Obrazy na stronie
PDF
ePub

hau; acasnionfran y

[ocr errors]

ADRAN I.

Yna rhydd Dofydd i'w Dad

Y wenfawr deyrnas iawnfad, CYNLLUN A NODWEDD CYWYDD Y DRINDOD.

Ac yna bydd Ion gwiwnef

Oll yn oll yn llywio Nef. Prif waith Dafydd Ionawr,-gorchest fawr ei fywyd, ac udgora soniarus ei

Ac nid ydyw ei awen yn diffygio nac yn anfarwoldeb, - ydyw Cywydd y Drindod. dystewi hyd nes yw ei llais unig a gwan I hwn yr ymgysegrodd, yr ymroddodd,

yn cael ei lyncu i fyny gan swn y ac yr ymaberthodd. Hwn oedd breuddwyd ei ieuenctyd, bywyd ei ganol oed, a

“Caniad newydd, dedwydd dôn gofal ei henaint. I hwn y cysegrodd ei

A peirif delynorion amser, ei alluoedd, ei feddianau, a'i

A leipw y wlad lawenaf fywyd. Er cynyrchu hwn y meiddiodd

A mawl gogoned dawl Naf!” ddigder tad eithaf annhadol, yr ymwrthododd â chysuron cartref, y cofleidiodd Meddyliem ni mai rhyw gyfansoddiad iselder, ac y dirmygodd gyfoeth, y | rhwng Hanes-gerdd a Chân Arwraidd daeth yn wrthrych dirmyg, ac fel creadur ydyw Cywydd y Drindod, am ei fod yn deoledig o fysg dynion. Er ei fod yn byw hanesol yn ei ddull, ac yn arwrol yn ei mewn cymdeithas, nid oedd yn ei mwyn ddyben. Y dyben yw dadgan gogoniant hau; ac er y cynelid ei gorph yn debyg y Drindod; y dull ydyw adrodd gweithi gyrph dynion eraill, nid oedd i'w enaid redoedd y Personau dwyfol yn nghreadna rhan na chyfran yn ngweithrediadau igaeth a' phrynedigaeth dyn. Ar ryw cyffredin eu meddyliau. Yr oedd ei ran olygiadau gellir dweyd 'fod Cywydd ysbrydol yn dirmygu syniad y cnawd, Ioseph a Chywydd y Diluw yn dwyn yn ymddifyru yn mawrion weithredoedd, mwy o ddelw cân arwraidd na'r gwaith ac yn cymdeithasu âg amlygiadau gogon dan sylw; ond nid ydynt hwythau yn eddus y DRINDOD. Ni bu Nazaread erioed gynlluniau perffaith. yn fwy neillduedig, na merthyr yn fwy Y gwaith tebycaf o ran dull i Gywydd ymdrechgar. Pe gosodasai y Mawredd y Drindod y gwyddom am dano ydyw ef yn rhaglyw ar y ddaear, ni's gallasai * Course of Time,neu Yrfa Amser, gan ymroddi yn fwy trylwyr i'w wasanaeth Robert Pollok. Nid oes nemawr o nag y darfu yn nghyfansoddiad ei orchest | wahaniaeth yn y cynllun, ond fod Dafydd waith awenyddol. Cyflwynodd Homer Ionawr wedi myned at y gwaith yn enw ei feddwl i helyntion boreos Groeg, Virgil a nerth ei awen ei hun, tra y gosododd i amgylchiadau cynarol Rhufain, Walter Pollok ei gân yn ngenau bodau eraill. Scott i henafiaeth Scotland, Milton i Esgynodd Pollok i'r nefoedd drwy ddarBaradwys, a Dafydd Ionawr i Dduw. lunio dau o drigolion y ddaear wedi Ni anfonwyd ef í fyw iddo ei hunan, cyrhaedd yno yn cael eu cyfarfod gan ond i Dduw; nid yr eiddo ei hun oedd un o ysbrydion gwynfyd, yr hwn a'u ei dalent, ond yr eiddo Duw; nid efe hola am hanes gweithrediadau Duw. oedd perchen ei etifeddiaeth, ond Duw: Ond gan nad oedd y tri wedi bod yn nid oedd mwynderau bywyd wedi eu mharadwys nemawr o amser, y maent gwneud er ei fwyn ef, ond er mwyn yn myned at fardd gogoneddedig, yr hwn gwasanaethu Duw; ei waith ef oedd a ddarlunia y Greadigaeth a Gyrfa Amser aberthu ei hun i Dduw yn yr oll ag iddynt. Ond nid oedd ar Dafydd Ionawr ydoedd ac a berthynai

eisiau y peirianwaith hwn. 'Yr oedd ei WYDD Y DRINDOD.

