Obrazy na stronie
PDF
ePub

44

ATHRYLITH DAFYDD IONAWR.

a

nerth ei enaid i wasanaeth ei Dduw. iddo. Cardotodd Homer ei fara mewn Gallasai dynion eraill wneud yn gyffelyb, dallineb; ond ymrysonodd saith dinas ond yr oeddynt hwy, fel

ar ol hyny am yr anrhydedd o gael

eu cydnabod yn lle ei enedigaeth. Cyf“Llongau wrth ddryll angor,”

ansoddodd Milton ei “Gol Gwynfa”

mewn tlodi, gwarth, a dallineb, ond yn yn cael eu lluchio oddiamgylch am na awr prin y mae y ddaear yn ddigon ëang feddent ar sefydlogrwydd bwriad.

i gynwys ei glod. Ganwyd y “ Pererin

o athrylith John Bunyan mewn cell ADRAN V.

fechan yn ngharchar Bedford, ond yn

awr nid oes un teyrn yn ysgwyd ei TEILYNG DOD CYMHAROL.

deyrnwialen dros gynifer o ddeiliaid yn

holl barthau y ddaear. Cyfansoddodd Fel gweithiau un dyn yn yr iaith

Dafydd Ionawr ei “anfarwol sylweddol Gymreig, hòna yr eiddo Dafydd Ionawr

waith"

mewn iselder disylw, neu ddiryr uwchafiaeth ar gyfansoddiadau pob myą ddiystyriaeth. Bwytai ac yfai Cymro o ran enwogrwydd llenyddol a

dynion fel arferol, a gadawsant Gywydd moesol. Y mae wedi gwneud mwy, ac

y Drindod ar wyneb y maes.

Ond wedi gwneud yn well na neb arall.

ni threngodd yn yr oerfel. Y mae awr Mewn cynllun a medr nid ymddangosodd

ei ddyrchafiad yn nesu. Os oes gwir eto ei gymhar. Ceir ambell un â gwell

mewn hanesyddiaeth ac athroniaeth, ac defnyddiau, ond â llai o fedr llênyddol. haodd y bardd ei fynydd yn uchel. Pe

os oes bwriad mewn Rhagluniaeth, sicrCeir eraill yn fwy celfyddgar gyda defnyddiau gwaelach. Mewn grymusder

y gwrthodai dynion gydnabod athrylith cyflawn ac mewn prydferthwch cydnerth,

ni adewid ef yn ddidyst gan y coed a'r teilynga coffawdwriaeth Dafydd Ionawr cerig. Ond ni esgeulusir ef gan ddyniongydnabyddiaeth barchus yr holl feirdd wrth fraint a defod beirdd ynys Prydain. “A thing of beauty is a joy for ever." Nid ydym am bồni mnai bardd y Drin

“Y mae prydferthwch yn dragwyddol hedd." dod fu y mwyaf defnyddiol o feirdd Cymru. Na, o ran defnyddioldeb y mae William Williams o Bantycelyn fel angel dyn yn byw

yn nhref Dolgellau-triwyr

Deugain mlynedd yn ol yr oedd tri yn ebedeg yn nghanol y nef, mewn cymhariaeth i bawb arall. Yn anffodus gonest, ond hollol wahanol yn eu tuedd. dewisodd Dafydd Ionawr, ymddilladu masnachydd. Canodd y bardd i'r Drin

iadau meddyliol.-- bardd, cludydd, Ymdrwsiodd Williams yn ei wisgoedd dod, dilynodd y cludydd ei bedrolfen, a offeiriadol, a chyneuodd dân arallor gwerthodd y masnachydd ei nwyddau. Duw, yr hwn na ddiffoddir yn ei ffurf

Yn rhestr y tanysgrifwyr at Gywydd y ddaearol ne's y diffydd y marworyn olaf

Drindod ni chyfarfyddir åg enwau William o ddaear a chreigiau Cymru yn y goddaith

