Obrazy na stronie
PDF

dementis est: subvenire autem tempestati quavis ratione, sapientis. Cicer. 1. Offe. n. 77.

Temere in acie versari, el manu cum hoste confligere, immane quoddam et belluarum simile est. Sed cum tempus nesessitasque postulat, decertandum manu est, et morsservituti turpitudinique anteponenda. Cic. 1 Offic. n. 75.

2. Tarquinii Roma pulsi perfugerunt ad Porsenam Etruscorum regem: qui, eorum precibus motus, bellum Romanis intulit, ut ejectos in urbem reduceret. Cum Etruscorum exercitus adesset, duce Porsena, Romani ex agris in urbem demigrant, eamque sepiunt praesidiis. Alise urbis partes muris, alise Tiberi amne objecto, videbantur tutse. Sed pons Subliciusiter hosti dedisset, nisi illo die Roma virum unum, Moratium Coclitem, munimentum habuisset. Hic ubi hostem e capto Janiculo decurrere in urbem vidit, socios autem suos, deserto pontis praesidio, fugere; eos obtestans monuit, ut pontem ferro ignique interrumperent, dum ipse impetum Etruscorum exciperet. Vadit inde in primum aditum pontis, armis in hostem adversis ad prselium ineundum. .

Cum Horatio Romanos duos pudor tenuit, Lartium et Tolumnium, ambos claios genere fuctisque. Cum his primam periculi et pugnse procellam parumper sustinuiu Deinde eos cedere in tutum eocgit. Circumfcrens inde truces minaciter oculos ad proceres Etruscorum, nunc singulos provocabat, nunc increpabat omnes, sei-uos regum su/.erborum, vocans, qui, sux libertatis imme?nores, alienam ofrfiugnatum venirent. Cunctati aliquandiu illi sunt: deinde pudor commovit eorum aciem, et clamore sublato undique in ilnum Horatium tela conjecere. Quae cum in objecto scuto haesissent, neque ille minus obstinatus pontis aditum obstrueret ; virum impetu facto parabant deirudere, cum simul fragor rupti poatis, simul clRmor Romanorum sublatus, eorum impetum sustinuit. Tum Cocles: Tiberine fiater, inquit, te, sancte, firccor, h&carma et hunc militem firofiitio jiumine accifiias. Inde armatus in Tiberim desiluit: multisque superincidentibus telis, incolumis ad suos Iranavit, rem ausus plus famae habituram ad posteros, quam fidei.

Grata erga tantam virtutem civitas fuit; statua in comitio posita: tantum agri, quantum uno die ararc potuit, datum. Privata quoque intcr publicos honores studia eminebant: nam in magna annonx inopia quisque pro domesticis copiis aliquid ei contulit, fraudans se ipsuru victu suo. Livius, l. ii. e. 9, 10.

3. Bello primo Punico, cum imperator Pcenorum colles quosdam opportunos in Sicilia prior occupasset, exercitus vero Romanus se temere demisisset in subjectos collibus illis saltus; accessit ad consulem tribunus militum, de cujus nomine non convenit inter antiquos scriptores; nam alii Q. Csedicium, ali Laberium, plures Calpurnium Flammam vocant. Is, ubi ostendit quantum periculi ex loci iBiquitate instaret: Censeo, inquit, si rem Romanam servare vis, idfaciendum, ut milites quadringentot ire jubeas ad hanc, quam cernis, fietram, inter medios hostes asfieram atque editam, eamque ut cafiiant imfieres hofterisque. Futurum enim firofectb est, ut hostium fortissimus quisque et firomfitissimus firofieret ad occursandum illis, et fiugnandum; atque ita circa eam fietram atrox fiugna fiat, in qua omnes illi, quos dico, quadringenti milites nostri obtruncabuntur. At tu interea, alligatis illo uno negotio hostibus, et in ea cede occufiatis, temfius habebis exercitus ex loco infesto educendi. Alia, nisi hxc, salutis via nulla cst. Fidinn quidem et firovidum hoc consiliutn videtur, respondit consul; sed quisnam erit, qui ducat quadringentos ilios milites ad eum locum inter cuneos hostium? Si alium, inquit tribunus, neminem refieris, me licet ad hoc fiericulum utarc. £go hanc tibi et reifiublicx animam do. Consul tribuno gratias egit, et meritas laudes tribuit.