awen ef yn barod i'r gwaith,-yr oedd Gelwir y caniad nodedig hwn gan ei wedi profi ei nerth, ac nid oedd eisiau awdwr yn “Gân Arwraidd.” Dichon ond ei chyfarch. Gan mai “merch nad ydyw yr enw yn hollol briodol, gan paradwys” ydoedd, nid croes i'w hanian nad yw yr amser a gymerir i fyny mewn oedd troi ei hwyneb tuag yno. Dywed y cân arwraidd yn ymestyn dros ysbaid bardd wrthi, mor helaeth o amser ac a ddarlunir yn Nghywydd y Drindod. Gofyna cần “ Fe'th adwyd o'r faith wiwnef, arwraidd am an weithred fawr yn destun, Ehêd, yn Nuw, hyd y Nef.” yr hon a raid fod yn gyflawn ynddi ei hun. Caniadau arwraidd yw yr “ Iliad,” A chan fod yn y Nef gynifer o dywysogyr "Æneid,” “Coll Gwynfa,” ac "Adgy. aethau ac awdurdodau, ac o feibion fodiad” Eben Fardd. Mae eu gwrth gwynion gogoniant, y mae hithau, er rychau yn aruthr; ond nid yw amser eu mwyn deall ei gwaith, yn gofyn,gweithrediadau ond byr. Ó'r tu arall y mae Cywydd y Drindod yn dechreu

“I bwy'r euraf bêr araith,

Anfarwol, sylweddol waith?” “Cyn bod yr haul di draul draw, Wawl enwog, yn olwynaw,"

Nid afreidiol ychwaith y dealltwriaeth

hwn, oblegid ystyriai y bardd fod awen ac yn ymestyn o ddyddiau afrifedig yr

Cymru fel wedi colli pob cymdeitbas å, Hen Ddihenydd drwy oesoedd amser, ac adnabyddiaeth 0. Dduw. Yr oedd hyd nes

wedi ei adael ef, ac wedi myned i ymI'r Nef gu yr â Naf gwyn!

gyfathrachu â boneddigion, menywod, a Ei dda dyrfa ddiderfyn

chwn hela. Edrychai y bardd ar ei A gyd-ymgyfyd ag Éf

llygrwyr gyda diystyruch, ac ar ei chamI lawenydd y loywnef.

arferwyr gyda dirmyg. Yn ei farwnad i

ac Yshadau Cdinu, neu rau dan

Iorwerth Rhisiart o Ystradmeurig, yr canu mawl yr Un Bod Anfeidrol, fel ei hwn a hunodd yn y ff. 1777, dywed, - hamlygir yn yr ysgrythyrau dan y gwa

hanol gymeriadau, neu yn hytrach y “Ac ar ol ei farwolaeth

dynodiadau (distinctions) o Dad, Mab,
E fydd awenydd yn waeth:
Rhwng yofydion gwylltion gau
Hi dawodd yn y Deau;

Wedi i'r bardd amlygu rhesymoldeb ei
Aeth beirdd Debeubarth i'w bedd,

waith yn capu i'r Drindod fel hyn, darA gweiniaid yw beirdd Gwynedd,”

lunir cwymp yr angylion, creadigaeth y

bydoedd, creadigaeth dyn, syniadau Adda oblegid yr oeddynt yn y cyffredin wedi wrtho ei hunan, ei ymofyniad am ei

Grewr, ei weledigaeth o'r nef mewn "Soddi i fol fasweddiaith."

breuddwyd yn yr hon y mynegir iddo Oherwydd yr annhrefn alarus yma mae

am ffyrdd Duw a'i orchymynion, enwi y y bardd yn penderfynu y cysegrid gallu

creaduriaid ganddo, ei awydd am ymoedd yr awen i'r dyben uchelaf, ac yn ei

geledd gymhwys, a chreadigaeth Efa, yn

yr hon y mae yn ymhyfrydu gyda llawenhysbysu y gofynid ganddi am "bêr

ydd anáhraethadwy. 'Ond nid yw i hir araith, anfarwol sylweddol waith,” i'r

fwynhau y dedwyddwch a'i cylchynai. hwn yn unig oedd yn deilwng o hono,

| Y mae uffern isod yn ymgynhyrfu am ail "I fåd lor y Nef dirion,

feddu y nefoedd ; ac ar ei gylchdaith Unig fendigedig Ion.

