Obrazy na stronie
PDF
ePub

οἰκονομικός, ἢ πολλοὺς καὶ λέγεται πολιτικός. Ἐγκαλοῦσι δὲ οἱ Πλατωνικοὶ τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τέσσαρα ἐγκλήματα· πρῶτον ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ διαιρέσει τὸ γένος ἑνὶ εἴδει ἑαυτοῦ πάντῃ ταὐτόν ἐστιν· οἷον τὸ ζῷον διαιρεῖται εἰς λογικὸν καὶ ἄλογον, καὶ οὐ πάντῃ ταὐτόν ἐστι τὸ ζῷον τῷ λογικῷ, ἐπεὶ πῶς ἑαυτὸ τῷ ἀλόγῳ παράσχοι; ἐνταῦθα δὲ ταὐτὸν τὸ πρακτικὸν τῷ πολιτικῷ· καὶ ὁ πρακτικὸς γὰρ ἤ ἕνα κοσμεῖ ἢ ὀλίγους ἢ πολλούς, καὶ ὁ πολιτικὸς ὁμοίως ἢ ἕνα ἢ ὀλίγους ἢ πολλοὺς κοσμεῖ. Tertio autem loco Elias haec dicit p. 32, 18 sqq.: τρίτον ἔγκλημα, ὅτι οὐκ ἀεὶ ὁ ὀλίγους κοσμῶν λέγεται οἰκονομικός, ὁ δὲ πολλοὺς πολιτικός· τί γὰρ ποιεῖ (δ) ἐπὶ τῶν οἴκων τῶν ἐχόντων πλείονας ἀνθρώπους τινῶν πόλεων; ἔσται γὰρ τότε τὸ οἰκονομικὸν πολιτικὸν καὶ τὸ πολιτικὸν οἰκονομικόν. Quibus locis allatis, quamquam Elias οικονομικόν ab Aristotele ipso esse compositum 1) male iudicat, tamen apparere censeo partitionem illam tractatus Coislin. minime esse improbandam, sed Peripateticorum ratione esse institutam.2)

[ocr errors]

Iam restat quaestio, quid sit iudicandum de vocibus ἀμίμητος et μιμητή. Significat autem illud μιμητός id, quod imitari possumus aut imitati sumus, non id, quod ipsum uμýoɛws est particeps. Quem sensum hoc loco requiri ex eis apparet, quae demonstravit Immischius 1. s. s. p. 259 sq. et p. 263 sq. Nam Aristotelis doctrinam hoc tractatus loco subesse constat. Praeterea est commemorandum in Aristotelis arte poet. c. 6 p. 1449 b 21 haec exstare verba: περὶ οὖν τῆς ἐν ἑξαμέτροις μιμητικῆς (scil. ποιήσεως) καὶ περὶ κωμῳδίας ὕστερον ἐροῦμεν et c. 8 p. 1451 a 28: χρὴ οὖν, καθάπερ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις μιμητικαῖς ἡ μία μίμησις ἑνός ἐστιν. Itaque Kaibelius FCG. p. 50 adn. 2. proposuit lectionem μιμητική, quae sine dubio in textum est recipienda. Nam novum argumentum infra proferam. Sed ad illud αμίμητος accedamus, quod hoc loco ipsum quoque proprio quodam sensu adhibetur. Significat enim eam poesin, quae expers est μιμήσεως. Sed scriptum legimus apud Aristotelem personatum in problem. p. 591 a 6: ✈ dióti tà μèv ἀμίμητα τὰ δὲ μιμητὰ τῇ ψυχῇ. Hoc autem loco ea sunt ἀμίμητα, quae nemo imitari potest, atque illud uuntáά eam habet vim, de qua supra egimus. Eodem autem sensu vocabulum illud adhibetur in Euripidis vita (schol. in Euripidem ed. E. Schwartz vol. I p. 4, 5): καὶ τοῖς μέλεσίν ἐστιν ἀμίμητος παραγκωνιζόμενος τοὺς μελοποιοὺς σχεδὸν πάντας. Sed apud Proclum Neoplatonicum invenitur locus, ubi Platonis artis poeticae partitio tractatur. Singula autem artis vocabula cum sint simillima eorum, quae in tractatu Coislin. scripta legimus, illius 1) Dicit p. 33,45: διὰ δὲ τὸ οἰκονομικὸν γέγραπται αὐτῷ ὁ Οἰκονομικός. cf. Zellerum 1. s. s. p. 181. 2) Quae cum ita sint, non recte de hac quaestione iudicavit Bernaysius in,,Zwei Abhandlungen über die aristotelische Theorie des Drama" p. 140 itemque Kaibelius 1. s. s. p. 63 sqq.

