Obrazy na stronie
PDF
ePub

sita et ex parte ignorata ab eruditis; quorum omnium AB. Alcuini parata, mihi cederet, nomine ejusdem rationes suis locis proferentur. Manum ergo operi admovere cœpi, non eo quidem consilio ut egomet novam illorum operum editionem susciperem, sed ut manum auxiliatricem porrigerem, si vir quispiam eo apparatu eruditionis, quo me destitutum agnoveram, instructus huic se labori serio tandem commodare vellet.

societatis completius et emendatius vulganda. Assensit vir optimus D. Legipontii postulationi, et sine dilatione, propriæ suæ gloriæ prope oblitus, cum maxima benevolentia, quod petitum fuerat, præstitit. Is ergo mense Aprili ejusdem anni totum suum apparatum cum quibusdam præliminaribus, cum notis variis et observationibus doctissimis ad me direxit, magna simul cum humilitate deprecatus, ut si quid aliquando ex Operibus tanti viri (beati Alcuini ) vel omnia edenda sint, suo parcatur nomini. Multo præclarius est, inquit, et dignius nomen societatis litterarie, quod tam magnifica editioni præponatur. ›

V. Peropportune vero accidit quod a cl. D. Oliverio Legiponte monasterii sancti Martini Coloniæ Agrippinæ O. S. B. asceta doctissimo, atque, dum viveret, litteraria consuetudine mihi conjunctissimo per litteras edoctus fuerim, virum varia eruditione præditum D.Ildephonsum Catelinot Benedictina congreg. sanctorum Vitoni et Hydulphi ad sanctum Michaelem supra Mosam alumnuin, dudum huic labori manum admovisse, jamque omnia beati Alcuini opera duobus tomis distincta prelo parata habere: quod ipsum postea ex illustris Calmeti historia litteraria Lotharingiæ, atque ex Hist. Lit. Francia tom. VIII Avertiss., pag. x, amplius et certius didici. Hunc igitur doctissimum virum D. Catelinot per litteras conveni, eidem meam operam spopondi, illiusque arbitrio et usui subsidia, quæcunque ad cœptum a se opus perficiendum ad manus habebam, lubens obtuli; quædam insuper illi suggerens, quæ ad ejus notitiam haud pervenisse existimabam. Viri hujus egregii Responsorias datas 13 Febr. 1754, ex quibus impensum illius in novum hoc opus studium, et causa simul impeditæ tandiu editionis discitur, hic subjicere, eruditis, spero, haud fore ingratum: Pluribus abhinc annis, inquit, novam Operum Alcuini editionem aggressus fui, ac trium annorum spatio, quantum in me fuit, absolvi. Ast, proh dolor! inedita ac sopita remanet ab anno 1745. Nec non bibliotheca Benedictina, quam ad umbilicum quoque perduxi. In regionibus enim nostris opera non nisi Gallico idiomate scripta sub prelo sudant, Latina vero in forulis et pulvere bibliothecarum jacent. Huc accedit gravis penuria mss. codicum, quorum ope et opera novæ editiones adornantur. Tanta est illa inopia in Gallia nostra et Lotharingia, ut in decursu laboris unum duntaxat detegere potuerimus, nempe tractatum de Processione sancti Spiritus ab Alcuino nostro inscriptum Carolo Magno imperatori coronato anno 800. Qualis et quantus ille sit tractatus, annuntiat Antonius Rivetus in Admonitione ad tom. VIII Galliæ Litterariæ, pag. x, x¡ et ́xп................ Precare pro peccatore annorum octoginta trium et mensium decem, qui nullo indiget adminiculo ad ambulandum, ad videndum, ad audiendum; sed mens sana in corpore sano, quod Dei donum est, et ei reddo corde et animo. › Hucusque Senecio venerabilis.

B

VII. Verum institutum illud societatis litterariæ Benedictina, quod D. Legipontius maximo cum fervore promovere laboravit, ad optatum effectum illo vivente perduci haud potuit; ipso vero ad cœlestes sedes abeunte penitus, quod dolens refero, et in cunis exspiravit, commercio litterario, quo prolem conceptam animari oportebat, simul abrupto. Totum igitur pondus propositi laboris, in adornanda nova Operum beati Alcuini editione, in debiles humeros meos recidit: quos tamen subtrahere nolui; sed recogitans difficultates non fugiendas esse, sed superandas, et omnia nos posse in eo qui nos confortat, credensque simul hunc laborem cessurum ad Dei gloriam et aliquem Ecclesiæ profectum, vel etiam ad rei litterariae commodum et quodcunque incrementum, memet ad opus cordate aggrediendum excitavi. Divini ergo auxilii spe fretus, virorum etiam doctorum, eorum maxime qui ubivis locorum thesauris veterum monumentorum custodiendis præsunt, adjumenta quærere, et bibliothecarum tam vicinarum quam dissitarum, in quibus codices huc pertinentes latere noveram aut suspicabar, fores pulsare constitui. Scripsi ad doctos illarum bibliothecarum custodes, ad alios eruditos magni nominis magnæque auctoritatis viros, ut thesauros latentes aut aperirent, aut aperiri juberent; atque ad meum usum primo operum ab ipsis servatorum catalogos, deinde ipsa opera me delecta, vel variantes lectiones inde excerptas mecum communica facerent. Quæ quidem res felicius quam sperare poteram, cessit, ita, ut Alcuinus meus longe ditior quam in collectione D. Quer-cetani aut D. Catelinoti fuit evaserit : quorum id ope, quibusque mediis id perfecerim, nunc paucis enarrabo.