Ille traditos sibi quadringentos miiites admonens quem in locum deduceret, et quo consilio: Ire, inquit, commilitones, iltb necesse est, unde redire non est necesse* Moriamur, et morte nostri erifiiamus obsidione circumventas lcgiones. Tum omnes nulla spe eyadendi, sed amore laudis et servandi exercitus cupiditate accensi proficiscuntur. Hostes eam bominum manum venire ad se demirati, in incerto primum sunt, quo ire pergant. Sed ubi apparuit eos ad illam petram occupandam iter intendere, mittit adversum illos Carthaginiensium imperator strenuissimum quemque ex peditatu et equitatu suo militem. Romani circumveniuntur, circumventi repugnant. Fit prxlium diu anceps. Tandem superat multitudo. Quadringenti omnes perfossi gladiis, aut missilibus operti cadunt. Consul interim, dum ea pugna fit, se in loca

p 2

edita et tuta subducit. Dii immortales tribuno milituw fortunam ex virtute ejus dedere. Nam ita evenit, ut, cum rmiltifariam saucius factus esset, nullum in capite vulnus acciperet. Inter mortuos, multis confossus vulneri.bus, sed adhuc spirans, inventus, convaluit: saepeque postea operam reipublicx strenuam perhibuit. A. Gcli. I. iii. f. 7. Liv. I. xxii. c. 60. Senec. efi. lxxxvii. A. Vict. c. 39.

4. Leonidas quoque Lacedsemonius, cum trecentis civibus apud Thermopylas, objectus Xerxi in Grseciam irrumpenti cum innumerabili militum copia, maluit occumbere dimicando, quam assignatam s^bi a patria stationem deserere. Ideoque tam alacri animo cohortatus est suos ad id prxlium, quo perituri erant, ut diceret s Sic firandete, commilitones, tanquam afiud inferos coenaturi. Mors erat denunciata trecentis illis Lacedsemoniis: nec victoriam sperabant, nec reditum: ille locus iis sepulchrum futurus erat. Perinde tamen ac si victoria esset promissa, ductori intrepid^ paruerunt. A. Gell. loco cit. Valer. I. iii. c. 2. Senec. Efi. lxxxii. 6 Benef. c. 31.

Lacedxmonii Leonidam et socios ejus pro patria csesos decoravere sepulchris, statuis, elogiis. Tribuno militum Romano egregii facinoris merces data est corona graminea, qua nulla nobilior corona fuit in praemium virtutis bellicae apud populum terrarum principem, et quse ab universo exercitu servato decerni solebat. Plinius, l. xxii. r. 3, 4.

Populi Romani honores quondam fuerunt rari et tenues, ob eamque causam gloriosi: postea vero effusi fuere, et ideo viles. Sic olim apud Athenienses fuisse reperirrms. Thrasybulo enim, pro magnis in patriam* meritis, honoris ergo corona k populo data est, facta e duabus virgulis oleaginis: quae magnae ei glorise fuit, qulque ille contentus nihil amplius requisivit. Corn. JVefi. in Miltiade, c. 6. Thrasyb. c. 4.

5. Epaminondas non Thebanorum modo, sed omnium setatis sux Grxcorum sine controversia princeps exti. tit. Antequam eo duce uterentur Thebani, nullum memorabile bellum gesserunt, et, eo extincto, suis tantum cladibus insignes fuere; ut manifestum sit, patris gloriam et natam et extinctam cum eo fuisse. Quam fortiter vero et libenter vitam pro patria profuderit, hsec de clarant qust de ejus morte narrantur. Cum Thebanorum itnperator adversus Lacedaemonios acie instructa constitisset prope urben Mantineam; Lacedxmonii, qui in ejua unius pernicie sitam putabant salutem suam, universi impetum fecerunt in eum, neque prius abscesserunt, quam hastili eminus perGussum, dum fortissime pugnaret, concidere conspexerunt. Epaminondam expiranti similem cum in castra detulissent sui, paulatim redeunte animo circumstantes amicos agnovit, et animadvertit mortiferum se vulnus accepisse, simulque animam statim amissurum, si extraheretur ferrum quod in corpore remanserat. Tunc quxsivit sahusne esset clyfieus? Cum salvum esse flentes sui respondissent, et allatum osculatus esset, velut laborum gioria?que socium, rogavit, essentne fusi hostes? Cumque id quoque, ut cupiebat, audivisset: Bene se rts liabet, inquit, et satis vixi. Tum evelli jussit eam, qua transfixus erat, hastam, et multo sanguine profuso, in lxtitia et in victoria est mortuus. Diog. frag. Justinus, l. vi. c. 8. Corn. JVefi. in Efiam. Cic. 1 de Fin. n. 97.