*) Aristoteles personatus ipse quoque illud μιμητικός adhibet in problem. ΙΘ 918 6 18: διὸ καὶ οἱ διθύραμβοι, ἐπειδὴ μιμητικοὶ ἐγένοντο, οὐκέτι ἔχουσιν ἀντιστρόφους, πρότερον δὲ εἶχον. Sed haec verba spectant ad artem musicam. cf. Janium, musici scriptores Graeci (Lips. 1895) p. 39 sqq.

verba hoc loco subiungam. Conferas velim ea, quae scripta exstant in Procli Diadochi in Platonis rem publicam commentario (ed Kroll.) vol. I p. 14, 15 sqq.: Δεύτερον δὲ ἦν ἐπὶ τούτῳ κεφάλαιον, ὁποῖόν ἐστιν τῶν λόγων τὸ εἶδος, καθ ̓ ὃ διέθηκεν τὴν πραγματείαν ταύτην ὁ συγγρα φεύς. τοῦτο δὲ οὐ πολλῶν οἶμαι δεήσασθαί μοι λόγων, ἀλλ' ἀναμνῆσαι χρῆναι μόνον, ὅτι καὶ αὐτὸς ἐν τῷδε τῷ συγγράμματι [ΙΙΙ p. 392 d. ss.] τρία φησὶν εἴδη λέξεως ὑπάρχειν, τὸ μὲν δραματικὸν καὶ μιμητικὸν μόνως τῆς κωμῳδίας λέγων καὶ τραγῳδίας, τὸ δὲ ἀφηγηματι κὸν καὶ ἀμίμητον, οἷον καὶ οἱ τοὺς διθυράμβους γράφοντες καὶ οἱ τὰς ἱστορίας τῶν γεγονότων ἄνευ προσωποποιίας μετέρχονται· τρίτον δὲ τὸ μικτὸν ἐξ ἀμφοτέρων, οἵαν καὶ τὴν ̔Ομήρου ποίησιν εἶναι, τὰ μὲν ταῖς τῶν πραγμάτων ἀφηγήσεσι, τὰ δὲ ταῖς τῶν προσώπων μιμήσεσι πεποικιλμένην. Hoc autem loco illud αμίμητος idem fere est atque μιμήσεως expers. Sed mea quidem sententia minime est neglegendum Proclum 1. s. s. Platonis doctrinam praebere, quae invenitur in rei publicae libro III c. 7 394 B sqq. Ρ. Quo loco illud μίμησις alio sensu adhibetur atque in Aristotelis arte poetica. Apud Platonem enim l. s. s. vim habet imitationis orationum,1) Aristotelis sententia μίμησις regulam atque normam suppeditat de omni artis genere iudicium proferendi. Apud Proclum autem l. s. s. illud δραματικὸν καὶ μιμητικόν ita est explicandum, ut μιμητικόν artiorem vim habeat, quam apud Platonem invenimus. Aliter autem res se habet in tractatu Coislin.

[ocr errors]

Ubi illud μιμητική nam sic esse scribendum cum ex aliis locis supra allatis tum ex his Procli verbis cognoscimus Aristotelis ratione esse interpretandum Immischius demonstravit 1. s. s. p. 259 et 263. Quae cum ita sint, mea quidem sententia auíuntov alium sensum habet loco illo Procli, alium in tractatu Coislin. Tamen censeo optimo iure Procli verba argumento esse posse in tractatu Coisl. illud αμίμητος recto stare talo et illud μιμητική esse praeferendum illi μιμητή.