Rees a Robert Oliver; ac er ei fod yn cyffredinol. Parha Dafydd Ionawr yn

eithaf cydnabyddus â'r ddau, dichon eu Fardd Teulu” i'r coeth, y llênydd, a'r oblegid ar y mawrion yr oedd am bwyso

bod yn rhy werinol gan y bardd eu ceisio, doethwr Cristionogol, tra y pery yr iaith. Ond à Williams i mewn ac allan o flaen

pan y gallai. Bu ef farw, buont hwythau y bobl. Bloesg-lefara babanod ei odlau, masnachydd a'r cludydd, gwelir Rhagi

feirw, ond yn Robert Oliver Rees, wyri'r cenir hwynt yn y gynnulleidfa fawr, a siriolir glyn cysgod angau â'u cerddor

luniaeth yn codi offeryn i ddwyn y bardd iaeth. Fel bardd awenyddol dichon ei

i sylw y genedl, gan yr hon y gwrandewir fod goruwch Dafydd Ionawr, ond yr

ef yn llawen. O'r masnachdy wrth daloedd yn amddifad o'i rymusder a'i gyf- dydd, ac yr udgenir wrth iddo esgyn i

cen tý Robert Oliver arweinir ef i olau lawnder, ac yn annhraethol islaw iddo fel celfyddydwr llênoraidd.

Nid ydym

orsedd clod, a gosod coron anfarwoldeb yn gwneud y sylwadau hyn er iselu

ar ei ben, “Fel hyn y gwneir â'r gwr a Dafydd Ionawr, ond yr ydym yn eu

chwenycho Athrylith ei anrhydeddu.”

Gellid yn hawdd argraphu mewn cynyg fel teyrnged gyfiawn i athrylith a chymeriad “peraidd ganiedydd Cymru,”

llythyrenau aur ar glawr pob llyfr o'r enw yr hwn ni welir yn fynych yn mysg

argraphiad hwn, eiriau nodedig yr awdcoflyfrau brawdoliaeth y beirdd.

wr ei hun :-"Wele brawf o'r hyn a all

Er ei holl wallau liênyddol, y mae ei “Olwg dyma gofadail o gariad ben Frython, at

ymroddiad a dyfalbarhad ei gyflawni; ar Deyrnas Crist” yn gydymaith teilwng ei wlad, ac o ffyddlondeb Cristion i'w i “Gywydd y Drindod.”

Arglwydd a'i Feistr."

Tra y parbao Cader Idris i ymwisgo yn ADRAN VI.

y cwmwl llwyd; tra y clywir Cymraeg yn cael ei siarad is ei chysgodau; a thra y byddo dynion i'w cael a fawrygant

brydferthwch, rhinwedd, a duwioldeb, Ni's gall athrylith farw. Ni's gellir bydd ei weithiau yn gofgolofn ddigonol i dodi barn angau yn ei erbyn. Y mae nerth bywyd annherfynol yn perthyn ATHRYLITH DAFYDD IONAWR.

DIWEDDGLO.

[merged small][ocr errors][merged small]

D.S. Cyflewyd yr Englynion hyn yn ol amser eu derbyniad.

[merged small][merged small][ocr errors]

Wele'n awr i lenorion-anwylaidd

Hen Walia hyfrydlon
Gnwd llwyr o ganiadau llon

Ionawr mawr, ener Meirion.
Bardd Ionawr ddirfawr ei ddawn-oedd fanwl

Ddifeinydd tra chyflawn;
Ei goeth enwog Waith uniawn,

Heb len gudd, o'n blaen a gawn.
Perffaith rymuswaith moesawl-diwallau

Ydyw oll, a buddiawl,
Syw oleuddysg sylweddawl,

Plaid i'r gwir, pelydrog wawl.
Ei gu wiwddoeth Gywyddau-synwyrlawn

Sy'n arlwy pér seigiau;,
Gwledd flasus ryglyddus glau

I'r beirddion ar eu byrddau.
Ei ddestlus ddawnus farddoniaeth-nchel

Sydd iachus athrawiaeth;
Pob brawddeg yn ffriwdeg ffraeth

Dan adduru Duwinyddiaeth.
Olrheiniodd, eiliwr hynod,-odidawg

Weithrediadau'r Drindod;
Ei bêr fwyn iaith a'i brif pod

Ydoedd dyrchafu'r Duwdod.
Cronicl o waith cywreiniol-ereswych

I'r oesau dyfodol;
Bri urdduniant barddonol,

Gwiwder iaith gaed ar ei ol.
Bydd sôn am DDAFYDD IONAWR-ei fawrddysg

A'i farddwaith dieisawr,
Tra erys uwch têr orawr
Y Berwyn a'r Moelfryn mawr.-Meurig Ebrill.

