitationes gignere nec in ultimis valet. A vigore enim jam proprio deficit, et tamen adhuc transitoria concupiscere non desistit, jamque a pristino i robore lassata, pene ab ipso quem diligit mundo repellitur, et tamen adhuc annisu improbo obtinere temporalia conatur. Agere jam perversa non sufficit, sed tamen cogitare vel quæ non agit nequaquam desistit. Recte ergo non solum sterilis, sed etiam non pariens dicitur, quæ suo sensu, ut diximus, ad bonæ cogitationis prolem, nec cum infirmata fuerit, fetatur.

B

3. Qui tanquam infructuosnm lignum conterentur. - Qui quoniam in ejus recordationem non veniunt, quasi infructuosum lignum ex cujus judicio conteruntur. Terra quippe eos temporali sumptu aluit, prædicationis desuper pluvia infudit. Sed quia corum vita nequaquam fructum boni operis protulit, iratus hanc agricola abscidit, ut juxta Veritatis sententiam locum non occupet quem tenere alius ad fructum valet (Luc. x, 7). De hoc infructuoso ligno per Joannem dicitur: Jam securis ad radicem darboris posita est. Omnis ergo arbor, quæ non facil fruclum bonum, excidetur, et in ignem mittetur (Matth. 111, 10; Luc. 11, 9). Hoc autem loco, ut æterna reprobi supplicia designentur, nequaquam lignum diciture abscidi, sed conteri, quia videlicet reprobos mors quidem carnis abscindit, sed pœna subsequens conterit. Quasi enim hic inciditur, cum a præsenti vita separatur. Sed in gehenna conteritur, cum perpetua damnatione cruciatur. Vir autem sanctus, quia districtam perversi poenam protulit, protinus ad culpam recurrit, ut ex injustitiæ immensitate edoceat quod tanta ejus damnatio non sit injusta. Sequitur: CAPUT III [Rec. 111].

VERS. 21. Pavit enim sterilem, et quæ non parit, et viduæ bene non fecit. f

-

D

4. Iniquus carnem pascens sterilem, curam animæ deserit. Quæ hoc loco sterilis, nisi caro nominatur? Quæ dum sola præsentia appetit, bonas gignere cogitationes nescit. Quæ autem vidua, nisi anima nuncupatur? Quam quia sibi conditor conjungere voluit, ad thalamum & uteri carnalis venit, Psalmista attestante, qui ait: Et ipse tanquam sponsus, procedens de thalamo suo (Psal. xvin, 6). Quæ recte vidua dicitur, quia ejus vir pro ea mortem

a Ebroic., Gemet. et alii Norm., vultus autem Domini.

b Vindoc., per districtionem scientiæ, vel sententice.

с

5. Labores hæreticorum steriles. - Quod tamen intelligi etiam de hæreticis prædicantibus potest. Unusquisque enim prædicator erroris, dum plebem extra unitatem Ecclesiæ positam docet, profecto slerilem, et eam quæ parere non valet, pascit, quia et ei usum sui laboris impendit, quæ spiritales fructus nequaquam reddit. Bene autem viduæ non facit, quia videlicet sanctæ universali Ecclesiæ, cujus vir adversa mortis pertulit, vivere ac deservire contemnit. Viduæ enim benefacere est in ejus quæ mortui viri sui amore conteritur k consolatione laborare. Unde et Psalmista voce hæc eadem vidua, scilicet sancta Ecclesia queritur, dicens: Consolantem me quæsivi, et non inveni (Psal, Lxvín, 21). Tunc solum quippe consolantem invenit, cum ex ea morte quam vir ejus pertulit multos intra semetipsam surgere ad vitam cernit. Sæpe autem prædicator erroris hujus mundi divitibus jungitur, qui pro eo quod terrenis occupationibus incubant, dictorum deprehendere astutias ignorant; et cum potentes esse exterius ambiunt, perversæ prædicationis laqueo sine labore capiuntur. Unde et subditur :

CAPUT IV.

Gemet. et alii Norm., incidit.

d 2 Laudun., arborum.

Laud. duo, Norm. et alii vulgo habent abscidi,

et abscidit, etc., pro abscindi, abscindit.