Iam de artis poeticae partitione nobis erit agendum. Primo autem loco commemoranda sunt Platonis verba in rei publ. lib. III p. 394 B sqq. tradita, quem locum exscribere opus non est, praesertim cum sit notissimus et supra Procli verba sint allata, qui Platonis locum tractavit. Ceterum conferas velim Immischium 1. s. s. p. 259. Hanc autem tripartitionem inveniri praecipue apud eos auctores, qui poesis bucolicae habent rationem, idem dicit l. s. s. p. 262. Veluti scriptum legimus apud Zieglerum in Codicis Ambrosiani 222. scholiis in Theocritum p. 2 (cf. Ahrensium proleg. Theocrit. p. 7): πᾶσα ποίησις τρεῖς ἔχει χαρακτῆρας διηγηματικόν, δραματικὸν καὶ μικτόν. τὸ δὲ βουκολικὸν μῖγμα ἐστὶ παντὸς εἴδους καθάπερ συγκεκραμένον· διὸ καὶ χαριέστερόν ἐστι τῇ ποικιλίᾳ τῆς κράσεως, ποτὲ μὲν συγκείμενον ἐκ διηγηματικοῦ, ποτὲ δὲ ἐκ δραματικοῦ, ποτὲ δὲ ἐκ μικτοῦ, ἤγουν διηγηματικοῦ καὶ δραματικοῦ, ὁτὲ δὲ ὡς ἂν τύχῃ. εἰς ὅσον δ ̓ οἷόν τέ ἐστι, τὰ τῶν ἀγροίκων ἤθη ἐκμάσσεται, τερπνῶς πάνυ τοὺς τῇ ἀγροικίᾳ σκυθρωποὺς καὶ τὸν βίον

1) cf. Finslerum: Plato und die aristotelische Poetik. Lips. 1900 Ρ. 17 sqq. et Immischium 1. s. s. p. 259.

χαρακτηρίζουσα 1) (αὕτη ἡ ποίησις). ἐκπέφευγε δὲ τὸ ἄγαν ἁδρὸν καὶ ὑπέρογκον τῆς ποιήσεως.) Paulo autem ampliorem textum praebet Anecdoton Estense III, 6): ὅτι πάσης ποιήσεως τρεῖς ἐχούσης χαρακτῆρας, διηγηματικόν, δραματικὸν καὶ μικτόν. τὸ βουκολικὸν ποίημα μῖγμά ἐστι παντὸς εἴδους, ὥςπερ συγκεκραμένον τῇ ποικιλίᾳ. διὸ καὶ χαριέστερόν ἐστι τῇ ποικιλίᾳ τῆς κράσεως. ποτὲ μὲν γὰρ διηγηματικόν ἐστι, ποτὲ δὲ δραματικόν, ποτὲ δὲ μικτόν. ἔστι δὲ δραματικὸν μὲν τὸ μηδαμῇ γε ἐμφαῖνον τὸ πρόσωπον τοῦ ποιητοῦ, διηγηματικὸν δὲ τὸ διόλου ἐμφαῖνον,4) μικτὸν δὲ τὸ πῇ μὲν ἐμφαῖνον, πῇ δὲ οὔ. ἐν πᾶσι δὲ ὅσον οἷόν τε τὰ τῶν ἀγροίκων ἤθη ἐκμάσσεται, τερπνῶς πάνυ τοὺς τῇ ἀγροικίᾳ σκυθρωποὺς λόγους χαρακτηρίζουσα. ὅθεν ἐκπέφευγε