Quod vero de clypeo suo sollicitus fuerit Epaminondas, mirum non debet videri. Nihil enim apud Grsecos, atque in primis Lacedaemonios, magis dedecori erat militi, quam e pugna reverti amisso clypeo: quemadmodum summae laudi ducebatur, militem vulneribus adverso corpore acceptis occisum, et clypeo impositum, in patriam reportari. Unde mulier Lacxna filio ad bellum proficiscenti scutum tradens, dixisse fertur: Aut hoc, aut in hoc. Id est, aut hoc scutum domum refer e pugna, aut ipse in hoc scuto jacens domum reporteris. Plut. Afiofih.

6. Magnis veterum scriptorum laudibus celebrata est Cynegiri militis Atheniensis gloria: qui cum in campis Marathoniis, duce Miltiade, magnam Persarum csedem fecisset, hostesque fugientes in navem egisset: onustam navem dextra manu tenuit, nec prius dimisit quam manum amitteret. Amputata dextra, navem sinistra comprehendit. Quam et ip»3am cum amitisset; ad postremum raorsu navem detinuit. Mirum est tantam in Cynegiro virtutem fuisse, ut non cxde hostium fatigatus, non duabus manibus amissis victus, ad postremum, veluti fera, dentibus dimicaverit. Justin, l. ii. c. 9,

CAPUT IIL

Fortitudo domestica non est inferior militari.

1. Sunt domesticae fortitudines non inferiores militaribus: nec plus Scipio JLmilianus, singulavis et vir et imperator, in exscindenda Numantia reipublicse Romansc profuit, quam eodem tempore P. Scipio Nasica, cum Tiberium Gracchum interemit. Cic. 1 Offic. n. 76.

Cum Tiberius Gracchus tribunus plebis, occupato profusis largitionibus favore populi, rempublicam oppressam teneret, palamque dictitaret omnia per plebem agi debere, senatu interempto: in sedem Fidei convocati patres conscripti a consule Mucio Scsevola, deliberabant, quidnam faciendum esset in tali tempestate: cunctisque censentibus, ut consul armis rempublicam tueretur: Scaevola negavit se quidquam vi acturum. Tum Scipio Nasica, qui consobrinus Tiberii Gracchi erat, patriam cognationi prseferens: Quoniam, inquit, consul, dum contuetum juris ordinem servat, res nostras in hoc fiericulum adducit, ut cum omnibus legibus imfierium Romanum corruat: egomet firivatus voluntati vestre, fiatres conscrifiti, me ducem offero. Ac deinde sublata dextra, quasi signum ex-' tolleret, proclamavit: Qui remfiublicam salvam esse volunt, me sequantur. Hisque verbis cunctatione bonorum omnium discussa, Gracchnm cum scelerata factione, quas merebatur, poenas persolvere coegiti eumque manu sua interfecit. Quod factum cum plebs graviter ferret, tribunique singulos senatores in concionem productos interrogarent, quis auctor cxdis fuisset; cxteri quidem omnes veriti concitatae multitudinis furorem, a se id factum negabant, variisque et obliquis responsionibus utebantur. Solus Scipio Nasica sua manu caedem esse factum professus est. Tum vero constantia et auctoritate viri mota plebs conticuit. Valer. I. iii. c. 2. Patercul. I. ii. c. 2. Diod. Sic. I. xxxiv.

2. Q. Metelli, cognomento Numidici, prseclarum imperium !n re militari fuit, egregia censura, omnis vita plena gravitatis. Cum ab inimicis accusatus causam de pecuniis repetundis diceret, et ipsius tabuls circumferrentur judicibus inspiciendse; nemo ex illis fuit, quin re

« PoprzedniaDalej »