C

VI. Acceptis hisce viri egregii litteris facile animadverti, editionem illam Operum beati Alcuini diu adhuc fore protrahendam, aut per obitum senis hujus tot jam annis gravati penitus deserendam, aut non nisi cum multorum monumentorum huc pertinentium, in variis bibliothecis etiamnum latentium de- D fectu prodituram. Per integrum ergo annum, debilitatis virium mearum conscius, deliberans, num difficili huic labori manum ipse admoverem, tandem opus tentare mecum statui. Hoc meum propositum eidem D. Catelinot initio anni 1755 per epistolam significavi, confisus tunc, quod a nova, quam animo et calamo conceperat et parturire moliebatur clariss. D. Legipontius supra laudatus, societate litteraria Benedictina, auxilium atque subsidia majora ad hoc opus facilius exsequendum conducentia essem adepturus. De hoc enim instituto idem D. Legipontius rev. D. Calmetum per litteras edocuit, doctosque sodales Congregationis Lotharingice, cui is tuae præfecturam gerebat, ut huic societati sese ajungi paterentur, invitavit singulariter vero D. Catelino eo permovit, ut collectanea sua, pro nova editione operum

:

VIII. Prima subsidia mihi venere e bibliothecis illustrissimorum capitulorum cathedralium Salisburgensis et Frisingensis, opitulantibus illarum ecclesiarum reverendissimis canon. capitularibus, præprimis D. comite de Saurau, eo tempore rev. archiepiscopi ac principis Salisburgensis ad comitia imperii hic Ratisbonæ legato plenipotentiario; et D. barone de Wertenstein, serenissimi ac eminentissimi cardinalis Bavari, episcopi Frisingensis, etc., etc., consiliario intimo, utroque bonoruin omnium luctu satis nuper erepto. Ambo summa cum benevolentia plures, quos inspicere cupiebam, codices e protiosissimis illis vetustatis reconditoriis subministrarunt, quorum ope varia anecdota obtinui, quorum aliqua ad edita emendanda, alia ad defectus maxime notabiles supplendos, alia denique ad opus novis opusculis augendum adhibere potui, prout suis semper locis notavi.

IX. Non minus benevolum, nec minus ad studia mea juvanda propensum expertus fui eminentissimum D. cardinalem Passioneum, jam antea de beato Alcuino, cujus epistolam ad Eanbaldum, nunc ordine quinquagesimam (a) tom. I, pag. 63, noiis varia eruditione refertis illustraverat, optime meritum hic ergo vir summus, fama eruditionis clarus et, dum viVejet, litteratorum Mecenas optimus a me imploratus, primo indicem omnium opusculs, um ad Aleninum pertinentium, in prædivite bibliotheca Vaticana cujus ille tunc præfecturam cum maxima sui nominis

(a) Secundum hujusce novæ editionis recensionem, quinquagesimam sextam. EDIT.

laude gerebat, servatorum ad me mitti curavit; dein- A dericus Temlerus regiæ Danicæ majestati a secretis. ceps vero ejusdem bibliothecæ custodibus, ut quæ ex eodem indice selegeram, descripta ad me dirigerent, mandavit. Inde ergo accepi : 1° libellum beati Alcuini ad monachos Gothiæ contra hæresin Felicis, hucusque desideratum, editum a nobis cum præfatione cl. Ď. Foggini; 2° libelium de Antichristo Alcuino suppositum; 3° libellum de Partibus orationis, de quo videatur monitum prævium ad part. v Operum Alcuini; 4o chartulas calculationis cursus lunaris et bissextilis præparationis. Demum variantes quasdam et meliores lectiones, quas suis locis addidi.

A. D. Scheidio ocius accepi epistolam humanitate plenam, qua mibi propensissima voluntate omnem operam suam addixit, et ad similem benevolentiam doctos Danos et Anglos, misso ad eos conspectu a me edito, persuadere velle promisit. Majora præstitit D. Klotzius, qui ut eumdem conspectum noviter vulgatum toti orbi litterario notum redderet, illum cum magna commendatione in Actis eruditorum Lipsiensibus anni 1760 pag. 233, recensuit, ac postea per epistolam ad strenue in cœpto opere pergendum, me animavit, oblatis quibusvis, quæ in illius potestate essent, subsidiis, donatoque libello paucis apud nos cognito et raræ eruditionis, in quo de eruditione Saxonis Carolini Alcuini discipuli, Vitembergæ sub præsidio D. Joannis Guilielmi de Berger disseritur.

