Obrazy na stronie
PDF
ePub

hytrach na bwriadau. Dichon y byddai “ Gorwyllt dorf, nid gwiw aros yr olwg hon ar weinyddiadau Rhaglun

Ym mroydd andedwydd Nos;

Oferedd in' fyfyriaw iaeth tuag at breswylwyr y ddaear, fel

Ymochel; a ddél a ddaro. gwrthrychau ymrysonfa fawr rhwng Duw

“ Yn awr torf Uffern fawr faith, à Diafol, yn foddion i daflu goleuni Rai anwar, oll ar unwaith, pwysig ar hanes dadblygiadau llywodr

O Dân aent ar adenydd, aeth foesol. Haedda, efallai, fwy o le

Chwerw dorf, tua chaerau Dydd.

Uwch ben y troe'r Cadben cas, yn ein Duwinyddiaeth. Nid analledig nad esboniai ambell ddameg ddyrys sydd

Draig, arwddig, mewn drwg urddas:

Rhifai, tra'r ehedai hwn, yn edrych yn dywyll iawn yn awr mewn Dorfoedd byddinoedd Annwn.” cysylltiad â'r goruchwyliaethau boreuol, - goruchwyliaeth Moses, goruchwyliaeth "Rhag ystryw a chyrch cythraul gwared Crist, a llywodraeth foesol Duw mewn ni Arglwydd daionus." Ffrwyth cyntaf cysylltiad â gweinidogaeth yr Ysbryd yr anturiaeth ddychrynadwy hon ydoedd Glan dan yr oruchwyliaeth bresenol. cyflafan plant Bethlehem. Ond yr oedd I'n llygad ni nid yw höll hanes y byd o y mab bychan a'i rieni yn llechu yn yr foreu ei gread hyd yr eiliad na bydd Aipht, hyd onid aeth yr ailwydd heibio. amser mwyach ond un darlun anferth o Yna dychwelir i Nazareth; a phan yn yoryson Duw a Satan am lywodraeth y ddeuddeg oed, achosodd Iesu ddychryn ddaear ac addoliad ei thrigolion. Beth mawr i Satan drachefn drwy ymddyddan yw eilunaddoliad pob gwlad ac oes, os ca â'r doctoriaid yn y deml. Gellid meddwl hamdden i ddisgyn i'w iselder-i ddyfn- oddiwrth y darluniad a roddir gan y der ei ddyfnderoedd ac i iselderau pellaf bardd mai yn awr y dechreuodd meddiant ei bwll diwaelod, ond addoliad i Ddiafol? cythreulig gymeryd lle, a bod Satan Hwn yw yr olaf o'r grisiau duon. Beth wedi cael cenad 'neillduol i boenydio yw gwir awydd am adnabod Duw, ac plant dynion drwy gyfrwng y cythreulam ymostyngiad i'r Bod anfeidrol, o iaid. 0 hyn arweinir ni at Ioan Fedyddymgrymiad gwylaidd y pagan gerbron iwr, a bedydd Crist. Canfu Satan ei yr “'Ysbryd mawr,” hyd "Ein cym- fedydd, ac ail enyna ei gynddaredd. Ar deithas ni," yr hon, yn wir sydd gyda'r ol rhoddi cyfarwyddiadau i'w ddilynwyr, Tad, a chyda ei Fab Ef, Iesu Grist," y mae yn dilyn yr Iesu i'r anialwch, ac ond addoliad i Dduw? Dyma ris uchaf y mae awr y brofedigaeth yn dechreu. duwiolfrydedd ar y ddaear,-"Dy ad. Yno ymesyd y gelyn ar y Gwaredwr yn nabod ti, yr unig wir Dduw, a'r hwn a gymhwys ar yr un tir ag yr ymosododd anfonaist ti, Iesu Grist."

Yr ydym, gan

ar ein cynriaint, ond fod yr amgylchiadau hyny, yn barnu fod Dafydd Ionawr yn yn wahanol. Dichon, yn wir, y dylem gwneud yn iawn wrth ddarlunio pryder ystyried y brofedigaeth gyntaf yn eithra malais Satan: ein cwyn yw ei fod yn iad, gan iddo gael allan, drwy holi Efa, gwneud hyny yn anamserol.

yr hyn a ymdrechodd ddeall drwy brosí hanes y byd ond hanes Satan a Duw; Mab y dyn. Ei amcan oedd deall y tir eto ni ddylid eu gwysio i'r maes ar bob mwyaf manteisiol i ymosod arnynt. amgylchiad. Y mae gan y ddau eu Sail y brofedigaeth, ac elfenau ei chyfanhysbrydion gwasanaethgar, aml eu rhif soddiad yn y ddau amgylchiad oedd a chadarn eu gallu.

