Obrazy na stronie
PDF

neque unquam bonarum artium eupidiorem, quam illo tempore. Bene ergo exilium tulit: necquicquam in animo ejus tnutavit loci commutatio, quamvis eam et paupertas sequeretur. Senec. ad Helv. c, 9.

4. P. Rutilii Rusi Verbis et factis admirabile inerat robur, quod nulla unquam re inflecti ac debilitari potuit. Cum esset ille vir exemplum innocentise, et Hlo nemo neque integrior Romi esset, neque sanctior; reus factus, nulla sua culpa, apud equites Romanos, penes quos tum judiciaerant, nihil splendore actse vitse indignum fecit aut dixit: non insignia senaroris deposuit, non obsoletam ▼estem induit: et non modo supplex judicibus^esse noluit, sed ne ornatius quidem aut liberius causam dici suam, qu^m simplex veritas ferebat. Damnatus itaque est repetundarum vir inter optimos numerandus, et missus in exilium. Valer. I. ft.. c. 10. vi. c. 4. Cicer. Orat. 229. Livius, l. xxx.

Ex Italia in Asiam venienti legatos obviam miserunt certatim omnes civitates, tutum honoratumque apud se secessum pollicentes, ita ut non tam exulare, quam triumphare videretur, essetque unde ille fortuns sux gratia ageret. Cum ei inter Smyrnaeos, a quibus fuerat civitate donatus, agenti quidam consolandi causa dixisset, instare beHa civilia Romanorum, brevique futurum ut propterea omnes exules reverterentur. Quid tibi, inquit Rutilius, malifeci, ut mihi fiejorem reditum, quam. exitum, ofitaren? Malo ut fiatria exilio meo erubescat, quam reditu moereat. Quod dixerat prxstitit: nam ciim ei reditum in patriam postea Syllana victoria facilem faceret; in exilio, ne quid adversus leges peccaret, remansit. Senec. Benef. I. vi. c. 37.'

Multos illustrat fortuna, dum vexat. Rutilii innocentia ac virtus lateret, nisi accepisset injuriam. Cum violata est, effulsit. Senec. Ep. 79.

LiBER QUINTU5.

JDE TEMPERANTIA.

CAPUT I.

Ratione duce per totam vitam eundum est.

1. Temperantia moderatrixomnium commotionum animi est, e libidine avocat, inani laetitia gestire non sinit: hsec pacem animis affert: in rebus expetendis aut fugiendis rationem ut sequamur, monet : in ea verecun.dia, modestia, omnis sedatio perturbationum animi, et rerum modus cernitur. Cicer. 5 Tusc. n. 42. 1 de Fin. n. 47. 1 Offic. n. 93.

2. Est animus in partes distributus duas, quarum una in appetitu posita est, qui hominem huc et illuc rapit: altera in ratione, quse docet et explanat quid faciendum fugiendumve sit. Efficiendum autem est ut ratio priesit, appetitus vero obtemperet. Quod temperantise munus est. 2 Tusc. n. 47.

Ip animis omnium est natura molle quiddam, demissum, humile. Si nihil esset aliud, quid esset homine deformius? Sed praestb est domina et regina ratio, cujus magna vis. Hxc ut semper imperet illi parti quae obedire debet, curandum est: imperet autem velut servo dominus, imperator militi, parens filio.

Ratione duce per totam vitam eundum est: minima maximaque ex hujus consilio gerenda sunt. Senec. 2 JBenef. c. 18.

u 2

CAPUT II.

In sedatione perturbationum animi vita beata.

1. Omnes animi perturbationes rationem repellentes, nullum beatx vitae locum relinquunt, hique soli beati di» cendi sunt, quos nulli metus terrent, nullse aegritudines exedunt, nulhe libidines incitant, nullx futiles laetitiae efferunt, nullae voluptates molliunt. Ut autem maris tranquillitas intelligitur, nulla ne minimi quidem aura fluctus commoveHte; sic animus quietus et placatus statim cernitur, cum perturbatio nulla est, qua moveri queat. Cicer. 5 Tusc. n. 15.

2. Quemadmodum civitas in seditione beata esse non potest, nec in discordia dominorum, domus: sie animus secum ipse discordans, pugnantibus et contrariis studiis consiliisque, nullam gustare partem potest verse voluptatis. Cic. 1 de Fin. n. 56. .

3. Quod si corporis gravioribus morbis vitse JHcurtditas impeditur, quanto magis animi morbis impediri necesse est? Aninii autem morbi sunt cupiditates -divitiarum, glorise, dominationis, libidinosarum et-iam volupta, tum segritudines, molestise, moerores, qui animos exedunt et curis coniiciunt. n, 59.

4. Beatum dicamus hominem eum, cui unum bonum honestas, unum malum turpitudo videatur. Cui vera voluptas erit voluptatum contemptio. Quem honesti cultorem et virtute contentum nec extollant fortuita, nec frangant. Qui fortunae muneribus -utatur, non serviat. Hunc necesse est sequantur gaudium inconcussum et sequabile, perpetua tranquiUitas et libertas, pax animi et magttitudo. Senec. de Beat. c. 8, 4.

