Obrazy na stronie
PDF
ePub

hytrach na bwriadau. Dichon y byddai “Gorwyllt dorf, nid gwiw aros yr olwg hon ar weinyddiadau Rhaglun

Ym mroydd annedwydd Nos;

Oferedd in' fyfyriaw iaeth tuag at breswylwyr y ddaear, fel

Y mochel; a ddel a ddar. gwrthrychau ymrysonfa fawr rhwng Duw

“Yn awr torf Uffern fawr faith, à Diafol, yn foddion i daflu goleuni Rai anwar, oll ar unwaith, pwysig ar hanes dadblygiadau llywodr

O Dân aent ar adenydd, aeth foesol. Haedda, efallai, fwy o le

Chwerw dorf, tua chaerau Dydd.

Uwch ben y troe'r Cadben cas, yn ein Duwinyddiaeth. Nid analledig

Draig arwadig, mewn drwg urddas: nad esboniai ambell ddameg ddyrys sydd

Rhifai, tra'r ehedai hwn, yn edrych yn dywyll iawn yn awr mewn

Dorfoedd byddinoedd Annwn." cysylltiad â'r goruchwyliaethau boreuol, -goruchwyliaeth Moses, goruchwyliaeth “Rhag ystryw a chyrch cythraul gwared Crist, a llywodraeth foesol Duw mewn ni Arglwydd daionus.” Ffrwyth cyntaf cysylltiad â gweinidogaeth yr Ysbryd yr anturiaeth ddychrynadwy hon ydoedd Glan dan yr oruchwyliaeth bresenol. | cyflafan plant Bethlehem. Ond yr oedd I'n llygad ni nid yw höll hanes y byd o y mab bychan a'i rieni yn llechu yn yr foreu ei gread hyd yr eiliad na bydd Aipht, hyd onid aeth yr aflwydd heibio. amser mwyach ond un darlun anferth o Yna dychwelir i Nazareth; a phan yn ymryson Duw a Satan am lywodraeth y | ddeuddeg oed, achosodd Iesu ddychryn ddaear ac addoliad ei thrigolion. Beth mawr i Satan drachefn drwy ymddyddan yw eilunaddoliad pob gwlad ac oes, os ca â'r doctoriaid yn y deml. Gellid meddwl hamdden i ddisgyn i'w iselder-i ddyfn- | oddiwrth y darluniad a roddir gan y der ei ddyfnderoedd ac i iselderau pellaf bardd mai yn awr y dechreuodd meddiant ei bwll diwaelod, ond addoliad i Ddiafol? | cythreulig gymeryd lle, a bod Satan Hwn yw yr olaf o'r grisiau duon. Beth | wedi cael cenad neillduol i boenydio yw gwir awydd am adnabod Duw, ac plant dynion drwy gyfrwng y cythreulam ymostyngiad i'r Bod anfeidrol, O iaid. O byn arweinir ni at loan Fedyddymgrymiad gwylaidd y pagan gerbron iwr, a bedydd Crist. Canfu Satan ei yr “'Ysbrydomawr,” hyd Ein cym- 1 fedydd, ac ail epyna ei gynddaredd. Ar deithas ni," yr hon, “yn wir sydd gyda'r | ol rhoddi cyfarwyddiadau i'w ddilynwyr, Tad, a chyda ei Fab' Ef, Iesu Grist," y mae yn dilyn yr Iesu i'r anialwch, ac ond addoliad i Dduw? Dyma ris uchaf | y mae awr y brofedigaeth yn dechreu. duwiolfrydedd ar y ddaear, -"Dy ad Yno ymesyd y gelyn ar y Gwaredwr yn nabod ti, yr unig wir Dduw, a'r hwn a gymhwys ar yr un tir ag yr ymosododd anfonaist ti, Iesu Grist." Yr ydym, gan ar ein cynriaint, ond fod yr amgylchiadau hyny, yn barnu fod Dafydd Ionawr yn yn wahanol. Dichon, yn wir, y dylem gwneud yn iawn wrth ddarlunio pryder ystyried y brofedigaeth gyntaf yn eithra malais Satan: ein cwyn yw ei fod yn iad, gan iddo gael allan, drwy holi Efa, gwneud hyny yn anamserol. Nid yw yr hyn a ymdrechodd ddeall drwy brofi hanes y byd ond hanes Satan a Duw: Mab y dyn. Ei amcan oedd deall y tir eto ni ddylid eu gwysio i'r maes ar bob mwyaf manteisiol i ymosod arnynt. amgylcbiad. Y mae gan y ddau eu Sail y brofedigaeth, ac elfenau ei chyfanhysbrydion gwasanaethgar, aml eu rhif soddiad yn y ddau amgylchiad oedd a chadarn eu gallu.

hunangarwch. Ond yr amcan cyntaf A y caniad yn mlaen i ddarlunio | gydag Efa oedd deall eangder ei rhyddid, breuddwydion mam Judas a mam Ioan -gyda Christ, deall dwyfolder ei allu. Fedyddiwr; adroddir ymweliad dyhuddol Gan iddo aflwyddo drwy gymysgu cyw. yr angel à Joseph; trethiad y byd dan reinrwydd a hunangarwch yn ei ymosodAugustus Cæsar; genedigaeth yr Iesu; iad cyntaf ar y Gwaredwr, rhoddodd hanes y bugeiliaid a'r doethion; cyd brawf arno ar dir arall. Apeliodd at ofn, gerdd yr angylion ;-puredigaeth Mair;

un o'r teimiadau grymusaf yn y fynwes llawenydd Simeon ac Anna ;-cynddar ddynol. Beth am osod yr Iesu ar ben edd Satan drachefn, a'i araith wrth pinacl y deml i sangu megys ar ddim? “Senedd lluaws Annwn" nes y rhont

Oni syrthia yn ddiddadl i ddwylaw yr

archelyn mewn eiliad mor ofnadwy “ Dair bopllef grochgref gras,

beryglus? Na, dyna brofedigaeth o Gan rwygo'r oror eirias:

ddangos gallu wedi methu, ac ofn wedi Dibris gawriai'r llu dybryd

methu, ač nid oes bellach yn aros ond Yn erbyn Duw gwyu i gyd: Uffernawl greigiau ffyrnig

esmwythgarwch, hunangariad, a hunanarRont anfad attebiad dig," &c.

bediad-ý teimladau grymusaf yn nghalon

dyn. Cynygiodd y temtiwr holl deyrnas“Pa riddfan, ebr Satan, sydd,

oedd y byd yn eu holl fawredd a'u holl Erchyll, trwy'r gorwyllt geurydd? Pa ddychryn anhydyn hyll,

ogoniant, os syrthiai i lawr a'i addoli ef. A braw du drwy'r wybr dywyll!

Hawdd y gallasai wneud y cynyg hwn yn Coeliaf dy ddyfod, Celi!

eithaf diragrith, oblegid yr oedd eu Dduw mawr! rhy ryfedd i mi!"

llywyddiaeth foesol yn ei law, a buasai

y rhodd yn ychwanegu un at ei ddeiliaid, Wel, beth og daeth, a roddir yr ymgyrch a hwnw yn un mwy pwysig na hwynt i fyny ? Na, mewn eiliad, dyma lam oll. Ond trodd y cyfan yn fethiant; nid mor feiddiol ag a allasai anobaith Diafol oedd yr un argraff yn cael ei gwneud ar ei anturio, neu athrylith dyn ei wisgo â ! feddwl yr Iesu. Gorfu i'r gelyn ymadael, geiriau :

a daeth angelion a gweiniasant i'r Gwar.

edwr. Ar ol canu mawl i Orchfygwr

Yr Wythfed Ran. Satan, y mae yr angelion yn esgyn at

Hyd y rhan hon yw 1110 o linellau, a'i “lu'r Nef lân," a'r lesu yn dychwelyd at ei swydd bwysig. Ac yma y terfyna y

thestun ydyw hanes Crist o'i ddygiad i chweched ran.

lys Annas hyd ei esgyniad gogoneddus i'r Cenfydd y darllenwyr na ddilynasom

Nef. Darlunia y bardd anfoniad y Gwary bardd yn ei amseriad o brofedigaethau

edwr i lys Herod, -ei ddychweliad ger Crist. Dilynasom Matthew ; a lled debyg

bron Pilat,-ymddygiadau y rhaglaw,fod Dafydd Ionawr wedi cyfnewid y ddwy

“cynnwrf, a thwrf, a therfysg” y dyrfa, brofedigaeth olaf, fel y darfu Milton o'i

-y collfarniad, -y croeshoeliad, yr holl flaen. Gan y cawn son eto am wreiddiol

amgylchiadau arswydus cydfynedol âg deb Cywydd y Drindod, ni ychwanegwn

ef, -y claddedigaeth,--angel yn ymddang

os i gysuro y bardd, ac yn adrodd iddo ar hyn yn bresenol.

dan “lâs balmwydden lwyswawr,” yr

holl wyrthiau nerthol a gymerasant le ar Y Seithfed Ran.

farwolaeth y Cyfryngwr. Meddyliem fod Nid ydyw y caniad hwn yn yr argraff

y bardd yn y fan hon yn dangos llawer o iad preseñol ond deuddeg llinell yn hwy

wir fawredd. Mewn amgylchiadau cynag ydoedd yn y cyntaf. Rħifedi ý

ffredin, ac, yn wir, mewn pob amgylchNinellau ydyw 1072. Y mae amryw

iad hyd yn hyn, yr oedd ei awen yn fân gyfnewidiadau geiriol wedi eu gwneud

ddigon iddo, a'i ddeheulaw ei hun yn ei yn hwn fel y caniadau eraill, ond nid oes

achub. Ond yn awr yr oedd wedi ym. yma ddim o bwys wedi ei ychwanegu.

ddyrysu mewn galar a syndod a dychryn Yn y caniad hwn bragddarlunir gweini

o herwydd marwolaeth ei Arglwydd. dogaeth Crist o'i dechreuad hyd holiad y

Ond rhag i'w antur fethu, y mae angel Gwaredwr gerbron Pilat. Y prif am

yn ymddangos, ac yn ei nerthu ef. gylchiadau à nodir ydynt,-galwad y

Ystyriwn adroddiad yr angel yn un o'r pedwar dysgybl,-y briodas yn Cana,

darnau rhagoraf yn yr holl gyfrol o ran

bywiogrwydd dysgrifiadau, a gallu dartroi y prynwyr a'r gwerthwyr allan o'r demi, -iachau' y cleifion,-pregethu yn

luniadol. Ceir ef yn llin. 551-724; y Galilea, -y bregeth ar y mynydd,

mae yn rhy faith i'w ddyfynu; rhaid ini, dewisiad y deuddeg dysgybl,-gostegiad

gan hyny, ei adael heb wneud dim ond y dymhesti, -y Gadareniaid,-darluniad

cyfeirio at rai o'r llinellau cryfaf o'i fewn; pellach o iachâd y cleifion, a gwyrthiau

megys ymrwygiad y creigiaueraill,-porthi y torfeydd a'r pum torth a'r ddau byggodyn,-ý bobl am ei wneud

“Y creigiau drwy barthau'r byd, yn frenin, -örist yn rhoddi addysg, am

Yn ei gor, wnaen' egoryd." natur ei deyrnas,-Satan yn ymgynddeiriogi yn ei erbyn,-y gweddnewidiad ar

Y bydoedd wybrenol:fynydd Tabor,- yr Iesu yn rhagddywed. “ Crynodd caerau y wiwnef, yd ei farwolaeth a dinystr Jerusalem,

A'r ser yn uchder y pef, yn marchogaeth i'r ddinas,-Satan yn

Pan godwyd Ef ar gref krog, ymgynhyrfü, a'i elynion yn ymgynghreir Wareiddiaf Ior mawreddog," &c. io yn ei erbyn,-ý cytundeb à Judas,bwyta y pasg, a sefydliad y swper Yna rhoddir dysgrifiad grymus nodedig santaidd,- ymddyddanion a'r dysgyblion, o ddychryn a ffoad Satan, a drylliad y -yr ing yn ngardd Gethsemane,-cymer | " dirfawr gylch” uwchben “ffurfafen yd yr Iesu yn garcharor,-ei arwain i fawr” y llyn uffernol, (gwel t. d. 147, lys Annas,-y dygwyddiadau yno,-Pedr | 11. 633–66.) -yr effeithiau canlynol, (11. yn gwadu ei Arglwydd,- ymgynulliad y 681-88,) Ar ol cyrhaedd o Satan a'i ddislys i holi yr Iesu, -eu parodrwydd i'w lynwyr i gartref y cynhwrf dychrynllyd a gyhoeddi yn euog, a

ddysgrifiwyd, cawn y darluniad uffernol

o honynt yno a geir o ll. 699-726. "Suddas, ar ol troseddu,

Mae yr holl dderpyn yn rymus a barddMewn garw boen, mewn gwewyr bu." onol dros ben. Ond buasai yn well genym

ni amserau braw a “gwyniesol” ing y O ran ei nodwedd barddonol, cynwys y

cythreuliaid ar adgyfodiad Crist, yn hyt. rhan hon fwy o hanes nag o ddysgrifiad. rach nag ar ei farwolaeth. Ein rheswm Eto y mae ynddi rai darluniadau nod am hyny yw, mai yr adgyfodiad oedd yr edig o dyner ac effeithiol. Onid oes | amlygiad cyhoeddus o gwblbad ei waith. dyfoder teimlad yn y llinellau canlynol ? Hyd hyny, gan fod y Cadarn yn y bedd,

mwy naturiol ydyw darlunio Satan a'i “Ior hael, edrychodd, ar hyn,

luoedd yn mwynhau eu buddugoliaeth. Ar olwg ei chwerw elyn:

Wedi canu yn iach i'w athraw angylIesu Grist yn drist a drodd,

aidd, à y bardd yn mlaen i ddarlunio yr Duw Fodur, du ofidiodd; Un o honoch wna heno,

amgylchiadau blaenorol i'r adgyfodiad, Ddrygionus druens dro,

y gwragedd a'r dysgyblion yn myned at A dichell fy mradychu

y bedd, -y saint yn ymddangos yn y I'm chwerwon elynion lu."

ddinas, y gwylwyr yn myned i'r ddinas,

-ymddangosiad yr Iesu i Mair,- ymgyGellir cymeryd y llinellau o 647—920 fel nulliad yr henuriaid, a'u cytundeb a'r profion o wirionedd y sylw blaenorol. gwylwyr, yr Iesu yn ymddangos ar yr

vythfed dydd, ac yn argyboeddi Thomas, | ymgysegru i Dduw. Wedi hyn ymosoda -addysg y Gwaredwr i'w ddysgyblion, | y bardd yn ddiymarbed ar y Sociniaid, 'i esgyniad i'r Nef. Terfynir y caniad a yr Anffyddwyr,' a'r “awdwyr difoes" iolchgarwch y bardd am esgyniad ei hyny a ddywedant nad oes Arglwydd i wynfyd.

("Oh ddyrys ryfedd araith!) Y Nawfed Ran.

Na chorph, nag enaid ychwaith, Yr ydym wedi dilyn y bardd i ddiwedd

Na môr maith, na daear laith las,

Na hoyw loer, na haul eirias. rail ran o gynllun Cywydd y Drindod.

Ban'd eres y mawrles maith I mae wedi darlunio goruchwyliaethau

A geir yn eu rhagorwaith!” Tad a'r Mab, ac y mae yn awr ar droi

dalu ei warogaeth i'r Ysbryd Glan. Yr oedd y fath wadiad o fodolaeth Ond nid ymddengys iddo gael llawer o defnydd yn annyoddefol i deimladau y iwyl ar y gwaith, gan nad oes ond rhan bardd. Nis gallai meddwl creadigol echan o'r nawfed ganiad wedi ei gyf edrych ar y fath ddinystr trwyadl ar holl wyno i'w weithrediadau. Yn yr argraff elfenau y byd naturiol. Yn eithafion ei ad cyntaf hyd y caniad hwn oedd 708 o ddirmyg, dynesa at y boneddigion diinellau ; yn y presenol mae wedi ymestyn ddefnydd dan sylw, gan eu hanerch yn

762. Gellid meddwl oddiwrth ei nod | yr iaith dosturiol a geir o ll. 511-552. wedd nad oedd yr awdwr ar y telerau Wrth ddarllen y dernyn crybwylledig, goreu â rhai boneddigion pan oedd yn ei bron na adgofir ni o wawdiaith ddidrukyfansoddi. Y mae yn lled debyg oran garedd Awdl yr Adebau, cynyrch awen

i arddull i rai darnau yn Nghywydd y ffrewyllog yr hyglod Dewi Wyn. Mil Blynyddau. Yr athrawiaeth dduw. Y gweddill o'r caniad a gynwys fyfyrinyddol a geir yn y rhan hon, ac yn wir dodau yr awdwr ar ddrwg pechod, drwy holl weithiau yr awdwr, ydyw prydferthwch rhinwedd,-cariad y GwarCalliniaeth, fel ei heglurir yn erthyglau edwr, a chydweddiad y greadigaeth a Eglwys Loegr. Nid yw yn debyg fod un threfn iachawdwriaeth. Gwelir oddiwrth blaid yn Ngogledd Cymru yn ei amser ef y brasluniad uchod mai ychydig a ddyyn credu yn wahanol. Yr oedd Ariaeth wedodd y bardd am "ddoniau a grasusau os nad Sociniaeth yn lled gyffredin o am yr Ysbryd Glan” yn ol ei addewid yn gylch Caerfyrddin, lle y cyfansoddodd y pechreu y llyfr. Meddyliem nad oedd bardd y rhan fwyaf o'r Cywydd, yr hyn gan bwnc mor arddansoddol lawer 0 a esbonia y llymder â'r hwn yr ymesyd swynion i'w feddwl. Yr oedd yn credu ar y cyfryw athrawiaethau. Lled debyg yn nylanwadau yr Ysbryd Glan fel hefyd fod amryw Offeiriaid yn esbonio Cristion ffyddiog, ac ymfoddlonai ar hyny. yr erthyglau mewn dull Arminaidd, ond yr oedd Dafydd Ionawr yn meddwl mor

Y Ddegfed Ran. isel am danynt hwy o ran eu hymarwedd Y rhan hon a'n dwg i derfyn Cywydd iadau, fel nad oedd yn gofalu llawer pa y Drindod, a chynwysir hi mewn 782 o beth a ddywedent. Nid oedd yr ychydig linellau ; y nifer yn yr argraffiad cyntaf wreicbion Socinaidd a welwyd ar ol hyay oedd 704. Dechreua y bardd drwy yn Nolgellau wedi eu taro hyd yma o'r fynegu ei hyder am attaliad y gaethfasgraig gallestr, a phan y daethant allan, nach, a'i lawenydd wrth weled y Groegyr oedd yn gryn gyfaill i ddau o'r frawd iaid yn ymdrechu am eu rhyddid, a oliaeth, oblegid eu bod yn ddynion call a chyferbyna eu serch hwy at eu gwlad i gwybodus, er hyny filangella Sociniaeth serch yr “hen dadau dedwydd” am ac Anffyddiaeth yn ddidrugaredd. Y mae “ deyrnas a dinas Duw." Yna y mae yn ei wawdiaeth yn llem a miniog. Tywallta blino ar y byd, ac yn dymuno dianco hefyd phiolau ei lid ar gyfundrefn ath hono. Ar hyn esgyna i'r Nef, er nas ronyddol yr Esgob Berkeley, Dengys y gwyddom yn iawn i ba ddyben, gan ei caniad hwn ei fod yn talu sylw i arwydd fod yn dychwelyd oddiyno yn fuan. Tra ion yr amserau, a'i fod fel propbwyd a yn y wlad ddedwydd, cymer olwg ar ei gwyliedydd ffyddlon yn rhybuddio y hëangder, ei gogoniant, a dedwyddwch wlad rhag dyfod y cleddyf arni. Gwneir | ei phreswylwyr. Wedi offrymu teyrnged y rhanau cyntaf o'r caniad yma i fyny ag o fawl i'r Gwaredwr, y mae yn dyanerchiad y bardd i'w ddarllenwyr, yn chwelyd i'r ddaear gyda diolchgarwch am yr hwn y diffyna ei hun a'i brydyddiaeth ei hir arbediad er ei anmherffeithderau. grefyddol, ac yr ergydia draehefn ar Wedi byn y mae yn casglu ei holl “bagangerddi,”-darluniad o ddydd y nerth i ddarlunio dydd y Farn. Testun Pentecost, dinystr Jerusalem, --cyfyng anhawdd ei drafod ydyw hwn, ond nid der mamau yn ystod y gwarchae,--llosg oedd ei anhawsder yn ddigon i luddias iad y deml-llwyddiant gweinidogaeth yr Dafydd Ionawr rhag ymaflyd ynddo. apostolion,-erledigaethau y Cristionog Dywedir i Milton orphen "Adfeddiant ion, a'u tawel ddyoddefaint hwythau. Gwynfa" gyda themtiad Crist, am nad Yr olwg ar hyn a arweinia yr awdwr i oedd yn chwenych darlunio golygfa mor alaru uwchben ei oes ei hunan, (gwel o ofnadwy å marwolaeth y Cyfryngwr. 11. 305-40.) Ar ol gosod y troseddwyr Anturiodd Dafydd Ionawr y dychryn hyn mewn digofaint eir yn mlaen at y feydd arswydus. Prin y llwyddodd, ond rbieni a fagant eu plant yn offeiriaid, - gydag adroddiad yr angel, er fod hwnw esgobion cybyddlyd ;-yna cynghorir yr yn rhoddi golwg annaturiol (o herwydd ieuainc i ochel. twyli pechod, ac' il ei bod mor sylweddaidd) ar fodau

ysbrydol. Gwnaethom ninau gynyg yn ddiweddar i ddarlunio “Brwydr y Groes," ond meddyliwn wedi y cyfan mai y dysgrifiad gorau o ingoedd dirdynol Mab y dyn yw dystawrwydd. Efallai hefyd y gellir dweyd yr un peth am y Farn. Mae ý testun mor ogoneddus yn ei natur, mor ddychrynllyd yn ei olygfeydd, mor luosog yn ei weithrediadau, mor ddisymwth a tharawiad-amrantol, ac mor ofnadwy yn ei ganlyniadau, fel mai prin y gall darfelydd wneud mwy na ledu ei adenydd o dân, a marw yn ei ymgodiad cyntaf er eu darlunio. Mae y Bibl wedi taflu ei ffugyrau melltenawg fel darlunleni symudol o'r olygfa, ond ni's gallwn ddwyn tân o'r nefoedd heb gymysgu gormod o elfenau daearol ag ef. – Yr ydym yn teimlo hyn wrth ddarllen Cywydd Goronwy Owen, ac ni's gallwn ym

ryddhau oddiwrth yr un teimlad pan yn | edrych ar ddysgrifiadau Dafydd Ionawr.

Yr ydym yn meddwl y cadarnha ei gyflead o'r golygfeydd o ran amser eu dygwyddiad yr hyn y cyfeiriwn ato. Rhestra amseryddiaeth y Farn, os godd. efir yr ymadrodd, fel y canlyn,-Agoriad v nef fel mellten-Duad yr haul-Diwedd amser-Caniad yr udgorn-Adgyfodiad y meirw-Gorfoledd yr apgylion-Gwysiad y cythreuliaid-Eangder a gogoniant y Llys-Lleoedd cyferbyniol y gwyddfodol. ion-Gwynfyd y cyfiawnion-Dychryn yr annuwiolion-Dinystr y ddaear-Dyfodiad y Barnwr-Y cyfiawnion a'r annghyfiawnion drachefn-Dystawrwydd yn dyfod o wyddfod y Barnwr-Y cyfiawn a'r anghyfiawn-Agoriad y llyfrau-Y didoliad-Barn a llawenydd y saint, a'r nefoedd yn cydganu gyda hwy-Dychryn yr annuwiolion-Gosteg-Barnu yr annuwiolion-Eu dymchweliad i uffernLlawenydd yr angylion-Rhoddiad y deyrnas i Dduw a'r Tad

Ymddengys i ni fod y rhesiad uchod braidd yn debyg i waith dyn mewn niwl. Onid yw diwedd amser yn rhy fuan ? Meddyliem y buasai yn fwy priodol yn rhywle tua dinystr y ddaear. Hefyd, dinystrir y ddaear cyn dyfodiad y Barnwr, yr hyn a ymddengys yn gamamseriad.' Tra mynychir dysgrifiadau o'r un cyflyrau neu deimladau, yn enwedig llawenydd y cyfiawnion a dychryn yr annuwiolion. Nid ydym yn nodi y pethau hyn er diraddio y bardd, ond er mwyn dangos fod rhwystrau o'r bron anorfod ar ffordd athrylith ddynol i ymwneud â'r fath destun. Gwnaeth Dafydd Ionawr gymaint âg a allai ef, ac efallai yn agos gymaint âg a allai dyn anysbrydoledig; er hyn oll yr ydym yn gorfod troi ymaith o dan y teimlad dwysaf o wirionedd y mynegiad ysbrydoledig, “Y mae yn Nuw ogoniant mwy ofnadwy:" oes; ond gwnaeth hen fardd Dolgellau ei oraú i'w ddysgrifio, a phery ei ddarlun yn gofiedig tra pery Cader Idris i ddal hér i'r tymhestloedd, a thra y pery Abermawddach i oferymdrechu llanw y môr i'r hwn yr ymdywallta. (Gwel 11. 459482.)

Wele ni yn awr yn gorphen ein brasddarluniad o Gywydd y Drindod. Ystyriwn ein bod bellach wedi cael golwg led gyflawn ar Dafydd Ionawr, ac ar y gwaith a drosglwydda ei enw i oesoedd dyfodol. Adwaenir ef fel bardd y “Drindod.” Hwn oedd gorchestwaith anfarwol ei fywyd. Hwn yw môr ei athrylith, i ba un y rhed ei holl weithiau eraill fel afonydd adgyflenwol. Byddwn yn meddwl weithiau y dylasai doddi ei holl weithiau, a gwneud un Cywydd y Drindod o honynt. Nid ydynt oll ond cydganiadau a berthynant i'r testun mawr. Nid yw ei “Farddoniaeth Gristionogawl” ond ychwanegiadau eglur at y Cywydd yn ei ffurf gyntefig, yn y dull canlynol:-At y Rhan I. ychwanegir, -Ymddyddanion hwyrol Adda ac Efa yn Mharadwys, 150 o linellau; Ymddyddanion boreuol Adda ac Efa yn Mharadwys, 172. At Rhan IV. ychwanegwyd,-Cân gyntaf, ac ail gân Moses, 348; Araith ddiweddaf Moses, 492; Marwolaeth Moses, 588; Buddugoliaethau Josuah, 1000; Buddugoliaeth Samuel, 440; Cywydd Dafydd a Goliath, 1034. At hanes Crist yn Rhan VI. ychwanegwyd,-Iesu O Nazareth, 1092. At Rhan VIII. ychwanegwyd,-Cywydd ar Dderchafael y Messia, 424. Nid ydyw Cywydd y Diluw a Chywydd Joseph, ond helaethiad o Ran III. neu Ranau yr II. a'r III, o'r argraffiad cyntaf; na Chywydd y Mil Blynyddau ond ychwanegiad at Rhan IX. o Ğywydd y Drindod. Fel hyn gwelir fod y bardd wedi codi Gwyddfa anferth ei maint a gwerthfawr ei defnyddiau i'w Iachawdwr. Cynwysa

[blocks in formation]

1821, pan oedd yr awdwr wedi cyrhaedd iadau a ddarlunir, a'r sefyllfaoedd y ei ddeg mlwydd a thriugain oed. Bernir maent ynddynt, yn cadw y dychymyg ar fod y Cywydd hwn, fel y crybwyllasom lawn waith yn wastadol. Ni wyddom yn flaenorol, y rhagoraf o weithiau yr paham na dderbyniodd y gwaith hwn awdwr. Efallai fod ei fyrder yn un achos fwy o sylw. Efallai fod ei leithder ef a o'r farn ffafriol hon. Ond yn annibynol Chywydd y Drindod wedi peri i lawer ar hyd a llêd, y mae yn waith o'r teilyng. roddi y flaenoriaeth i Gywydd y Diluw dod uwchaf. Nid oes eisiau dadchwiliad ar holl gyfansoddiadau eraill yr awdwr. ëang o hono, am ei fod mor fyr a darllen Ceir yn Nghywydd Joseph luaws O adwy. "Nerthol anfarwol fawrwaith" ddarnau ysblenydd, llawniono natura ydyw yn ddiau, ac nid ydym yn synu fod theimlad. Y darluniad o Israel yn ym. sicrwydd o anfarwoldeb ei weithiau wedi adael à Benjamin ar ei fynediad i'r Aipht dyfod yn gred led sefydlog yn meddwl y sydd yn dlwg a naturiol dros ben (gwel bardd. Ystyriai hwn ar y pryd fel ei

tudal. 202, 11. 581-604). Yn y rbanau dystiolaeth olaf dros y “Drindod,” a'i cyntaf o'r Rhan V. cawn ddarluniad ymosodiad olaf ar bechod a llygredigaeth. meistrolgar iawn o deimladau yr hen wr Yr oedd ynddo lawer o ysbryd Mohamet, wrth ddysgwyl ei feibion yn ol o'r Aipht. a gallasai ddywedyd ar ol y dyn rhyfeddol | Yr ymddyddanion drwy y Cywydd hwn hwnw, “Yr Arglwydd sydd Dduw, a ydynt, ar y cyfan, yn orchestol. Gellid Dafydd Ionawr yw ei brophwyd.” Nid meddwl wrth ddarllen holiadau Joseph oedd ynddo y cydymdeimlad lleiaf à l i'w frodyr, a'u hatebion hwythau, ein

redigaeth, ac efallai mai cryn drugar bod yn gwrandaw ar ddadlenydd cyfedd i'r byd oedd mai bardd ac nid Duu reithiol yn dirdynu tystiolaeth allan o y Dilur ydoedd. Ond diau fod llymder res o dystion lled anewyllyegar. Cedwir ymddangosiadol ei deimladau yn effaith cymeriad Reuben i fyny yn dda drwy ei awydd i weled dynion yn dianco y cyfan, a gwneir yr un modd â Juda, afaelion pechod, yr achos o bob drwg a yn yr hwn y mae llawer nodwedd thrueni. I'r dyben hwnw darluniai holl hoffadwy. Nid diffygiol ychwaith ydyw elynion y Duwdod yn cael eu goddiwedd y darluniadau o Lefi a Simeon. Y mae yd gan gosb ofnadwy acechryslon. yr hen Israel yn batriarch trwyadi, llawn Gyda yr un bwriad y tywalltodd allan fel o dynerwch a serch tadol, ac o ymroddffrydlif olaf ei enaid ddysgrifiadau dy- | iad duwiolfrydig i ewyllys Duw. (Gwel chrynllyd a mawreddus Cywydd y Diluw.

ll. 249-268.) Daeth boreu hyfryd i Gan nad yw yr ail ran ond bér, tröed y Jacob ar ol nos o dywyllwch teimladwy. darllenydd ati, ac os dechreua ei darllen, Cafodd ei ddau fab yn fyw, a chafodd ei nid oes' berygl iddo roddi y llyfr heibio galon ei hadlawenhau yn hiliogaeth cyn gorphen.

Rabel. Machludodd ei haul yn araf ac

esmwyth, ac ni chauodd yr hen wr ei ADRAN IV.

lygaid yn angau, i buno hûn yr oesoedd,

nes gweled y Seren ddydd yn codi. CYNLLUN A CHYNWYSIAD CYWYDD JOSEPH.

Joseph oedd brydferth o ran person,

serchog fel mab, caredig fel brawd, doeth Cân arallegol ydyw hon. Golyga y fel llywydd, a llwyddianus yn ei holl bardd Joseph fel cysgod o Grist, ac fel ffyrdd. Ni allasai bardd ddymuno arwr person yn yr hwn y dangoswyd gofal | amgenach, ac nid llawer bardd a allasai neillduol y Drindod am ddynion. Y mae wneud arwr amgenach pag a greodd y Cywydd wedi ei ranu i saith caniad. Dafydd Ionawr. Rhwymir ni i'w garu Yn y cyntaf ceir hanes Joseph a'i deulu yn mhob amgylchiad, am ei fod bob hyd y newyn, a mynediad y brodyr i'r amser yn dda ac yn ddoeth. Y mae pob Aipht; yn yr ail dilynir yr hanes hyd peth yn deffro y teimlad o'i blaid. ddychweliad y naw yn ol; yn y drydedd, Bachgen amddifad oedd, wedi colli ei ceir eu helyntion hyd eu hail fynediad i'r fam, ac un nodedig o ufudd i'w dad. Os Aipht; yn y bedwaredd, dilynir hwy hyd breuddwydio a wpai, gwnai hyny yn eu hymadawiad, a chwpan arian Joseph | well na neb arall; os caethwas, nid oedd yn sach Benjamin; yn y bumed, darlunir neb mor ffyddlon; os llywydd, nid oedd adfyd yr hen wr eu tad wrth glywed am neb mor ddoeth. Yr oedd goleuni bywiog eu helbul, eu gofid wrth ymddangos ger a dysglaer yn hofran o'i amgylch yn 'mbob bron Joseph, a'i amlygiad yntau o hono sefyllfa. Yr oedd yn mhob lle fel pe ei hun iddynt; yn y chweched, y maent buasai wedi ei wneud iddo. I ba gylch yn dychwelyd at eu tad mewn llawenydd, bynag yr arweinid ef gan Ragluniaeth, yr yn adrodd iddo fod Joseph yn fyw, myn. | ydoedd yn ei lanw. Er ei eni a'i addysgu ediad Israel i'r Aipht, a'i hanes hyd ei yn y babell, yr oedd yn meddu pob farwolaeth ; ac yn y seithfed gorphenir cymhwysderau i lanw yr orsedd. Arwr yr hanes gyda marwolaeth Joseph.

diwydrwydd a heddwch oedd ef; ni seilYr ydym yn ystyried y Cywydd hwn iodd ei awdurdod mewn gwaed, ac ni yn werthfawr iawn am ei fod yn dangos, chadwodd ef drwy gelanedd. Enillodd fel y crybwyllasom, fwy o ddarfelydd y ef ei fawredd drwy fwyhau dedwyddwch bardd nag un arall o'i weithiau. Ychydig ei gyd-ddynion. "Deallai hen fardd Dolo ddarfelydd a geir yn Nghywydd y gellau hyn yn dda; ac er ei fod yn byw Drindod. Grymusder dysgrifiadau dra- | mewn adeg lawn o wallgofrwydd rhyfel, chefn sydd yn hynodi Cywydd y Diluw. dwg ei dystiolaeth brophwydol yn ei Ond yn Nghywydd Joseph mae y cymer erbyn. Yr oedd Cywydd Joseph wedi ei

« PoprzedniaDalej »