Obrazy na stronie
PDF
ePub

gyhoeddi fynyddau lawer cyn sefydliad | filod! Darllener y rhagymadrodd, a *Cymdeithas Heddwch," eto yr oedd yr cheir gweled fel y llenwid mynwes y awdwr yn llawn o'i hysbryd a'i hegwydd bardd å hunanbarch dynol, yr hyn a'i orion pan ysgrifenodd y llinellau grymus harweiniai i arfer iaith ddirodresa a geir yn tudal. 232, li. 389-432. Nid nerthol, fel y dylai dyn wneud pan y rhyfedd oedd i lywydd mor ragorol a byddo achlysur am hyny. Nid oes un Joseph gael ei alaru à galar mawr yn ei math o foesoldeb mor beryglus â'r hwn angau, ac nid rhyfedd oedd i angylion

a'n dysga i beidio a galw pethau ar eu gydganu yn llawen ar ei esgyniad i'r nef. henwau priodol; ond ni bu Dafydd Ion

awr erioed yn euog o hono.

Ni fernir yn angenrheidiol dadchwilio ADRAN V.

cynwysiad y Cywydd hwn, am fod yr

awdwr wedi rhoddi talfyriad mor gryno CYNLLUN A CHYNWYSIAD CYWYDD Y MIL BLYN. o'i sylwedd yn y tri chynwysiad. Y mae YDDAU.

cryn lawer o ddarfelydd yn cael ei

ddangos yn y Cywydd hwn, oblegid nid Dilynwyd Cywydd y Drindod gan oedd gan y bardd ond ychydig ffeithiau Gywydd y Mil' Blynyddau. Er fod y i'w defnyddio. Yn ein tyb ni, Cywydd wermod á yfodd ŷ bardd o gwpan y Mil Blynyddau a Chywydd Joseph, siomedigaeth yn chwerw iawn, eto ni sydd yn dangos mwyaf o'i ddychymygddigalonodd. Yn mben chwech mlynedd, o'r hyn a allasai wneuthur pan nad oedd wele ef yn ymddangos drachefn fel dyn ganddo gyfleusdra i aralleirio. Yr ydym wedi ei ddiofrydu i'w swydd, neu fel ar yr un pryd yn addef yn rhwydd mai prophwyd yn cael ei orfodi i lefain, | i Gywydd y Diluw y rhoddir y flaenor*Gwrandewch air yr Arglwydd,” yn iaeth. Y rheswm am byny ydyw ei fod nghlyw ei gydwladwyr. Nid oeddynt yn fwy dysgrifiol neu ddarluniadol, ac o wedi gwrandaw chwech mlynedd yn ol, ganlyniad yn taro chwaeth y Cymry yn nag oeddynt hwy, na meddwl am hyny well. Ond yr ydym yn camgymeryd yn ychwaith. Ond gwrandawent hwy neu fawr os na ystyriai Sais Joseph a'r Mil beidio, yr oedd ef, Dafydd Richards o Blynyddau yn rhagori ar y Diluw. Yn Lanymorfa, wedi ei anfon i'r byd o mysg beirniaid Cymru annichonadwy bwrpas i foli ei Greawdwr mewn bardd. braidd i un math o farddoniaeth ond y oniaeth, ac yr oedd yn rhwym o wneud ddarluniadol gael chwareu teg. Ymy gwaith. Buasai cystal i'r haul beidio ddengys ein cydwladwyr fel pe baent yn à phelydru yn y ffurfafen, oblegid nad tybio mai llawer mwy gorchest darlunio oedd y Wadd a'r ystlomod yn dewis golygfeydd naturiol mawreddig, na dysedrych arno, ag i Dafydd Ionawr beidio grifio cysylltiadau moesol egwyddor, â chanu o herwydd nad oedd y genedl yn teimladau dynion, neu syniadau angylion gwrando ar "ei gerddi enwog eurddoeth.” da a drwg. Ond anturiwn ein cymeriad Gwyliedydd oedd ef, ac er a dalai ei beirniadol ar y mater, fod barddoniaeth enaid a nefoedd Duw, yr oedd yn rhwym addysgiadol yn gofyn mwy o athrylith na orgbuddio. Gallai y bobl yr anfonesid | barddoniaeth ddarluniadol. Y mae dyef atynt chwerthin, gwawdio, cau eu falu yn golyn am fwy o fedr na dysclustiau, neu y peth a welent yn dda. I grifio. ond mynai ef yn ei swydd fod yn rhydd °Am farddoniaeth Cywydd y Mil Blynoddiwrth eu gwaed. Efe a chwythodd ei yddau, ni's gallwn ddywedyd ei bod yn udgorn, golchodd ei ddwylaw mewn rhagori; arferir llawer iawn iawn o eiriau diniweidrwydd, ac ysgydwodd y llwch er mwyn gwneud y gynghanedd i fyny, oddiwrth ei draed.