ysbiawl i ymweled â'r bydoedd, mae Hyddysg bid dy gerdd hoywddoeth,

Satan yn canfod Adda a'i briod, ac, fel TyWynned tân dy gân goeth.”

yr oedd yn naturiol i un wedi colli pob

gwynfyd, yn edrych ar eu cyflwr dedwydd Ac ar yr amnaid, ymafla yr awen yn ei gyda llid mawr. Rhybuddir Adda o gwaith, a dilyna ef o lwyrfryd calon heb ymosodiad bwriadol yr archelyn gan droi i'r dde na'r aswy. Gwel tudal. 166, Seraph, ymddyddanion yr hwn a adroddir llinell l-12.) Dyna yr ysbryd yn mha ganddo i Efa yn ystod y dydd yr ymwelun y dechreuodd ei gorchwyl. Ni a odd â hwy. Nid yw y rban gyntaf yn yr ymdrechwn bellach ddilyn ei llwybrau argraffiad hwn ond 894 o linellau, tra yr drwy fwrw golwg gyffredinol ar ei "han oedd yn 1570 yn y cyntaf. Cyfeiriwn y farwol sylweddol waith."

darllenydd at y llinellau o 621 hyd 670, er O ran ei gynllun y mae Cywydd y gweled darluniad tlws a lithrig o fwynDrindod wedi ei ranu yn dair rhan, ac

derau ein cynriaint yn eu cartref dedwydd. wedi ei fwriadu er darlunio gweithredoedd neillduol pob un o'r Personau yn y

Yr Ail Ran. Drindod Santaidd. Cawn y Tad yn creu 0 756 o linellau yn yr argraffiad cyntaf a rheoli y Mab yn prynu, a'r Ysbryd mae y caniad yma wedi ymestyn yn hwn Glan yn santeiddio. Yn y rhagymadrodd i 2930. Caniad y cwymp a'i effeithiau i'r argraffiad cyntaf, yr oedd rhaniad y galarus ydyw, a darlunir ef gyda llawer Cywydd yn cael ei osod i lawr yn eglur. o fedr a chyflawnder. Yn y dechreu Mae yr argraffiad presenol wedi ei fawr

“I'w frad-waith arferedig eangu, ond cynwys eto yr un seiliau, ac

Brysiai, Ddiawl, mewn berw.ias ddig," ymlynir wrth yr un cynllun, er fod y defnyddiau wedi eu hychwanegu. Ni i astudio a threfnu y moddion priodol i chynwysai yr argraffiad cyntaf ond 11,006 arwain Adda ac Efa i wrthryfela yn o linellau, ond ceir yn hwn 13,606. 0

erbyn Duw. Yna adroddir gyda manylran dosbarthiad, y maent yr un, ac wedi

rwydd yr amgylchiadau a arweiniasant eu rhanu yn ddeg caniad. Fel hyn yr

i'r codwm erchyll. Rhoddir dysgrifiadau ydym yn gweled fod y cynllun yn dra

rhagorol o ymddyddanion ein cynriaint, eang, a bod y bardd wedi cymeryd llawer

y swynion oedd yn en hamgylchu, a'r o drafferth i'w lanw i fyny. Buasai

modd y treulient eu dyddiau. Dilynai cymharu y ddau argraffiad yn dra dydd Satan hwy gyda chraffder ellyllaidd, gan orol, ond ni oddef ein terfynau i ni gynyg wylio ar eu holl lwybrau. Cyn hir y mae hyn, er y gallasai fod yn ddefnyddiol i Efa yn teimlo awydd am ymadael âg ddarlunio addfediad meddwl yr awdwr

Adda wrth fyned allan i waith y dydd. at wahanol ranau o'r gwaith.

Gwelir yr ymddyddan yn llin. 462-576.

