Obrazy na stronie
PDF
ePub

44

ATHRYLITE DAFYDD IONAWR.

nerth ei enaid i wasanaeth ei Dduw. iddo. Cardotodd Homer ei fara mewn Gallasai dynion eraill wneud yn gyffelyb, dallineb; ond ymrysonodd saith dinas ond yr oeddynt hwy, fel

ar ol hyny am yr anrhydedd o gael

eu cydnabod yn lle ei enedigaeth. Cyf“Llongau wrth ddryll angor,”

ansoddodd Milton ei “Goll Gwynfa”

mewn tlodi, gwarth, a dallineb, ond yn yn cael eu lluchio oddiamgylch am na

awr prin y mae y ddaear yn ddigon ëang feddent ar sefydlogrwydd bwriad.

i gynwys ei glod. Ganwyd y “Pererin”

o athrylith John Bunyan mewn cell ADRAN V.

fechan yn ngharchar Bedford, ond yn

awr nid oes un teyrn yn ysgwyd ei TEILYNGDOD CYMHAROL.

deyrnwialen dros gynifer o ddeiliaid yn

holl barthau y ddaear. Cyfansoddodd Fel gweithiau un dyn yn yr iaith

Dafydd Ionawr ei “anfarwol sylweddol Gymreig, hòna yr eiddo Dafydd Ionawr

waith” mewn iselder disylw, neu ddiryr uwchafiaeth ar gyfansoddiadau pob

myg ddiystyriaeth. Bwytai ac yfai Cymro o ran enwogrwydd llenyddol a dynion fel arferol, a gadawsant Gywydd moesol. Y mae wedi gwneud mwy, ac

y Drindod ar wyneb y maes. Ond wedi gwneud yn well na neb arall. In

ni threngodd yn yr oerfel. Y mae awr Mewn cynllun a medr nid ymddangosodd

ei ddyrchafiad yn nesu. Os oes gwir eto ei gymhar. Ceir ambell un â gwell

mewn hanesyddiaeth ac athroniaeth, ac defnyddiau, ond â llai o fedr llenyddol.

os oes bwriad mewn Rhagluniaeth, sicrCeir eraill yn fwy celfyddgar gyda def

haodd y bardd ei fynydd yn uchel. Pe nyddiau gwaelach. Mewn grymusder

y gwrthodai dynion gydnabod athrylith cyflawn ac mewn prydferthwch cydnerth,

ni adewid ef yn ddidyst gan y coed a'r teilynga coffawdwriaeth Dafydd Ionawr

cerig. Ond ni esgeulusir ef gan ddyniongydnabyddiaeth barchus yr holl feirdd wrth fraint a defod beirdd ynys Prydain. “A thing of beauty is a joy for ever.” Nid ydym am boni mai bardd y Drin

"Y mae prydferthwch yn dragwyddol hedd.” dod fu y mwyaf defnyddiol o feirdd Cymru. Na, o ran defnyddioldeb y mae William Williams o Bantycelyn fel angel

Deugain mlynedd yn ol yr oedd tri yn ebedeg yn nghanol y nef, mewn

dyn yn byw yn nhref Dolgellau-triwyr

gonest, ond hollol wahanol yn eu tueddcymhariaeth i bawb arall. Yn anffodus dewisodd Dafydd Ionawr ymddilladu

iadau meddyliol, -bardd, cludydd, a

masnachydd. Canodd y bardd i'r Drinmewn gwisg a'i caua am byth o'r cysegr. Ymdrwsiodd Williams yn ei wisgoedd

dod, dilynodd y cludydd ei bedrolfen, a

gwerthodd y masnachydd ei nwyddau. offeiriadol, a chyneuodd dân ar allor Duw, yr hwn na ddiffoddir yn ei ffurf

Yn rhestr y tanysgrifwyr at Gywydd y ddaearol ne's y diffydd y marworyn olaf

Drindod ni chyfarfyddir åg enwau William

Rees a Robert Oliver; ac er ei fod yn o ddaear a chreigiau Cymru yn y goddaith cyffredinol. Parha Dafydd Ionawr yn

eithaf cydnabyddus â'r ddau, dichon eu "Fardd Teulu” i'r coeth, y llenydd, a'r

bod yn rhy werinol gan y bardd eu ceisio, doethwr Cristionogol, tra y pery yr iaith.