[ocr errors]

Un o ddawn DAFYDD IONAWR-hynodwn

Mewn adail o fynawr;
Y wlad yn un, bleidia'n awr

Rydd-garol fardd o'i gorawr.
Cyssegredig-gwas ei Greawdwr-oedd

Y defnyddiol awdwr;
Pen i gamp Awen y gwr,

Erioed, oedd ei Waredwr.
Gwerth aur o'r Ysgrythyrau-a gynnwys

Ei geision bryddestau;
Nid oes dyn a'i destynau

Yn fwy i'r Ion, i'w fawrhâu.
Ni weiniai ei Awenydd-i gân ffag,

Neu i ffol rigymydd;
Gwynfyd i'r ynfyd'ni rydd,

Na gwall-air i gellweirydd.
Gwir i gyd oedd geiriau'i gân,-o'r par.ga

Y darparai'r cyfan;
Nithio'i holl wenith allan

Yrasai 'mhell yr ûs mân.
Mae y gwaith yn flam i gyd, a gwreichion

Goruchiawl wefr tanllyd,
Gwres yog nghainc y gwersi 'nghyd,

Dilyna'i odlau enyd.
Mae'n adeilad, mewn delw,-yn gywrain

Heb un gareg-lanw;
Meini nadd, cymunai nhw'

Heb un gwyrog ben garw.
Darllenir ei wir eiriau,-oriau maith,

Ar y MIL-BLYNYDDAU,
Meib Meirion, y' mhob muriau,

A Môn hen, fydd i'w mwynbâu
Ei farddoniaeth ef rodd inni-isel

Ioseph yn ei fawrfri;
Olaf loes DYLIF a'i li'

A ddarluniodd ar lenni.
Clyw'n dwrw rhwys gwlaw'n y DARAN-oddiar
Ei ddarluniol amcan;

(len Doeth enan ystwyth anian

Ydyw gwisg enaid ei gân.
I'r DRINDOD yn glod gweledig--canodd

Accenion coethedig;
Ei iaith ydoedd blethedig
Adlais o gerdd dlysa' gwig

[ocr errors]

ADFEDDIANNU DAFYDD IONAWR-yn llyfr

A wpa's lles yn ddirfawr;
Heddyw, i'w Emyo, hawddammawr!

Na bo bwrdd mwy heb y BARDD MAWR.
Eryrgyrch ei Arwrgan-a chwyfiodd

Yn uchafion Anian,
Dyrchafodd, e dyunodd dân

o fanpau'r Nef ei hupan!
I Wynfa'r DDWYFOL HANFOD-ehedodd

Ar aden myfyrdod,
Hyd i wrandaw y “ DRINDOD"
Yn selio'r HEDD islaw'r Rhod.

[ocr errors]
[ocr errors]

Sai' ei gyhoeddus Gywyddau-ar gael

Fel rhyw gof-golofuau;
Daena glod ei Awen glan. HGwalchmai.

Os Ionawr a roes ini-yn Meirion

Un mawr i'w gofnodi,
Ei loew ddawn, ni welodd hi

Na Ionawr, na phenwyni.
Newydd oedd, ni wywodd hi,- i wywai

E'n ei a'wydd ati;
Dalia'i nerth, odlai i pi

Yn ei henaint yn heini'.
Dilwgr ydoedd pob dalen-a lwybrodd

Ei oleu bryd Awed;
Esgyn i fysg cân Nef wen

Yr ydoedd ar ei haden.
Ei ddibalog feddyliau-a nofient

Mewn nefawl syniadau;
Tâp ei gerdd at destun gau

Ni roe Ionawr aur-epau.
Ei “ daran" ef drwy y nen-sy eglur,

Sigla y ffurfafen;
Llewych'y byllt oll uwch ben,

Rai ébrwydd, dania'r wybren.*
Twrf annwfnt dros y terfynau,-damchwa

Yo dymchwel mynyddau,
Rhu bydrwyllt y rhaiadrau,

A moroedd yn ymryddhâu,
I fwrw'u helfen farwol-yn ddylif

Na ddaliai'r creig oesol,
I lenwi yn olynol

A barn Duw bob bryn a dôl.
Hyn oll'a geir yn ei waith,-a chriau

Tra chroewon anobaith
Rhai ddaliwyd, gan oer ddylaith,

Dan lid a nerth y dòn laith.
Dewi a welodd y dyli'-a'i rym,

Ei rwysg mawr, a'i gefnlli',
A'i feirwon yn niferi

Oer a llwm ar war y lli'.
Noah welodd yn hwylio-ar y dwr

Uwchlaw'r dòn a'i chyffro,
A Ior Nef, i'w arwain o,
Yn nawdd a tharian iddo.- Caledfryn.