Yma dengys y darlun fod y bardd wedi ADRAN II.

sylwi ar y natur ddynol, druan! Y mae

Adda mor llawn o serch a moesau da ag CYNWYSIAD CYWYDD Y DRINDOD.

y gallasai priodfab fod. Yr oedd moroedd

o hypawsedd yn ei galon, a chyfodai Y Rhan Gyntaf.

ymchwydd y tonau i'w ben, nes anmbaru

gweithrediadau barn a deall. CaredigWedi anerch ei awen, a gosod ei hunan rwydd oedd y cwbl: llyncid rhybudd y mewn hwyl, mae yr awdwr yn dysgrifio | Seraph i anghof gan ei wanegau. Yr mawredd Duw. Mae yr adran hon yn oedd Efa hefyd yn serchog dros ben, ac rhoddi golwg ar ei syniadau am y Drin am fwynhau diliau melusaf dedwyddwch dod. (Gwel tudal. 49, llinell 17-40.) teuluaidd, ond ei gael yn ei ffordd ei Efallai na waranta anianyddiaeth gywira hun. Ond pan yr oedd Adda yn debyg deb y gymhariaeth a ddefnyddir, eto o'i chroesi, yna, druan o honi! yr oedd gesyd allan mai dyben y bardd oedd ei dedwyddwch yn darfod, ac nid oedd iddi mwyach gysur o'i bywyd. Yr oedd Nid oedd yr hen fardd wedi darparu yr holl greadigaeth yn cael mwy o ryddid gwragedd iddynt ar y cyntaf, ond aeth na bi; yr oedd yr anifeiliaid yn fwy eu yn awr i le digon annhebygol i'w hymbraint, a'r gwylltfilod yn fwy eu dedwydd- ofyn. Rhaid oedd iddynt eu caelo wch! Yr oedd hi yn cael mwy o gam rywle, ac os o fysg y duwiesau y daethnag un peth. Ni welsai erioed y fath ant, yr ydym yn ofni na chawsant byth beth na chawsai ychydig o'i hewyllys, a olyniaid. gynai fod Adda yn gallu bod mor galon Er mwyned oedd tymer Abel, nid oedd galed wrthi. Yr oedd yn sicr nad oedd dim byw gyda Chain. Rhoddir darlunyn ei charu fel y dywedai, nac fel y iad tarawiadol o wahanol gymeriadau y dylasai. A dyna Adda, druan, yn mron ddau frawd yn llinellau 2443-2504. O tori ei galon gan ofid, ac yn ngwresawg- radd i radd cawn Cain yn ymlidio fwyfwy rwydd ei dosturi yn “ ymdoddi fel cwyr” yn erbyn ei frawd, ac yn ymgaledu mwy gan roddi iddi lawn ryddid i fwynhau yr yn erbyn ei rieni hefyd, nes yn y diwedd holl hyfrydwch a chweuychai ei cbalon! y lladdodd ei frawd! Yna darlunia y Yna crwydra ar ei hunigol hynt; dilynir bardd ei deimladau ingol; ond y mae yn hi gan y sarph, yr hon a'i darbwylla i | ambeus genym a fuasai llofrudd wedi hir brofi y ffrwyth gwaharddedig, nes

feithrin malais yn ei galon yn teimlo

edifeirwch am ei gyflafan mor fuan ag y "Oh ddiriaid weithred ddyrys!

dysgrifir. Meddyliem fod yr ateb i'r Tynnodd, hi brofodd mewn brys."

ymholiad, “Mae Abel dy frawd?” yn Dyna y cyfan drosodd, ac ar ddyfodiad cadarnhau yr un golygiad. Terfyna y Adda y mae yn prysuro i gynys y caniad hwn gyda dysgrifiad byr o Gain “ ffrwyth gwiwlon" gydag "ael ddigy yn dwyn "pwn o dần,”. yn nghyd å

wilydd” iddo yntau. Ar fyrder y mae chrybwylliad am enedigaeth Seth. Il yn ei gymeryd rhwng bodd ac anfodd. Cyfnewidia eu teimladau, ac ymbrudd

