Obrazy na stronie
PDF
ePub

LESŁAWA ŁUKASZEWICZA

RYS DZIEJÓW

PIŚMIENNICTWA

POLSKIEGO.

WYDANIE PRZEROBIONE I POWIĘKSZONE,

Doprowadzone do r. 1857.

Coen

KRAKÓW

W DRUKARNI JÓZEFA CZECHA.

1858.
TK

[ocr errors][ocr errors][merged small]

WSTĘP.

§. 1. Piśmiennictwo, zwykle literaturą, zwane, jest obrazem stanu oświaty w narodzie i objawia się w płodach piśmiennych.

§. 2. Znamiona główne narodu Polskiego jak cielesne tak i duchowe były i są po częsci takie same, jakie i całą rzeszę Sławiańską zdobią, a po części powstały ze stosunków spółecznych i obywatelskich. Do pierwszych da się policzyć gościnność i miłość do pieśni do drugich wojowniczość, tudzież pochop i Ignienie do cudzoziemczyzny tej warstwy spółeczeństwa, która wiedzę swą rozprzestrzeniła nauką i jakiej takiej nabyła ogłady.

§. 3. Polskie piśmiennictwo jako wypływ téj wiedzy i ogłady toż samo nosi na sobie znamię. Długie wieki było naśladowniczem, mianowicie Rzymian i Francuzów; dopiero w nowych czasach wszedł naród w siebie i zaczął kroczyć o własnych siłach, samodzielnie, i odtąd poczęło się rozwijać piśmiennictwo w ścisłem znaczeniu narodowe.

§. 4. Język Polski, jako mowa Sławiańska posiada przymioty i innym Sławiańskim właściwe; do Czeskiego najwięcej zbliżony, jednak do śpiewności łączy męzkość, na której zbywa Czeskiemu. Wiele ucierpiał i jeszcze cierpi przez języki cudzoziemskie: dawniej dla uczoności w Łacinie kryjącej się, a w nowych czasach dla popisywania się znajomością Francuzkiego it.d.

§. 5. Podział naszego piśmiennictwa w języku Polskim ze względu wewnętrznego ruchu na siedm okresów:

I. okres Starosła wiański. Od niepamiętnych czasów aż do ustalenia się stosunków z Rzymem przez zaprowadzenie biskupstw 1000 r.

II. okres Piastowski. Od zaprowadzenia biskupstw aż do założenia akademii w Krakowie; czyli od 1000 do 1347–64 roku.

III. okres Jagielloński. Od założenia akademii Krakowskiej aż do założenia pierwszej drukarni Polskiej; czyli od 1347-64 do 1521 r.

IV. okres złotego wieku. Od założenia pierwszej drukarni Polskiej aż do kłótni akademii Krakowskiej z Jezuitami o założenie przez nich swojej uczelni w Krakowie; czyli od 1521 do 1621 r.

V. okres jezuicki. Od kłótni akademii Krakowskiej z Jezuitami aż do Konarskiego i upadku Jezuitów; czyli od 1621 do 1750 (1773) r.

VI. okres Konarskiego. Od wzniesienia się lepszego snaku aż do wystąpienia Mickiewicza; czyli od 1750 (1773) do 1822 r.

VII. okres Mickiewicza dotąd trwający; czyli od 1822 do naszych czasów.

OKRES I

STAROSŁA WIAŃSKI.

od niepamiętnych czasów aż do ustalenia się stosunków z Rzymem przez zaprowadzenie bi

skupstw 1000 roku.

§. 6. Znamię ogólne tego okresu. Sławianie, należący do rodziny indoeuropejską zwanej, jako odwieczni tubylcy, posiadali własną cywilizacyą, własną oświatę. Lecz jakie jej było oblicze? dopiero domyślamy się i na drodze badań dochodzimy. Dotąd tyle pewnego wiemy, że mieli własne pojęcie o bóstwie, czczoném pod rozlicznemi postaciami, i wierzyli w nieśmiertelność duszy; że obok sądów. przysięgłych i sejmów mieli władzę pospolitą z wyborów, a w domu rodzina ulegała głowie rodu; że rolnictwem jako na róivniach siedzący głównie się zajmowali, lecz nadmorscy i kupiectwem się bawili, a nawet i górnictwo znano. Co zaś było u wszystkich Sławian, musiało być i u Polaków.

7. Jezyk. Od bardzo dawnych czasów są znane te wszystkie mowy Sławiańskie, które jeszcze dziś istnieją. Koniecznością, więc jeśt przyjąć, że się te różnice językowe już w zapadłej staro

« PoprzedniaDalej »