τὸ ἄγαν ἁδρὸν καὶ ὑπέρογκον τῆς ποιήσεως. Theocriti autem prolegomena sunt adhibita in proleg. Hesiod. p. 5, 8 sqq. Gaisford.): Ιστέον ὅτι πᾶσα ποίησις τρεῖς ἔχει χαρακτῆρας· διηγηματικόν, δραματικὸν καὶ μικτόν. καὶ διηγηματικὸν μέν ἐστι ἐν ᾧ ὁ ποιητὴς μόνος φαίνεται φθεγγόμενος, ὥςπερ ἐνταῦθα ὁ ποιητὴς Ἡσίοδος μόνος ἐν παντὶ τῷ συγγράμματι φαίνεται διαλεγόμενος· δραματικὸν δὲ ἐν ᾧ οὐδαμοῦ ὁ ποιητὴς φθέγγεται, ὥςπερ ἐν ταῖς κωμῳδίαις ὁρῶμεν καὶ ταῖς τραγῳδίαις γενόμενον. μικτὸν δέ, ἐν ᾧ ὅ τε ποιητὴς διαλέγεται καὶ πρόσωπα εἰσῆκται διαλεγόμενα, οἷον ἐν τῇ Ἰλιάδι ἐμφαίνεται. Απαντες δ ̓ οὗτοι οἱ χαρακτῆρες ἐν τοῖς βουκολικοῖς τοῦ Θεοκρίτου ἐοίκασιν ὑπάρχειν · καὶ μῖγμα παντός ἐστιν εἴδους καθάπερ συγκεκραμένον ᾧ καὶ χάριέν ἐστι τῇ ποικιλίᾳ τῆς κράσεως, ποτὲ μὲν συγκείμενον ἐκ διηγηματικοῦ, ποτὲ δὲ ἐκ δραμα τικοῦ, ποτὲ δὲ ἐκ μικτοῦ ἤγουν διηγηματικοῦ καὶ δραματικοῦ. Quae verba quam arte cohaereant cum eis, quae scripta exstant in anecdoto Est., primo obtutu apparet. Nec vero neglegendum est anecdoton Est. magna cum probabilitatis specie Tzetzae nos in altera huius dissertationis parte esse attributuros eundemque ad Hesiodum prolegomena conscripsisse. Praeterea commemorandum est διηγηματικῷ χαρακτῆρι exemplo esse Hesiodum. Simili autem ratione apud Diomedem (p. 54 Kaibel) exegetici generis species affertur: ἱστορική . . . ut est Ἡσιόδου γυναικῶν κατάλογος. Dramatici autem generis exempla commemorantur tragoedia et comoedia eadem ratione atque a Platone 1. s. s. et a Diomede, qui haec dicit p. 53 Kaibel.: δραματικόν . . . ut se habent tragicae et comicae fabulae.' Tertio autem loco invenimus Iliadem. Conferas velim haec Diomedis verba: κοινοῦ vel communis species prima est heroica, ut est Iliados. Apud Platonem scriptum legimus: ἡ δ ̓ αὖ δι' ἀμφοτέρων ἔν τε τῇ τῶν ἐπῶν ποιήσει. Similes loci infra afferentur. Memoratu autem