X. His eminentissimi cardinalis beneficiis cumulatus, et fiducia tam promptæ benevolentiæ animatus ejusdem quoque consilium expetere non verebar, de edendis inter Opera beati Alcuini vel omittendis libris illis famosis, quos Carolinos appellant, de non adorandis imaginibus, quos quidam scriptores eidem Alcuino nostro tribuere volebant. Simul vero rogavi ut eosdem libros cum cod. mss. bibl. Vaticane, B quem litteris Longobardicis scriptum ibidem servari scripserat Aug. Steuchus de falsa Donat. Constantini contra Laureatium Vallam, lib. I, pag. 111, conferri jubeat, eum præcipue in finem, ut constare possit, an capitulum ultimum illorum librorum, quale in editione Severini Binii reperitur, genuinum sit, an, quod Goldastus adversus Binium contendit, spurium et confictum? Non reticuit eruditissimus cardinalis suam, quam mente tenebat sententiam, eamque mihi aperire dignatus est per epistolam Roma ad me scriptam Iv Kal. Febr. 1759, in hæc verba: ‹ In bibliotheca Vaticana nullus reperitur ms. cod. libros illos continens quos Carolinos de non adorandis imaginibus vocare solent. Quod pertinet ad eorum confutationem ab Adriano I compositam et Carolo Magno inscriptam, exstat illa in duobus mss. Codd., nempe Regio Vat. 1041 et 1062. Sed uterque Codex chartaceus est et admodum recens. Etsi vero ex forma litterarum aperte constet, in Gallia utrumque exaratum fuisse, neuter tamen indicat, ex quo vetustiore Codice, et in qua bibliotheca descriptus fuerit. Cæterum nihil dubito, Codicem 1062 illum ipsum esse, quem ad Gregorium XIII fuisse missum ex Gallia trait Severinus Binius. Cum autem enixe postules, utrum bonum censeam dare his quoque locum in appendice Operum Alcuini, candide dicam : non censere; nullam enim esse video alicujus ponderis conjecturam, quæ suadeat Carolum Magnum Alcuini opera usum fuisse in iis condendis libris, quos Carolinos appellant. Hactenus sapientissimus cardinalis, cujus consilium eo libentius secutus sum, quod revera nulla ratio, quæ alicujus ponderis haberi possit, succurrat pro opinione contraria, multæ vero et graves rationes prorsus persuadeant, beatum Alcuinum illorum librorum auctorem non fuisse, quas protuli infra in præfatione ad opuscula supposita.

D

XI. Hoc primum tentamen cum tam feliciter mihi cessisset, alias insuper vias explorare constitui, minime hæsitans, per illas me reperturum ampliora adhuc subsidia, et viros eruditos æque ad studiis meis succurrendum faciles. Quod ut promptius fieret, conspectum omnium opusculorum, quæ et quo ordine in nova editione comparere deberent, anno 1760 typis Montagianis vulgari feci: addito indice aliquorum codd. mss. in variis bibliothecis latentium: atque ita una quasi generali epistola viros doctos ad symbola sua huc conferenda invitavi ac provocavi; nec sane frustra; spe enim citius viri quidam et eruditione et libris editis celeberrimi ultro nec singulariter implorati suam operam obtulerunt. Inter quos primi fuere illustris D. Christ. Ludov. Scheidias serenissime familie Guelfice historiographus, operis laudatissimi : Origines Guelficæ aliorumque plurium scriptor. Cl. D. Christ. Adolphus Klotzius in universitate Halensi eloquentiæ et philosophiæ professor variis lucubrationibus et litterariis pugnis clarus; deinde illustris D. Christ. Fri

XIII. Aliam rursus viam labores meos juvandi causa in Hispania neinpe, tentavit prælaudatus D. Temlerus Optabam ex illius regionis bibliothecis, præsertim Escuriali et Toletana, nonnulla monumenta ibi, quod sciebam, servata adipisci, ad historiam erroris Adoptianorum, cujus Alcuinus maxima pars fuit, illustrandam conducentia: epistolam nimirum ineditam episcoporum Hispaniæ, sectatorum Elipanti archiepiscopi Toletani, ad episcopos Galliæ, Aquitaniæ et Austria scriptam, cujus potissimum causa convocatum fuit concilium Francofordiense anni 794, cujus ob detritos, ut prætendebatur, characteres non nisi initium et conclusionem dederat D. Henricus Floresius in sua España Sagrada, tom. V, pag. 557. Cupiebam pariter, libros Etherii ac Beati adversus ingruentem errorem Adoptianorum scriptos, et primum a Petro Stevartio cum aliis veteribus scriptoribus Ingolstadii anno 1616 elitos, cum cod. ms. conferri et inde emendari posse, eo quod editio illas in nonnullis locis manca et imperfecta esse videba-" tur; statueram siquidem aliquando libros illos correctiores in appendicem operum beati Alcuini refer