Cof enw Dafydd sydd a'i sail-ar elfen

O'r eilfyd, nid adfail;
Iddo ef Awen ddi ail

A gyfododd gofadail.
Dawn a dysg yn adwaen deddf,- yn enya

Gan yni pob cyneddf;
Anian a gras'o enwog reddf

Fu'n ddylif 'i Awen ddileddf.
Ail ei anwyl Awenydd-i dduwiol

Dda Awen y Psalmydd;
Un a'i ddawn yn enw i'w ddydd,

Bardd iawn yo bur Dduwidydd.
Ei ymroddiad mawreddol-i ganu

Gogoniant Duw'n hollol;
Awdl y ffydd, nid odli ffol,

A studiai yn wastadol.
Arweiniai yr Awenydd-i wybod

Gwir ddyben ei Rhoddydd;
Prif ddyben yr Awen rydd

Woai dyfu yo nawn Dafydd.
Yma, nofiai mewo afon-o ddyfroedd

Ddifyra'r nefolion;
Wrth nofio rhagddo ar hon

Yr aeth i'r cefo for weithion.
Ei afonig droes yn fwyniant,-fe aeth

Yn fôr o ogoniant!
Ni wêl craff seraph na sant

Ymylau i'r môr moliant.
Dwg ei ganiad ei ogoniant- i sylw

Oes oleu'r Mil flwyddiant;
Ie, mwy rhwydd y'i mawrhånt,

A'i nefol win a yfant.
Ei holl waith sy'n llwythog-o fuddiolaf

Feddyliau ardderchog;
Gost y llyfr, ei gost å llôg.
Gorhoffus cael argraffiad-o'i holl waith

Yn nn llyfr, heb golliad;
Myper hwn, yo wir

mae'n rhad,
Un o oesawl gyawysiad.
Ein brawd a roes i'n bro drysawr,-a bydd

Y' mhob oes yn werthfawr;
Heirddion dirf feirdd, yn durf fawr,
Dyf o ddawn Dafydd Ionawr.

Y Parch. D. Jones, Carnarvon.

1 Ery i Wythi toreithio

EGINYN a ddug Ionawr-i Feirion

A fwriai ffrwyth gwerthfawr,
A eron aeddfed rhinweddfawr

Athrylith o fendith fawr.
Dewi Ionawr, mâd Awenydd,-a gaiff

Ei goffa'n dragywydd;
Ei enw fo a'i Awen fydd

[ocr errors]

HENFFYCH well i gell y gân!
O dywyllwch daw allan
Lafur mawr ein Ionawr ni,
A'i lopaid o oleuni!
E beidia adwybodaeth,
Cwla iawn yw, cilio wnaeth,
A marw a wna ym Meirion,

Ac yn eu lle CANU llon!
Yn fflwch dyolwch a dalwn-i Rees,

Ac yn rhwydd ei parchwn;
Ei glod am hyn a gladwo-drwy'n bro-dir,
Ma gwn ei molir gan naw miliwn!

Byd o heddwch boed iddo,
A'r Nef yn ei arwain o.

Evan Evans, Tymawr, Towyn.

[graphic]

Godidog ehediadan-ei feddwl

A fyddant yn berlan;
A thrysor gwerth i'r oesau

I fynu o hyd ei fwynhân.
Ei ddawn ufudd oedd yn nefol-ei chwaeth,

A choethaidd ragorol;
Diwair un, nid ai ar ol

Sal addysg ausylweddol.
Awen oedd ei Awen e-un gywair

Ag Awen mab Iesse;
Gwnai edryd y gân adre'

I eilio'n wir fawl y Ne'.
O rinwedd ei bêr rawnwin,-heb w'rafun,

Dewch i brofi'n ddibrin;
Rbydd y wasg yn rhwydd ei win,
E Aysir ei felüswin.-Ġ. Hiraethog.

bro-dir, 1

LLYFR dewrfardd, llafur dirfawr!-pan ogladd 1

Y pinyglau marmawr,
Ei gampwaith, y mydrwaith mawr,
Fydd enw i Dafydd Ionawr.