Y Drydedd Ran. haodd anian. Darfyddodd eu meddwdod Yn yr argraffiad presenol cymerir i fyny a dechreuant gydgyhuddo eu gilydd. yr banes yn y rhan hon yn y lle gadawCymerodd dystawrwydd le yn y nef, nes sid ef ar ddiwedd y rhan flaenaf yn y i'r ail Berson ymrwymo i ateb i'r farn, ac cyntaf. Ni chyrhaeddai yr ail ran ond yna dadseiniodd gân ogoniant. Wedi hyd ddinystr dinasoedd y gwastadedd hyny, rhodia yr Arglwydd drwy Eden yn hwnw, ond yn awr ymestyn hyd farwgydag awel y dydd, gwysir y troseddwyr olaeth Joseph, yr hyn a derfynai y drydo'i flaen, a chyhoeddir eu dedfryd. Yna edd ran yn y cyntaf. Meithder y ddau lleddir yr aberthau, rhoddir yr addewid ganiad cyntefig oedd 2460 o linellau, ac am Had y wraig, ac alltudir ein cynriaint nid yw hwn ond 2526. o'r baradwys dēg oedd wedi bod yn olygfa Er i'n cynrieni gael mab gan yr Areu byr wynfyd. Ceir darluniad o'u glwydd yn lle Cain, eto gwelsant nad teimladau, ac o'r effaith ar y greadigaeth oedd amlhad preswylwyr y byd yn cyyn ll. 1224-1282. Ffoa Satan yn ol i'w nyddu ei ddedwyddwch. Dangosir hyn lyg, dylifa yr ellyllon ger ei fron, pan yn yn agoriad y rhan dan sylw, ac yna darmysg cochfellt o eigion y cwmwl pygddu lunir yr amgylchiadau cysylltiedig â'r y trawsffurfir hwynt yn “wynnias seirph Diluw:ennynnawg,” ac ar syrthiad

"Hyd eigion dampedigaeth “Sur a phoenfawr Sarph anferth,”

Barn Duw yn ddilaw a ddaeth." dianc yr archelyn ymaith gyda brys Soddwyd y byd cyfan mewn distryw ond cythreulig.

Noah a'i dylwyth, y rhai a arbedwyd fel Yna dilynir hanes Adda ac Efa ar ol hadau y byd newydd. eu deoliad o Eden, ac adroddir lluaws Ail ddechreuwyd byw, ond ni buwyd o'u hymddyddanion. Yr olygfa ar eu yn hir cyn cyfarfod â chymysgedd Babel deffroad y boreu cyntaf sydd wir naturiol a phrysur ailymlygriad yr hil ddynol. (II. 1327-1640), a hyderwn y darllenir hi Yn y dirywiad hwn drachefn gofalodd drosoud a throsodd drachefn. Mae yn Duw am un gwr i feddwl am ei enw, ac paentio gwabanol deimladau å lliwiau i roddi ufudd-dod i'w orchymynion, a rhy ddynol i'w hesgeuluso. Ad-dala geilw y bardd ar ei awen i draethu breuddwyd Efa hefyd am ad-ddarlleniad manwl.

“Mewn mwynfodd ymadrodd mel, Ar ol hyn y mae Satan yn cael ham

Hypaws gerth hanes y gwr dden i adrodd ei lwyddiant i'r gethern,

A gredodd i'w Greawdwr." nes ydynt yn barod i'w addoli, ac yn

Yna mewn acenion melys cawn adroddprysuro i'r ddaear, yr hon a gyrhaeddant

iad o ymadawiad Abraham â'i fro ened. pan mae Adda ac Efa ar weddi. Tarfwyd

igol, ei deithiau, ei helyntion, ei ryfelSatan a'i dyrfa gan yr olwg fel y gorfu

oedd, ei dderbyniad o'r addewid, a'r arnynt gilio ymaith mewn dychryn. Yna rhoddir darluniad o Gain ac Abel

cyflawniad o honi. Erbyn hyn yr ydoedd (11. 2341—2434). Yn hwn hysbysir ni,

| y byd wedi myned yn ddrwg iawn dra.

chefn-mor ddrwg nes y penderfynodd ond ni wyddom ar ba awdurdod, mai

Duw ddamnio dinasoedd y gwastadedd “ Duwiesau briodasant,

â dymchweliad, i fod er rhybudd i eraill, Dwy chwaer gain gywrain a gânt."