Am ei dduwinyddiaeth, y mae wedi Os nad ydym yn camgymeryd yn fawr gadael y llwybr cyffredin, oblegid yn yr ydym yn yr ychydig linellau uchod hytrach na dangos yr ymosodiad ar wedi darlunio teimladau Dafydd Ionawr wersyll y saint fel effaith dirywiad yn y wrth gyfansoddi a chyboeddi y Cywydd. dyddiau diweddaf, darlunir y cenhedloedd Darllener ei ragymadrodd nerthol, yn yr heb dderbyn y newyddion da yn nechreuhwn y defnyddia iaith ddirodres, ddifur. ad y tymor dedwydd, ac wedi eu deol i sendod, a diamwys Meirionydd er prawf bedair congl y ddaear ar y pryd. Ond o hyn. Yr oedd tân wedi ei enyn ynddo, gan mai aid á duwinyddiaeth y bardd y ac yr oedd yn llefaru â'i dafod iaith ei mae a fynom, afraid i ni fynegu ein golyg dadau yn ei holl rymusder nerthol, ac yn iadau ar bwnc mor ddyrys. Y mae un ei holl gyfiawnder gorlifol. Byddwn | peth yn eglur, sef nad oedd Dafydd ambell dro yn cael cryn lawer o ddifyrwch Ionawr yn credu yn nheyrnasiad personol wrth weled dynion 'menywaidd yn ym. Iesu Grist yn y Mil Blynyddau. Gesyd groesi ac yn ymbaderu rbag iaith o'r fath | ei ail ddyfodiad ar ol y cyfnod hwnw. ag a arferir gan wr o chwaeth mor bur, Enilla tyb wahanol lawer o sylw yn ac o galon mor ddefosiynol a hen fardd bresenol, ac ni's gall lai tra y byddo iddi Meirion. “Nid oes genyf ddim i'w y fath apostolion & Dr. Cumming a George ddywedyd am hyn, ond mai galarus Gilfillan. Bernir ganddynt hwy fod y feddwl fod trigolion unrhyw wlad, o bob byd yn anpiwygiadwy ddrwg nes y gradd a galwad, yn hytrach yn fwyst- | daw Crist fel brenin, ac y dilëa anwiredd filod nag yn ddynion." O Dafydd Ion- | â dysgleirdeb ei ddyfodiad; yna teyrnasa awr! cofia am arfer iaith foneddigaidd 1 yn bersonol ar fyd pur a thawel am ni ddylid cymharu dynion i fwyst 360,000,000 o flynyddoedd.

ADRAN VI.

iaeth mesurau, yr hon a geir yn nghyfan

soddiad Awdl ar bedwar penill ar ugain BARDDONIAETH GRISTIONOGAWL.

Gwynedd, neu bedwar ansawdd ar ugain Yr ydym wedi sylwi yn barod mai

Morganwg, yn llawn o athroniaeth, yn adgyflenwadau i Gywydd y Drindod yw

dangos cydnabyddiaeth ëang, a chwaeth y caniadau a geir dan yr enw uchod, ac

goethedig a cherddorol, ac yn deilwng o wedi nodi y rhanau i'r rhai y perthynant.

sylw ein beirdd yn gyffredin. A gwae ni Buasai yn ddymunol iawn gweled y

pa buasai Dafydd Ionawr wedi gwneud cyfan o honynt wedi eu cymhlethu a'i

defnydd helaethach o honi. Ond rhaid brifwaith gorchestol â llaw yr awdwr ei

bod yn ddiolchgar am a gawsom. hun. Y maent yn gyfansoddiadau tlysion iawn, a gellid yn hawdd bigo o'u mysg

ADRAN VII. lawer o “Geinion Awen Cymru.” Mae amrywiad y mesur yn nwy gân Moses yn

AMRYWION. peri i ni ofidio na buasai y bardd wedi gwneud hyn yn amlach drwy ei holl Prin mae eisiau galw sylw at fânweithiau. Cyfeiriwn y darllenydd at yrgyfansoddiadau y bardd, oblegid bydd y Ail Gân, 11. 145-66, fel engreifftiau o'r rhai hyny yn lled debyg o'i gael heb alw rhwyddineb a'r grym a ddangosir yn y am dano. Y mae y cyfan, gydag un ond, newidiadau dan sylw. Yr ydym yn lled ei gân gampus i D. Ddu o Eryri, yn null sicr y buasai yn werth i'r bardd aberthu ac ysbryd arferol yr awdwr, odd unoldeb Cywydd er mwyn amrywiadau fod rhai o honynt ar destynau oeddynt yr awdi. Mae yn ddigon hysbys nad yn rhoddi gwell cyfle iddo ddangos ydym ni dros orfodi neb i arfer y gy ffraethder na'r rhai y canai yn gyffredin nghanedd Gymreig, nac yn barnu fod yn arnynt. Yr ydym bellach yn canu yn ddoeth ei harfer at destynau o'r fath ag iach i weithiau, y rhai, yn ol barn eu a drinid gan Dafydd Ionawr, ond addef- cyfansoddydd, oedd i enill darlleniad ei wn yn rhwydd fod yr egwyddor o amryw- | wlad ar ol iddo ef fyned i dir anghof.

PENNOD III.

ATHRYLITH DAFYDD IONAWR.

Bellach mae yn llawn bryd i ni brysuro mewn ffurf a threfn newydd, eu bail i daflu golwg ar ATHRYLITH yr enwog doddi, eu lliwio, a'u caboli; ond ni ellir fardd. Ymdrechasom bron yn mhob creu o'r newydd. Yr ydym yn prysuro i rhan ddwyn rhyw briodoledd neillduol i'r ddywedyd fod Dafydd Ionawr yn wreidd. golwg, neu egluro yn helaethach rywiol, oblegid i ni glywed rhai yn haeru nodwedd a ddangosasid yn flaenorol. Nid nad yw Cywydd y Drindod ond cyfieithoes gen ym yn awr ond ymdrechu crynboiiad o Goll Gwynfa Milton. Ni's gall y y pelydrau gwasgaredig hyn i gylch cyhuddiad fod yn gywir, oblegid y mae cyfyngach, er eu dangos mewn undeb yn hawdd gweled fod Cywydd y Drindod a'u gilydd.

yn cyffwrdd â lluaws o destynau ac yn Gellir cymeryd dwy olwg ar athrylith eu dilyn yn belaeth, am y rhai na Dafydd Ionawr, sef yr elfenau meddyliol choffeir gan Milton. Ymestyn Cywydd y a'i cyfansoddent, a'r egwyddor foesol a'i Drindod yn mlaen hyd oriau barn, yr rheolai. Hawdd gweled wrth ddarllen ei hyn ni wna Coll Gwynfa, ac o ganlyniad weithiau fod yr elfenau deallol yn cy rhaid fod ei gynllun yn hollol annibynol nyrchu gwreiddioldeb, medr, a chyflawn ar waith Milton. Y mae cynllun yn un der, a bod yr elfen foesol wedi cysegru y o'r profion cryfaf o wreiddioldeb. Y mae cyfan i un dyben mawr a gogoneddus, ac llawer saer a adeilada dy ond cael cynllun wedi dwyn yr amcan i ben drwy y dyfal o'i flaen, er na allai wneuthur dim heb barhad mwyaf diflino.

hyny. Ni wyddom am un bardd wedi dewis cynllun cyffelyb i'r eiddo Cywydd

y Drindod ond Pollok, yr hwn, yn gystal ADRAN I.

à Dafydd Ionawr, a gyhuddir o fenthyca GWREIDDIOL DEB.

oddiar Milton. Gwnaeth y bardd ddef

nydd achlysurol o Goll Gwynfa, ac o Yr oedd atbrylith Dafydd Ionawr yn Adenilliad Gwynfa hefyd, ond uwchlaw wreiddiol. Wrth wreiddioldeb nid pob dadi ei gynllun ef ei hun ydyw ydym yn deall cynyrchiad o feddyliau na Cywydd y Drindod. Pa mor gyfarwydd ddaethant erioed o'r blaen i galon dyn. bynag y gallasai fod â gwaith Milton cyn Pe hyny fyddai gwreiddioldeb, byddai yn ffurfio ei fwriad, ni buasai y deuddegfed ofynol cael mwyadur (microscope) i llyfr o Goll Gwynfa yn rhoddi iddo-lawer chwilio am ein hawdwyr gwreiddiol, o gymhorth. Nid oes gan Milton unrhyw oblegid "nid oes dim newydd dan yr awgrymiadau a allasent ei arwain at haul.” Gellir gosod hen ddefnyddiau gynllun mor helaeth. Canfyddir cryn

syniadauod yn holl yayrch po syniadau,

lawer o debygolrwydd rhwng rhanau o ogaeth iddo. Ni arbedodd un amgueddfa Lyfr IX. yn Ngholl Gwynfa, a'r Rhan I. o athrylith, a hồnodd iddo ei hun holl o Gywydd y Drindod. Gellir yn hawdd ffrydiau yr awen. Aeth i demlau yr weled fod Dafydd Ionawr yn dethol eilunod gyda yr un hyfder ag i dem! ambell i feddwl o Milton, er hyny nid Duw Israel. Efe a roddes orchymyn yw yn ei ddilyn. Gwahaniaetha yn aml | allan i drethu yr holl fyd. Wedi casglu oddiwrtho. Rhydd i'r ymddyddanion ei at eu gilydd drysorau gwerthfawrocaf syniadau a'i iaith ei hunan, a threfna y athrylith ac ysbrydoliaeth, efe a doddodd dygwyddiadau yn ol fel y gwel yn dda. y cyfan yn nhawddlestr mawr ei feddwl Troir Adda ac Efa o baradwys gan angel ei hun, a daeth allan addurnwaith mwy yn ol Milton, ond dilyna D. Ionawr yr anmhrisiadwy na metel Corinth, a mwy hanes ysgrythyrol. Gwelsom Coll Gwynfa ysblenydd na gemau y dwyrain. Ni's Caniad I. 11. 37-56, a Caniad IX. II. gallagai athrylith dyn wneuthur mwy, a 933_-41, yn cael eu cyferbynu â Chywydd | dichon y dadleuasai Milton na's gallasai v Drindod, Rhan I. l. 57-80, a Rhan II. Duw wneuthur yn amgen, gan y credai il. 825-32, ac yn cael eu cynyg fel profion yn gadarn mai o fater deilliedig o hono o rwymau y bardd i Milton; ond os yw ei hun y creasai Duw y nefoedd a'r efelychiad o'r fath yn drosedd, buan y ddaear. Dyma a wnaeth Dafydd Ionawr, byddem heb ddim barddoniaeth. Ym ond fod ei dawddlestr ef yn llai na'r ddengys fod rhai personau yn barnu mai eiddo Milton, a'i fod wedi caethiwo ei annichonadwy i ddau fardd wrth fyfyrio hun yn gydwybodol o fewn cylch cyfyngar yr un testun gynyrchu yr un syniadau. ach. Nid mynych y cyfarfyddir drwy Tybiant y dylai cynyrch pob person ystod ei ganiad aruthrol ag un arddang

ol fod yn hollol wahanol oddiwrth osiad fod Dafydd Ionawr wedi darllen syniadau pawb arall. Os dywed un fod dim erioed ond ei Feibl Cymraeg. Meddy môr yn fawr a llydan, diffyg gwreidd yliem y byddai yn gryn orchest nodi ioldeb fyddai i neb arall ysgrifenu yr un dwsin a haner o engreifftiau i'r gwrthdrychfeddwl. Yn ol barn y beirniaid | wyneb drwy ei holl waith. Y canlyniad gwreiddiol hyn nid oes unrhyw briodol- yw fod ein hadnabyddiaeth â'r Ysgrytheddau cyffredin yn perthyn i'r meddwl, | yrau yn peri i ni ffurfio meddyliau isel nac i wrthrychau syniad v meddwl. Yn am lafur à medrusrwydd y bardd. Ond lle credu nad oes dim newydd dan haul, ni ddylai hyny fod. Nid oedd neb yn eu barn yw y dylai pob peth fod yn meddwl gwadu bawl Solomon i anrhydnewydd, ac nad oes werth mewn unpeth edd o herwydd mai wedi cyrchu defnos na bydd delw newydd-deb arno. O yddiau y deml yr ydoedd o wahanol flaen y ddelw fawr hon y plygant y glin leoedd. Felly am Dafydd Ionawr. Efe ac y llefant Abrec gyda'r parodrwydd a ffurfiodd y cynllun, efe a naddodd y mwyaf. Pe buasai Dafydd Ionawr wedi meini, efe a'u gosododd yn eu lleoedd, efelychu llawer mwy ar Milton nag a gan eu cymhwys gydgysylltu, ac efe a ddarfu, ni buasai hyny yn lleihau defn ddygodd allan y maen penaf dan waeddi, yddioldeb ei waith i'r Cymry. Ond ni's “Rhad, rhad iddo.". gallasai bardd mawr Meirion wneud hyny. Yr oedd Milton wedi cymdeithasu cymaint å duwiau ac arwyr y paganiaid,

ADRAN II. fel na's gallasai ein cydwladwr ddilyn

MEDR. llawer arno heb gyfarfod yn wastadol â'i boenydwyr Yr oedd ef mor elynol i'r Yr oedd athrylith Dafydd Ionawr yn “pagangerddi ” âg oedd Ritson i gigfwyd. fedrus a chywrain. Nid yn unig efe a Yr efelychiadau amlycaf o Milton sydd

wnaeth lawer, ond gwnaeth y llawer yn y Rhan I. a Rhan VI. Dilynodd

byny gyda medrusrwydd mawr. Os Milton yn lled agos yn nhemtiad Crist

edrychwn ar y mesur a ddefnyddiodd, mor agos nes cyfnewid trefn y profedig

ceir prawf amlwg o hyn. Yr oedd mor aethau, Ni fabwysiadodd yr oll o brof

ymwybodol o'i fawredd, nes yr anturiodd edigaethau ychwanegol Gwynfa Adenill

ar ei orchestwaith anfarwol mewn llyedig, yr hyn sydd yn dangos ei fod yn

fletheiriau. Efe a rwymodd ei hun at barnu yn barhaus am briodoldeb ei gyn

Gywydd Deuair Union dros ei fywyd, ac llun ei hun. Heblaw yn yr engreifftiau ymddiriedodd enwogrwydd anfarwol i a nodasom, prin y mae yn gyfiawn dweyd

ddiogel obaith ei gadwynau. Ni buasai ei fod wedi benthyca llawer oddiar neb ond dyn o athrylith orchestol yn Milton. Ond pe buasai wedi gwneud

ymosod ar y fath gawrwaith aruthrol. hyny, ni buasai yn llawer o anghlod

Ni chynygiodd neb o'i flaen nac ar ei ol iddo. Yr oedd mawredd ei waith y fath

ar y fath wrhydri. Dichon y buasai y nes rhoddi rbyddid iddo i gynull ei diweddar Dewi Wyn yn beiddio y fath ddefnyddiau o bob man. Beiddiwn ddy

lengoedd o anhawsderau; ond yr ydym wedyd fod Milton yn llawer mwy o braidd yn sicr nad oes un bardd Cymreig fenthyciwr na Dafydd Ionawr Casglodd yn awr ar dir y byw a ryfygai gynyg y ei ddefnyddiau o bob man, a chyflogodd fath gampwaith. Gwir i Dafydd Ionawr, bedwar gwynt y nefoedd yn gludyddion. yn marn lluaws o feirdd, ddewis y Cymerodd fantais ar arferion pob gwlad,

melysaf o dylwyth y mesurau caethion, * a'llênyddiaeth pob cenedl. Gorfododd bob oes i'w wasanaethu, a gwysiodd holl

• Barnai y diweddar Walter Davies yn wahanol dduwiau y cenbedloedd i wneuthur gwar-li hyn. Rhagymadrodd Llyfr 11. o'r"Powysion.

er ei fod y mwyaf undonol. Diau i fardd mewn cystadleuaeth ar unrhyw destun. ! v Drindod fwrw ydraul, a gwneud ei ddewisiad,. oblegid yr oedd yn gydnabyddus â'r boll fesurau. Gwelsum

ADRAN III. englynion campus o'i eiddo, ac y mae

CYFLAWNDER. dwy gân Moses yn awdlau medrus. Er byny yr oedd anturiaeth y bardd yn Nodwedd arall yn ei athrylith oedd arwrol. Dichon nad oes yr un iaith ond cyfiawnder. Nid ydyw yn oruchel iawn, y Gymraeg a oddefasai y fath orchest | ond y mae yn gyflawn o nerth ar bob tu. waith. Y mae yn annichonadwy i un Os nad yw yn ehedeg i'r haul, y mae dyn anadnabyddus â'i weithiau amgyffred bob amser, oddigerth mewn ambell mor gyflawn y mae y bardd wedi dyhys | ysgarmes â'i llyffet heiriau, yn mhell iawn byddü y cynghaneddion Cymreig. Gall iawn uwchlaw y cymylau. Ehedodd em nodi allan yn ngweithiau p

veithiau prif feirdd | beirdd Cymreig yn uwch nag ef, ond nid ein gwlad, filoedd o linellau fel yr eiddo oes run Cymro o ddyddiau Tydain tad ef i'r llythyren, a degau o filoedd heb awen hyd yr awr hon, wedi aros ond y gwahaniaeth lleiaf rhyngddynt. mor hir ar ei aden. Os nad ydyw Ni's gall y tebygrwydd hwn lai na bod mor danllyd ag amryw o’n beirdd, y tra yr arferir cynghanedd, oblegid y mae ei wres yn gyson a gwastad. mae cydseiniaid un gair yn galw am air Ni chymerodd ddim mewn llaw heb arall yn meddu cydseiniaid cyfatebol, a'r ddyfod drwyddo fel dyn, ac heb ei gwblun modd am derfyniadau geiriol a sillol. | hau fel bardd. Ymwelodd â nefoedd, Ni ddylai beirniaid, gan hyny, feio ar daear, ac uffern, ac er mai ar y ddaear gynghaneddion cyffredin, gan na's gellir yr oedd yn fwyaf cydnabyddus, yr oedd eu gochel tra y gofynir am gynghanedd | yn ddinesydd rhydd yn y ddau fyd arall. heb gael iaith newydd.

Gan ei fod wedi ymgadw mor agos at Y mae cynghaneddion Dafydd Ionawr Jythyren yr hanes ysgrythyrol, y mae yn ar y cyfan yn nodedig o gywir, er y anbawdd mesur eangder ei ddeall. Nid gellid pigo cryn nifer o linellau pa ddalient ydym yn cael golwg arno fel hanesydd, farn y mesurau caethion. Gallasem athronydd, a gwladydd. Cara ymddangwneud ar lai o "eglurwaith clau," "gloyw os yn y wisg syml o fardd Cymreig, ond brwd glau," o "awl," "awdd," " jawn," yn y cymeriad mawreddawg o fardd &c. nag a ddarparodd y bardd ar ein cyfer. Cristionogol. Er nad oedd yn gawr o ran Dyma yr anafau gwrthunaf ar deilyngdod athrylith, eto yr oedd yn gryf iawn. Nid celfyddydol ei weithiau. Er ei fod yn oedd yn teimlo yr hunanhyder a welir fath o Samson cynghaneddol, rhwymwyd mor amlwg yn Milton. Teimlai ef fod ei ef yn greulon ambell dro gan Philistiaid waith yn fawr, a'i lafur yn aruthrol. Yr y mesurau caethion. Diau y buasai yr oedd fel yn amheu ei nerth ar ol ei brofi. hen Simwnt Fychan yn gwaeddi “ Dryc Y mae rhywbeth yn orucbel yn ei waith synnwyr" uwchben llawer llinell yn ei yn cyfansoddi Cywydd y Daran i “brofi "anfarwol sylweddol waith." Ond gan nerth ei awenydd cyn dechreu Cywydd y fod brychau ar yr haul, afraid nodi Drindod.” Edrychwch ar ei ddirdypiaddiffygion Cywydd y Drindod. Er ei au meddyliol-fel yr oedd yn troi i chwilio frychau, rhydd yr baul ddigon o oleuni am destun i ymaflyd codwm âg ef. Meddhyfryd, a gwna gwaith bardd y Drindod yliodd am lesni y ddôl, ond ni wnai y yr ud modd. Yr oedd ef yn hollol ym- | tro. Clywai yr adar yn canu, ond ni roddedig i'r gynghanedd hyd yn nod yn 1 wnai y tro. Edrychodd ar dreigliad yr ychydig emynau a charolau a gyfan ffrydiau gloewon y Dysynwy, ond ni lifai soddodd. Pwy a ddymunai ragor o | yr awen. Chwythai yr awel hwyrol, ond gynghanedd näg a geir yn nghân Mair ni ysgogai tanau y delyn. Porai y deadi'w thad yn ei afiechyd (gwel Cywydd y elloedd defaid ar y bryniau, ond nid oedd Drindod, tudal. 120), ac yn y Carol ar eu brefiadau yn deffro cydymdeimlad yr “Gwel yr Adeilad,” (tudal. 317.)

atbrylith mawr oedd ar ymagor. ChwibYsgrifenodd, ar y cyfan, mewn iaith anai y gwynt,-dyna dipyn o gynhyrfiad; ddetholedig, awdurol, a dangosodd gy -rhuai yr eigion-ac adruai mynwes y maint o fedr yn newisiad ei destynau a'i bardd-duai y cwmwl, a chronai ffrydlif egluriadau ag a wnaeth yn ei drefniad y galon,-ymrwygai y daran, ac ymollllenyddol arnynt. Ond y mae yn syn yngai argae yr athrylith oedd i dywallt braidd fod gwr digon craff ei athrylith i| diluw o ogoniant ar lênyddiaeth ei wlad. osod caniadau rhyddion yn ngenau Mair | Y daran a gyffyrddodd ag ysgogydd yr y Forwyn wedi dewis rhwymo ei hun a'i enaid-yr oedd y dwyfoldeb mewnol yn ddefnyddioldeb yn rhwymau cyfyng y ymwybodol o nerth mawr iawn. Gwelir mesurau caethion, ac yntau yn proffesu y briodoledd hon yn ei boll weithiau. ysgrifenu i'r werin. Ni waeth i ni gyd | Yr oedd yn ddynol ac yn wrol dros ben. nabod yma na pheidio y buasai yn fwy Dichon y gellir esbonio y neillduolrwydd dymunol genym pe buasai wedi dewis y hwn âg amgylchiadau teuluaidd a helyntGân Rydd at waith mor fawr, a gwaith | ion boreuol yr awdwr. Ni bu erioed yn a deilyngai y fath dderbyniad cyffredinol | briod-hen lanc ydoedd. Yr oedd ei athac anrhydedd oesol. Ni ddymunem rylith, gan hyny, beb ei fedyddio â dylanwahardd yr arferiad o'r mesurau caeth wadau teuluaidd. Yr oedd priodi a rhoddi ion, ond ni hoffem byth mwyach weled | i briodas, ac amlhad trigolion y byd drwy y Gân Rydd yn cael ei gwahardd hyny, yn bethau lled ddirmygus yn ei

olwg. Darllener y rhan gyntaf o Gywydd y bardd. Rhai rhanau o'r wlad a hynodir y Diluw a chanfyddir nad yw yn darlunio gan olud tanddaearol; y mae creigiau y gweithrediadau hyn yn yr ymadroddion | Meirionydd wedi rhoddi ernes fod y mwyaf detholedig bob amser. Nid oes llechi, y plwm, y pres, yr arian, a'r aur argoel nwyf ar ei ganiadau. Lled debyg o'u mewn hwythau, a'u bod yn dysgwyl na chân neb yn dda ar deimladau tyner i Ragluniaeth osod yr allwedd yn llaw a theuluaidd ond y rhai a'u profasant. dyn. "Enwogir rhai siroedd gan eu hadGwelsom sylw yn ddiweddar, nad yw eiladau milwraidd; ond parhaodd pobl gweithiau bardd yn ddim heblaw ei Meirion yn anorchfygedig heb gynhorthfeddwl ei hun. Yr oedd Milton yn Satanwyon o'r fath. Os oes ambell ran o'r wlad tra yn darlunio Satan, ac yn Gabriel pan yn meddu ar fwy o ddanteithion, nid oes yn dysgrifio yr archangel hwnw. Heb un lle yn perchen ymborth iachus yn fwy arwyddo ein čred mai gwir dilys ydyw | na Meirionydd. Gall ambell swydd ymhyn, yr ydym yn meddwl fod llawer o ffrostio mewn trefi gwychach; ni's gall wirionedd ynddo. Ni's gallwn yn hawdd un ymgystadlu à hi am fryniau prydymddangos ond yr hyn ydym. Y mae ferthach. cyneddfau meddyliol dyn, fel ei ewynau corphorol, yn cael eu cryfhau drwy brof

“Pob card a welir arnynt

Sydd uchel Gapel i'r gwynt, iad ac ymarferiad. Ni ddygesid Dafydd

I chwythu, emynu mawl Ionawr i fyny yn ysgol tynerwch, a gall Ar g'oedd,' i'r for tragwyddawl.” asai yn fynych ffoi rhag ei gyfaill anwylaf ar yr heol, neu gau y drws yn ei wyneb. Os yw Arfon yn uwch ei mynyddau, Yr oedd ef yn fwy parod i ymwneud â Meirionydd yw y fwyaf mynyddig. Y phalf yr arth, nac a throed yr ysbaengi mae ei harucheledd yn gyfartal i'w chwaer cyntfonlon. Mwy cydweddol â'i athrylith ogleddol, a rhagora arni mewn amledd, ef oedd diwreiddio derwen o wir nerth amrywiaeth, a phrydferthwch. Os yw ei breichiau, na phigo blodau yn yr ardd. bryniau yn îs, y mae eu lliwiau yn well Gwr cadarn nerthol ydoedd ef. A pha a'u ffurf yn harddach. Mewn gair, ceir fodd y deuodd felly ? O'i flaen, yn man ynddi gyflawnder. Nid ydyw yn gyfgre ei enedigaeth, yr oedd y môr mawr

oethog iawn mewn rhai pethau, nac yn llydan; bob ochr iddo yr oedd bryniau dlawd iawn mewn pethau eraill: “Duw uchel yn dyddiol gusanu y cymylau, a a wnaeth y naill beth ar gyfer y llall." chreigiau aruthrol mynyddoedd Idris o'i Rhywbeth yn debyg i hyna, yn ein ol yn herio cynddaredd y corwynt, ac yn bryd ni, ydoedd athrylith bardd y gwatwor digofaint y dymhesti. I ba Drindod. Gellir ei gymharu o ran cyfbwynt bynag y tröai ei olygon, cyfar

lawnder âg un genhedlaeth o feirdd fyddid ef gan fawredd. Nid oedd dim yn Cymreig. Dichon y ceid llawer un yn fychan o'i amgylch. Yr oedd adeiladaeth rhagori arno yn hyn a'r llall, ond ni cheir Hollalluawgrwydd i'w weled ar y cyfan. neb mor gyflawn ag ef yn y diwedd. Fel Yr hyn a ddaeth Syr Walter Scott yn y mae rhagor rhwng seren a seren mewn Smailholme, a Byron yn Lochnagar, a gogoniant, felly hefyd y mae rhagor ddaeth Dafydd Ionawr tua gwaelodion rhwng celfyddyd a nerth. Troediodd Craig y Deryn, a godre Cader Idris. llawer bardd yn gyflymach na Dafydd

Pe y gofynid i ni gymharu athrylith y lonawr, ond ni throediodd un mor bardd ac athrylith eraill, ni a ddywedem gyson, mor ddifino, ac mor awdurdodol. ei fod yn dal yr un berthynas â'r beirdd ag a ddeil Meirionydd â Chymru. Mewn

ADRAN IV. gair, math o Feirionydd ddeallawl ydoedd. Y mae yn Meirionydd bob cyfiawnder.

YMRODDIAD. Felly yr oedd y bardd. Rhagora llawer swydd arni mewn amryw bethau, ac Nodwedd arall berthynol i athrylith efallai bob swydd mewn rhai pethau. | Dafydd Ionawr ydoedd hollol ymgysegrOnd y mae yn gyflawn iawn; nid oes iad at ddyben pennodol. Perthyn y brydynddi braidd 'unpeth ar ol. Ceir y cyfan wedd hon i'r tueddiadau moesol yn fwy mewn graddau mwy neu lai o berffeith nag i'r elfenau deallol. Yr oedd ef yn rwydd. Mae i rai siroedd eu ffynonau by w i bwrpas, ac yn canu i ddyben. meddygol: nid ydyw Meirion hebddynt. Gwelodd waith heb ei wneuthur, teimlI eraill y mae ffrydiau llawn o gyfleusder odd y gallai ef ei wneuthur, ac efe a'i au llaw-weithiol; y mae Meirionydd yn gwnaeth. Ond yr oedd ef yn wr boneddlawn o honynt. Y mae llynoedd ëang yn ig; tlodion yw y cyffredin o feirdd rhai siroedd: ond yn Meirion y gor | Cymru. Nid yw yn ngallu ond ychydig wedd Llyn Tegid. Ceir yn rhai rbanau o'n beirdd ymroddi i'w galwedigaeth o'r wlad afonydd mordwyol; ceir hwynt nefol. Gallodd Dafydd Ionawr hyny, hefyd yn Meirionydd. Ymffrostia rhai ond pris yr ymroddiad oedd ei etifedd. swyddau yn eu cynyrch amaethyddol; iaeth. Dyna wobr ddaearol awdwr nid ydyw hithau heb ei rhan o hono. Er Cywydd y Drindod am wasanaethu ei fod rhai parthau yn fwy ffafriol at besg genedl. Prin yr oedd Milton mor ddiiant anifeiliaid, gall hithau eu magu. Y ddiolch: derbyniodd ef bumpunt. Nid mae i Gymru ei dyffrynoedd tlysion, a yn unig yr oedd ei waith yn fawr, ond eheir rhai o'i gemau yn Meirionydd. Y yr oedd y draul o'i gyflawni yn aruthr. mae llawer rhaiadr yn rhuo; mynych yr | Mewn anhunedd, mewn afiechyd, mewn adseinir swn dyfroedd lawer yn ngwlad | trallod, ac mewn ing, cysegrodd holl

« PoprzedniaDalej »