5. Gum ex Socrate quaesitum esset 1 Polo, nonne beatum putaret Archelaum Perdiccse filium, -qui tum fortunatissimus haberetur? Haud scio, inquit Socrates, nun. quam enim cum eo locutus sum. Pol. An tu alitcr id scire nonfiotes? Soc. JVullo modo. Pol. Tu igitur ne de Pcrsarum quidem rege magno fiotes dicere bcatusne sit? Soc. An ego fiossim, eiitn ignorem quam sit bonus? Pol. Quid? lu in eo sitam vitam beatam fiutas? Soc. Ita firorsus existiino bonos beatds, imfirobos miseros. Pol. Miser ergo, Arche~ laus? Soc. Certe, si injustus.

Nonne hic videtur Socrates omnem beatam vitam in una virtute ponere? Cicer.. 5 Tusc. n. 34. Plata in Gorgia.

CAPUT III.

Malus beata vita judex populus.

Vivere omnes beate volunt: sed quid sit, quod beatam vitam eificiat, non pervident. Statuendum itaque primum quid appetendum nobis sit, tum circumspiciendum, qua perv«nire illo celerrime possimus. Nihil ma.gis est cavendum quam ne pecorum ritu sequamur gregem nos antecedentitim, pergentes non qua eundem est, sed qua itur. Id nobis maxime riocet, quod non ad rationis lunaen, sed ad similitudinem aliorum vivimus: eadem laudamus, eadem probamus, quae multitudo, et alienis perimus exemplis. Id optimum nobis videtur, quod petitores laudatoresque multos habet.

Una salutis via est, si separemur a coetu. Hsec quidem pars major est: at ideo pejor. Meliora pluribus plucere non solent, et argumentum pessimi turba est. Quseramus quid optimum factu sit, non quid usitatissimum: quid nos in .possessione fulicitatis seternse constituat, non quid vulgo, veritatis pessimo judici, probatum sit. Senec. de Benef. c. V, 2.

2. Quodaim die cum populus e theatro egrederetur, Diogenes adversus populum nitens ingrediebatur. Interrogatus qua de causa id faceret: Hoc, inquit, momni vitd facere studeo. Diog. Laert. in Diog.

Dicebat Antisthenes.: Satius esse cum fiaucis viris bonis dissentire ab omnibus malis, quam cum multis malis dissentire a fiaucis bonis, Idem aliquando laudatus ab improbis ho^ninibus: Quam timeo, inquit, ne forte quid mali fecerim 1 Et Antimachus poeta, cum convocatis auditoribus legeret magnum volumen suum, et eum legentem omnes, prseter Platonem, reliquissent; Legam, in<quit, nihilominus: Plato enim mihi unus instar omniumest. Idem in Antist. Cicer. in Bruto, 191.

3. Anaxagoras interroganti cuidam, quisnam esset beatus, non parum prudenter respondit: JYemo ex hit quos tu felices existimas: sed eum in illo numero refieries, qui a te ex miseris constare creditur. JVon erit ille divitiis et honoribus abundans: sed aut exigui ruris aut non ambitiosx doctrina fidelis ac fiertinax cultori in fiectore, quatn in/ronte, beatior. Valer. 1. vii. c. 2.

Ubi Croesus Solonem, quem ad se Sardes vocaverat, audivit accedere; ut advens oculo3 perstringeret, eumque aliqui sui admiratione afficeret, corpus quam potuit magnificentissime exornavit, et vestem tum variis coloribus distinctam, tum auro et gemmis fulgentem induit. Quo spectaculo non modo nihil moveri visus est Solon, nullamque emisit vocem, qua regi, pro ejus expectatione, gratularetur; sed etiam satis ostendit se ejusmodi ineptias contemnere, et angusti animi esse ducere. Jussit ergo Croesus omnes ei pecuniarum suarum thesauros aperiri, et regium omne instrumentum ac supellectilem ante ejus oculos explicari. Quae cuncta contemplatus Solon, ut ad regem est reductus; quxsivit ab eo rex, an guem in terris hominem vidissit se beatiorem? Ille Tellum nominavit popularem suum, virum bonum, qui rebus ad vitam degendam necessariis cum non caruisset, egregie pugnando vitam pro patria profuderat, relictis liberis bene institutis et probatis. Tum vero Crceso et agrestts et insanus Solon est visus, qui beatitudinem non auro neque argento metiretur, et privati hominis vitam atque obitum tantae opulentix tantoque imperio praeferret. Interrogavit tamen eum denuo, an fiost Tellum istum cognoscerct aliquem alium se ijiso beatiorem? Beatiores profecto fuisse, respondit Solon, Cleobin et Bitonem; fraterna inter se amicitia et singulari in matrem pietate insignes viros: qui morantibus bobus, a quibus eorum genitrix ad Junonis delubrum trahi deberet, jugum plaustri tpsi subierunt, et sacris peractis epulati non surrexerant postridie: sed vitam cum morte sine ullo dolore commutaverunt. Quid ergo, inquit jam ira incensus Croesus, nullone nos numero inter beatos periis? Cui Solon, nec adulari sustinens, nec iram ultra moveri volens: JVos quidem Grxci, inquit, S Lydorum rex, qudmvariit casibus fiateat hominum vita, cernentes, nemini licere existimamus firofiter firicsentia bona animos tollere: neque felicitatem susfiicimus, qute temfioris 'vicissttudinibus obnoxia sit: illwn veri solum beatum dici

« PoprzedniaDalej »