hunangarwch. Ond yr amcan cyntaf A y caniad yn mlaen i ddarlunio gydag Efa oedd deall eangder ei rhyddid, breuddwydion mam Judas a mam Ioan - gyda Christ, deall dwyfolder ei allu. Fedyddiwr; adroddir ymweliad dyhuddol Gan iddo aflwyddo drwy, gymysgu cywyr angel a Joseph; trethiad y byd dan reinrwydd a hunangarwch yn ei ymosodAugustus Cæsar; genedigaeth yr Iesu; jad cyntaf ar y Gwaredwr, rhoddodd hanes y bugeiliaid a'r doethion; cydo brawf arno ar dir arall. Apeliodd at afn, gerdd yr angylion ;-puredigaeth Mair; un o'r teimiadau grymusaf yn y fynwes

llawenyda Simeon ac Anna ;-cynddar- ddynol. Beth am osod yr Iesu ar ben edd Satan drachefn, a'i araith wrth pinacl y deml i sangu megys ar ddim? “Senedd lluaws Annwn” nes y rhont

Oni syrthia yn ddiddadl i ddwylaw yr

archelyn mewn eiliad mor ofnadwy “Dair bonllef grochgref gras,

beryglus? Na, dyna brofedigaeth o Gan rwygo'r oror eirias:

ddangos gallu wedi methu, ac ofn wedi Dibris gawriai'r lla dybryd Yn erbyn Duw gwyo i gyd:

methu, ac nid oes bellach yn aros ond Uffernewl greigiau ffyrnig,

esmwythgarwch, hunangariad, a hunanarRont anfad attebiad dig," &c.

bediad-y teimladau grymusaf yn nghalon

dyn. Cynygiodd y temtiwr holl deyrnas“Pa riddfan, ebr Satan, sydd, Erchyll, trwy'r gorwyllt gearydd?

oedd y byd yn eu holl fawredd a'u holl Pa ddychryn anhydy'u hyli,

ogoniant, os syrthiai i lawr a'i addoli ef. A braw du drwy'r wybr dywyll!

Hawdd y gallasai wneud y cynyg hwn yn Coeliaf dy ddyfod, Celi!

eithaf diragrith, oblegid yr oedd eu Dduw mawr! rhy ryfedd i mi!"

llywyddiaeth foesol yn ei law, a buasai

y rhodd yn ychwanegu un at ei ddeiliaid, Wel, beth os daeth, a roddir yr ymgyrch a hwnw yn un mwy pwysig na hwynt i fyny ? Na, mewn eiliad, dyma lam oll. Ond trodd y cyfan yn fethiant; pid mor feiddiol ag a allasai anobaith Diafol oedd yr un argraff yn cael ei gwneud ar ei anturio, neu athrylith dyn ei wisgo å feddwl yr Iesu. Gorfu i'r gelyn ymadael, geiriau :

a daeth angelion a gweiniasant i'r Gwar.

Nid yw

edwr. Ar ol canu mawl i Orchfygwr

Yr Wythfed Ran. Satan,

y mae yr angelion yn esgyn at “lu'r Nef lân,” a'r lesu yn dychwelyd at

Hyd y rhan hon yw 1110 o linellau, a'i ei swydd bwysig. Ac yma y terfyna y

thestun ydyw hanes Crist o'i ddygiad i chweched ran.

lys Annas hyd ei esgyniad gogoneddus i'r Cenfydd y darllenwyr na ddilynasom

Nef. Darlunia y bardd anfoniad y Gwary bardd yn ei amseriad o brofedigaethau

edwr i lys Herod,-ei ddychweliad ger Crist. Dilynasom Matthew ; a lled debyg

bron Pilat.-ymddygiadau y rhaglaw,fod Dafydd Ionawr wedi cyfnewid y ddwy

“ cynnwrf, a thwrf, a therfysg” y dyrfa, brofedigaeth olaf, fel y darfu Milton o'i -ý collfarniad, -y croeshoeliad, -yr holí flaen. Gan y cawn son eto am wreiddiol- amgylchiadau. arswydus cydfynedol âg deb Cywydd y Drindod, ni ychwanegwn

ef,-y claddedigaeth;-angel yn ymddangar hyn yn bresenol.

os i gysuro y bardd, ac yn adrodd iddo dan "lâs balmwydden lwyswawr,' yr

holl wyrthiau nerthol a gymerasant le ar Y Seithfed Ran.