1 Gemet., facit.

[merged small][ocr errors][merged small][merged small]

dicitur: Anfirma mundi elegit Deus, aut confunderet
fortia (I Cor. 1, 27). Fortitudo autem perversi præ-
dicatoris est elata scientia locutionis, qua inflatus,
cæteros despicit, atque in contemptu omnium quasi
singulariter apud se peritus intumescit. Qui magna
de se sentiens, sed vera de Domino ignorans, longe
a fidei cognitione disjungitur, et tamen videri fidei
prædicator conatur. Unde adhuc subditur :
CAPUT V [Vet. III].

▲ ducit? Tu autem secundum « duritiam tuam et cor im-
pœnitens thesaurizas tibi iram in die iræ et revelatio-
nis justi judicii Dei (Rom. 11, 4, 5). Hinc Isaias ait:
Puer centum annorum morietur, et peccator centum
annorum maledictus erit (Isai. LXV, 20). ↳ Ac si
aperte nos deterreat, dicens: Vita quidem pueri in
longum trahitur, ut a factis puerilibus corrigatur;
sed si a peccati perpetratione nec temporis longin-
quitate compescitur, hæc ipsa vitæ longinquitas,
quam per misericordiam accepit, ei ad cumulum
maledictionis crescit. Unde necesse est ut cum nos
diutius exspectari conspicimus, ipsa prærogata pie-
tatis tempora quasi damnationis argumenta timea-
mus, ne ex clementia judicis crescat supplicium pec-
catoris; et unde quisque eripi a morte poterat, inde

IBID. Et cum steterit, h non credet vilæ suæ. 7. Omni peccator incredulitatis reus. - Stat in hoc mundo perversus quisque prædicator, quousque terreno vivit in corpore. Sed vitæ suæ credere renuit, quia de Deo vera cognoscere contemnit. Vitæ enim suæ crederet, si de conditoris sui substantia recte sentiret. Hæc itaque superius de quolibet ini- B gravius ad mortem tendat. Quod idcirco plerumque

agitur, quia nequaquam a præsentibus mentis oculus
separatur. Considerare namque peccator Redempto-
ris vias negligit, et idcirco in suis itineribus sine
cessatione veterascit. Unde et subditur:

quo prolata dicebamus, sed repente ad erroris præ-
dicatorem intellectum vertimus. Unde sciendum
est quia sic ad speciem ducimur, d ut nequaquam ta-
men a genere funditus evellamur. Nam perversus
quisque etiam si rectam fidem in sinu universalis
Ecclesiæ tenere videatur, stat, 537 et vitæ suæ
non credit, quia recta quidem sunt quæ per fidem
de conditore intelligit, sed tamen fidei opera tenere
contemnit; et incredulitatis redarguitur, quia ab eo
quod se ostendit credere, vivendo reprobatur. Hinc
enim per Joannem dicitur: Qui dicit se nosse Deum,
et mandata ejus non custodit, mendax est (1 Joan. II,
4). Hinc Paulus ait: Confitentur se nosse Deum, fa-
clis autem negant (Tit. 1, 16). Hine Jacobus dicit:
Fides sine operibus mortua est (Jac. 11, 20, 26). Sed C
inter hæc conditor mira dispensatione consilii et
culpas respicit, et vivendi tempora impendit, ut lon-
giora temporalis vitæ spatia aut conversc fiant in
adjutorium muneris, aut non converso ad augmen-
tum damnationis. Unde adhuc subditur:

[ocr errors]

CAPUT VI Rec. IV.

VERS. 23. Dedit ei Deus locum pœnitentiæ, el ille abutitur eo in superbia.

8. Misericordia peccatori impensa et neglecta, in pœnam vertitur. Quisquis delinquit et vivit, idcirco hunc divina dispensatio e in iniquitate tolerat, ut ab iniquitate compescat. Sed qui diutius toleratur, nec tamen ab iniquitate compescitur, munus quidem supernæ patientiæ percipit, sed reatus sui vinculis, ex ipso se munere arctius astringit. Nam quia accepta pœnitentiæ tempora divertit ad culpam, districtus in ultimis judex impensa argumenta misericordiæ convertit ad pœnam. Hinc namque per Paulum dicitur : An ignoras quia patientia Dei ad pœnitentiam te ad

[ocr errors]
[blocks in formation]

CAPUT VII [Vet, IV, Rec. V].
Oculi enim ejus sunt in viis illius.

IBID.

9. Peccator viis Domini relictis, in suis, hoc est in viliis delectatur. — Vias enim suas peccator intuetur, quia sola i cogitare, sola cernere nititur quæ sibi ad commodum temporale suffragentur. Hinc etenim Paulus dicit: Omnes quæ sua sunt quærunt, non quæ Jesu Christi (Philip, 11, 21). Via namque elati, superbia; via raptoris, avaritia; via est lubrici, 1 concupiscentia carnalis. In viis ergo suis iniquus quisque oculos deprimit, quia solis vitiis, ut per hæc animo satisfaciat, intendit. Unde per Salomonem dicitur: Oculi stultorum in finibus terræ (Prov. xvII, 34), quia hoc solum tota cordis intentione conspiciunt, per quod ad finem terreni desiderii perducanlur. Nequaquam vero suæ considerationis obtutum in terra peccator figeret, si 538 ad sancta sui Redemptoris itinera mentis oculos levaret. Unde per Salomonem rursum dicitur: Oculi sapientis in capite ejus (Eccle. 11, 14), quia videlicet sapiens quisque illum tota intentione considerat, cujus se membrum esse per fidem pensat. Has namque humanæ conversationis vias videre contempserat, qui dicebat: In mandatis tuis 1 me exercebo, et considerabo vias tuas (Psal. cx, 15). Ac sic aperte spondeat, dicens : Quæ mea sunt, jam videre refugio, quia per imitationis tuæ viam pergere m conversationis gressibus inardesco. Qui enim præsenti jam mundo contradicit, amoris excitatione continua Redemptoris sui vias cordis oculis objicit, ut mens prospera fugiat, ad

k

D

[ocr errors]

Norm. plerique, an nescis.

g Vindoc., duritiam cordis.

b Vindoc., ac si dicat: vita.

i Vindoc., cogitare et trahere nititur.

i Gemet., conscientia.

k Vindoc., videre cupivit.

1 Ita Corb. Germ., Turon., Norm., etc. Editi, exercebor.

m Sic cum Anglic,, Norm., Vindoc., etc., antiquiores Excusi. Posteriores, conversionis.

n Turon. et 1 Laud., amoris exercitatione.

adversa præparetur; nihil quod demulcet appetat, A ad ima revocatur. Sic ad nubila fumus attollitur, nihil quod deterrere creditur pertimescat'; mœrorem gaudium deputet; præsentis vitæ gaudia damna moeroris penset; abjectionis detrimenta non timeal, sed per hæc manentis gloria locum quærat. Has etenim vias sequentium monstrabat oculis Veritas, cum dicebat: Si quis mihi ministrat, me sequatur (Joan. x11, 26). Ad has vias tumentia discipulorum corda revocabat, cum locum jam gloriæ quærerent, sed ejusdem gloriæ iter ignorarent, dicens : Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum (Matth. xx, 22)? Confessionis quippe illius celsitudinem a dextris sinistrisque quæsierant, sed quanta ad hanc essel itineris angustia non videbant. Unde et eorum mox oculis imitandus passionis calix objicitur, ut videlicet si ad sublimitatis gaudia tenderent, prius B viam humilitatis invenirent. Quia igitur considerare peccator vias Dei negligit, sed solis in quibus carnaliter delectetur intendit, recte nunc dicitur: Oculi enim ejus sunt in viis illius. Sequitur :

sed repente in nihilum tumescendo dissipatur. Sic ab infimis nebula densescendo se erigit; sed exortus hanc solis radius, ac si non fuerit, abstergit. Sic in herbarum superficie nocturni roris humor aspergitur, sed diurni luminis subito calore siccatur. Sic spumosæ aquarum bullæ inchoantibus pluviis excitatæ, ab intimis certatim prodeunt; sed eo celerius diruptæ depereunt, quo inflate altius extenduntur. Cumque excrescunt ut appareant, crescendo peragunt ne subsistant. De iniquis igitur temporalis gloriæ elatione tumentibus, sed tamen nulla in hac soliditate durantibus, dicatur recte : Elevati sunt ad modicum, et non subsistent. De quibus adhuc subditur:

CAPUT VIII.

Elevati sunt ad modicum, et non sub

--

tur.

VERS. 24. sistent,

b

10. Inani gloria elatus ad modicum cadit. Iniquorum gloria cum plerumque in annorum multitudinem tenditur, ab infirmorum mentibus esse longa et quasi stabilis æstimatur. Sed cum repentinus hanc finis intercipit, brevem procul dubio fuisse redarguit, quoniam finis determinans innotescit, quia quod præterire potuit, modicum fuit. Elevantur ergo ad modicum, et minime subsistunt, quia eo ipso C quo videri alti appetunt, a vera Dei essentia longe per elationem fiunt, Subsistere etenim nequeunt, quia ab æternæ essentiæ soliditate dividuntur, atque hanc primam ruinam tolerant, quia per privatam gloriam in semetipsis cadunt. Hinc enim per Psalmistam dicitur: Dejecisti eos, cum allevarentur (Psal. LXXII, 18), quia eo intrinsecus corruunt, quo male extrinsecus surgunt. [Vet. V]. Hanc brevitatem gloria temporalis aspiciens, iterum dicit: Vidi impium superexaltatum et elevatum a sicut cedros Libani; transivi, et ecce non erat (Psal. xxxvI, 55). Hinc iterum ait : Pusillum adhuc, • et non erit peccator (Ibid. 10). Hinc Jacobus dicit: Quæ est enim vita vestra? vapor est ad modicum parens (Jac. iv, 15). Hinc propheta brevitatem gloriæ carnalis pensans, denuntiat, D hæc ipsa renovantur. Cœlum igitur et terra et transit

11. Terra in essentia semper stabit, licet in imagine continuo transeat.-Sic provectus esse contemplationis debet, ut ex paucis ad multa, ad omnia consideranda rapiatur, quatenus gradatim educta proficiat, et transitoria omnia dijudicans, ipsa comprehendendo pene incomprehensibiliter excrescat. Unde sanctus vir cum pravorum gloriam defectumque discuteret, ad cuncta protinus mentis oculum tetendit, dicens: Humiliabuntur sicut omnia, et auferentur. Omnia profecto terrena. Ac si aperte dicat: Stare ullo modo nequeunt, quia ipsa quoque fugiunt quibus innituntur; dumque temporalia diligunt, cum his ex temporis volubilitate percurrunt. Sed quæri potest cum per Salomonem dicitur: Generatio præterit, et generatio advenit, terra vero in æternum stat (Eccle. 1, 4), cur beatus Job omnia humiliari asserat et auferri? Quod tamen facile discutimus, si terra et cœlum vel qualiter transeat, vel qualiter maneat distinguamus. Utraque namque hæc per eam quam nunc habent imaginem transeunt, sed tamen per essentiam sine fine subsistunt. Hinc namque per Paulum dicitur: Præterit enim figura hujus mundi (I Cor. v, 31). Hinc per semetipsam Veritas dicit: Colum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt (Matth. xxiv, 35). h Hinc ad Joannem angelica voce perhibetur: Erit cœlum novum, el terra nova (Apac, XXI, 4). Quæ quidem non alia condenda sunt, sed

dicens: Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus sicul flos feni (Isai. XL, 6). Iniquorum quippe potentia feni flori comparatur, quia nimirum carnalis gloria dum nitet, cadit; dum apud se extollitur, repentino intercepta fine 539 terminatur. Sic namque aurarum flatu in altum stipula rapitur, sed casu concito

et erit quia et ab ea, quam nunc habet, specie per ignem tergitur, et tamen in sua semper natura servatur. Unde per Psalmistam dicitur: Mutabis ca, et mutabuntur (Psal. ci, 27). Quam quidem ultimam commutationem suam ipsis nobis nunc vicissitudinibus nuntiant, quibus nostris usibus indesinenter al

[blocks in formation]

CAPUT IX.
IBID. Et humiliabuntur sicut omnia, et auferen-

e Duo Laudun., et non erat.
f1. Laud., nostra.

8 Editi et nonnulli Mss., et omnia transitoria comprehendendo dijudicans, ipsa pene incomprehensibiliter excrescal. Quod vix potest intelligi. Locum hunc obscurum et vitiatum restituimus maxime ex duob. Laudun.

In recent. Ed., hinc per Joan., mendose.

« PoprzedniaDalej »