XII. Porro illustris D. Temleri propensionem insolitam et ardorem pro laboribus meis juvandis prorsus singularem, quo vocis præconio exornem vix habeo. Vir iste præclarus, nunquam antea mihi cognitus, ex Actibus Lipsiensibus de consilio meo edoctus, paulo post lectiones quasdam variantes epistolarum ac librorum de Trinitate, ex veteri editione Homiliarii Doctorum descriptas et a cel. Baluzio olim notatas, ad me misit, et ut opera sua pro libitu uterer, me cohortatus est. Hac viri optimi benevolentia fretus ipsum rogavi, ut si quos doctos viros in Anglia nosset, eos mihi conciliaret; ut beati Alcuini scripta, quæ in illius regionis bibliothecis servari ex catalogis librorum mss. Anglie et Hiberniæ, atque ex aliis eruditorum recensionibus noveram, perquirerent, et ea quæ expetieram pro gloria conterranei sui ad me destinarent. Non defuit petitis vir illustris; illius tamen conatus ibidem fuere frustranei. Responsum enimvero ex Anglia tulit doctis viris profecto indignum, nobisque ingratum: exspectare nos jusserunt ultra anni spatium, donec desiderata describi possent; simul vero pro scriptura ac labore unius hebdomade, mercedem pacisci voluere centum et ultra librarum sterlings. Et primam quidem conditionem in acceptis ferre voluissem; alteram vero, que turpis nobis visa est (et cui non videretur?), repudiare debui. Neque tamen fortuna, quæ in Anglia minus fuit propitia, me penitus deseruit; beneficio enim viri clarissimi D. de Brequigny, regiæ inscrip. et hum. lit. Academie socii, epistolas, quas maxime obtinere desiderabam, ab eodem, dum Christianissimi regis mandato anno 1764 Anglia bibliothecas perscrutaretur, ex cod. ms. bibliothecæ Harleiane descriptas accepi. Hujus ergo viri egregii benevolentiæ thesaurus iste litterarius ab omnibus eruditis in acceptis referendus est, ut prolixius narravi in Monito prævio ad Mantissam.

C

petitis vir humanissimus, cujus posthac benevolen-
tiam in aliis quoque rebus, quod æterna apud nos
memoria celebrabitur, utilissimam expertus fui. Ejus
ergo jussu doctissimus D. Philippus Ludovicus Lieble
in abbatia sancti Germani a Pratis bibliothecarius,
primo catalogum omnium opusculorum mss. ad Al-
cuinum pertinentium, quæ in bibliotheca regia Pa-
risiensi servantur; deinceps vero variantes lectiones
summa diligentia inde excerptas, et quædam anecdota
ad me misit, nimirum epistolam Alcuini ad Geor-
gium patriarcham Jerosolymitanum; et opusculum
de Orthographia. Hujus viri industria pariter de-
beo notitiam illarum epistolarum quas, tandiu in
bibliothecis Angliæ conclusas, nuper suis vinculis
solvit vir illustris D. de Brequigny, cujus supra me-
mini, et amplius memoravi in Monito prævio ad
Mantissam epistolarum (a) ubi tota detecti hujus the-
sauri historia ipsis hujus celeberrimi Academici ver-
bis narratur.

B

re, sicut in illorum conspectu typis vulgato significa- A
vi. Huic meo desiderio ut satisfieri posset, laudatus
Temlerus amicum in Hispania degentem, eadem
promptitudine ac zelo ad litteratorum labores juvan-
dos affectum, convenit, nempe D. Carolum Christo-
phorum Pluer regie legationis Danica Madriti ec-
clesiasten; qui vir præclarissimus ocius omnem
lapidem movit, viasque omnes tentavit, atque viros
doctos, quos in hunc finem quidpiam conferre posse
credebat, infatigabiliter sollicitavit, ut hisce votis
meis obsecundarent. Verum conatus illius plurima
reperere obstacula: fores enim bibliothecarum illa-
rum tantopere obseratæ sunt, ut nemini exterorum
ad illas accessus pateat, aut codices mss. ibidem
reconditos ulla ratione cuiquam pedicis ac manicis
suis solvere aliorum usum liceat. Reperit tamen
laudatus D. Pluer viram magni apud Hispanos et
apud exteros quoque nominis, D. Gregorium Majan-
sium generosum Valentinum, a quo, ob gestam ali-
quando præfecturam bibliothecæ regiæ, quæcunque
votis meis expetita obtineri posse spes magna afful-
sit. De hoc D. Majansio laudatus D. Pluer in litteris
e Portugo ad aquas minerales in montibus Granaten-
sibus d. d. x Jun. 1765, ita ad me scripsit: Non
omnino desunt (in Hispania) viri sapientia et erudi-
tione præstantes, quorum dux et antesignan is cele-
berrimus Greg. Majansius sine dubio censendus est.
Vir enim iste una cum doctissimo fratre Antonio
sese unice litteris consecravit. Regi cum esset a bi-
bliotheca Gregorius, ut invidiæ cederet, se hoc
munere sponte sua abdicavit. Tantum vero abfuit
ut ista rerum mutatio virum a litterarum amore
avocaret, ut calcar potius ipsi addidisse videatur.
Verum certe est, qui cum solida eruditionis laude
æquale inserviendi studium conjungat, excepto Gre-
gorio, in universa Hispania reperiri neminem. › Viro
igitur huic tantopere mihi laudato desiderium meum
per epistolam aperui, atque adjutorium illius, si
quod mihi impendere valeret, expetii, eo eventu fe-
lici, ut ab amicis suis tandem illam magni momenti
epistolam episcoporum Elipanti sectatorum ineditam
extorserit, quam is e cod. ms. Toletano descriptam
ocius ad me deferri curavit, addita epistola, quam
ad fidem rei conciliandam impressam exhibui. Codi-
cem tamen, in quo continetur memoratus Apologeti-
cus Etherii et Beati, quo cum editio Stevartii non
satis accurata conferri potuisset, nulla industria
obtinere potuit vir optimus, cui in hunc finem ejus-
dem Stevartii volumen typis impressum direxeram;
prout mihi significavit in epistola altera ibidem a
me exhibita. Quæ causa fuit mutati a me consilii,
quod etiam D. Catelinot placuerat, eosdem libros his
operibus jungendi, ut initio proposueram in conspe-
ctu operum istorum superius memorato. Quænam
alia idem D. Majansius, studiis meis sum opere
affectus, pro illustrandis Adoptianorum scriptis et
actis suggesserit, et humanissimis atque eruditissi-
mis illius epistolis intelligi potest, in Appendice II
a me relatis.