(gwel tudal. 86, ll. 499-512.) Yn mhen

enyd cyfododd tymhestl drom ar Abra brenin, y pläau, a'r mynediad allan o'r ham. Dyma archiad oddiwrth Dduw yr Aipht mewn 120. Erlyniad Pharaoh a'i addewid ar iddo fyned ac aberthu mab ei lu ar eu bol, agoriad y môr, boddiad yr obaith! ac er mai

Aiphtiaid, a chynhwrf yr Israeliaid yn

erbyn Moses mewn ychydig dros 120; “Rhuso wnai cyfraith rheswm,”

rhoddiad y ddeddf, crwydriadau yr anialy mae pob peth yn cael ei barotoi, dech

wch, a marwolaeth Moses, a gynwysir reuir y daith,cyrhaeddir bryn marwolaeth,

mewn tua 84; llithrir dros fynediad yr cymer yr ymholiad cynbyrfus am oen ý

Israeliaid i Ganaan, Josuah a'r barnwyr poethoffrwm le, ac wele Isaac yn ymos

hyd ddyddiau Saul mewn llai na 50 twng i'w dynged gyda'r cyfaddefiad duw

Dinell. Ond erbyn hyn y mae y bardd iolfrydig,

wedi dyfod at destun rhy gydweddol a'i

deimlad i fyned heibio iddo yn fyrbwyll. “ Ti'n ddïau bïau'ın bywyd,

Y mae Philistiad dienwaededig-a chawr Duw'r duwiau ! Ti biau'r byd.”

0 Philistiad dien waededig, wedi cablu

byddinoedd y Duw byw, ac er, efallai, Mae yr aberth yn barod, a'r aberthwr mai hyny a allasid ddysgwyl iddo wneud, wedi codi ei law; ond wele lef o'r Nef yn ac y gallasai tymer farddonol faddeu iddo gorchymyn iddo ryddhau y llanc! a am byny, ond gan iddo gablu Duw Israel syrthia ei law yn ol mewn cryndod. 1 ei hunan, y mae awen a holl enaid y Dychwel y tad a'r mab adref mewn llaw- bardd yn ymarfogi ac yn myned allan enydd ; treulia weddill ei oes yn ngwlad gyda Dafydd i ymosod arno. Yma y yr addewid, ac yn angau ei briod, cymer mae wrth ei fodd : saif mor ddiysgog a feddiant beddrod ynddi :

chraig yn wyneb Goliath, a llawenha ei

holl galon wrth weled
“ Yn Nghanaan fâd, wlad liwdeg,
Hunent hwy mewu henaipt têg."

“Y garreg, yn bur gywrain,

Gyd & perth, o'i law gerth gain, Gyda golwg ar gyfansoddiad y caniad Yn chwern yr aeth dan chwyrnu hwn hyd yma, nid ydyw mor orchestol

Yn bellen i'w dalcen du.” a'r ddau gyntaf. Rhed yn lled arwynebol dros y cyfan, oddigerth hanes Abraham,

Ha! ha! dyna ef i lawr ar ei wyneb; ac taith yr hwn i ben Moriah a osodir allan

er mai ar y llanerch werdd, welltog, gyda bywiogrwydd a theimlad nodedig.

esmwyth, y syrthiodd, eto i glust y bardd Y dernyn a gyflwynir i'r Diluw ydyw y

“Swnfawr y cwympai'r cawr certh, grymusaf o ran cyfansoddiad, ond cawn

Yr ynfyd arwr anferth.”+ eto gyfarfod â'r testun hwn yn un o weithiau eraill y bardd. Aeth' heibio i megys disgyniad derwen dalog yn ei losgiad dinasoedd y gwastadedd heb llawn dwf, ac yn orlwythog ő írddail ddadguddio ond ychydig o'i nerth. Yr Mai. Ie, dyna'ef i lawr, ond beth yn oedd cosbi pechaduriaid, a dial ar elynion | nesal? Duw mor gydweddol ac unol â'i deimlad,

" Rhedodd, mewn dirfawr byder, nes ydyw yn syndod na buasai yn

Calonnog endeiniog Nêr gwlawio ar y Sodomiaid annedwydd fwy

At y cawr ar lawr, oer loes, Ö“ faglau tấn a brwmstan, a phoethwynt Yno ar derfyn einioes: ystormus” nag a wnaeth. Syndod 'na

Tynnodd, e gymm'rodd y gwr wpaethai dym bestl o ddialedd, ond yn lle

Arswydus gleddau'r sawdwr;

Trodd yn awr y gloywfawr gledd hyny nid oes ond “Torchawg gwmwl tew

I deilwng roi'r dĩaledd." erchyll," a rheiedro “dân, a brwmstan, a braw" yn croch ruo o hwnw. Cyf.