1) Inde a verbis Πᾶσα ποίησις usque ad verbum χαρακτηρίζουσα eadem verba inveniuntur etiam in codice Mediceo 37. cfr. Zieglerum p. 98.

2) In hypothesibus quoque ad singula Theocriti carmina conscriptis et apud Iunium Philargyrium in commentario ad Vergili Bucolica composito inveniuntur haec artis vocabula. Sed hac de re infra agemus.

3) cf. alteram huius dissertationis partem.

4) cf. Origenem vol. III p. 286, 4 Klostermann.: τὸ γὰρ διηγηματικὸν πρόσωπον πανταχοῦ ὡς ἴσασιν καὶ οἱ περὶ παντοδαπούς γενόμενοι λόγους) ἐστὶ πρόσωπον τοῦ συγγραφέως.

5) cf. Immischium l. s. s. p. 251 adn. 1 et p. 262 adn. 1.

dignum esse mihi videtur hisce locis Platonis doctrinam inveniri uno loco mutatam. Dicit enim ille: ἡ δὲ δι ̓ ἀπαγγελίας αὐτοῦ τοῦ ποιητοῦ· εὕροις δ ̓ ἂν αὐτὴν μάλιστα που ἐν διθυράμβοις. Contra a posterioribus pro hisce verbis certum exemplum mulierum catalogi Hesiodei est positum. Artissime autem cum prolegomenis Theocriteis cohaerere mihi videntur `ea, quae scripta legimus apud Villoisonum in anecd. Graec. vol. II p. 186 adn. 1: τρία εἴδη ποιήσεως· διηγηματικόν, μιμητικὸν καὶ μικτόν. διηγηματικὸν μέν, ὅτε τὸ τοῦ ποιητοῦ πρόσωπον ἐμφαίνεται· μιμητικὸν δέ, ὅτε διάφορα πρόσωπα ὁ ποιητὴς μιμεῖται· μικτὸν δέ, ὅτε καὶ τὸ τοῦ ποιητοῦ πρόσωπον ἐμφαίνεται, καὶ διαφόρων προσώπων μίμησις.1) ἄλλως · διηγηματικόν, ἡνίκα ὁ λόγος ἐκ ποιητικοῦ μόνου προσώπου λέγεται)· μιμητικόν, ὥςπερ αἱ κωμῳδίαι καὶ αἱ τραγῳδίαι· ἐν τού τοις γὰρ τὸ τοῦ ποιήσαντος οὐκ ἐμφαίνεται, ἀλλὰ μιμεῖται ἕτερα πρόσωπα · μικτόν, ὡς αἱ ῥαψῳδίαι τοῦ ̔Ομήρου.) Hanc autem Platonis doctrinam rhetores quoque in usum suum converterunt eis locis, ubi de narratione agunt. Veluti scriptum legimus apud Nicolaum, qui saeculo p. Chr. n. V. fuit, in progymnasmatis vol. III p. 455, 18 Sp.: τῶν διηγημάτων τρεῖς τὰς πάσας πρὸς ἀλήθειάν φασιν εἶναι διαφοράς τὰ μὲν γάρ ἐστιν ἀφηγηματικά μέν, ὅσα ἀπὸ μόνου τοῦ ἀπαγγέλλοντος προσώπου εἰσίν, οἷα παρὰ Πινδάρῳ· δραματικὰ δέ, ὅσα ἀπ' αὐτῶν τῶν ὑποκειμένων προσώπων ἐστὶ μόνον μὴ παρεμφαινομένου τοῦ συντιθέντος προσώπου, μικτὰ δὲ τὰ ἐξ ἀμφοῖν τοῦ τε συντιθέντος καὶ τῶν ὑποκειμένων συγκείμενα προσώπων, οἷα τὰ ἀφηγηματικά, τὰ δὲ δραματικά, τὰ δὲ μικτά.4) Nam quod Pindarus aphegematici generis auctor affertur, mea quidem sententia optime quadrat ad Platonis doctrinam, praesertim cum ille re vera scripserit dithyrambos.5) Eadem fere verba atque apud Nicolaum inveniuntur apud anonymum in scholiis ad Apthonium conscriptis Rhet. Gr. II p. 13, 17 Walz.: ἄλλοι δὲ τῶν διηγημάτων τὰ μέν φασιν εἶναι ἀφηγηματικά, ὅσα μόνον τὸ ἀπαγγέλλον ἐμφαίνει πρόσωπον, ὡς τὸ τοῦ Πινδάρου· τὰ δὲ δραματικά, ἐν οἷς τὸ τοῦ συντιθέντος οὐ παρεμφαίνεται πρόσωπον, καὶ τὰ τῶν τραγῳδῶν καὶ τὰ κωμικά τὰ δὲ μικτὰ ἐν οἷς τό τε τοῦ συντιθέντος πρόσωπον καὶ τὰ ὑποκείμενα πρόσωπα ἐμφαίνεται, οἷα τὰ τοῦ Ὁμήρου και Ηροδότου. Doxopatres") autem in homiliis ad Apthonium II p. 206, 30 sq. Walz. haec habet verba: Ζητεῖται, διατί τῶν διηγημάτων καὶ κατὰ πράγματα, κατὰ μὲν τὰ πρόσωπα, ὅτι τὰ μὲν αὐτῶν ἀφηγηματικά ἐστιν, ὅσα ἀπὸ μόνου τοῦ συντι

1) Eadem verba inveniuntur in Etymol. Gud. ed. Sturz. p. 681, 8 sqq. 2) cf. ea, quae infra p. 52 de hypothesibus ad Theocritum conscriptis demonstrabimus. 3) Similia praebet Phavorinus in lexico suo s. v. ποίησις. cf. Reitzensteinium, Gesch. der gr. Etymol. p. 219 adn. 1.

4) Eadem fere inveniuntur in scholiis ad Apthonium vol. II p. 578, 18 W. cf. Consbruchium in comment. in honorem Studemundi conscriptis p. 234 adn. 1. 5) cf. Schroederi Pindari carmina p. 406 sqq.

6) Sic esse scribendum apparet ex locis allatis. Walzius scripsit ὑφηγηματικά,

sed in apparatu critico adnotavit: Mon. ἀφηγηματικά.

7) De ratione, quae inter hos tres auctores intercedit, conferas velim Graevenium in Herm. vol. XXX (1895) p. 471.