XV. Alter quoque ejusdem congregationis sodalis eruditissimus D. Jacques-Claude Vincent bibliothecarius abbatiæ sancti Remigii Rhemensis ab amico mihi addictissimo D. Joanne Francisco monasterii sancti Symphoriani Metensis monacho Benedictino, historiæ novæ ejusdem civitatis scriptore, excitatus opem non modicam mihi tulit, conferendo opuscula Alcuini mss. in bibliotheca sancti Remigii, et altera sancti Theodorici prope Rhemos servata, quorum differentes lectiones ad me missæ apprime servierunt ad veram lectionem multis locis restituendam. Cupiebam equidem simul conferri potuisse vitam beati Alcuini antiquam cum cod. mss. Rhemis quoque in bibliotheca monasterii sanctæ Mariæ servato, quo usus est D. Quercetanus, cujus nihilominus editio alicubi mendosa mihi videbatur. Verum idem mihi accidit quod olim D. Mabillonio, qui, ut ipse narrat in observationibus præviis in Vitam beati Alcuini, num. 3, codicem illum aliquando visum, ac postea, ut cum editis conferri posset, perquisitum, nancisci non potuit etiamnum enim neque in prædicta bibliotheca, neque in ejusdem catalogo manuscriptorum hujus Vitæ ullum vestigium reperitur, prout edoctus fui ex litteris amicissimi D. Caroli Lanceloti die 10 Martii 1776 ad me exaratis, cujus viri laboribus et industriæ singulari monasterium nostrum sancti Emmerami in acceptis fert sacrarum linguarum et elegantioris litteraturæ pleniorem eruditionem.

C

XVI. Grata demum mente recolenda est beneficentia reverendissimi ac dignitate simul atque multiplici eruditione illustrissimi S. R. I. principis et abbatis sancti Blasii D. Martini Gerbert. Ei in acceptis ferendum, quod nunc publicam lucem adeptæ sint epistolæ quædam ad Amalarium episcopum Trevirensem et Petrum Nonantulæ abbatem pertinentes. Unde etiam controversia de auctore epistolæ de Caremoniis baptismi, quam Canisius et Quercetanus Alcuini esse arbitrabantur, in luce collocata est, Sirmondique sententia pro eodem Amalario confirmata. D Neque sine laude prætereundi sunt duumviri in republica litteraria optime meriti et diffusa eruditione, quam præclaris suis operibus probarunt, celeberrimi; nempe D. Ocfelius bibliothecæ electoralis Monacensis; et D. Kollarius, Cæsareæ Vindobonensis, custodes et cultores solertissimi. Primus excusso ditissimo suæ curæ concredito thesauro, quidquid usibus meis aptum reperit, mihi tradidit, ac præterea multa laboribus meis accommodatissima consilia suggessit. Alter indicem omnium codd. mss. ad Alcuinum pertinentium in amplissima Cæsarea bibliotheca servatorum mihi benevole indulsit, et posthac lectiones variantes inde extrahi, easque una cum epistola inedita ad Aquilam, quæ nunc ordine 121 [Edit. nov. 161] est, ad me deferri curavit.

XVII. Hæc fere sunt subsidia, quæ pro explendis, augendis corrigendisque beati Alcuini Operibus ope novam. EDIT.

XIV. His viis, ad terminum mihi propositum felicius pertingendi, in Lotharingia, Italia, Anglia et Hispania haud omnino frustra tentatis, committere haud potui, quin etiam insigniores bibliothecas Galliæ consulerem, in quibus tam præclare versati sunt sodales celeberrimæ Benedictine congregationis sancli Mauri quamvis ab hoc proposito me avertere potuisset D. Catelinot supra laudatus, ad me scribens quod in Gallia et Lotharingia tanta sit mss. codd. inopia, ut in decursu laboris sui unum duntaxat detegere potuerit, nempe libellum de Processione Spiritus sancti. Nihilominus idipsum per memet experiri etiam volui. Scripsi igitur ad rev. D. Boudier, ejusdem congregationis tunc superiorem generalem, rogans ut quosdam suorum sodalium ad operam suam mihi commodandam permoveret. Non defuit meis