farwolaeth y Cyfryngwr. Meddyliem fod Nid ydyw y caniad hwn yn yr argraff

y bardd yn y fan hon yn dangos llawer o iad presenol ond deuddeg llinell yn hwy

wir fawredd. Mewn amgylchiadau cynag ydoedd yn y cyntaf. Rhifedi y

ffredin, ac, yn wir, mewn pob amgylchNinellau ydyw 1072. Y mae amryw

iad hyd yn hyn, yr oedd ei awen yn fân gyfnewidiadau geiriol wedi eu gwneud

ddigon iddo, a'i ddeheulaw ei hun yn ei yn hwn fel y caniadau eraill, ond nid oes

achub. Ond yn awr yr oedd wedi ymyma ddim o bwys wedi ei ychwanegu.

ddyrysu mewn galar a syndod a dychryn Yn y caniad hwn brasddarlunir gweini, Ond rhag i'w antur fethu, y mae angel

o herwydd marwolaeth ei Arglwydd. dogaeth Crist o'i dechreuad hyd holiad y Gwaredwr gerbron Pilat. Ý prif am

yn ymddangos, ac yn ei nerthu ef. gylchiadau a nodir ydynt,-galwad y

Ystyriwn adroddiad yr angel yn un o'r pedwar dysgybl, -y briodas yn Cana,

darnau rhagoraf yn yr holl gyfrol o ran troi y prynwyr a'r gwerthwyr allan o'r bywiogrwydd dysgrifiadau, a gallu dardeml, -iachau y cleifion,-pregethu yn

luniadol. Ceir ef yn llin. 551-724; y Galilea, -y bregeth ar y mynydd,

mae yn rhy faith i'w ddyfynu; rhaid ini, dewisiad y, deuddeg dysgybl,-gostegiad gan hyny, ei adael heb wneud dim ond y dymhesti, -y Gadareniaid-darluniad cyfeirio at rai o'r llinellau cryfaf o'i fewn; pellach o iachâd y cleifion, a gwyrthiau

megys ymrwygiad y creigiau, eraill,-portbi y torfeydd a'r pum torth a'r ddau byggodyn-y bobl am ei wneud

Y creigiau drwy barthau'r byd, yn frenin, -Crist yn rhoddi addysg, am

Yn ei gur, wnaen' egoryd." natur ei deyrnas,-Satan yn ymgynddeiriogi yn ei erbyn,-y gweddnewidiad ar

Y bydoedd wybrenol:fynydd Tabor,-yr Iesu yn rhagddywed.

“Crynodd caerau y wiwnef, yd ei farwolaeth a dinystr Jerusalem,

A'r ser yn uchder y def, yn marchogaeth i'r ddinas,-Satan yn Pan godwyd Ef ar gref grog; ymgynhyrfu, a'i elynion yn ymgynghreir

Wareiddiaf Ior mawreddog," &c. io yn ei erbyn,-ý cytundeb à Judas,bwyta y pasg, a sefydliad y swper

Yna rhoddir dysgrifiad grymus nodedig santaidd, -ymddyddanion a'r dysgyblion, o ddychryn a ffoad Satan, a drylliad y -yr ing, yn ngardd Gethsemane,-cymer- "dirfawr gylch” uwchben “ ffurfafen yd yr Iesu yn garcharor, -ei arwain i

y llyn uffernol, (gwel t. d. 147, lys Annas,---ý dygwyddiadau yno,- Pedr 11., 633–66.)-yr effeithiau canlynol, (11. yn gwadu ei' Arglwydd,-ymgynulliad y 681-88,) Ar ol cyrhaedd o Satan a'i ddillys i holi yr Iesu,-eu parodrwydd i'w lynwyr i gartref y cynhwrf dychrynllyd a gyhoeddi yn euog, a

ddysgrifiwyd, cawn y darluniad uffèrnol

o honynt yno a geir o ll. 699-726. “Suddas, ar ol troseddu,

Mae yr holl ddernyn yn rymus a barddMewn garw boen, mewn gwewyr bu.” onol dros ben. Ond buasai yn well genym

ni amserau braw a "gwyniesol” ing y O ran ei nodwedd barddopol, cynwys y

cythreuliaid ar adgyfodiad Crist, yn hyt. rhan hon fwy o hanes nag o ddysgrifiad. rach nag ar ei farwolaeth. Ein rheswm Eto y mae ynddi rai darluniadau nod- am hyny yw, mai yr adgyfodiad oedd yr edig o dyner ac effeithiol.