θέντος προσώπου ἀπαγγέλλονται, τὰ δὲ δραματικά, ὅσα οὐκ ἀπὸ τοῦ συντιθέντος, ἀλλ ̓ ἀπὸ τῶν ὑποκειμένων· τὰ δὲ μικτά, ὅσα ἀπ' ἀμφοτέρων, τοῦ τε συντιθέντος καὶ τῶν ὑποκειμένων· κατὰ δὲ τὰ πράγματα, ὅτι τὰ μὲν αὐτῶν ἀληθῆ εἰσι, τὰ δὲ ψευδῆ, τὰ δὲ ἀμφίδοξα. Quae ultima verba mihi quidem aliqua ratione videntur cohaerere cum Asclepiadis Myrleani doctrina, quam de historia protulit. Scriptum enim legimus apud Sextum Empiricum πρὸς γραμματικούς § 252 p. 655,25 Β: τῆς γὰρ ἱστορίας τὴν μέν τινα ἀληθῆ εἶναί φησι, τὴν δὲ ψευδῆ, τὴν δὲ ὡς ἀληθῆ.1)

Iam ad Romanos transeamus. Nam apud eos quoque Platonis partitio invenitur in eis scriptis, in quibus poesis bucolica tractatur et quae ab eiusmodi commentationibus pendent. Veluti apud Probum2) in comment. in Verg. Buc. et Georg. vol. III, 2 p. 329 ed. Thilo-Hagen. scriptum legimus: Omne carmen in tres characteres dividitur: dramaticon, in quo personae tantummodo locuntur, diegematicon, in quo solus poeta, micton, ubi promiscue et poeta et persona. Omnium specierum eclogas in Bucolicis posuit. Dramatici erit prima (E. I, 1): Tityre, tu patulae; diegematici erit (E. IV, 1): Sicelides Musae, paulo maiora canamus, mixti (E. VI, 1): Prima Syracosio dignata est ludere versu.' Itaque primo p. Chr. n. saeculo a Vergilii interpretibus hanc doctrinam in commentariis ad eius bucolica conscriptis esse adhibitam intellegimus, qua in re Theocriti interpretum rationem eos secutos esse censeo. Haud scio an Theo grammaticus, quem ad Theocritum commentarium scripsisse constat,3) Romanorum auctor fuerit. Similia autem praebet Servius ad Eclog. III v. 1 vol. III, 1 p. 29, 18 sqq. ed. Thilo-Hagen.: novimus autem tres characteres hos esse dicendi: unum, in quo tantum poeta loquitur, ut est in tribus libris georgicorum, alium dramaticum, in quo nusquam poeta loquitur, ut est in comoediis et tragoediis; tertium mixtum, ut est in Aeneide; nam et poeta illic et introductae personae loquuntur. hos autem omnes characteres in bucolico esse convenit carmine, sicut liber etiam iste demonstrat.' Hoc loco commemoranda esse videntur ea, quae apud Iunium Philargyrium scripta legimus in explanatione in Bucolica Vergilii I vol. III, 2 p. 2 ed. Thilo-Hagen.: Est enim modus dramaticos, est exegematicos, est mictos. Dramaticos est, in quo personae inducuntur, exegematicos, qui et didascalicos dicitur, in quo poeta solus loquitur, mictos est ex utroque constans.' Nam quamquam singula artis vocabula ab Iunio Philargyrio prolata non prorsus cum locis supra allatis congruunt, tamen singulorum generum definitiones ad hanc memoriae traditae partem esse referendas iudico. Apud Graecos quoque eiusmodi definitiones aetatem tulerunt. In scholiis enim Londin. ad Dionysium

1) cf. B. A. Muellerum: de Asclepiade Myrleano, Lips. 1903, p. 29. 2) Commentarium Vergilianum sub Probi nomine servatum re vera grammatico illi esse assignandum nuperrime demonstravit F. Marxius in prolegomenis ad Lucilium conscriptis (Lips. 1904) vol. I p. LXXII sqq. Quae cum ita sint, ea quoque corruunt, quae de Probi commentario exposuit Thilo in annal. Fleckeisen. vol. 149 (1894) p. 290 sqq.

3) cf. Ahrensium in bucol. Graec. rel. vol. II p. XXVII. Artemidorus num scripserit commentarium, est incertum. cf. eundem 1. s. s. p. XL.

« PoprzedniaDalej »