(a) Quod vide post Monitum in hancce editionem

[ocr errors][merged small]

virorum eruditorum obtinui. Porro in reliquis com- A Ratisbonensis, cujus contenta anecdota inter addenda memorandis, quæ ab aliis quibusdam bibliothecis ad et supplenda dare oportuit ad calcem Operum. me pervenerunt, minoris momenti, non est, cur diu- XX. Curam demum meam eo direxi, ut hæc editio tius lectorem detineam. Omnium enim opusculorum, majori lectorum commoditati servire possit. Quaquæ mihi usui fuere, mentionem semper feci in Mor propter loca quædam per meas aliorumque notas ilnitis præviis. Nunc ergo, quid in hac editione præter- lustrare studui : sanctorum Patrum sententias et inea præstitum a me sit, breviter enarrandum, ad ea, tegras nonnunquam commentationes, quas beatus compendii gratia, lectorem referendo, quæ in iisdem Alcuinus in sua commentaria suosque tractatus reMonitis ad singulas Partes additis, prænotavi.

tulit, ex optimis editionibus citavi; differentes ac aliXVIII. Ope nimirum codicum mss. vetustorum, quoties meliores lectiones adnotavi, et alia præstiti imo majorem partem coævorum ac optimæ notæ ; quæ hic commemorare longum esset, et ab atlento opusculorum quoque quorumdam separatii edito- lectore in ipso opere facile deprehendi possunt. rum, quorum copiam ex variis, quas laudavi, biblio- XXI. Quod ordinem quo singula opuscula in hac thecis habui, editionem D. Quercetani prope ubique, collectione disposita fuerunt, concernit, diversus est præter libros adversus Felicem et Elipantum scriptos, ab illo quem oblinenl in editione D. Qnercetani. quorum nulli vetusti codices reperiri potuerunt, cor- Initium copi ab epistolis, quas collector laudatus perexi; multa loca corrupta suz integritati restitui; nultimo loco dedit, ob hanc potissimum rationem, monumenta nonnulla, quæ ad hæc usque tempora et quod ab eruditis avidius expetantur, et quod ex condita delituerunt, collegi, iisque hanc meam edi- illis, tanquam fonte limpidissimo, majorem partem lionem locupletavi: inter quæ præprimis memorandæ , profluxerint, quæ de Vita beati Alcuini sum comsunt epistolze ultra septuaginta , quas prioribus, ante B mentatus ; et ideo tanquam testimonia fidelissima quam illae ad me e bibliotheca Harleiana pervenissent, haberi debeant illorum omnium quæ ibi narrantur et jam prope prelo absolutis, per modum Mantisse ad crilice expenduntur. Epistolas sequuntur secundum dere oportuit(a). Reliqua anecdota et nunc primum in dignitatem materiarum opuscula exegetica, dogmalucem eruta in Elencho operum statim subjiciendo lica, liturgica et moralia; historica seu Vitæ sancompendii causa signo stellæ * notavi. Porro opuscula

ctorum, poetica, grammatica, rhetorica et dialectidubiæ auctoritatis, atque omnino spuria et beato Al- ca; illa demum , que exstant , astronomica, de cuino supposita a genuinis, quibus in priori editione cursu et saltu lunæ ac bissexto. Idem deinde ordo commista fuerunt, separavi : de quibus eruditi le- servatur in opusculis dubiis et supposititiis. gere non gravabuntur Monita prævia unicuique Et hæc fere sunt quæ in novissima hac Operum opusculo præfixa. Demum toti huic collectioni tripli- beati Alcuini editione pro mea tenuitate inter lot et cem Appendicem adjungere visum est, cujus consilii varia officii mibi incumbentis negotia, quæ totum peng rationem quoque reddidi in Monito prævio.

hominem sola exposcunt, prestare potui : quod etiam XIX. His omnibus prelo pene absolutis forte for- munus.impedimento fuit, ne opus, quod in statu matuna ad manus meas delatus est cod. ms. vetustissi- joris quietis cæptum fuit, citius absolveretur , au: mus, circa medium sæc. ix scriptus, repertus nuper accuratius expoliretur. Quod sequi bonique habeant in bibliotheca collegii sancti Pauli hujus urbis nostræ c benevoli et eruditi lectores.

(a) Vide Monitum editoris novi.

COMMENTATIO FROBENII

DE VITA

VITA BEATI F. ALBINI SEU ALCUINI

DE NOVO EX GENUINIS ACTIS ET ILLIUS SCRIPTIS CONCINNATA.

PROOEMIUM.

necessum duxit ; illamque suze editioni, præfationis Viri eruditi, qui sanctorum Ecclesiæ Patrum alio

loco, præfixit. Quæ quidem industria tunc saslicere

poluit ad Alcuinum nostrum ex opusculis tunc deterumque veteris ævi celebrium scriptorum operibus colligendis, aut nova editione vulgandis, operam na