I'R oesau dyma drysor;-hwn a fydd

Yn feddiant anhebgor;
Pêr ffrwythau diau'n ddi dòr

Dyf ddawn Dafydd Ionor. Meirionwr tra mawr rinwedd,-yn ei waith

Ni fyoai ef wagedd
I'w wyro yn ei fawredd

Ar hyd ei fywyd i'w fedd.
O'r golwg er ei gilio-i fynwent,

Y fan mae'n, gorphwyso,
Ei gyfoeth fydd i'w gofio,

Dïammau, fyth; dyma fo. Barddoniaeth, buraidd anian,-loneiddiaf,

Lawn addysg dra diddan;
Sylweddol ragorol gâv,
Rbagora ar aur ag arian.-Elen Egryn.

* Golygir yn yr englyn hwn a'r rhai canlynol, "Cywydd y Baran" a "Chywydd y Diluw."

+ Y dy fuder mawr.
Ogladd, a burying, a depositing in.

CYWYDD Y DRINDOD.

WEDI EI DDIWYGIO A'I HELAETHU

GAN YR A W DWR.

¥ Crydydd Argraffiad.

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

Yn y flwyddyn 1793 mi a gyhoeddais bortreiad ammherffaith o'r Gwaith canlynol. Gan i Dad y trugareddau a Duw pob diddanwch ganiattau i mi amser a rhyddid, gyda phob difrifwch a diwydrwydd meddwl mi a adystyriais y Gwaith, gan ei ddiwygio a'i anghwanegu, megis y mae yn fwy cyfattebol i ardderchawgrwydd y testun dirfawr a gogoneddus nag yr ydoedd y cyhoeddiad cyntaf. Angenrheidrwydd a osodwyd arnaf. Nid dim llai na chyflawn grediniaeth mai fy nyledswydd oedd hyn a barasai i mi lafurio mor ehelaeth. Tra bum yn ei gyfansoddi, mawr fu y llafur, a mawr fu y dirmyg. awr hon i'm Harglwydd a'm Hiachawdwr yr wyf yn diolch, mawr yw fy nghysnr a'm hyder tuag at Dduw. Efe yn unig a ddichon roddi y cynnydd; ac i'w Enw mawr Ef y byddo y gogoniant yn dragywyddol. Amen.

Ond yr

CYWYDD Y DRINDOD:

:

Yn cynnwys (ym mysg pethau eraill) Cwymp yr Angylion colledig; Creadigaeth y Byd; Colledigaeth Paradwys; a'r Dwr Diluw.

Yn ail, ac yn fwy pennodol, Genedigaeth, Bywyd, Dïoddefaint, Adgyfodiad ac Esgyniad ein Harglwydd Iesu Grist; a thrwy ei Haeddiant Ef, ac er ei fwyn Ef yn unig, Duw Dad yn cymmodi â dyn.

Yn drydydd, Doniau a Rhadau y Glân Yspryd yn cyfaddasu'r Etholedigion i fwynhâu Bywyd tragywyddol yn y Nefoedd.

Duw a feddalhaodd fy nghalon; a'r Hollalluog a'm cythryblodd, Job xxiii. 16.

Gwn, Arglwydd, mai cyfiawn yw dy Farnedigaethau; ac mai mewn ffyddlondeb i'm cystuddiaist, Salm cxix. 75.

Fy nerth a'm cân yw'r Arglwydd; ac y mae Efe yn Iachawdwriaeth i mi, Ecsod. xv. 2.

Ni fernais i mi wybod dim yn eich plith ond Iesu Grist, a hwnnw wedi ei groeshoelio, 1 Cor. ii. 2.

Pan ddel Efe, sef Yspryd y Gwirionedd, Efe a'ch tywys chwi i bob Gwirionedd, Ioan xvi. 13.

« PoprzedniaDalej »