Ah! a welwch chwi lwynir y rhan olaf o'r caniad i hanes

"Ei fawr bon mewn diferwaed, Joseph yn yr hwn y cawn eto gyfarfod

A'i gledd yn gochwedd mewn gwaed!yn un o weithiau y bardd. Ni ymhelaethwn arno o ganlyniad yn y lle hwn. A dyna awen Dafydd Ionawr yn llamu

ac yn curo ei dwylaw mewn gorfoledd Y Bedwaredd Ran.

am fod danedd y "ci dienwaededig' wedi Y cyfnod a gymerir i mewn yn y

eu tori, a'i safn wedi ei bythol gau ! rhaniad hwn yw o farwolaeth Joseph Gall ei awen a'i amynedd gyflwyno 334 hyd ddinystr byddin Senacherib. Ei o linellau at fuddugoliaeth y “Drindod " feithder ydyw 1034 o linellau; y nifer yn

ar elyn beiddiol a chableddus. Mewn yr argraffiad cyntaf oedd 982, o ganlyniad ychydig dros gant arall rhedir dros hanes nid yw yn cynwys ond ychydig ychwan

Dafydd, Solomon, a'r brenhinoedd dilynol egiad. Yn y rhanau arweiniol darlunir | hyd ddinystr Senacherib, gyda'r hyn y cynydd yr Israeliaid, a chyfodiad y terfynir y caniad. Meddwl yr ydym mai “brenin gerwin gwyllt” yr hwn a roddes y darluniad o wyrthiau Moses a phläau orchymyn “i ladd y bechgyn o lid;" yr Aipht ydyw y mwyaf grymus a arweinir ni at hanes Moses. Adroddir

barddonol o'i fewn, er fod y bardd yn ei hanes o'i enedigaeth hyd ei fynediad i | fwy yn ei elfen yn dial ar Goliath. dir Midian mewn 104 llinell; i weledigaeth y berth yn llosgi, ymddyddan Moses â

• Gwnaeth yr Awdwr y byrdra hwn i fyuy yn Duw a'i ddychweliad i'r Aipht cyflwynir

ei “Farddoniaeth Gristionogawl."

+ Gwelir fod y llinellau uchod wedi eu newid o gylch 80; traethir am ei genadwri at y

yn yr argraffiad hwn, ac ofawn mai nid er gwell.

Y Bumed Ran.

bob gobaith am allu cwblhau ei fwriad i

fyny. Ac yr oedd wedi teimlo cymaint Yn yr argraffiad cyntaf cynwysai y

oddiwrth ei anhawsderau a'r profedigcaniad hwn 1270 o linellau; ond yn hwn

aethau a gafodd, fel na's gallasai wrth y mae wedi ei eangu i 1314. Dechreua

ail ymafyd yn ei waith lai na chyfangyda theyrnasiad Xhaz, a hanes Esay, o

soddi y llinellau 618-672. brophwydoliaethau efengylaidd yr hwn y

Ar ôl y darnau a nodasom darlunir rhoddir darluniadau helaeth. Telir sylw

ymweliad yr angel å Zecharia i addaw neillduol i'w ragfynegiadau eglur a gogon

mab iddo, syndod yr hen offeiriad wrth eddus am y Messia, a diweddir y rhan

glywed y fath newydd, a'r arwydd o'r gân a gyflwynir iddo drwy gynghan

ceryddol a dderbyniodd. Yna traethir eddu y 53ain bennod o'i lyfr. Yna dilynir

am dduwioldeb Heli tad Mair, ei ddiwyd. hanes y prophwydi eraill, crybwyllir am

rwydd yn addysgu ei ferch, a'i serch y caethgludiad i Babilon, dysgrifir cyf

tyner hithau yn canu yngderau yr Iuddewon mewn bro estronol, a gofal y “ Drindod ” am ei blant

“Gwawd esmwyth gyda dwsmel" gwrthnysig, hyd yn nod pan yn eu ceryddu am eu beiau. Adroddir diogeliad

â'i " genau mêl” iddo yn ei henaint. y genedl drwy offerynoldeb Mordecai

Fel yr oedd yn cynyddu mewn maint ac ac Esther yn lled fanwl, ond wrth

iawn addysg yr oedd pryder ei thad am ystyried mor hoff oedd y bardd o weled

dani yn ychwanegu. Yn ei anhwyldeb dymchweliad gelynion Duw, mae braidd

olaf y mae yr hen wr yn adrodd iddi yn syndod iddo ymlithro gyda ffrwd yr

weledigaeth, yn yr hon y dadguddiesid hanes, heb edrych yn hwy ar grogiad iddo y buasai yn wrthrych ymweliad Haman, ond gadawyd Haman a'r crog- | neillduol y Nef, ac ar ddiwedd ei adbren i ymdaro fel y gallent gyda eu roddiad gilydd, ac adroddir am ailadeiliadiad y deml, y dychweliad o'r caethiwed, ail “ Ei anadl oedd i'w enau ddirywiad y genedl, a gorphwysiad pro

Ar hyn wedi llwyr fyrhau. phwydoliaeth gyda Malachi, yn mherson

A'i law am ddeheulaw hon, yr hwn

Ei anwyl eneth union,
Ei dêr enaid i'r wiwnef

A rodd; anadlodd i Nef."
yr anfonai Naf
Ei deilwog gennud olaf:
Dilys air prophwydoliaeth

Ar un boreu siriol, ar ol tymor o alaru,
Yn awr gorphwyso a wnaeth.

mae Mair yn eilio cân felys o fawl i Finnau orphwysaf ennyd

“Iehofa hael;" ac ar ol i'w mwynlais Ya bêr iawn ar hyn o bryd."

ddystewi, Pan yn cyfansoddi y traethawd hwn tua

" Daeth angel tawel i'r t9;" deg mis yn ol yr oeddym yn barnu oddiwrth yr ysbryd a ddangosid yn y ac i'w hysbysu yr esgorai ar y mab Iesu. rhan ddilynol o'r caniad yma, ei threfn- Terfyna y caniad gydag ymadawiad yr iad, ynghyd â phrofion mewnol eraill,

angel, a mynediad Mair at ei chares mai gyda'r llinellau

Elizabeth.
"A mi'n fachgen dan sen sur,

Y Chweched Ran.
Cydymmaith cu diammhur,
Ac etto yn rhodio'n rhwydd

Y cyfnod cynwysedig yn y rhan hon
Yn oedran diniweidrwydd," &c.

sydd o ymweliad Mair åg Elizabeth. Yn

yr argraffiad cyntaf yr oedd 1176 0 y dechreuasai y bardd Gywydd y Drin | linellau, ac yn yr un presenol 1184. dod, ac mai ailfeddwl o'i eiddo oedd | Dechreua y caniad gyda darluniad o myned dros hanes y cread, ac amgylch | Satan pan wybu am ddyfodiad Crist, a'i iadau y byd mor fanwl ag y darfu. Yr araith wrth y lluoedd colledig. Ni's oeddym wedi profi (i'n boddlonrwydd ein gwyddom paham y dygir Satan yn mlaen hunain) mai y rhanau olaf o'r gwaith a yn awr i'w boeni cyn yr amser, oblegid gyfansoddasid gyntaf; ond sicrheir ni nid ydym yn meddwl y credai y bardd oddiar dystiolaeth y bardd ei hun mai yn hollwybodaeth y gelyn ddyn, ac nid nid felly yr oedd; ond fod y cynllun hawdd meddwl fod ymweliadau yr gwreiddiol yn cynwys yr hyn oll oedd angelion â Zecharia a Mair wedi rhoddi yn yr argraffiad cyntaf. Ac er ein bod iddo un achos cyfreithlawn i gynhyrfu. yn barnu fod ein hardybiau ni yn lled Ond dygir ef i'r amlwg amryw weithiau gywrain, eto nid ydynt yn ddigon nerthol yn y rhan hon, megys ar enedigaeth i wyrdroi gwydnder ffaith. Gall y dar Crist, ei ymddyddan â'r doctoriaid yn y llenydd a ewyllysio ddyfalu ein rhesymau deml, ac yn amser ei demtiad. Efallai astudio y llinellau 673-780, ac ond odid fod y bardd yn ystyried Satan fel na cbenfydd fod yn rhaid cael rhyw gwrthwynebydd i'r Drindod dan bob esboniad arnynt. Dywedir i ni mai amgylchiad, ac mai dyna ei reswm am rheswm y bardd dros orphwys gyda yr hyn a nodwyd. Dyna, beth bynag, therfyniad hanes yr Hen Destament oedd yw ein cred ni, ond ein bod yn barnu digalondid oherwydd rhyw gyfyngdra mai y dull mwyaf rhesymol, gan nad amgylchiadol yr oedd ynddo ar y pryd. beth am farddonol, ydyw ei arddangos Bu y gorphwysiad mor hir nes y rhoddodd yn wrthwynebwr gwcithrediadau yn

« PoprzedniaDalej »