D Clis plenius cognoscendum. Nihilominus cum ex scri

ptis noviter nunc repertis, quæ D. Quercetani notivarunt, non tantum in illustrandis scriptis , verum etiam in ordinandis gestibus et actibus illorum, suo

tiam fugerunt, commentationi viri hujus clarissimi

novam lucem conciliari, et quæ adhuc obscura reque tempori assignandis omnem diligentiam adhibuerunt , ut nimirum virorum sua ætate tam illu

manebant, plenius elucidari posse comperimus; opestrium non tantum eruditio et doctrina, hujus nostræ

ram nostram, in Vita beati viri de novo concinnanda, ætatis hominibus ac posteris communicarelur; ve

et quæstionibus quibusdam hinc inde motis enodanrum etiam illorum virtutes, quibus quondam præsul- dicabunt, ut confidimus, eruditi lectores ; quorum

dis positam, haud importunam aut inutilem fore juserunt, ad imitandum proponerentur. Idem consilium

tamen rationabili desiderio, Vitam nonnunquam priin hac nova beati Alcuini Operum editione sequi nostri muneris esse credidimus. Quamvis enim velu

mævam ac ipsius D. Quercetani cormentationem

inspiciendi et consulendi , deesse noluimus, seul stus quidam et prope coætaneus scriptor anonymus Vitam heali viri ex narratione Sigulfi ejus disci

utramque ad finem hujus nostræ elucubrationis exs

hibebimus. puli posteris commendaverit, illius tamen narratio

CAPUT PRIMUM. nes, solida crisi et nonnunquam veritate destitutas esse, diu conquesti sunt eruditi. Proplerea vir illu

De beati Alcuini variis nominibus, patria, parentibus, stris D. Andreas Quercetanus correctiones plures illi

fratribus, etc. adhibere, novamque Vilam beati Alcuini ex propriis I. Nomen Alcuini varie in variis scriptis ac codiciLius scriptis et Operibus a se vulgalis, concinnare bus exaratum reperitur. In vetustioribus quidem ex

correctioribus chartis, in epistolis maxime quas A sancti Augustini ibidem præfectum, nominis simili-
coævo prope charactere scriptas deprehendimus,
nomen suum ipse, ut conjicere licet, frequentius ex-
pressit scribendo vel Albinus vel Alchuinus, vel, dum
ad Davidem suum, ad Homerum, ad Damoetam, ami-
cos alios familiarius scribebat, Flaccus Albinus aut
Albinus Flaccus. Reliquas igitur appellationes, qua-
les a posterioribus scriptoribus exaratæ leguntur, ut
Alboinus, Alkoinus, Alchwinus, Alquinus, etc., im-
peritia scribentium aut duræ aspirationi dictantium,
credam esse attribuendas. Nimis ergo acute non-
nulli hujus nominis originem per fictas prorsus deri-
vationes et vocum compositiones inquirunt cum Heu-
tero, qui in Eymis Alcwin interpretatur: undique
rem facientem augentemque, a verbo Gwin, quod
apud Germanos lucrum significat. Cæterum, Alcuin
seu Alchuin nomen patrium Germano-Saxonicum
fuisse videtur, quod posthac meliore et Latino voca-
bulo Albinus, efferre voluit; prout fecisse apparet
in epistola ad Elipantum scripta, qui in sua Respon-
soria ad nomen istud alludens insigni scommate
ipsum vocat Albinum nigredine teterrimum.

tudo, et temporum aliqua vicinitas imposuit, ut scri-
bit Harpsfeldius sæc. ix, c. 14, apud eumdem Alfor-
tum 1. cit. num. 8. Et sane, si scriptores illi narra-
tionem ven. Beda de Albino suo accuratius expen→
dissent, suum errorem facillime deprehendissent.
Narrat enim in libri v cap. 21 Albinum jam anno
710 in regimine monasterii sancti Augustini Cantua-
riensis Adriano successisse: et in prologo laudat
illum tanquam abbatem reverendissimum et doctis-
simum, non a se, sed a beatæ memoriæ Theodoro
archiepiscopo et ab Adriano abbate in illa ecclesia
Cantuariensi, ubi Beda nunquam munus docendi obi-
vit, institutum fuisse. Insuper ven. Beda Albinum
illum sui opusculi Historiæ gentis Anglorum au-
ctorem ante omnes et ajutorem laudat, cujus
opera et consilio in illa Historia concinnanda se usum
fuisse profitetur. Quæ omnia profecto Alcuino nostro
convenire haud posse, quisque vel parum attentus
facile perspiciet. Consule, si placet, que contra Rey-
nerum solide disputat Alfortus 1. cit. Inferius pariter
monstrabimus, beatum Alcuinum nunquam fuisse
ven. Bede discipulum. Anastasius Bibliothecarius
in Vita Adriani I papæ mentionem facit cujusdam
Albini, quem vocat regis Caroli deliciosum, qui cum
Georgio episcopo et Gulfardo abbate missus sit a
rege bellum Longobardicum suscepturo ad sedem
apostolicam anno 775. Verum hic Albinus deliciosus
alius est ab Alcuino nostro, qui illo anno Eboraci
adhucdum residens, necdum in Galliam transmigra-
verat. Vocatur tamen et ipse noster Alcuinus deli-
ciosus regis Caroli a Sigeberto Gemlacensi, Trithe-
mio et aliis, quorum testimonia suo loco inferius
afferemus. Vide Mabil. libr. xxiv Annal., num. 45,
pag. 226.