Onid oes

amlygiad cyhoeddus o gwblhad ei waith. dyfoder teimlad yn y llinellau canlynol ? Hyd hyny, gan fod y Cadarn yn y bedd,

mwy paturiol ydyw darlunio Satan a'i "Ior bael, edrychodd, ar hyn,

luoedd yn mwynhau eu buddugoliaeth. Ar olwg ei chwerw elyn:

Wedi canu yn iach i'w athraw angylIesu Grist yn drist a drodd, Duw Fodur, du ofidiodd ;

aidd, à y bardd yn mlaen i ddarlunio yr Un o honoch wna heno,

amgylchiadau blaenorol i'r adgyfodiad, Ddrygionus druepns dro,

y gwragedd a'r dysgyblion yn myned at A dichell fy mradychu

y bedd,-y saint yn ymddangos yn y I'm chwerwon elynion lu."

ddinas, -y gwylwyr yn myned i'r ddinas,

-ymddangosiad yr Iesu i Mair,- ymgyGellir cymeryd y llinellau o 647—920 fel nulliad yr henuriaid, a'u cytundeb â'r profion o wirionedd y sylw blaenorol. gwylwyr,-yr Iesu yn ymddangos ar yr

fawr"

vythfed dydd, ac yn argyboeddi Thomas, ymgysegru i Dduw. Wedi hyn ymosoda -addysg y Gwaredwr i'w ddysgyblion,- y bardd yn ddiymarbed ar y Sociniaid, 'i esgyniad i'r Nef. Terfynir y caniad a yr Anffyddwyr, a'r “awdwyr difoes " iolchgarwch y bardd am esgyniad ei hyny a ddywedant nad oes Arglwydd i wynfyd.

("Oh ddyrys ryfedd araith!) Y Nawfed Ran.

Na chorph, nag; enaid ychwaith,

Na môr maith, na daear laith las, Yr ydym wedi dilyn y bardd i ddiwedd

Na hoyw loer, na haul eirias. rail ran o gynllun Cywydd y Drindod.

Ban'd eres y mawrles maith ! mae wedi darlunio goruchwyliaethau A geir yn eu rhagorwaith!” Tad a'r Mab, ac y mae yn awr ar droi

dalu ei warogaeth i'r Ysbryd Glan. Yr oedd y fath wadiad o fodolaeth Ond nid ymddengys iddo gael llawer o defnydd yn annyoddefol i deimladau y iwyl ar y gwaith, gan nad oes ond rhan bardd. Nis gallai meddwl creadigol echan o'r nawfed ganiad wedi ei gyf- edrych ar y fath ddinystr trwyadl ar holl wyno i'w weithrediadau. Yn yr argraff- elfenau y byd naturiol. Yn eithafion ei ad cyntaf hyd y caniad hwn oedd 708 O ddirmyg, dynesa at y boneddigion diinellau ; yn y presenol mae wedi ymestyn ddefnydd dan sylw, gan eu hanerch yn 762. Gellid meddwl oddiwrth ei nod- yr iaith dosturiol a geir o ll. 511-552. wedd nad oedd yr awdwr ar y telerau Wrth ddarllen y dernyn crybwylledig, zoreu â rhai boneddigion pan oedd yn ei bron na adgofir ni o wawdiaith ddidrusyfansoddi. Y mae yn lled debyg o ran garedd Awdl yr Adebau, cynyrch awen i arddull i rai darnau yn Nghywydd y ffrewyllog yr hyglod Dewi Wyn. Mil Blynyddau. Yr athrawiaeth dduw. Y gweddill o'r caniad a gynwys fyfyrinyddol a geir yn y rhan hon, ac yn wir dodau yr awdwr ar ddrwg pechod, drwy holl weithiau yr awdwr, ydyw prydferthwch rhinwedd, --cariad y GwarCaltiniaeth, fel ei heglurir yn erthyglau edwr, a chydweddiad y greadigaeth a Eglwys Loegr. Nid yw yn debyg fod un threfn iachawdwriaeth. Gwelir oddiwrth blaid yn Ngogledd Cymru yn ei amser ef y brasluniad uchod mai ychydig a ddyyn credu yn wahanol. Yr oedd Ariaeth wedodd y bardd am "ddoniau a grasusau os nad Sociniaeth yn lled gyffredin o am- yr Ysbryd Glan” yn ol ei addewid yn gylch Caerfyrddin, lle y cyfansoddodd y nechreu y llyfr. Meddyliem nad oedd bardd y rhan fwyaf o'r Cywydd, yr hyn gan bwnc mor arddansoddol lawer o a esbonia y llymder â'r hwn yr ymesyd swynion i'w feddwl. Yr oedd yn credu ar y cyfryw athrawiaethau. Lled debyg yn nylanwadau yr Ysbryd Glan fel hefyd fod amryw Offeiriaid yn esbonio Cristion ffyddiog, ac ymfoddlonai ar hyny. yr erthyglau mewn dull Arminaidd, ond yr oedd Dafydd Ionawr yn meddwl mor

Y Ddegfed Ran. isel am danynt hwy o ran eu hymarwedd- Y rhan hon a'n dwg i derfyn Cywydd iadau, fel nad oedd yn gofalu llawer pa y Drindod, a chynwysir hi mewn 782 o beth a ddywedent. Nid oedd yr ychydig linellau ; y nifer yn yr argraffiad cyntaf wreicbion Socinaidd a welwyd ar ol hypy oedd 704. Dechreua y bardd drwy yn Nolgellau wedi eu taro hyd yma o'r fynegu ei hyder am attaliad y gaethfasgraig gallestr, a phan y daethant allan, nach, a'i lawenydd wrth weled y Groegyr oedd yn gryn gyfaill i ddau o'r frawd- iaid yn ymdrechu am eu rhyddid, a oliaeth, oblegid eu bod yn ddynion call a chyferbyna eu serch hwy at eu gwlad i gwybodus, er hyny flangella Sociniaeth serch yr “hen dadau dedwydd” am ac Anffyddiaeth yn ddidrugaredd. Y mae "deyrnas a dinas Duw." Yna y mae yn ei wawdiaeth yn llem a miniog. Tywallta blinó ar y byd, ac yn dymuno dianco hefyd phiolau ei lid ar gyfundrefn ath- hono. år hyn esgyna i'r Nef, er nas ronyddol yr Esgob Berkeley: Dengys y gwyddom yn iawn i ba ddyben, gan ei caniad hwn ei fod yn talu sylw i arwydd- fod yn dychwelyd oddiyno yn fuan. Tra ion yr amserau, a'i fod fel propbwyd a yn y wlad ddedwydd, cymer olwg ar ei gwyliedydd ffyddlon yn rhybuddio y hëangder, ei gogoniant, a dedwyddwch wlad rhag dyfod y cleddyf arni. Gwneir ei phreswylwyr. Wedi offrymu teyrnged y rhanau cyntaf o'r caniad yma i fyny âg o fawl i'r Gwaredwr, y mae yn dyanerchiad y bardd i'w ddarllenwyr, yn chwelyd i'r ddaear gyda diolchgarwch am yr hwn y diffyna ei hun a'i brydyddiaeth ei hir arbediad er ei anmherffeithderau. grefyddol, ac yr ergydia draehefn ar Wedi byn y mae yn casglu ei holl

bagangerddi, "-darluniad o ddydd y nerth i ddarlunio dydd y Farn. Testun Pentecost,--dinystr Jerusalem,-cyfyng- anhawdd ei drafod ydyw hwn, ond nid der mamau yn ystod y gwarchae, - llosg- oedd ei anhawsder yn ddigon i luddias iad y deml, --Ilwyddiant gweinidogaeth yr Dafydd Ionawr rhag ymaflyd ynddo. apostolion,-erledigaethau y Cristionog. Dywedir i Milton orphen "Adfeddiant ion, a'u tawel ddyoddefaint hwythau. Gwynfa” gyda themtiad Crist, am nad Yr olwg ar hyn a arweinia yr awdwr i oedd yn chwenych darlunio golygfa mor alaru uwchben ei oes ei hunan, (gwel o ofnadwy âmarwolaeth y Cyfryngwr. 11. 305—40.), Ar ol gosod y troseddwyr Anturiodd Dafydd Ionawr y dychrynhyn mewn digofaint eir yn mlaen at y feydd arswydus. Prin y llwyddodd, ond rõieni a fagant eu plant yn offeiriaid, - gydag adroddiad yr angel, er fod hwnw esgobion cybyddlyd ;-yna cynghorir yr yn rhoddi golwg annaturiol (o herwydd ieuainc i ochel'twyli pechod, ac i ei bod mor sylweddaidd) ar fodau

ran

ysbrydol. Gwnaethom ninau gynyg yn Wele ni yn awr yn gorphen ein brasddiweddar i ddarlunio "Brwydr y Groes,” | ddarluniad o Gywydd y Drindod. Ystyrond meddyliwn wedi y cyfan mai y iwn ein bod bellach wedi cael golwg led dysgrifiad gorau o ingoedd dirdynol Mab gyflawn ar Dafydd Ionawr, ac ar y y dyn yw dystawrwydd. Efallai hefyd y gwaith a drosglwydda ei enw i oesoeda gellir dweyd yr un peth am y Farn. Mae dyfodol. Adwaenir ef fel bardd y “Driny testun mor ogoneddus yn ei natur, dod.” Hwn oedd gorchestwaith anfarwol mor ddychrynllyd yn ei olygfeydd, mor ei fywyd. Hwn yw môr ei athrylith, i luosog yn ei weithrediadau, mor ddi- ba un y rhed ei holl weithiau eraill fel symwth a tharawiad-amrantol, ac mor afonydd adgyflenwol. Byddwn yn meddofnadwy yn ei ganlyniadau, fel mai prin wl weithiau y dylasai doddi ei holl y gall darfelydd wneud mwy na lledu ei weithiau, a gwneud un Cywydd y Drinadenydd o dân, a marw yn ei ymgodiad dod o honynt. Nid ydynt oll ond cydcyntaf er eu darlunio. Mae y Bibl wedi ganiadau a berthynant i'r testun mawr. taflu ei ffugyrau melltenawg fel darlun- | Nid yw ei “Farddoniaeth Gristionleni symudol o'r olygfa, ond ni's gallwn ogawl", ond ychwanegiadau eglur at y ddwyn tân o'r nefoedd heb gymysgu Cywydd yn ei ffurf gyntefig, yn y dull gormod o elfenau daearol ag ef. Yr canlynol:-At y Rhan I. ychwanegir, ydym yn teimlo hyn wrth ddarllen Cy- / - Ymddyddanion hwyrol Adda ac Efa yn wydd Goronwy Owen, ac ni's gallwn ym- Mharadwys, 150 o linellau; Ymddyddanryddhau oddiwrth yr un teimlad pan yn ion boreuol Adda ac Efa yn Mharadwys, edrych ar ddysgrifiadau Dafydd Ionawr. 172. At Rhan IV. ychwanegwyd,--Cân Yr ydym yn meddwl y cadarnha ei gyf- gyntaf, ac ail gân Moses, 348; Araith ddilead o'r golygfeydd o amser eu weddaf Moses, 492; Marwolaeth Moses, dygwyddiad yr hyn y cyfeiriwn ato. 588;. Buddugoliaethau Josuah, 1000; Rhestra amseryddiaeth y Farn, os godd- Buddugoliaeth Samuel, 440; Cywydd efir yr ymadrodd, fel y canlyn, -Agoriad Dafydd a Goliath, 1034. At hanes Crist y nef fel mellten-Duad yr haul-Diwedd yn Rhan

VI. ychwanegwyd, -Iesu o amser-Capiad yr udgorn-Adgyfodiad y Nazareth, 1092. At Rhan vill. ychwanmeirw-Gorfoledd yr angylion-Gwysiad egwyd,-Cywydd ar Dderchafael y Mesy cythreuliaid-Eangder a gogoniant y

sia, 424.

Nid ydyw Cywydd y Diluw Llys-Lleoedd cyferbyniol y gwyddfodol. a Chywydd Joseph, ond 'helaethiad o ion-Gwynfyd y cyfiawnion-Dychryn Ran ill. neu Ranau yr II. a'r III. o'r yr annuwiolion-Dinystr y ddaear-Dy- argraffiad cyntaf; na Chywydd y Mil fodiad y Barnwr-Y cyfiawnion a'r an- Blynyddau ond ychwanegiad at Rhan IX. nghyfiawnion drachefn-Dystawrwydd yn o Gywydd y Drindod.

Fel hyn gwelir dyfod o wyddfod y Barnwr-Y cyfiawn fod y bardd wedi codi Gwyddfa anferth a'r anghyfiawn-Agoriad y llyfrau-Y ei maint a gwerthfawr ei defnyddiau i'w didoliad-Barn a llawenydd y saint, a'r Iachawdwr. Cynwysa nefoedd yn cydganu gyda hwy-Dychryn yr annuwiolion-Gosteg-Barnu yr an- Cywydd y Drindod... 13,606 o linellau nuwiolion-Eu dymchweliad i uffern

Diluw.......... 1,696 cywydd Joseph

5,342 Llawenydd yr angylion-Rhoddiad y

Cywydd y Mil Blynyddau.. 1,692 deyrnas i Dduw a'r Tad.

Barddoniaeth Gristionogawl 5,840 Ymddengys i ni fod y rhesiad uchod braidd yn debyg i waith dyn mewn niwl.

Y cyfan ........

28,176 Onid yw diwedd amser yn rhy fuan? Meddyliem y buasai yn fwy priodol yn

Heb son am ei garolau, &c. gwelir oddirhywle tua dinystr y ddaear. Hefyd,

wrth y daflen uchod na adawodd yr hen dinystrir y ddaear cyn dyfodiad y Barn

fardd lai nag wyth mil ar hugain o wr, yr hyn a ymddengys yn gamamsern hyny ar y testynau mwyaf goruchel. Bu

linellau fel cymunrodd i'w gydwladwyr, a cyfiyrau neu deimladau, yn enwedig Arglwydd, nes i'w enaid awengar fyned llawenydd y cyfiawnion a dychryn yr annuwiolion. Nid ydym yn nodi y

i mewn i'w lawenydd. Nid llawer o pethau hyn er diraudio y bardd, ond er

feirdd y ddaear a adawsant ar eu hol mwyn dangos fod rhwystrau o'r bron golofnau mor fawrion ac mor werthfawr anorfod ar ffordd athrylith ddynol i ym

o'u hathrylith, a hyny ar destynau mor wneud â'r fath destun. Gwnaeth Dafydd gysegredig. Ionawr gymaint âg a allai ef, ac efallai yn agos gymaint âg a allai dyn anysbryd

ADRAN III. oledig; er hyn oll yr ydym yn gorfod troi ymaith o dan y teimlad dwysaf o wirion- CYNLLUN A CHYNWYSIAD CYWYDD Y DILUW. edd y mynegiad ysbrydoledig, “Y mae yn Nuw ogoniant mwy ofnadwy:" Oes; “CYWYDD Y Diluw” ydyw yr olaf o ond gwnaeth hen fardd Dolgellau ei orau weithiau yr awdwr o ran amser ei gyi'w ddysgrifio, a phery ei ddarlun yn hoeddiad, ond gan eu bod yn y gyfrol gofiedig tra pery Cader Idris i ddal hér hon wedi eu trefnu yn ol amseryddiad eu i'r tymhestloedd, a thra y pery Aber- testynau, neu yn ol eu lle yn y prif mawddach i oferymdrechu llanw y môr waith, Cywydd y Drindod, y cyfansoddi'r hwn yr ymdywallta. (Gwel 11. 459 iad olaf hwn ydyw y cyntaf i ddyfod o 482.)

dan ein sylw. Cyhoeddwyd ef yn y fl.

[ocr errors]

D

1821, pan oedd yr awdwr wedi cyrhaedd iadau a ddarlunir, a'r sefyllfaoedd y ei ddeg mlwydd a thriugain oed. Bernir maent ynddynt, yn cadw y dychymyg ar fod y Cywydd hwn, fel y crybwyllasom lawn waith yn wastadol. Ni wyddom yn flaenorol, y rhagoraf o weithiau yr paham na dderbyniodd y gwaith hwn awdwr. Efallai fod ei fyrder yn un achos fwy o sylw. Efallai fod ei leithder ef a o'r farn ffafriol hon. Ond yn annibynol Chywydd y Drindod wedi peri i lawer ar hyd a llêd, y mae yn waith o'r teilyng, roddi y faenoriaeth i Gywydd y Diluw dod uwchaf.' Nid oes eisiau dadchwiliad ar holl gyfansoddiadau eraill yr awdwr. ëang o hono, am ei fod mor for a darllen- Ceir yn Nghywydd Joseph luaws o adwy. “Nerthol anfarwol fawrwaith" ddarnau ysblenydd, llawniono natur a ydyw yn ddiau, ac nid ydym yn synu fod theimlad. Y darluniad o Israel yn ymsicrwydd o anfarwoldeb ei weithiau wedi adael a Benjamin ar ei fynediad i'r Aipht dyfod yn gred led sefydlog yn meddwl y sydd yn dlws a naturiol dros ben (gwel bardd. Ystyriai hwn ar y pryd fel ei tudal. 202, 11. 581-604). Yo y rbanau dystiolaeth olaf dros y “Drindod,” a'i cyntaf o'r Rhan V. cawn ddarluniad ymosodiad olaf ar bechod a llygredigaeth. meistrolgar iawn o deimladau yr hen wr Yr oedd ynddo lawer o ysbryd Mohamet, wrth ddysgwyl ei feibion yn ol o'r Aipht. a gallasai ddywedyd ar ol y dyn rhyfeddol Yr ymddyddanion drwy y Cywydd hwn hwnw, Yr Arglwydd sydd Dduw, a ydynt, ar y cyfan, yn orchestol. Gellid Dafydd Ionawr yw ei brophwyd." Nid meddwl wrth ddarllen holiadau Joseph oedd ynddo y cydymdeimlad lleiaf â i'w frodyr, a'u hatebion hwythau, ein llygredigaeth, ac efallai mai cryn drugar- | bod yn gwrandaw ar ddadleuydd cyfedd i'r byd oedd mai bardd ac nid Duu reithiol yn dirdynu tystiolaeth allan o y Diluw ydoedd. Ond diau fod llymder res o dystion lled anewyllysgar. Cedwir ymddangosiadol ei deimladau yn effaith cymeriad Reuben i fyny yn dda drwy ei awydd i weled dynion yn dianco y cyfan, a gwneir yr un modd â Juda, afaelion pechod, yr achos o bob drwg a yn yr hwn y mae llawer nodwedd thrueni. I'r dyben hwnw darluniai holl hoffadwy. Nid diffygiol ychwaith ydyw elynion y Duwdod yn cael eu goddiwedd y darluniadau o Lefi à Simeon.

Y mae yd gan gosb ofnadwy acechryslon. yr hen Israel yn batriarch trwyadi, llawn Gyda yr un bwriad y tywalltodd allan fel o dynerwch a serch tadol, ac o ymroddffrydlif olaf ei enaid ddysgrifiadau dy- iad duwiolfrydig i ewyllys Duw. (Gwel chrynllyd a mawreddus Cywydd y Diluw. 11. 249–268.) Daeth boreu hyfryd i Gan nad yw yr ail ran ond bèr, tröed y Jacob ar ol nos o dywyllwch teimladwy. darllenydd ati, ac os dechreua ei darllen, Cafodd ei ddau fab yn fyw, a chafodd ei nid oes berygl iddo roddi y llyfr heibio galon ei hadlawenhau yn hiliogaeth cyn gorphen.

Rahel. Machludodd ei haul yn araf ac

esmwyth, ac ni chauodd yr hen wr ei ADRAN IV.

lygaid yn angau, i buno hún yr oesoedd,

nes gweled y Seren ddydd yn codi. CYNLLUN A CAYNWYSIAD CYWYDD JOSEPH. Joseph oedd brydferth o ran person,

serchog fel mab, caredig fel brawd, doeth Cân arallegol ydyw hon. Golyga y fel llywydd, a llwyddianus yn ei holl bardd Joseph fel cysgod o Grist, ac fel ffyrdd. Ni allasai bardd ddymuno arwr person yn yr hwn y dangoswyd gofal amgenach, ac nid llawer bardd a allasai neillduol y Drindod am ddynion. Y mae wneud arwr amgenach nag a greodd y Cywydd wedi ei ranu i saith caniad. Dafydd Ionawr. Rhwymir ni i'w garu Yn y cyntaf ceir hanes Joseph a'i deulu yn mhob amgylchiad, am ei fod bob byd y newyn, a mynediad y brodyr i'r amser yn dda ac yn ddoeth. Y mae pob Aipht; yn yr ail dilynir yr hanes hyd peth yn deffro y teimlad o'i blaid. ddychweliad y naw yn ol; yn y drydedd, Bachgen amddifad oedd, wedi colli ei ceir eu helyntion hyd eu hail fynediad i'r fam, ac un nodedig o ufudd i'w dad. Os Aipht; yo y bedwaredd, dilynir hwy hyd breuddwydio a wnai, gwnai hyny yn eu hymadawiad, a chwpan arian Joseph | well na neb arall; os caethwas, nid oedd yn sach Benjamin; yn y bumed, darlunir neb mor ffyddlon; os llywydd, nid oedd adfyd yr hen wr eu tad wrth glywed am neb mor ddoeth. Yr oedd goleuni bywiog eu helbul, eu gofid wrth ymddangos ger a dysglaer yn bofran o'i amgylch yn mhob bron Joseph, a'i amlygiad yntau o hono sefyllfa. Yr oedd yn mhob lle fel pe ei hun iddynt; yn y chweched, y maent buasai wedi ei wneud iddo. I ba gylch yn dychwelyd at eu tad mewn llawenydd, bynag yr arweinid ef

einn Ragluniaeth, yr ediad Israel i'r Aipht, a'i hanes hyd ei yn y babell, yr oedd yn meddu pob farwolaeth ; ac yn y seithfed gorphenir cymhwysderau i lanw yr orsedd. Arwr yr hanes gyda marwolaeth Joseph. diwydrwydd a heddwch oedd ef; ni seil

Yr ydym yn ystyried y Cywydd hwn iodd ei awdurdod mewn gwaed, ac ni yn werthfawr iawn am ei fod yn dangos, chadwodd ef drwy gelanedd. Enillodd fel y crybwyllasom, fwy o ddarfelydd y ef ei fawredd drwyfwyhau dedwyddwch bardd nag un arall o'i weithiau. Ychydig ei gyd-ddynion. "Deallai hep fardd Dolo ddarfelydd a geir yn Nghywydd y gellau hyn yn dda; ac er ei fod yn byw Drindod. Grymusder dysgrifiadau dra- mewn adeg lawn o wallgofrwydd rhyfel, chefn sydd yn hynodi Cywydd y Diluw. dwg ei dystiolaeth brophwydol yn ei Ond yn Nghywydd Joseph mae y cymer- erbyn. Yr oedd Cywydd Joseph wedi ei

« PoprzedniaDalej »