oblegid ar y mawrion yr oedd am bwyso Ond â Williams i mewn ac allan o flaen

pan y gallai. Bu ef farw, buont hwythau y bobl. Bloesg-lefara babanod ei odlau,

feirw, ond yn Robert Oliver Rees, Wyri'r cenir hwynt yn y gynnulleidfa fawr, a

masnachydd a'r cludydd, gwelir Rhag

luniaeth yn codi offeryn i ddwyn y bardd siriolir glyn cysgod angau â'u cerddoriaeth. Fel bardd awenyddol dichon ei

i sylw y genedl, gan yr hon y gwrandewir fod goruwch Dafydd Ionawr, ond yr

ef yn llawen. O'r masnachdy wrth dal

cen tý Robert Oliver arweinir ef i olau oedd yn amddifad o'i rymusder a'i gyflawnder, ac yn annhraethol islaw iddo

dydd; ac yr udgenir wrth iddo esgyn i fel celfyddydwr llenoraidd. Nid ydym

orsedd clod, a gosod coron anfarwoldeb

ar ei ben, “Fel hyn y gwneir â'r gwr a yn gwneud y sylwadau hyn er iselu

chwenycho Athrylith ei anrhydeddu.” Dafydd Ionawr, ond yr ydym yn eu

Gellid yn hawdd argraphu mewn cynyg fel teyrnged gyfiawn i athrylith a

llythyrenau aur ar glawr pob llyfr o'r chymeriad • peraidd ganiedydd Cymru,” enw yr hwn ni welir yn fynych yn mysg

argraphiad hwn, eiriau nodedig yr awdcoflyfrau brawdoliaeth y beirdd.

wr ei hun:-“ Wele brawf o'r hyn a all Er ei

ymroddiad a dyfalbarhad ei gyflawni: holl wallau llenyddol, y mae ei “Olwg

dyma gofadail o gariad ben Frython at ar Deyrnas Crist” yn gydymaith teilwng

wlad, ac o ffyddlondeb Cristion i'w i “Gywydd y Drindod."

Arglwydd a'i Feistr."

Tra y parbao Cader Idris i ymwisgo yn ADRAN VI.

y cwmwl llwyd; tra y clywir Cymraeg

yn cael ei siarad is ei chysgodau; a thra DIWEDDGLO.

y byddo dynion i'w cael a fawrygant

brydferthwch, rhinwedd, a duwioldeb, Ni's gall athrylith farw. Ni's gellir

bydd ei weithiau yn gofgolofn ddigonol i dodi barn angau yn ei erbyn. Y mae nerth bywyd annherfynol yn perthyn ATHRYLITH DAFYDD IONAWR.

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]

CLUDFA o waith Bardd clodfawr,-Hawddammor! , Meiddiodd agor dôr y “ Daran”-er maint
Sydd yma'n wych drysawr:

O'r mellt a ddaeth allan;
E fydd i'n DAFYDD IONAWR,

Tynerwch tannau arian, O fewn ei waith, fyw yn awr.

Er hyn a geir yn ei Gan.
Mawredd a gafodd Meirion--o'i eni

O'r fann nen uwchben chwibanodd,-golwg
O fewn ei chyffinion;

Tua'r gwaelod daflodd,
Gwiw iawn yw ei ganeuon,

Ar y “Diluw” mawr, mawr, daliodd, Duwinydd, Awenydd Ion.

Ac yna y drem yn Gan drodd.
Hoffai, coleddai lwyddiant-yr Awen ;

O Gathl“ IOSEPH," gu ei thlysau,-hedodd
Trwy ei oes hir y cânt;

Hyd y "MIL BLYNYDDAU,"
A'i gân i Dduw Gogoniant

Auraidd eu clwm, Gerddi clan A'i oes hir a roes y sant.--Tegid.

Dygymmydd Duw a'u gemman! HEben Fardd.

WELE'n awr i lenorion-anwylaidd

Hen Walia hyfrydlon
Gowd llwyr o ganiadau llon

Ionawr mawr, ener Meirion.
Bardd Ionawr ddirfawr ei ddawn-oedd fanwl

Ddifeinydd tra chyflawn;
Ei goeth enwog Waith uniawn,

Heb len gudd, o'n blaen a gawn.
Perffaith rymuswaith moesawl-diwallau

Ydyw oll, a buddiawl,
Syw oleuddysg sylweddawl,

Plaid i'r gwir, pelydrog wawl.
Ei gu wiwddoeth Gywyddau-Synwyrlawn

Sy'n arlwy per seigiau;
Gwledd flasus ryglyddus glau

I'r beirddion ar eu byrddau.
Ei ddestlus ddawnus farddoniaeth-nchel

Sydd iachus athrawiaeth;
Pob brawddeg yn ffriwdeg ffraeth

Dan addurn Duwinyddiaeth.
Olrheiniodd, eiliwr hynod,-odidawg

Weithrediadau'r Drindod;
Ei bêr fwyn iaith a'i brif pod

Ydoedd dyrchafu'r Duwdod.
Cronicl o waith cywreiniol-ereswych

I'r oesau dyfodol;
Bri urdduciant barddonol,

Gwiwder iaith gaed ar ei ol.
Bydd sôn am DDAFYDD IONAWR-ei fawrddysg

A'i fardd waith dieisawr,
Tra erys uwch têr orawr
Y Berwyn a'r Moelfryn mawr.-Meurig Ebrill.

Un o ddawn DAFYDD IONAWR-hyuodwn

Mewn adail o fynawr;
Y wlad yn up, bleidia'u awr

Rydd-garol fardd o'i gorawr.
Cyssegredig-gwas ei Greawdwr-oedd

Y defoyddiol awdwr ;
Pen i gamp Awen y gwr,

Erioed, oedd ei Waredwr.
Gwerth aur o'r Ysgrythyrau-a gynnwys

Ei geision bryddestau;
Nid oes dyn a'i destynau

Yn fwy i'r Ion, i'w fawrhâu.
Ni weiniai ei Awenydd-i gân ffo

Neu i ffol rigymydd;
Gwydfyd i'r ynfyd ni rydd,

Na gwall-air i gellweirydd.
Gwir i gyd oedd geiriau'i gân,-o'r pur-yd

Y darparai'r cyfan;
Nithio'i holl wenith allan

Yrasai 'mhell yr ûs mân.
Mae y gwaith yn fflam i gyd,-a gwreichion

Goruchiawl wefr tanllyd,
Gwres yng nghainc y gwersi 'nghyd,

Dilyna'i odlau enyd.
Mae'n adeilad, mewn delw,-yn gywrain

Heb un gareg-lanw;
Meini nadd, cymunai phw'

Heb un gwyrog ben garw.
Darllenir ei wir eiriau,-oriau maith,

Ar y MIL-BLYNYDDAU,
Meib Meirion, y' mhob muriau,
JA Môn hen, fydd i'w mwynbâu
Ei farddoniaeth ef rodd inni-isel

Ioseph yn ei fawrfri;
Olaf loes DYLIF &'i li'

A ddarluniodd ar lenni.
Clyw'n' dwrw rhwys gwlaw'n y DARAN-oddiar
Ei ddarluniol amcan;

(len 11 Doeth enan ystwyth anian 4 Ydyw gwisg enaid ei gân. I'r DRINDOD yn glod gweledig--canodd

Accenion coethedig;
Ei iaith ydoedd blethedig
Adlais o gerdd dlysa' gwig

ADFEDDIANNU DAFYDD IONAWR-yn llyfr

A wpa'o lles yn ddirfawr;
Heddyw, i'w Emyo, hawddammawr!

Na bo bwrdd mwy heb y BARDD MAWR.
Eryrgyrch ei Arwrgan-a chwyfiodd

Yn uchafion Anian,
Dyrchafodd, e dyosodd dân

O fanpau'r Nef ei hupan!
I Wynfa'r DDWY FOL HANFOD-ehedodd

Ar adep myfyrdod,
Hyd i wrandaw y " DRINDOD"
Yn selio'r HEDD islaw'r Rhod.

Sai' ei gyhoeddus Gywyddau-ar gael

Fel rhyw gof-golofnau;
Adail ynt i'w dalentau,
Daena glod ei Awen glan. Gwalchmai.

[ocr errors]

Os Ionawr a roes ini-yn Meirion

Un mawr i'w gofnodi,
Ei loew ddawn, ni welodd hi

Na Ionawr, na phenwyni.
Newydd oedd, ni wywodd hi,- i wywai

E'n ei awydd ati;
Dalia'i nerth, odlaí i pi

Yn ei hepaint yo heini'.
Dilwgr ydoedd pob dalen-a lwy brodd

Ei oleu bryd Awes;
Esgyn i fysg cân Nef wen

Yr ydoedd ar ei haden.
Ei ddibalog feddyliau-a nofient

Mewn nefawl syniadau;
Tâp ei gerdd at destun gau

Ni roe Ionawr aur-epau.
Ei “ daran" ef drwy y nen-sy eglur,

Sigla y ffurfafen;
Llewych y byllt oll uwch ben,

Rai ebrwydd, dania'r wybren.
Twrf annwfnt dros y terfynau,-damchwa

Yo dymchwel mynyddau,
Rhu hydrwyllt y rhaiadrau,

A moroedd yn ymryddhâu,
I fwrw'u helfen farwol-yn ddylif

Na ddaliai'r creig oesol,
I lenwi yn olynol

A barn Duw bob bryn a dôl.
Hyn oll a geir yn ei waith,-a chriau

Tra chroewon Anobaith
Rhai ddaliwyd, gan oer ddylaith,

Dan lid a nerth y dòn laith.
Dewi a welodd y dyli'-a'i rym,

Ei rwysg mawr, a'i gefnlli',
A'i feirwon yn niferi

Oer a llwm ar war y lli'.
Noah welodd yn hwylio-ar y dwr

Uwchlaw'r dòn a'i chyffro,
A Ior Nef, i'w arwain o,
Yn nawdd a tharjan iddo.-Caledfryn.

Cof enw Dafydd sydd a'i sail-ar elfen

O'r eilfyd, nid adfail;
Iddo ef Awen ddi ail

A gyfododd gofndail.
Dawn a dysg yn adwaen deddf,- yn enyn

Gan yni pob cyneddf;
Anian a gras'n enwog reddf

Fu'n ddylif 'i Awen ddileddf.
Ail ei anwyl Awenydd-i dduwiol

Dda Awen y Psalmydd;
Un a'i ddawn yn enw i'w ddydd,

Bardd iawn yn bur Dduwinydd.
Ei ymroddiad mawreddol-i ganu

Gogopiant Duw'n hollol;
Awdl y ffydd, nid odli ffol,

Astudiai yn wastadol.
Arweiniai yr Awenydd-i wybod

Gwir ddyben ei Rhoddydd;
Prif ddyben yr Awen rydd

Woai dyfu yn nawn Dafydd.
Yma, nofiai mewn afon-o ddyfroedd

Ddifyra'r nefolion ;
Wrth nofio rhagddo ar hon

Yr aeth i'r cefnfor weithion.
Ei afonig droes yn fwydiant,-fe aeth

Yo fôr o ogoniant!
Ni wêl craff seraph na sant

Ymylau i'r môr moliant.
Dwg ei ganiad ei ogoniant-i sylw

Oes oleu'r Mil flwyddiant;
le, mwy rhwydd y'i mawrhánt,

A'i nefol win a yfant.
Ei holl waith sy'n llwythogo fuddiolaf

Feddyliau ardderchog;
I Try o'i wythi toreithiog
W Gost y llyfr, ei gost â lløg. 1)
Gorhoffus cael argraffiad o'i holl waith

Yn nn llyfr, heb golliad;
Myper hwn, yn wir mae'n rhad,

Un o oesawl gyawysiad.
Ein brawd a roes i'n bro drysawr,-a bydd

Y' mhob oes yn werthfawr;
Heirddion dirf feirdd, yn dorf fawr,
Dyf o ddawn Dafydd Ionawr.

Y Parch. D. Jones, Carnarvon.

EGINYN a ddug Ionawr-i Feirion

A fwriai ffrwyth gwerthfawr,
A eron aeddfed rhinweddfawr

Athrylith o fendith fawr.
Dewi Ionawr, mâd Awenydd,-a gaiff

Ei goffa'n dragywydd;
Ei enw fo a'i Awen tydd

Yn fawr enw i Feirionydd.
Godidog ehediadan-ei feddwl

A fyddant yn berlan;
A thrysor gwerth i'r oesau

I fynu o hyd ei fwyuhân.
Ei ddawn ufudd oedd yn nefol-ei chwaeth,

A choethaidd ragorol;
Diwair un, nid ai ar ol

Sal addysg ausylweddol.
Awen oedd ei Awen e-un gywair

Ag Awen mab Iesse;
Gwnai edryd y gân adre'

I eilio'n wir fawl y Ne'.
O rinwedd ei bêr rawnwin,-heb w'rafun,

Dewch i brofi'n ddibrin;
Rbydd y wang yn rhwydd ei win,
Eiysir ei feluswin.-G. Hiraethog.

HENFFYCH well i gell y gân!
0 dywyllwch daw allan
Lafur mawr ein Ionawr ni,
A'i lopaid o oleuni!
E beidia adwybodaeth,
Cwla iawn yw, cilio wnaeth,
A marw a wna ym Meirion, 11

Ac yn eu lle CANU llon!
Yn fflwch dyolwch a dalwn-i Rees,

Ac yn rhwydd ei parchwn;
Ei glod am hyn a gludwn-drwy'n bro-dir, ti
MA gwn ei molir gan naw miliwn !

Byd o heddwch boed iddo,
A'r Nef yn ei arwain o.

Evan Evans, Tymawr, Towyn.

[graphic]

LLYFR dewrfardd, llafur dirfawr!-pan ogladd 1

Y pinyglau marmawr,
Ei gampwaith, y mydrwaith mawr,
Fydd enw i Dafydd Ionawr.

I'R oesau dyma drysor;-hwn a fydd

Yn feddiant anhebgor;
Per ffrwythau dïau'n ddi dòr

Dyf o ddawn Dafydd Ionor. Meirionwr tra mawr ridwedd,-yn ei waith

Ni fyoai ef wagedd
I'w wyro yn ei fawredd

Ar hyd ei fywyd i'w fedd.
O'r golwg er ei gilio-i fynwent,

Y fan mae'n gorphwyso,
Ei gyfoeth fydd i'w gofio,

Dïammau, fyth; dyma fo. Barddoniaeth, buraidd anian,-loneiddiaf,

Lawn addysg dra diddan;
Sylweddol ragorol gâu,
Rbagora ar aur ag arian.-Elen Egryn.

# Golygir yn yr englyn hwn a'r rhai canlyn "Cywydd y Daran" a "Chywydd y Diluw.

Y dy fuder mawr.
Ogladd, a burying, a depositing in.

CYWYDD Y DRINDOD.

WEDI EI DDIWYGIO A'I HELABTHU

GAN YR AWDWR.

¥ Crydydd argraffiad.

RHAGYMADRODD YR AWDWR

I'w AIL ARGRAFFIAD BWRIADEDIG 0 GYWYDD Y DRINDOD.

Yn y flwyddyn 1793 mi a gyhoeddais bortreiad ammherffaith o'r Gwaith canlynol. Gan i Dad y trugareddau a Duw pob diddanwch ganiattau i mi amser a rhyddid, gyda phob difrifwch a diwydrwydd meddwl mi a adystyriais y Gwaith, gan ei ddiwygio a'i anghwanegu, megis y mae yn fwy cyfattebol i ardderchawgrwydd y testun dirfawr a gogoneddus nag yr ydoedd y cyhoeddiad cyntaf. Angenrheidrwydd a osodwyd arnaf. Nid dim llai na chyflawn grediniaeth mai fy nyledswydd oedd hyn a barasai i mi lafurio mor ehelaeth. Tra bum yn ei gyfansoddi, mawr fu y llafur, a mawr fu y dirmyg. Ond yr awr hon i'm Harglwydd a'm Hiachawdwr yr wyf yn diolch, mawr yw fy nghysnr a’m hyder tuag at Dduw. Efe yn unig a ddichon roddi y cynnydd; ac i'w Enw mawr Ef y byddo y gogoniant yn dragywyddol. Amen.

CYWYDD Y DRINDOD:

Yn cynnwys (ym mysg pethau eraill) Cwymp yr Angylion colledig; Creadigaeth y Byd; Colledigaeth Paradwys; a'r Dwr Diluw.

Yn ail, ac yn fwy pennodol, Genedigaeth, Bywyd, Dïoddefaint, Adgyfodiad ac Esgyniad ein Harglwydd Iesu Grist; a thrwy ei Haeddiant Ef, ac er ei fwyn Ef yn unig, Duw Dad yn cymmodi â dyn.

Yn drydydd, Doniau a Rhadau y Glân Yspryd yn cyfaddasu'r Etholedigion i fwynhâu Bywyd tragywyddol yn y Nefoedd.

Duw a feddalhaodd fy nghalon; a'r Hollalluog a’m cythryblodd, Job xxiii. 16.

Gwn, Arglwydd, mai cyfiawn yw dy Farnedigaethau; ac mai mewn ffyddlondeb i'm cystuddiaist, Salm cxix. 75.

Fy nerth a'm cân yw'r Arglwydd; ac y mae Efe yn Iachawdwriaeth i mi, Ecsod. xv. 2.

Ni fernais i mi wybod dim yn eich plith ond Iesu Grist, a hwnnw wedi ei groeshoelio, 1 Cor. ii. 2.

Pan ddel Efe, sef Yspryd y Gwirionedd, Efe a'ch tywys chwi i bob Gwirionedd, Ioan xvi. 13.

« PoprzedniaDalej »