B

H. Pronomen Flaccus, quod nonnunquam ante vel postposuit, e baptismate hausisse cl. Quercetano in præfat. num. 2 visum est. Vero tamen similius est, nomen hoe esse ascititium, quo beatus Alcuinus inter familiares, quos in artibus liberalibus ac scientiis excolendis socios habuit, uti consuevit, ex more scilicet sui temporis, de quo in epistola 184 (nunc 125) ad Gundradam, cognomento Eulaliam ita scribit:

Sæpe familiaritas nominis immutationem solet facere, sicut ipse Dominus Simeonem mutavit in Petrum, et filios Zebedæi, filios nominavit tonitrui : quod etiam in antiquis vel his novellis diebus probare poteris. Flaccus ergo nomen fuit Alcuino ascititium, vel ab ipso electum; Alcuinus vero seu Alchuinus primæv ævum et proprium. Quapropter loco inscriptionis Operum illius, qua cl. Quercetanus, auctoritate Sixti Senensis et aliorum quorumdam deceptus, primo, ut ipse fatetur num. 2 præfat. usus est, ponendo: Albini Flacci Alchuini, nos ubique posuimus: Flacci Albini seu Alcuini; in contextu vero nostro semper Alcuinus scribimus, quod et frequentius fieri ab eruditis comperimus. Verum in his diutius immorari operæ pretium non est.

III. Sollicite vero cavendum est ne hic noster Albinus seu Alcuinus confundatur vel cum Albino abbate Cantuariensi, a ven. Beda in prologo et lib. v Hist. Angl., cap. 21, laudato, et ad quem ejusdem Bedæ exstat epistola Analect. Mabillonii novæ editionis pag. 398, vel cum Albino Leonis III papæ cubiculario, cujus meminit Eginhardus in Annalibus ad annum 799, vel demum cum Albuino monacho Hersfeldensi. De duobus quidem posterioribus pauciores sunt, qui se in errorem hujus confusionis induci passi sunt; de priori vero Albino, cujus ven. Beda meminit, plerique paulo recentioris ætatis scriptores hallucinati sunt: et quidem Clemens Reynerus, vir alias apprime doctus, Apostol. Benedict. in D Anglia tract. I, sect. 1, pag. 34 seqq., multis contendit, eumdem esse Albinum Bedæ, quem vocat, discipulum et Caroli Magni magistrum; hancque ait esse communem historicorum traditionem; nec repugnare existimat ætatem Bedæ et Alcuini (quam difficultatem D. Quercetanus obmovebat), quoniam, ut credebat, Alcuinus ætatem centum annorum attigit vel etiam superavit, quippe qui in epist. 38 (nunc 45), ad Carolum, se senem valde annosum esse indicat.

IV. Verum hanc Reyneri opinionem solide reprobat R. P. Michael Alfort Annal. Eccles. Britan. tom. II, ad annum 710, num. 4 et seqq., demonstrans, traditionem historicorum quæ prætenditur, nec communem esse, nec talium virorum, qui vetustatis haberent sigillum, sed quorumdam mediæ ætatis, qui ad pauca respicientes facile pronuntiant. Istis ergo qui putant Alcuinum Cantianum fuisse, et cœnobio

V. De hujus ergo nostri Flacci Albini seu Alcuini nunc patria et parentibus paucis, quantum ex certis monumentis elicere potuimus, disseramus. Illum in Scoticis Britanniæ partibus natum fuisse quidam Scotia historici existimarunt, inter hos Buchananus, lib. v. Hist., non a familia, sed a gente Scotorum, qui se Albinos sua lingua vocant, nomen suum traxisse contendit. Alios quoque, ut hic D. Quercetanus notavit, reperire est qui illum in comitatu Midlesexiæ, non procul a Londino oriundum dixerunt. Verum nihil est quod in unius alteriusve partis patrocinium ex monumentis vetustatis possit adduci : illorum ergo scriptorum sententia unice probanda est, qui beatum Alcuinum ex proprio ipsius testimonio Eboraci in Northumbriæ regno natum fuisse affirmant; ita enim ipsemet scribit in epist. 5 (nunc 6), ad Eboracenses: Vos fragiles infantiæ meæ annos materno fovistis affectu; et lascivum pueritia tempus pia sustinuistis patientia, et paternæ castigationis disciplinis ad perfectam viri edocuistis ætatem. › Enimvero an non ibi natus censeatur, ubi non tantum in virum excrevit, sed et pueritiam, imo et infantiam exegit? sed crebra forte, quam beatus Alcuinus in suis epistolis facit, Nordanhumbrorum mentio, qui regiones Scoticas usque ad Edinburgi fretum possidebant, prædictis scriptoribus rerum Scolicarum ansam dedit, inquit D. Quercetanus, ut in Scotia procreatum eum suspicarentur. Legi quoque de hac quæstione meretur Richardus Smitheus Florum Hist. eccles. Anglorum libro 11, cap. 12, sect. 5, num. 2.

VI. Non eadem certitudine constat quo genere beatus Alcuinus, aut quibus parentibus fuerit oriundus: quod quidem ipsemet ferme tacuit, et nullus actuum illius aut Vitae scriptorum prodidit. Auctor Vitæ ejus initio cap. 1, nobili illum gentis Anglorum prosapia exortum asserit. Et rursum num. 7 ejusdem cap. indicat, tyrones scholæ Eboracensis, inter quos et Alcuinus numerabatur, e classe nobilium fuisse : erat, inquit Ecgberio præsuli, cujus disciplinæ puer quoque Alcuinus traditus fuerat, ex nobilium filiis grex scholasticorum. Hæc generis beati Alcuini nobi

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »